Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 55:5

Ο πατριάρχης Ιακώβ, λοιπόν, φεύγοντας αξιώθηκε περισσότερων οραμάτων, και μάλιστα θεϊκών· και παραμένοντας ο ίδιος ήσυχος, είχε τον Κύριο υπέρ αυτού, ο οποίος αφενός απέτρεπε τον Λάβαν και αφετέρου εμπόδιζε τον Ησαύ. Και μετά από αυτά, έγινε πατέρας του Ιούδα, από τον οποίο ανέτειλε κατά σάρκα ο Κύριος, και μετέδωσε τις ευλογίες στους πατριάρχες. Και ο θεοφιλής Μωυσής, όταν έφευγε, τότε είδε το μεγάλο όραμα, και αφού διασώθηκε από τους διώκτες του, αποστάλθηκε ως προφήτης στην Αίγυπτο, και, γενόμενος διάκονος τόσων πολλών σημείων και του νόμου, καθοδήγησε τόσο μεγάλο λαό μέσα στην έρημο. Και ο μεν Δαβίδ καταδιωκόμενος δίδασκε: «ανέβλυσε η καρδιά μου λόγο αγαθό» και «ο Θεός μας θα έλθει φανερά· ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει»· και μάλιστα ενδυναμωνόταν λέγοντας: «το μάτι μου επέβλεψε πάνω στους εχθρούς μου», και πάλι «στον Θεό έλπισα, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος». Ενώ, όταν έφευγε και δραπέτευε στο σπήλαιο από το πρόσωπο του Σαούλ, έλεγε: «Εξαπέστειλε βοήθεια από τον ουρανό και με έσωσε, παρέδωσε σε ονειδισμό αυτούς που με καταπατούν· εξαπέστειλε ο Θεός το έλεός Του και την αλήθειά Του, και λύτρωσε την ψυχή μου ανάμεσα από λιοντάρια». Έτσι, αφού σώθηκε κατ' οικονομίαν, έγινε και αυτός μετέπειτα βασιλιάς, και έλαβε την υπόσχεση ότι από το σπέρμα του επρόκειτο να ανατείλει ο Κύριός μας.

Στον Θεό θα επαινέσω τους λόγους μου. Ενώ πολεμούμαι από τους εχθρούς, λέγει, εξοπλίζω τον εαυτό μου ώστε να μην υποστώ κανένα κακό, καθιστώντας όλους τους λόγους μου ύμνους και αναθέτοντάς τους στον Θεό, και εναποθέτοντας την ελπίδα μου σε Αυτόν· γι' αυτό και απομάκρυνα από τον εαυτό μου τον φόβο κάθε σάρκας.

Στον Κύριο θα επαινέσω τους λόγους μου, στον Θεό ήλπισα· δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει η σάρκα. Αντί του «στον Θεό θα επαινέσω τους λόγους μου», ο μεν Σύμμαχος εξέδωσε: «διά του Θεού θα υμνήσω τον λόγο του»· ο δε Ακύλας: «στον Θεό θα υμνήσω τα ρήματά του»· και η πέμπτη έκδοση: «στον Θεό θα επαινέσω τον λόγο μου».

