Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 55:14

Διότι ελύτρωσες την ψυχή μου από τον θάνατο. Από τον νοητό θάνατο, λέγει, δηλαδή από την άγνοια περί του Θεού. Και τα πόδια μου από το ολίσθημα. Εννοεί το ολίσθημα της αμαρτίας, διότι αυτή οδηγούσε στον θάνατο. Θα ευαρεστήσω ενώπιον του Κυρίου στο φως των ζώντων.

Διότι αυτός που λυτρώθηκε από την αμαρτία και κατέστη καθαρός, αυτός στον μέλλοντα αιώνα θα ευαρεστήσει τον Κύριο στη χώρα των ζώντων. Πρόξενος δε του να λυτρωθούμε από τον θάνατο και να ελευθερωθούμε από την αμαρτία, αλλά και να αποκτήσουμε μερίδιο στη χώρα των ζώντων, έγινε για εμάς η παρουσία του Κυρίου. Γι' αυτό και ο ψαλμός έχει αναγραφεί ως στηλογραφία του Δαβίδ.

«Αυτά τα είπα στον εαυτό μου», λέει, σκεπτόμενος μήπως τυχόν φανώ ανάξιος της μετά θάνατον ζωής κοντά στον Θεό και της μερίδας εκείνων που ζουν πλησίον Του, εκεί όπου βρισκόταν το σωτήριο του Θεού. Διότι δεν αγνοούσε το λόγιο των Ψαλμών που λέει: «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε», «Θα ευαρεστήσω τον Κύριο στη χώρα των ζώντων», και πάλι: «Θα ευαρεστήσω τον Κύριο στο φως των ζώντων». Γνωρίζοντας, λοιπόν, ως «χώρα των ζώντων» κάποια άλλη από τον παρόντα βίο, και ως «ανάπαυση της ψυχής» αυτήν που βρίσκεται κοντά στον Θεό, και κατανοώντας ως «φως» όχι το ηλιακό, αλλά εκείνο «όσων ζουν κοντά στον Θεό», κατόπιν καταλήφθηκε από μέριμνα μήπως στερηθεί αυτά και εκπέσει από «το σωτήριο του Θεού», το οποίο ήταν ο Χριστός Του. Εύλογα, έχοντας περιέλθει σε αγωνία για τα όσα έπονται της απαλλαγής από τον βίο, από τη μία υπενθυμίζει στον Θεό τη δική του ευσέβεια, και από την άλλη παρακαλούσε θερμά, μέσω του κλαυθμού, να μην εκπέσει από τη χώρα των ζώντων. Αγωνιούσε υπερβολικά και για τούτο, μήπως μετά τον θάνατο δεν δει άνθρωπο του Θεού και δεν αναπαυθεί μαζί με τις μακάριες και θεοφιλείς ψυχές. Επιπλέον, εκτός από τα προειρημένα, τον Εζεκία τον λυπούσε και το γεγονός ότι δεν υπήρχε κανένας διάδοχος από το σπέρμα του, αφού δεν είχε αποκτήσει ακόμη παιδί τον καιρό που έλεγε αυτά.

Διότι σάρκα και άνθρωπος είναι ένα και το αυτό, επειδή έχει λεχθεί: «Εσείς όμως ως άνθρωποι πεθαίνετε»· και, «Διότι, όταν υπάρχει μεταξύ σας ζήλος και έριδα, δεν είστε σαρκικοί και δεν πορεύεσθε κατά άνθρωπον;» «Σε εμένα εναπόκεινται, Θεέ, οι ευχές, τις οποίες θα σου αποδώσω ως αίνο. Διότι λύτρωσες την ψυχή μου από τον θάνατο, και τα πόδια μου από το ολίσθημα, ώστε να ευαρεστήσω ενώπιον του Θεού στο φως των ζώντων». Αντί του, «Σε εμένα εναπόκεινται, Θεέ, οι ευχές, τις οποίες θα σου αποδώσω ως αίνο», ο Σύμμαχος ερμήνευσε σαφέστερα λέγοντας: «Αναλαμβάνω, Θεέ, όσα ευχήθηκα· θα σου αποδώσω αίνους». Διότι δεν έχω λησμονήσει, λέει, όσα ευχήθηκα· αλλά βρίσκονται μέσα μου, και διατηρώ στη μνήμη μου όλα όσα υποσχέθηκα κάνοντας τις ευχές μου· τα οποία και θα αποδώσω σαν ένα είδος χρέους, προσφέροντας θυσίες δια του αίνου, και σύμφωνα με το λόγιο που αναφέρει: «Πρόσφερε στον Θεό θυσία αίνου, και απόδωσε στον Κύριο τις ευχές σου». Θα σου αποδώσω λοιπόν τον αίνο· επειδή έχω πλήρη επίγνωση μέσα μου ότι οφείλω πολλά για την ίδια μου τη σωτηρία. Αυτήν ακριβώς την ψυχή μου τη λύτρωσες από τον θάνατο. Διότι οι εχθροί μου, όσο εξαρτιόταν από αυτούς, την καταδίωκαν, και την εξανάγκαζαν να εκπέσει στον θάνατο.

