Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 55:2

«Είμαι σήμερα ογδόντα ετών· μήπως θα διακρίνω ανάμεσα στο καλό και στο κακό, ή θα ακούσω πλέον τη φωνή των τραγουδιστών και των τραγουδιστριών;» Διότι το γήρας, φθειρόμενο από μόνο του, ξέμαθε να τέρπει ή να τέρπεται. Και πότε το είπε αυτό; «Κατά την ημέρα που τον ελευθέρωσε ο Κύριος από όλους τους εχθρούς του;» Και άραγε, μέσα σε μία ημέρα ελευθερώθηκε από όλους μαζί τους εχθρούς του; Ως προς το ρητό, αυτό συνέβη κατά την τελευταία ημέρα των πολέμων και των πειρασμών, όταν έλαβε την έσχατη και τελευταία εκδίκηση· ως προς το πνευματικό νόημα όμως, επειδή όλη του η ζωή έγινε γι' αυτόν μία ημέρα πολέμου, καθώς έλεγε ο ίδιος: «Ελέησέ με, Θεέ μου, διότι με καταπάτησε άνθρωπος, όλη την ημέρα πολεμώντας με έθλιψε.» Επειδή, ενώ δεχόταν διαρκώς πόλεμο σαν να ήταν μέσα σε μία ημέρα, ελευθερώθηκε, και εκείνος που μιλά στον Κύριο βρίσκεται στο φως της ημέρας, και εκείνος που διασώθηκε σαν από το σκοτάδι των εχθρών και των πειρασμών βρίσκεται στην ημέρα. «Και από το χέρι του Σαούλ·» του πεθερού και εχθρού, του οικείου και του ξένου, του παλαιού Ιούδα, εκείνου που αγαπούσε και πολεμούσε. Και δεν είπε «του εχθρού», αλλά αρκέστηκε στο όνομά του αντί για κατηγορία. Διότι, όπως όταν ακούμε τον Κάιν αμέσως σκεφτόμαστε τον αδελφοκτόνο, έτσι και τον Σαούλ, αμέσως κατανοούμε τον επίβουλο και πολέμιο του Δαβίδ· διότι αυτόν που αποκάλεσε αγαπητό μετά θάνατον -«Οι αγαπημένοι και ωραίοι»- αυτόν δεν τον διαπόμπευσε ως εχθρό στην επιγραφή.

Ελέησέ με, Θεέ, διότι με καταπάτησε άνθρωπος. Είτε για τον Σαούλ το λέει αυτό ο Δαβίδ, είτε και ο κάθε άγιος, εξαιτίας των θλίψεων που αντιμετωπίζουν μέσα στον κόσμο. Πολλές φορές, μάλιστα, και ο καθένας από εμάς τους ανθρώπους υφίσταται αυτόν τον σκληρό πόλεμο, δεχόμενος όλη την ημέρα τον πόλεμο του Σατανά και καταπατούμενος από αυτόν. Διότι, αν και ο ψαλμός έκανε μνεία για άνθρωπο, εντούτοις υπονοεί τον ίδιο τον Σατανά, ο οποίος πολλές φορές κατονομάζεται έτσι στην Αγία Γραφή, ή κάποιον από όσους στρατεύονται με το μέρος του. Εξάλλου, αρμόζει και στον λαό των εθνών να ψάλλει αυτά τα λόγια, καθώς επί μακρόν εξαπατήθηκε από τον Σατανά και υπέμεινε τον πόλεμό του μέσω της επιβουλής των δαιμόνων, τους οποίους υπαινίχθηκε σαφέστερα σε όσα ανέφερε στη συνέχεια.

Στο τέλος· υπέρ του λαού που έχει απομακρυνθεί από τα άγια, του Δαβίδ για στηλογραφία, όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ. ΝΕ΄. Ελέησέ με, Θεέ μου, διότι με καταπάτησε άνθρωπος· όλη την ημέρα πολεμώντας με, με έθλιψε.