Αν ποτέ, λέει, με κυρίευε ο φόβος από την ταραχή αυτών που με πολεμούν, τον απέκρουα ελπίζοντας σε σένα· και αντί για επωδές και φυλακτά, έψαλλα ύμνους. Διότι υμνώντας τον λόγο σου λάμβανα βοήθεια, ώστε να μη στρέφω την προσοχή μου σε κανέναν από τους διώκτες. Έτσι, ελπίζοντας στον Θεό και έχοντας τους λόγους του στο στόμα μου, περιφρονούσα κάθε επιβουλή εκ μέρους των ανθρώπων, μη φοβούμενος τι θα μου κάνει η σάρκα. Διότι, τι θα μπορούσε να καταφέρει η σάρκα και το αίμα απέναντι στον Θεό που βοηθά; «Εάν ο Θεός είναι μαζί μας, ποιος μπορεί να είναι εναντίον μας;» λέει ο Απόστολος. Σάρκα ήταν και ο Σαούλ, καθώς είχε σαρκικό φρόνημα· πράγμα που επισημαίνει ο Απόστολος γράφοντας στους Κορινθίους: «Διότι, εφόσον υπάρχει μεταξύ σας ζηλοτυπία και έριδα, δεν είστε σαρκικοί και δεν συμπεριφέρεστε κατά τρόπο ανθρώπινο;». Έτσι λοιπόν και τον Σαούλ, που ήταν γεμάτος από ζήλια και έριδα, και για τον λόγο αυτόν καταδίωκε τον Δαβίδ, τον ονόμασε σάρκα, λέγοντας: «Δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει η σάρκα». Έπειτα λέει: «Όλη την ημέρα βδελύσσονταν τους λόγους μου, όλοι οι διαλογισμοί τους εναντίον μου απέβλεπαν στο κακό»· το οποίο βέβαια ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος, λέγοντας: «Καθ' όλη την ημέρα μηχανεύονταν λόγια για εμένα· κάθε διαλογισμός τους εναντίον μου ήταν για κακό». Διότι, σαν να μην είχαν τίποτε άλλο να κάνουν, ούτε να συζητήσουν για άλλα θέματα, αφιέρωναν όλο τον ελεύθερο χρόνο τους στα λόγια που αφορούσαν εμένα και στους λογισμούς εναντίον μου, χωρίς να σχεδιάζουν τίποτε το αγαθό για εμένα.

Με τα ίδια τα έργα, λέει, το διαπίστωσα και γνώρισα αληθινά ότι δεν ήλπισα μάταια, αλλά απέκτησα τον Θεό βοηθό. Απόδειξη αυτού είναι ότι έθεσες τα δάκρυά μου ενώπιόν σου. Έπειτα, εμένα με εισάκουσες, ενώ οι εχθροί μου υποχώρησαν προς τα πίσω· γι' αυτό, μέσω του Θεού θα αινέσω τον λόγο· ή, κατά τον Ακύλα: Στον Θεό θα καυχηθώ για τον λόγο· κατά δε τον Σύμμαχο: Τον Θεό θα υμνολογήσω· αλλά και μέσω του Κυρίου θα αινέσω τον λόγο· ή, κατά τον Ακύλα, στον Κύριο θα υμνήσω τον λόγο· ή, κατά τον Σύμμαχο, μέσω του Κυρίου θα συνθέσω ύμνο· και πάλι, όπως ανέφερα και πρωτύτερα: Στον Θεό ήλπισα, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει η σάρκα· και τώρα λέω: Στον Θεό ήλπισα, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.

Διότι, για όσο διάστημα ο λαός των ανθρώπων ήταν απομακρυσμένος από τους αγίους αγγέλους, καταπατούνταν από τα πάθη της φύσεως, απελπιζόμενος κατά τη διάρκεια του συνεχούς πολέμου, συνθλιβόμενος, βαλλόμενος από τις υπερκείμενες δυνάμεις και διακατεχόμενος από φόβο μέσα στη νύχτα. Όταν όμως έθεσε την ελπίδα του στον Θεό, αποτινάσσοντας σαν κάποιο βάρος την πλανημένη ελπίδα προς τα μάταια, τότε επαίνεσε τους λόγους του, οι οποίοι συνιστούν την ομολογία της πίστεως. Διότι «στον Θεό», αναφέρει, «θα επαινέσω τους λόγους μου». Αλλά αυτούς, συνεχίζει, τους αξιέπαινους λόγους οι εχθροί μου τους βδελύσσονται, επινοώντας εναντίον μου κακούς λογισμούς και εξυφαίνοντας την επιβουλή λαθραία και κρυφά κατά την παροικία μου. Αυτοί, πράττοντας το δικό τους σύνηθες έργο, δεν παύουν να παραφυλάνε πάντοτε τη φτέρνα μου. Διότι αυτό είναι το έργο του απ' αρχής ανθρωποκτόνου: το να παραμονεύει τη φτέρνα του ανθρώπου. Αλλά, αν και είναι βαριά η επίθεση των πολεμίων, θα απωθηθούν με τη δική Σου συμμαχία, καθώς η σωτηρία χορηγείται από Εσένα δωρεάν στους ανθρώπους, όχι εξαιτίας έργων δικαιοσύνης, αλλά αποκλειστικά από τη δική Σου χάρη. Διότι χωρίς κανένα αντάλλαγμα θα τους σώσεις. Και όλη η μετέπειτα συνέχεια της ψαλμωδίας ερμηνεύει την ανάκληση της ανθρώπινης φύσεως.