Ύστερα δε, ήλθε και στα δικά του· και σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα του Θεού. Τόση δύναμη υπήρχε στο φως των ζώντων, ώστε να καθιστά τέκνα του Θεού εκείνους που το αποδέχονται· πράγμα το οποίο γνωρίζοντας ο Δαβίδ, είχε ως ευχή του να ευαρεστήσει ενώπιον του Θεού στο φως των ζώντων.

Διότι το μεν σώμα τους, αφού διαλυθεί όπως ακριβώς το εμβρυϊκό περίβλημα, θα παραδοθεί στη φθορά, χωρίς να έχει καμία ελπίδα για την ανάσταση μαζί με τους αγίους. Η δε ψυχή τους, η οποία είναι εγκλωβισμένη στο σώμα όπως μέσα στο εμβρυϊκό περίβλημα, θα παρομοιαστεί με την αποβολή μιας γυναίκας, χωρίς να απολαμβάνει ούτε τη ζωή, ούτε το φως, ούτε τις αχτίδες του ήλιου, αλλά θα μεταβεί από το σκοτάδι στο σκοτάδι. Και ούτε θα αναληφθεί στη χώρα των ζώντων, ούτε θα ευαρεστήσει τον Κύριο στο φως των ζώντων. Ούτε βέβαια θα πει: «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε». αλλά, στερημένη από όλα αυτά, θα παραδοθεί στο σκοτάδι. Κάνοντας μνεία αυτού ο Σωτήρας, έλεγε: «Αφού του δέσετε τα πόδια και τα χέρια, ρίξτε τον στο εξώτερο σκότος· εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο βρυγμός των οδόντων». Και αυτό μεν θα είναι το τέλος των ασεβών. Τον δε καρπό τους και τις πράξεις τους, που δεν διαφέρουν σε τίποτα από τα αγκάθια, πριν προλάβουν να ολοκληρωθούν και να φτάσουν στην τελείωση της κακίας, ενώ βρίσκονται ακόμη στο ξεκίνημά τους, θα τα ξηράνει η οργή του Θεού που πρόκειται να τους καταλάβει. Αυτό ακριβώς σημαίνει ο λόγος που αναφέρει: «Πριν αυξηθούν τα αγκάθια σας, ώστε να γίνουν βάτος, ενώ είναι ακόμη ζωντανός, σαν να ήταν ολόξερος θα τον αρπάξει η λαίλαπα». Επειδή, λοιπόν, κατανοήσαμε σε ικανοποιητικό βαθμό το νόημα της μετάφρασης του Συμμάχου, είναι ώρα να προχωρήσουμε και σε αυτή των Εβδομήκοντα, και από την προαναφερθείσα αντιπαραβολή να αντιληφθούμε και το δικό τους νόημα. Λέει λοιπόν: «Θα τεντώσει το τόξο του μέχρις ότου ασθενήσουν».

Το κορύφωμα αυτής της νίκης κατά του αντιπάλου είναι ανεξάλειπτο, σαν μια στήλη υπενθύμισης της φιλανθρωπίας του Θεού, η οποία προβάλλεται σε ολόκληρη την κτίση ως αφορμή για δοξολογία. Γι' αυτό, στα τελευταία λόγια του ψαλμού, βλέποντας προς αυτήν τη στήλη, λέει: «Στον Θεό θα αινέσω το ρήμα, στον Κύριο θα αινέσω τον λόγο, στον Θεό έλπισα». Εξαιτίας Του δεν φοβάμαι πλέον τον φόβο της σάρκας. Και λέει: «Μέσα μου υπάρχουν οι ευχές, τις οποίες θα αποδώσω με αίνεση, διότι ελύτρωσες την ψυχή μου από τον θάνατο και τα πόδια μου από το ολίσθημα». Ως ολίσθημα εννοεί την εκτροπή από την πορεία της τήρησης των εντολών, από την οποία προήλθε η πτώση. Αφού, λοιπόν, ελευθερώθηκε από τον θάνατο και ανορθώθηκε από την πτώση, βρίσκεται ενώπιον του προσώπου του Θεού, από τον Οποίο αρχικά είχε απομακρυνθεί όταν έφαγε από όσα απαγόρευε η εντολή, κρύβοντας τον εαυτό του από την ντροπή στη σκιά της συκιάς. Έχοντας, λοιπόν, ανακτήσει και πάλι την παρρησία, αποκαθίσταται στο ζωντανό φως. Διότι λέει: «Θα ευαρεστήσω τον Κύριο μέσα στο φως των ζώντων», από όπου αρχικά είχε αποξενωθεί εξαιτίας της αμαρτίας. Και σχετικά με αυτά, τόσα είναι αρκετά. Διότι δεν νομίζω ότι πρέπει να παρατείνω τον λόγο υπέρμετρα, εξετάζοντας την κάθε λεπτομέρεια με μεγαλύτερη σχολαστικότητα.