«Θα απομακρυνόμουν πολύ κατά την αναχώρησή μου, θα διέμενα στην έρημο», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Επειδή, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα που ενεργούσε στον Προφήτη, το οποίο και μαρτυρείται ότι κατήλθε εν είδει περιστεράς στον Σωτήρα, όντας τρυφερό και άκακο, διωκόταν από τον Σαούλ όταν ο Δαβίδ καταδιωκόταν, και ενώ διωκόταν δεν αμυνόταν, αλλά έμοιαζε με άλαλη περιστερά που απομακρύνεται και απωθείται από τους διώκτες της· για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τους άλλους ερμηνευτές, έχει ειπωθεί «υπέρ της περιστεράς». Αντί δε του «εις στηλογραφίαν», ο μεν Ακύλας μετέφρασε «του τέλειου ταπεινού», ο δε Σύμμαχος «του ταπεινόφρονος και άμωμου», δηλώνοντας τον τρόπο με τον οποίο η αρετή του Προφήτη αξιώθηκε από τον Θεό ωσάν να επρόκειτο για στήλη και αιώνια μνήμη. Διότι το μεγαλύτερο κατόρθωμα του Δαβίδ ήταν η ταπεινότητα και η ταπεινοφροσύνη, μέσω της οποίας επιδείκνυε τέλεια αρετή, η οποία δεν επέφερε κανένα ψεγάδι. Γι' αυτό, αναπέμποντας στον Θεό τα προκείμενα λόγια, τα οποία περιέχουν δείγματα υπερβάλλουσας και τέλειας ταπεινοφροσύνης, έλεγε: «Ελέησόν με, ο Θεός, διότι με καταπάτησε άνθρωπος», υπονοώντας κατά λέξη τον Σαούλ, ο οποίος εξεγέρθηκε εναντίον του και επιδόθηκε στον πόλεμο εναντίον του όχι για μία ημέρα, αλλά για πολλές· γι' αυτό και προσθέτει: «Όλη την ημέρα πολεμώντας με έθλιψε».

Διότι, ακόμη και αν φαίνεται κατεξοχήν ότι άνθρωπος με έχει καταπατήσει, καθώς ο Σαούλ στράφηκε με σφοδρότητα εναντίον μου, εντούτοις οι εχθροί μου και εκείνοι που με πολεμούν από ψηλά, ρίχνοντας τα βέλη τους από το ύψος εναντίον της ψυχής μου, είναι πάρα πολλοί. Όλους αυτούς όμως έχω μάθει να τους περιφρονώ, χάρη σε εσένα, τον πρόμαχο και υπερασπιστή μου. Διότι, έχοντας απόλυτη εμπιστοσύνη σε εσένα, εάν ποτέ εισέλθει φόβος στην ψυχή μου, τον αποκρούω, αντλώντας θάρρος από εσένα, τον υπερασπιστή μου.

«Ελέησόν με» Ο Χριστός βοά ως άνθρωπος για τον Ιούδα. «Όλη την ημέρα» Διότι δεν σταμάτησε ο Ιούδας την ημέρα της προδοσίας να τρέχει εδώ και εκεί. «Με καταπάτησαν» Οι Ιουδαίοι όλη εκείνη την ημέρα του πάθους δεν σταμάτησαν να εμπαίζουν τον Σωτήρα. «Ότι πολλοί» Οι δαίμονες από τον αέρα παρακινούσαν τους Ιουδαίους κατά του Χριστού. «Δεν θα φοβηθώ» Διότι ούτε την ημέρα του πάθους φώναζε επειδή φοβόταν, αλλά για να δείξει ότι αληθινά ενανθρώπησε. «Στον Θεό» Διότι οι λόγοι του Σωτήρα είναι στον Πατέρα και οι λόγοι του Πατέρα στον Υιό. «Στον Θεό ήλπισα» Πότε άραγε η ανθρώπινη σάρκα είχε τη δύναμη να εκστρατεύσει κατά του Θεού (του Χριστού); «Όλη την ημέρα» Όταν δηλαδή δίδασκε ο Χριστός, οι Ιουδαίοι τον περιγελούσαν λέγοντας: από πού ξέρει αυτός γράμματα, χωρίς να έχει μαθητεύσει; «Εναντίον μου όλοι» Επειδή άπαντες σκέφτονταν με ποιον τρόπο θα τον θανατώσουν. «Θα παροικήσουν» Διότι τον περικύκλωναν και παρέμεναν κοντά, για να βρουν κάτι και να μηχανευτούν κάποιον δόλο κατά του Χριστού. «Αυτοί την πτέρνα» Διότι, λέει, παρακολουθούσαν κρυφά τον Κύριο, αν θεραπεύει το Σάββατο, ώστε να τον κατηγορήσουν. «Υπέρ του μηδενός» Επειδή ο Κύριος ήθελε να θεωρήσει ως μη γενόμενα τα όσα συνέβησαν και να τους συγχωρήσει, ώστε αφού μετανοήσουν να σωθούν· αυτοί όμως δεν το κατενόησαν. «Με οργή» Αναφέρεται στα πλήθη των Ιουδαίων, οι οποίοι εξέπεσαν από την αξία τους.

