Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 55:1

Εις το τέλος, υπέρ του λαού που είχε απομακρυνθεί από τα άγια, του Δαβίδ, εις στηλογραφίαν, όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ. ΝΕ΄. Υπόθεση. Ο Δαβίδ, φεύγοντας για να σωθεί από τον Σαούλ, είχε μαζί του εξακόσιους άνδρες που τον ακολουθούσαν. Έπειτα, μεταβαίνοντας στη Γεθ, τιμήθηκε από τους αλλοφύλους· διότι του παραχώρησαν ως τόπο κατοικίας τη Σικελάν. Ο ψαλμός θα μπορούσε να αναφέρεται και στο πρόσωπο της Εκκλησίας, η οποία κατά το παρελθόν είχε απομακρυνθεί από τα άγια, κατά τον καιρό που ειδωλολατρούσε και ήταν υποδουλωμένη στους δαίμονες.

Ο νεʹ, Όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ· ο νστʹ, Όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο· ο νηʹ, Όταν έστειλε ο Σαούλ και φύλαξε τον οίκο του, για να τον θανατώσει· ο νθʹ, Όταν πυρπόλησε τη Μεσοποταμία της Συρίας, και τη Συρία Σωβάλ, και επέστρεψε ο Ιωάβ, και πάταξε στην κοιλάδα των Αλών δώδεκα χιλιάδες· ο ξβʹ, Όταν αυτός βρισκόταν στην έρημο της Ιδουμαίας· ο ξεʹ, Της Αναστάσεως· ο ξθʹ, Εις ανάμνηση, για να με σώσει ο Κύριος· ο οʹ, Των υιών του Αδάμ [του Ιωναδάβ] των πρώτων που αιχμαλωτίστηκαν· ο οαʹ, Εις τον Σολομώντα· ο οεʹ, Προς τον Ασσύριο· ο πζʹ, Υπέρ Μαελέθ του αποκριθήναι· ο ϟαʹ, Για την ημέρα του Σαββάτου· ο κγʹ, Της μιας των Σαββάτων· ο ϟβʹ, Για την ημέρα του προσαββάτου, όταν κατοικήθηκε η γη· ϟγʹ, Τετράδι Σαββάτων· ο ϟεʹ, Όταν οικοδομείτο ο οίκος πριν από την αιχμαλωσία· ο ϟστʹ, Όταν η γη του αποκαθίστατο· ο ϟθʹ, Προς εξομολόγηση· ο ραʹ, Προσευχή για τον πτωχό, όταν κυριευθεί από ακηδία, και εκχύσει τη δέησή του ενώπιον του Κυρίου· ο ρμαʹ, Προσευχή, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο· ο ρμγʹ, Προς τον Γολιάθ· ο ρναʹ, Αυτός ο ψαλμός είναι ιδιόγραφος του Δαβίδ, και βρίσκεται εκτός της αρίθμησης, όταν μονομάχησε με τον Γολιάθ.»

Πολύ αργότερα, μετά τον θάνατο του Σαούλ, και προς τα τέλη της δικής του βασιλείας, ο Δαβίδ κάνει την εξομολόγηση στον 50ό (ν΄) ψαλμό, την οποία προέταξε λόγω της λογικής της συνέχειας προς τον 49ο (μθ΄) ψαλμό, όπως άλλωστε έχει αποδειχθεί. Αντίθετα, οι είκοσι στον αριθμό ψαλμοί, από τον 51ο (να΄) μέχρι τον 70ό (ο΄), οι οποίοι φέρουν την επιγραφή του Δαβίδ, έχουν λάβει την υπόθεσή τους από άλλη χρονική αρχή· φαίνεται δηλαδή ότι έχουν ειπωθεί όταν ζούσε ακόμη ο Σαούλ, προτού βασιλεύσει ο Δαβίδ. Διότι και ο προκείμενος ψαλμός λέχθηκε ενώ ζούσε ακόμη ο Σαούλ: «Όταν ήλθε ο Δωήκ ο Ιδουμαίος και ανήγγειλε στον Σαούλ ότι ο Δαβίδ ήλθε στον οίκο του Αβιμέλεχ». Αλλά και ο 53ος (νγ΄) είχε ειπωθεί: «Όταν ήλθαν οι Ζιφαίοι και είπαν στον Σαούλ· ιδού, δεν είναι κρυμμένος σε εμάς ο Δαβίδ;». Επίσης, και ο 55ος (νε΄) έχει την επιγραφή: «Όταν τον συνέλαβαν οι Αλλόφυλοι στη Γεθ»· και αυτός ήταν επίσης ο χρόνος πριν από τη βασιλεία του Δαβίδ, όσο ο Σαούλ βρισκόταν ακόμη στη ζωή. Και ο 56ος (νστ΄) φέρει την επιγραφή: «Του Δαβίδ, όταν αυτός δραπέτευε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο». Ομοίως και ο 58ος (νη΄): «Όταν», λέει, «έστειλε ο Σαούλ και φρούρησε τον οίκο του, για να τον θανατώσει».