«Ελέησόν με» Ο Χριστός βοά ως άνθρωπος για τον Ιούδα. «Όλη την ημέρα» Διότι δεν σταμάτησε ο Ιούδας την ημέρα της προδοσίας να τρέχει εδώ και εκεί. «Με καταπάτησαν» Οι Ιουδαίοι όλη εκείνη την ημέρα του πάθους δεν σταμάτησαν να εμπαίζουν τον Σωτήρα. «Ότι πολλοί» Οι δαίμονες από τον αέρα παρακινούσαν τους Ιουδαίους κατά του Χριστού. «Δεν θα φοβηθώ» Διότι ούτε την ημέρα του πάθους φώναζε επειδή φοβόταν, αλλά για να δείξει ότι αληθινά ενανθρώπησε. «Στον Θεό» Διότι οι λόγοι του Σωτήρα είναι στον Πατέρα και οι λόγοι του Πατέρα στον Υιό. «Στον Θεό ήλπισα» Πότε άραγε η ανθρώπινη σάρκα είχε τη δύναμη να εκστρατεύσει κατά του Θεού (του Χριστού); «Όλη την ημέρα» Όταν δηλαδή δίδασκε ο Χριστός, οι Ιουδαίοι τον περιγελούσαν λέγοντας: από πού ξέρει αυτός γράμματα, χωρίς να έχει μαθητεύσει; «Εναντίον μου όλοι» Επειδή άπαντες σκέφτονταν με ποιον τρόπο θα τον θανατώσουν. «Θα παροικήσουν» Διότι τον περικύκλωναν και παρέμεναν κοντά, για να βρουν κάτι και να μηχανευτούν κάποιον δόλο κατά του Χριστού. «Αυτοί την πτέρνα» Διότι, λέει, παρακολουθούσαν κρυφά τον Κύριο, αν θεραπεύει το Σάββατο, ώστε να τον κατηγορήσουν. «Υπέρ του μηδενός» Επειδή ο Κύριος ήθελε να θεωρήσει ως μη γενόμενα τα όσα συνέβησαν και να τους συγχωρήσει, ώστε αφού μετανοήσουν να σωθούν· αυτοί όμως δεν το κατενόησαν. «Με οργή» Αναφέρεται στα πλήθη των Ιουδαίων, οι οποίοι εξέπεσαν από την αξία τους.