«Ο Θεός τη ζωή»: Ο πιστός άνθρωπος εμπιστεύεται τα πάντα στον Θεό. «Έθεσες τα δάκρυα»: Διότι ο Θεός ζήτησε τα δάκρυα της μετανοίας από τον λαό, τέτοια που είχαν όταν τους έδινε υποσχέσεις πριν αυτοί παρανομήσουν. «Θα επιστρέψουν»: Τα τέκνα των Ιουδαίων, έχοντας ντροπιαστεί μετά την ανάσταση του Κυρίου. «Σε όποια ημέρα»: Διότι, όταν, έχοντας μετανοήσει, επικαλέστηκαν τον Θεό, τον βρήκαν να τους εισακούει. «Στον Θεό»: Διότι οι δίκαιοι δεν ομιλούν χωρίς τον Θεό. «Θα αινέσω τον λόγο»: Οι πιστοί αναθέτουν και τους λόγους και τα έργα τους στον Κύριο, διότι τα πάντα τα εμπιστεύονται σε Αυτόν. «Ήλπισα»: Διότι οι άγιοι δεν φοβούνται τον φόβο των ανθρώπων, ενδυναμούμενοι από τον φόβο του Θεού. «Μέσα μου, ω Θεέ»: Διότι στον άνθρωπο που ζει σύμφωνα με τον Θεό, η προσευχή αποτελεί διηνεκή θυσία προς τον Θεό. «Διότι έσωσες»: Ο Χριστός, αφού ανέλαβε την ψυχή του Αδάμ. «Τους οφθαλμούς μου»: Εννοεί τον δόλο των ειδώλων. «Για να ευαρεστήσω»: Στο φως των αγγέλων, διότι αυτοί ζουν πάντοτε ως ασώματοι.

Ας είναι αυτά τα λόγια της προσευχής μου μεσιτευτικά υπέρ εμού, και ενόσω ζω και όταν πεθάνω· αυτή η εξομολόγηση και τα δάκρυα ας κατευθυνθούν ως θυμίαμα ενώπιόν σου· εγώ δε καθημερινώς αναμένω το αναπόφευκτο του θανάτου. Και το μεν άθλιο σώμα μου, αφού παραδοθεί στην ταφή, θα φθαρεί και θα αναλυθεί στα στοιχεία από τα οποία συντέθηκε, το οποίο εσύ, ο Ζωοδότης, θα αναστήσεις άφθαρτο κατά τον καιρό της παλιγγενεσίας· το δε πνεύμα μου το παραδίδω στα χέρια σου. Ανάπαυσε, Άγιε Δέσποτα, στο φως των ζώντων και στην κατοικία εκείνων που ευφραίνονται, τους γεννήτορες, τους προγόνους και τους αδελφούς μου, οι οποίοι υπήρξαν ευγνώμονες δούλοι σου· διότι, αν και αμαρτήσαμε, δεν απομακρυνθήκαμε από εσένα, ούτε απλώσαμε τα χέρια μας προς ξένο Θεό, αλλά εσένα γνωρίσαμε, και εσένα αγαπήσαμε, και σε εσένα πιστέψαμε, και εσένα προσκυνούμε, τον Ένα εν Τριάδι Θεό, και σε εσένα προσευχόμαστε, και σε εσένα στηρίζουμε τις ελπίδες της σωτηρίας μας. Ελέησέ μας κατά το μέγα σου έλεος, και σώσε μας στην επουράνια και αιώνια βασιλεία σου.

«Στον Θεό θα αινέσω ρήμα και λόγο» σύντομο και εκτενή, και έχοντας εμπιστοσύνη σε Αυτόν «δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος», διότι «σε εμένα, ω Θεέ, βρίσκονται οι ευχές» που μου δόθηκαν από εσένα, «τις οποίες οφειλετικώς θα ανταποδώσω προς αίνο σου», «Διότι λύτρωσες την ψυχή μου από τον θάνατο», τους οφθαλμούς μου από τα δάκρυα, «και τα πόδια μου από το ολίσθημα». Αυτό το ρητό εκπληρώθηκε κάποτε και σε μένα τον ανάξιο, όταν έμελλε να καταστραφώ από γκρεμό και βράχο.