Ο «λαός που έχει απομακρυνθεί από τα άγια», από ιστορική άποψη, φαίνεται να είναι εκείνος που φεύγει μαζί με τον Δαβίδ από το πρόσωπο του Σαούλ· ήταν δε σε αριθμό εξακόσιοι άνδρες, όπως μαρτυρεί η Γραφή στο βιβλίο των Βασιλειών. Επειδή δε δύο φορές βρέθηκε ανάμεσα στους αλλοφύλους στη Γεθ: τη μία, όταν εγκλωβίστηκε μόνος του μέσα στις πύλες, προσποιήθηκε μανία, οπότε και χτυπούσε τις πύλες της πόλεως, και τα σάλια του έτρεχαν πάνω στη γενειάδα του· την άλλη φορά δε, όταν μαζί με εξακόσιους άνδρες κατέφυγε στον βασιλιά της Γεθ, ο οποίος του παραχώρησε ως τόπο κατοικίας τη Σίκελα. Φαίνεται λοιπόν ότι η προκείμενη στηλογραφία ειπώθηκε από τον Δαβίδ την εποχή κατά την οποία, μαζί με τους εξακόσιους φυγάδες που τον ακολουθούσαν, διέμενε ανάμεσα στους κατοίκους της Γεθ· οι οποίοι τον υποδέχθηκαν και τον κράτησαν κοντά τους ως φίλο, οπότε και αξιώνεται τιμής από τον βασιλιά της Γεθ. Γι' αυτό τα όσα περιέχονται στην επιγραφή του ψαλμού αναφέρουν: «Εις το τέλος, υπέρ του λαού του απομακρυσμένου από τα άγια, στον Δαβίδ, στηλογραφία, όταν τον κράτησαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ».

Κατά δε τον Ακύλα αναφέρεται: «Στον νικοποιό, υπέρ της άλαλης περιστεράς, των απομακρύνσεων του Δαβίδ του ταπεινού και τέλειου, όταν τον συνέλαβαν οι Φιλισταίοι στη Γεθ»· κατά δε τον Σύμμαχο: «Επινίκιο υπέρ της περιστεράς, υπέρ της αποδιωγμένης φυλής του Δαβίδ, του ταπεινόφρονος και άμωμου, όταν τον συνέλαβαν οι Φιλισταίοι στη Γεθ»· η δε πέμπτη έκδοση [αναφέρει]: «Στον νικοποιό, υπέρ της μογιλάλου περιστεράς, από τα κρυμμένα του Δαβίδ, ως στηλογραφία, όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ»· και ο Θεοδοτίων δε, αντί του «Υπέρ του λαού που έχει απομακρυνθεί από τα άγια», απέδωσε το «υπέρ της περιστεράς», όμοια με τους υπολοίπους.