Διότι, αν και ο ψαλμός έκανε μνεία ανθρώπου, εντούτοις υπονοεί τον ίδιο τον Σατανά, που έτσι ονομάζεται πολλές φορές στη θεία Γραφή, ή κάποιον από αυτούς που στρατεύονται με το μέρος του. Εξάλλου είναι ταιριαστό αυτά να τα ψάλλει και ο λαός των εθνών, ο οποίος για πολύ χρόνο εξαπατήθηκε από τον Σατανά και υπέμεινε τον πόλεμο από αυτόν μέσω της επιβουλής των δαιμόνων, τους οποίους στα επόμενα υπονόησε πιο ξεκάθαρα. «Με καταπάτησαν οι εχθροί μου». Δεν εννοεί μία ημέρα, αλλά το διάστημα όλου του παρελθόντος χρόνου, κατά το οποίο οι νοητοί μας εχθροί δεν σταμάτησαν να μας πολεμούν από ψηλά και να μας καταπατούν. Και πώς καταπατούσαν; Μέσω της ειδωλολατρίας και των ηδονών, αφού έβαλαν τρικλοποδιά και ανέτρεψαν τους ανθρώπους, και έπειτα τους πατούσαν ενώ βρίσκονταν πεσμένοι. Ας μην υποστούμε λοιπόν εμείς ανατροπή και πέσουμε στη γη, δηλαδή στα γήινα, και κανείς δεν θα μπορέσει να μας καταπατήσει. Αλλά ούτε να επιτρέψουμε στους εχθρούς μας να γίνουν ψηλότεροί μας, παρά ανεβαίνοντας στην κλίμακα των αρετών, ας κάνουμε τους επιβούλους κατώτερους από εμάς. «Κατά την ημέρα δεν θα φοβηθώ». Διότι εάν, λέει, περπατάμε στο φως και, όπως λέει ο Παύλος, περπατήσουμε με ευσχημοσύνη όπως την ημέρα, εύλογα δεν φοβόμαστε κανέναν από τους επιβούλους, χρησιμοποιώντας απέναντί τους ως όπλο την πίστη και την ελπίδα στον Θεό. «Στον Θεό θα αποδώσω έπαινο».

ΚΑΘΙΣΜΑ ΟΓΔΟΟ Ψαλμός 55ος. Στο τέλος, υπέρ του λαού που έχει απομακρυνθεί από τα άγια· για τον Δαβίδ ως στηλογραφία, όταν τον συνέλαβαν οι αλλόφυλοι στη Γεθ. «Ελέησέ με, Θεέ, διότι με καταπάτησε άνθρωπος, πολεμώντας με όλη την ημέρα με έθλιψε. Με καταπάτησαν οι εχθροί μου όλη την ημέρα». Και ο Δαβίδ μεν τα έλεγε αυτά υπέρ του λαού, που είχε αιχμαλωτιστεί από τους αλλοφύλους, ταιριάζουν όμως αυτά και σε εκείνον που κυριεύεται και καταπονείται από τα σαρκικά θελήματα. «Διότι είναι πολλοί αυτοί που με πολεμούν από τα ύψη» και είναι επηρμένοι στο φρόνημα. «Δεν θα φοβηθώ» όμως, έχοντας ταπεινό φρόνημα και «ελπίζοντας σε εσένα. Στον Θεό ψάλλοντας τους λόγους μου και έχοντας την ελπίδα μου, δεν θα φοβηθώ, ακόμη κι αν βδελύσσονται τους λόγους μου. Εναντίον μου όλοι οι διαλογισμοί τους είναι για κακό, εφόσον και θα παροικήσουν και θα κρυφτούν παραφυλάγοντας την πτέρνα μου», δηλαδή τα τελευταία μου. Και «όπως ακριβώς αυτοί καρτέρεσαν» εναντίον μου, έτσι και εσύ, «υπέρ του μηδενός», δηλαδή, εύκολα σαν ένας θα τους ανατρέψεις. «Με οργή θα καταβιβάσεις λαούς» που είναι άξιοι οργής, «ω Θεέ. Τη ζωή μου την ανέθεσα σε εσένα, έθεσες τα δάκρυά μου ενώπιόν σου, όπως και στην υπόσχεσή σου». Πλύνε και αποκάθαρέ με. «Θα στραφούν οι εχθροί μου προς τα πίσω, σε όποια ημέρα σε επικαλεστώ» και «θα γνωρίσουν ότι εσύ είσαι ο Θεός μου».