Γιατί είναι κόκκινα τα ιμάτιά σου, και τα ενδύματά σου σαν από πατητήρι σταφυλιών που έχει καταπατηθεί πλήρως; «Ελέησέ με, Θεέ μου, διότι με καταπάτησε». Πολλές φορές όμως και ο δικός μας άνθρωπος υφίσταται αυτόν τον σκληρό πόλεμο, πολεμούμενος όλη την ημέρα από τον Σατανά και καταπατούμενος από αυτόν.

ΚΑΘΙΣΜΑ ΟΓΔΟΟ Ψαλμός 55ος. Στο τέλος, υπέρ του λαού που έχει απομακρυνθεί από τα άγια· για τον Δαβίδ ως στηλογραφία, όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ. «Ελέησέ με, Θεέ, διότι με καταπάτησε άνθρωπος, πολεμώντας με όλη την ημέρα με έθλιψε. Με καταπάτησαν οι εχθροί μου όλη την ημέρα». Και ο Δαβίδ μεν τα έλεγε αυτά υπέρ του λαού, που είχε αιχμαλωτιστεί από τους αλλοφύλους, ταιριάζουν όμως αυτά και σε εκείνον που κυριεύεται και καταπονείται από τα σαρκικά θελήματα. «Διότι είναι πολλοί αυτοί που με πολεμούν από τα ύψη» και είναι επηρμένοι στο φρόνημα. «Δεν θα φοβηθώ» όμως, έχοντας ταπεινό φρόνημα και «ελπίζοντας σε εσένα. Στον Θεό ψάλλοντας τους λόγους μου και έχοντας την ελπίδα μου, δεν θα φοβηθώ, ακόμη κι αν βδελύσσονται τους λόγους μου. Εναντίον μου όλοι οι διαλογισμοί τους είναι για κακό, εφόσον και θα παροικήσουν και θα κρυφτούν παραφυλάγοντας την πτέρνα μου», δηλαδή τα τελευταία μου. Και «όπως ακριβώς αυτοί καρτέρεσαν» εναντίον μου, έτσι και εσύ, «υπέρ του μηδενός», δηλαδή, εύκολα σαν ένας θα τους ανατρέψεις. «Με οργή θα καταβιβάσεις λαούς» που είναι άξιοι οργής, «ω Θεέ. Τη ζωή μου την ανέθεσα σε εσένα, έθεσες τα δάκρυά μου ενώπιόν σου, όπως και στην υπόσχεσή σου». Πλύνε και αποκάθαρέ με. «Θα στραφούν οι εχθροί μου προς τα πίσω, σε όποια ημέρα σε επικαλεστώ» και «θα γνωρίσουν ότι εσύ είσαι ο Θεός μου».

Και αν κάποιος πάρει ένα τσαμπί σταφύλι από τον καρπό της και θελήσει να το στύψει, δεν βγάζει τίποτα άλλο παρά γλυκό κρασί. Έτσι και ο πιστός, όταν θλίβεται είτε με έργο είτε με λόγο είτε με λογισμό, δεν έχει να καρποφορήσει τίποτα άλλο παρά την αγαθότητα των λόγων του Θεού· αντίθετα, ο σαρκικός και θυμώδης άνθρωπος δεν παράγει τίποτα άλλο παρά ανώφελη πικρία. Και σας λέω εγώ που τα λέω αυτά: φοβάμαι μήπως εκπέσω από το χέρι του Θεού, αν δεν πυρώνομαι από τον αγώνα απέναντι στην επίθεση του πολέμου του εχθρού εναντίον μας, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Όλη την ημέρα πολεμώντας με έθλιψε». Διότι, αν άγγελοι εξέπεσαν και άλλοι από τους προφήτες και άλλοι από τους αποστόλους —και δεν εννοώ μόνο τον Ιούδα, αλλά και πολλούς από τους μαθητές του Παύλου, από τους οποίους ξεχώρισε τους γνήσιους στις Πράξεις— οφείλουμε και εμείς να φοβόμαστε.