«Θα απομακρυνόμουν πολύ κατά την αναχώρησή μου, θα διέμενα στην έρημο», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Επειδή, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα που ενεργούσε στον Προφήτη, το οποίο και μαρτυρείται ότι κατήλθε εν είδει περιστεράς στον Σωτήρα, όντας τρυφερό και άκακο, διωκόταν από τον Σαούλ όταν ο Δαβίδ καταδιωκόταν, και ενώ διωκόταν δεν αμυνόταν, αλλά έμοιαζε με άλαλη περιστερά που απομακρύνεται και απωθείται από τους διώκτες της· για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, έχει ειπωθεί «υπέρ της περιστεράς». Αντί δε του «εις στηλογραφίαν», ο μεν Ακύλας μετέφρασε «του τέλειου ταπεινού», ο δε Σύμμαχος «του ταπεινόφρονος και άμωμου», δηλώνοντας τον τρόπο με τον οποίο η αρετή του Προφήτη αξιώθηκε από τον Θεό ωσάν να επρόκειτο για στήλη και αιώνια μνήμη. Διότι το μεγαλύτερο κατόρθωμα του Δαβίδ ήταν η ταπεινότητα και η ταπεινοφροσύνη, μέσω της οποίας επιδείκνυε τέλεια αρετή, η οποία δεν επέφερε κανένα ψεγάδι. Γι' αυτό, αναπέμποντας στον Θεό τα προκείμενα λόγια, τα οποία περιέχουν δείγματα υπερβάλλουσας και τέλειας ταπεινοφροσύνης, έλεγε: «Ελέησόν με, ο Θεός, διότι με καταπάτησε άνθρωπος», υπονοώντας κατά λέξη τον Σαούλ, ο οποίος εξεγέρθηκε εναντίον του και επιδόθηκε στον πόλεμο εναντίον του όχι για μία ημέρα, αλλά για πολλές· γι' αυτό και προσθέτει: «Όλη την ημέρα πολεμώντας με έθλιψε».

Λοιπόν, οι φράσεις «Εις το τέλος, τω Δαυΐδ» και «μη διαφθείρης», καθώς και η «στηλογραφία», έχουν ήδη ειπωθεί στη σειρά για τρίτη φορά· όμως, η μεν πρώτη υποδήλωνε διαφορετική χρονική περίσταση, την οποία φανέρωνε η επιγραφή λέγοντας: «Όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ»· η δε δεύτερη: «Όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο»· εδώ όμως αναφέρει: «Όταν έστειλε ο Σαούλ ανθρώπους και φρουρούσαν το σπίτι του για να τον θανατώσουν». Η αιτία της επιβουλής του Σαούλ εναντίον του Δαβίδ ήταν ο φθόνος. Επειδή, δηλαδή, κέρδισε τη νίκη εναντίον του αλλοφύλου Γολιάθ και υμνούνταν γι' αυτό από όλους, για τον λόγο αυτόν παρακινήθηκε να τον θανατώσει· και μάλιστα όταν είδε ότι ο Κύριος ήταν μαζί με τον Δαβίδ, το οποίο και ο ίδιος το αντελήφθη πάρα πολύ καλά, και ότι όλος ο Ισραήλ και ο Ιούδας αγαπούσαν τον Δαβίδ. Ακόμη περισσότερο άναψε η ζηλοτυπία του, καθώς τον έβλεπε να επικρατεί στους πολέμους με τη συνέργεια και τη βοήθεια του Θεού. Λέει, λοιπόν, η Γραφή: «Και είδε ο Σαούλ ότι ο Κύριος ήταν μαζί με τον Δαβίδ, και όλος ο Ισραήλ τον αγαπούσε. Και άρχισε να φοβάται τον Δαβίδ ακόμη περισσότερο. Και έγινε ο Δαβίδ εχθρός του Σαούλ για όλες του τις ημέρες». Όταν δε πάλι άρχισε να γίνεται πόλεμος, και ο Δαβίδ ενδυναμώθηκε, και πολέμησε τους αλλοφύλους, και τους κατάφερε μεγάλο πλήγμα, και έφυγαν από μπροστά του, πάλι το πνεύμα του φθόνου έπνιγε τον Σαούλ, ώστε πλέον ήθελε να δολοφονήσει με τα ίδια του τα χέρια αυτόν τον άνδρα.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΓΙΑ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΑΛΛΟΙΩΘΟΥΝ, ΣΕ ΣΤΗΛΟΓΡΑΦΙΑ, ΣΤΟΝ ΔΑΒΙΔ ΓΙΑ ΔΙΔΑΧΗ, ΟΤΑΝ ΠΥΡΠΟΛΗΣΕ ΤΗ ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑ ΤΗΣ ΣΥΡΙΑΣ, ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΡΙΑ ΣΩΒΑΛ, ΚΑΙ ΕΠΕΣΤΡΕΨΕ Ο ΙΩΑΒ ΚΑΙ ΠΑΤΑΞΕ ΣΤΗ ΦΑΡΑΓΓΑ ΤΩΝ ΑΛΩΝ ΔΩΔΕΚΑ ΧΙΛΙΑΔΕΣ, ΝΘʹ. «Θεέ, μας απώθησες και μας κατέβαλες, οργίστηκες και μας σπλαχνίστηκες.» Και ο παρών λόγος βέβαια αποτελεί στηλογραφία, όμως δεν έχει ειπωθεί κατά τους ίδιους χρόνους με τις προηγούμενες. Διότι εκείνες ελέχθησαν ενώ ζούσε ακόμη ο Σαούλ και πριν βασιλεύσει ο Δαβίδ· η μεν πρώτη, «όταν τον συνέλαβαν οι Αλλόφυλοι στη Γεθ»· η δε δεύτερη, «όταν δραπέτευε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο»· και η τελευταία, «όταν έστειλε ανθρώπους ο Σαούλ και φρουρούσε τον οίκο του, για να τον θανατώσει». Την προκείμενη όμως την συντάσσει ο Δαβίδ μετά τον θάνατο του Σαούλ, ενώ ήδη ασκούσε τη βασιλική εξουσία και έχοντας διανύσει πολύ χρόνο σε αυτήν.

Όταν λοιπόν ο Δαβίδ πληροφορήθηκε τη συκοφαντία του Δωήκ, φεύγει και φτάνει στην έρημο της Ιουδαίας, οπότε και συντάσσει τον προκείμενο ψαλμό. Το μεν βιβλίο των Βασιλειών, μετά τον χρόνο του προκείμενου ψαλμού, εννοώ του εξηκοστού δεύτερου (ξβ΄), μνημονεύει ορισμένες πράξεις, το πώς δηλαδή οι Ζιφαίοι διαβάλλουν τον Δαβίδ στον Σαούλ. Το δε βιβλίο των Ψαλμών τα μνημονεύει αυτά στον πεντηκοστό τρίτο (νγ΄), ο οποίος φέρει την επιγραφή: «Εις το τέλος, εν ύμνοις, συνέσεως τω Δαυίδ, εν τω ελθείν τους Ζιφαίους και ειπείν τω Σαούλ· Ιδού Δαυίδ κέκρυπται παρ’ ημίν». Και ο πεντηκοστός πέμπτος (νε΄) έχει επιγραφεί: «Ότε εκράτησαν αυτόν οι αλλόφυλοι εν Γεθ». Αυτό όμως το βιβλίο των Βασιλειών το τοποθετεί στα μεταγενέστερα γεγονότα της ιστορίας. Βλέπεις πώς τα πρώτα έχουν ταχθεί ύστερα και τα ύστερα πρώτα; Διότι, εάν είχαν τοποθετηθεί σύμφωνα με τη χρονική ακολουθία, πρώτος θα είχε ταχθεί ο πεντηκοστός όγδοος (νη΄), μετά από αυτόν ο τριακοστός τρίτος (λγ΄), και τρίτος μετά από αυτούς ο πεντηκοστός έκτος (νστ΄), τέταρτος ο πεντηκοστός πρώτος (να΄), έπειτα ακολούθως πέμπτος ο εξηκοστός δεύτερος (ξβ΄), και έκτος ο πεντηκοστός τρίτος (νγ΄), και μετά από όλους αυτούς ο πεντηκοστός πέμπτος (νε΄).

Πάλι, σε άλλους ψαλμούς, μαζί με αυτά συνεπιγράφονται και κάποια άλλα, έχοντας ως επί το πλείστον τοποθετηθεί στην αρχή το «εις το τέλος», ενώ μαζί με αυτή τη φράση συντάσσονται ποικίλα και διάφορα. Διότι προσγράφει είτε «υπέρ των αλλοιωθησομένων», είτε «υπέρ των κρυφίων», είτε «υπέρ της κληρονομούσης», είτε «υπέρ της ογδόης», είτε «υπέρ των ληνών», είτε «υπέρ της αντιλήψεως της εωθινής», είτε «υπέρ Μαελέθ», είτε «υπέρ του λαού του από των αγίων μεμακρυμμένου», είτε «μη διαφθείρης», είτε «εις στηλογραφίαν», είτε και τα δύο αυτά, είτε «εις Σολομώντα», είτε «ωδή υπέρ του αγαπητού», είτε «υπέρ των κρυφίων του υιού», είτε «εις εξομολόγησιν», είτε κάποια ιστορική περίσταση· όπως όταν βρισκόταν στο σπήλαιο, ή όταν ήταν στην έρημο, ή όταν ο Σαούλ έστειλε ανθρώπους για να τον θανατώσουν, ή υπέρ των λόγων του Χουσί, ή όταν αλλοίωσε το πρόσωπό του ενώπιον του Αβιμέλεχ, ή κατά την έλευση των Ζιφαίων, ή κατά την έλευση του Δωήκ του Ιδουμαίου και την αναγγελία του στον Σαούλ, ή κατά τις ημέρες που ο Κύριος τον διέσωσε από το χέρι όλων των εχθρών του και από το χέρι του Σαούλ, ή όταν επέστρεψε ο Ιωάβ και πάταξε δώδεκα χιλιάδες άνδρες στη φάραγγα των αλών, ή όταν προσήλθε σε αυτόν ο Νάθαν ο προφήτης, αφότου εκείνος είχε εισέλθει προς τη Βηρσαβεέ. Σε ορισμένους ψαλμούς υπάρχει ως επιγραφή το εβραϊκό «αλληλούια», αναγραφόμενο είτε δύο φορές το ίδιο είτε μία φορά, ενώ σε άλλους αναγράφονται στην ίδια επιγραφή κατά συζυγίαν και τα ονόματα κάποιων προφητών, όπως «αλληλούια Αγγαίου και Ζαχαρίου», και «αλληλούια Ιερεμίου και Ιεζεκιήλ».

Αυτός, λοιπόν, που υπερίσχυσε τόσων πολλών και τέτοιου είδους αντιπάλων με το φτερό που φανερώθηκε στον βίο του σαν περιστέρι, και που μετοίκησε από εκείνους οι οποίοι οργιάζουν μέσα στην κακία προς την έρημο από την πονηρή βλάστηση των ζιζανίων, όπου βρίσκεται η ανάπαυση, κατατροπώνοντας μια ολόκληρη πόλη εναντίων του μαζί με το πλήθος των κατοίκων της, της οποίας κάτοικοι είναι η ανομία και ο κόπος και η αντιλογία και ο τόκος και ο δόλος και ο θάνατος και η κάθοδος των ζωντανών στον Άδη και το χείριστο από όλα τα γένη όσων κατοικούν μόνιμα εκεί, δηλαδή η υποκρισία, η οποία με την επίδειξη δήθεν ομοψυχίας απεργάζεται την επιβουλή· τούτης γίνεται ανώτερος εκείνος που σε όλο τον χρόνο της ζωής του παρατείνει αδιάκοπα την εμπιστοσύνη του προς το Θείο. Διότι, λέγοντας «εσπέρα και πρωί και μεσημέρι», περιλαμβάνει ολόκληρο το μέτρο της ημέρας, κατά το οποίο λέγει εκείνα που ο Θεός καταδέχεται να εισακούσει· λυτρώνοντας ειρηνικά τη ζωή του από όσους τον προσεγγίζουν κατ' αυτόν τον τρόπο κατά μεγάλα στίφη, τους οποίους ονομάζει άνδρες αιμάτων και δολιότητας και τέλειους στην κακία. Έχοντας λοιπόν κατανικήσει τόσους και τέτοιους εχθρούς μέσω της ελπίδας του στον Θεό, πάλι, σαν να λησμόνησε τους κόπους που ήδη διέτρεξε, εγείρεται απέναντι στους ισχυρότερους και μεγαλύτερους από τους ανταγωνιστές του. Διότι, ιδού τι είδους κόπο προσθέτει στον εαυτό του με αυτούς τους αγώνες: «Υπέρ του λαού», λέγει, «εκείνου που έχει απομακρυνθεί από τα άγια».

Αυτός δε ο λαός είναι ολόκληρο το ανθρώπινο πλήρωμα, το οποίο η απομάκρυνση από τις άγιες εντολές χώρισε από τον Θεό με ένα μεγάλο και άπειρο ενδιάμεσο διάστημα· αυτόν τον λαό ανακαλεί μέσω της νίκης του εναντίον του αντιπάλου, θέτοντας ως έπαθλο των αγώνων του τη σωτηρία των απολωλότων. Για τον λόγο αυτόν, άλλωστε, το κατόρθωμα αποτυπώνεται ως στηλογραφία με ανεξίτηλη γραφή, ώστε η μνήμη των γεγονότων να διαιωνίζεται. Γίνεται, λοιπόν, η νίκη του Δαβίδ στηλογραφία: «Όταν», λέει, «τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ». Για να μην μας διαφύγει, όμως, το βαθύτερο νόημα που συνυφαίνεται στον λόγο μέσα από τα αινίγματα της ιστορικής αφήγησης, θα διατρέξω την ιστορία εν συντομία. Στον τυραννικό Σαούλ γεννήθηκε φθόνος εναντίον του Δαβίδ για τη νίκη του επί του Γολιάθ, ακούγοντας τις επευφημίες εκείνων που πανηγύριζαν φαιδρά με χορούς για τη νίκη. Και με κάθε τέχνασμα, τόσο κρυφά όσο και φανερά, ο Σαούλ προετοίμαζε τη δολοφονία του, άλλοτε εξυφαίνοντας μυστικά επιβουλές, και άλλοτε λαμβάνοντας φανερά τα όπλα και ξεσηκώνοντας εναντίον του τους υπηκόους του. Αφού, λοιπόν, ο Σαούλ επιχείρησε πολλές και επανειλημμένες φορές να του επιτεθεί, ο Δαβίδ καταφεύγοντας τελικά στους Γεθθαίους, εγκαταστάθηκε σε μία πόλη των αλλοφύλων, οι οποίοι του την παραχώρησαν οικειοθελώς. Εκεί διέμενε μαζί με τους συμπολεμιστές του, συζώντας με δύο νόμιμες συζύγους, εκ των οποίων η μία ήταν Ισραηλίτισσα, ενώ η άλλη, που υπήρξε σύζυγος κάποιου τοπικού άρχοντα στην περιοχή του Καρμήλου, μετά τον θάνατο εκείνου προσκολλήθηκε ως σύζυγος του Δαβίδ.

Το ότι, λοιπόν, κρατήθηκε ανάμεσα στους αλλοφύλους δεν υποδηλώνει τη σύλληψή του με σκοπό το κακό (διότι δεν συνέβη έτσι), αλλά την αγαπητική φιλοφροσύνη και διάθεση. Διότι αυτόν που εκδιώχθηκε από την πατρική γη, οι Γεθθαίοι τον εγκατέστησαν στον τόπο τους. Τι τόσο μεγάλο κατόρθωσε άραγε με τους δικούς του άθλους αυτός ο Δαβίδ, ο γιος του Ιεσσαί, ο άνθρωπος που γεννήθηκε από ανθρώπους, ώστε να ανακαλέσει και πάλι ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, η οποία είχε απομακρυνθεί από τον Θεό εξαιτίας της παραβάσεως των αγίων εντολών, και να της φανερώσει τα αινίγματα της στηλογραφίας; Και δεν θα σφάλει κανείς αν ονομάσει στηλογραφία τη θεόπνευστη Γραφή. Ή μήπως είναι φανερό, μέσα από τη συνάφεια της ιστορικής διήγησης, ότι είναι τόσο σπουδαίος εκείνος που βγήκε έξω από τα όρια της Ιουδαίας, κατοίκησε σε πόλη ανάμεσα στους αλλοφύλους και αναπαύθηκε σε διπλό γάμο, δεχόμενος στον νυμφώνα τη μία από το ισραηλιτικό γένος και την άλλη από τους αλλοφύλους, ώστε, αν πρέπει να αποκαλύψουμε το νόημα περί αυτού πιο ξεκάθαρα, αυτός είναι εκείνος που είναι ταυτόχρονα και νικητής και νυμφίος· διότι, αφού κατατρόπωσε εκείνον που κατείχε το κράτος του θανάτου, ο δυνατός στον πόλεμο ελευθέρωσε αυτόν τον αναρίθμητο λαό που κρατούνταν στον άδη.

Όμως, αν και ιστορείται ότι ο βασιλιάς συζεί με την Ισραηλίτιδα, εντούτοις αγαπιέται περισσότερο η Αβιγαία, με την οποία συζούσε πρωτύτερα ο Νάβαλ από τον Κάρμηλο, που είχε το προσωνύμιο του κυνικού, εκείνος ο τραχύς και ορεσίβιος άνδρας, που κούρευε τα πρόβατα. Μετά τον θάνατό του, η γυναίκα αυτή συνοικεί με τον βασιλιά και γίνεται μητέρα βασιλέων. Η επιγραφή λοιπόν της ψαλμωδίας περιέχει τόσα πολλά μυστήρια, υποδηλώνοντας τη νίκη υπέρ του λαού που είχε απομακρυνθεί από τα άγια, και τη στήλη για τα κατορθώματα εναντίον των αλλοφύλων, η οποία, μέσω των γραμμάτων που φέρει, στέκεται ως όνειδος για όσους προέρχονται από την απιστία των Ιουδαίων, ενώ για εκείνους που σώζονται μέσω της πίστεως αποτελεί οδηγία προς το αγαθό και υπόδειγμα. Τα ίδια τα λόγια της ψαλμωδίας, όμως, φαίνεται μάλλον πως δεν αποβλέπουν τόσο στον βασιλιά που αναδείχθηκε από το γένος του Δαβίδ, όσο στον ίδιο τον Δαβίδ, τον αγωνιστή κατά της κακίας και εργάτη της αρετής. Και δεν θα μπορούσε να πει κανείς ότι τα νοήματα της ψαλμωδίας είναι ασύμφωνα προς τα αινίγματα της επιγραφής. Διότι εκείνος που αληθινά και με τον πρέποντα τρόπο αποβλέπει στη θεολογία, θα αποδείξει οπωσδήποτε τον βίο του σύμφωνο με την πίστη. Και αυτό δεν επιτυγχάνεται διαφορετικά, παρά μόνον εάν καταπέσει η σαρκική επανάσταση μέσω των έργων της αρετής. Κεφάλαιο δε της αρετής είναι η συμμαχία του Θεού, της οποίας αξιώνεται εκείνος που μέσω της ζωής του καθιστά οικείο στον εαυτό του το θείο έλεος.

Εις το τέλος, υπέρ του λαού... Η προφητεία στηλίτευσε τον λαό των Ιουδαίων, ο οποίος απομακρύνθηκε από τα άγια στο τέλος των αιώνων, όταν τον συνέλαβαν στη Γεθ. Η Γεθ ερμηνεύεται ως ληνός, την οποία πάτησε ο Χριστός στον σταυρό, προφανώς όταν συνελήφθη από τους εκπεσόντες Ιουδαίους. Διότι οι αλλόφυλοι ερμηνεύονται ως εκείνοι που εκπίπτουν.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΕʹ. «Εις το τέλος, υπέρ του λαού που έχει απομακρυνθεί από τα άγια», κ.λπ. Φαίνεται πως τα λόγια είναι κατά κάποιο τρόπο αντίθετα με την επιγραφή. Διότι ο Δαβίδ πήγε μεν στη Γεθ, όταν δραπέτευσε από τον Σαούλ· ωστόσο, οι αλλόφυλοι δεν κράτησαν τον προφήτη, αλλά μάλλον τον έδιωξαν, επειδή υποκρίθηκε τον ανισόρροπο και τον παράφρονα, παίζοντας κιθάρα στις θύρες και αφήνοντας τα σάλια του να τρέχουν από το στόμα, όπως δείχνει το βιβλίο των Βασιλειών.

Αναζητώντας, από ιστορικής άποψης, κάποιον λαό απομακρυσμένο από τους αγίους, για τον οποίο ο Δαβίδ έγραψε τον ψαλμό, δεν θα βρούμε κανέναν. Επομένως, είναι ανάγκη να τα αποδεχθούμε αυτά με πνευματικό τρόπο, όπως ακριβώς γράφτηκαν από το Πνεύμα. Διότι ο Προφήτης συνέγραψε τον ψαλμό για τον λαό των εθνών, ο οποίος βρισκόταν μακριά από τους αγίους, επειδή δεν είχαν καμία κοινωνία με τους πατριάρχες ή τους προφήτες. Όμως, αυτοί που ήταν μακριά βρέθηκαν κοντά, όπως λέει ο Παύλος, όταν οι αλλόφυλοι συνέλαβαν τον νέο Δαβίδ στη Γεθ, δηλαδή στο πατητήρι (διότι Γεθ ερμηνεύεται πατητήρι). Πατητήρι δε ονομάζεται και η Εκκλησία, λόγω του Θεού, ο οποίος πατάει το μυστήριο μέσα σε αυτήν, καθώς βρίσκεται να αναφωνεί μέσω της προφητείας του Ησαΐα: Πατητήρι πάτησα μόνος, έτσι ώστε οι ουράνιες δυνάμεις να του ανταπαντούν με τα λόγια της ίδιας προφητείας.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΟΓΔΟΟ Ψαλμός 55ος. Στο τέλος, υπέρ του λαού που έχει απομακρυνθεί από τα άγια· για τον Δαβίδ ως στηλογραφία, όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ. «Ελέησέ με, Θεέ, διότι με καταπάτησε άνθρωπος, πολεμώντας με όλη την ημέρα με έθλιψε. Με καταπάτησαν οι εχθροί μου όλη την ημέρα». Και ο Δαβίδ μεν τα έλεγε αυτά υπέρ του λαού, που είχε αιχμαλωτιστεί από τους αλλοφύλους, ταιριάζουν όμως αυτά και σε εκείνον που κυριεύεται και καταπονείται από τα σαρκικά θελήματα. «Διότι είναι πολλοί αυτοί που με πολεμούν από τα ύψη» και είναι επηρμένοι στο φρόνημα. «Δεν θα φοβηθώ» όμως, έχοντας ταπεινό φρόνημα και «ελπίζοντας σε εσένα. Στον Θεό ψάλλοντας τους λόγους μου και έχοντας την ελπίδα μου, δεν θα φοβηθώ, ακόμη κι αν βδελύσσονται τους λόγους μου. Εναντίον μου όλοι οι διαλογισμοί τους είναι για κακό, εφόσον και θα παροικήσουν και θα κρυφτούν παραφυλάγοντας την πτέρνα μου», δηλαδή τα τελευταία μου. Και «όπως ακριβώς αυτοί καρτέρεσαν» εναντίον μου, έτσι και εσύ, «υπέρ του μηδενός», δηλαδή, εύκολα σαν ένας θα τους ανατρέψεις. «Με οργή θα καταβιβάσεις λαούς» που είναι άξιοι οργής, «ω Θεέ. Τη ζωή μου την ανέθεσα σε εσένα, έθεσες τα δάκρυά μου ενώπιόν σου, όπως και στην υπόσχεσή σου». Πλύνε και αποκάθαρέ με. «Θα στραφούν οι εχθροί μου προς τα πίσω, σε όποια ημέρα σε επικαλεστώ» και «θα γνωρίσουν ότι εσύ είσαι ο Θεός μου».