Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 56:10

Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη. Ευαγγελίζεται την επιστροφή όλων των εθνών μέσω αυτών που δοξολογεί, καθώς βεβαίως όλα τα έθνη ψάλλουν τους ύμνους Του. «Διότι μεγαλύνθηκε έως τον ουρανό το έλεός Σου». Αυτό είναι παρόμοιο με το: «Διότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη φθορά, για να συμμετάσχει στην ελευθερία των τέκνων του Θεού».

Και σε αυτά προσθέτει λέγοντας: «Θα εγερθώ την αυγή». Διότι, έχοντας μόλις φωτισθεί διά της παρουσίας του Πνεύματος και έχοντας βρεθεί σε ημέρα θείου φωτός, είμαι έτοιμος να προφητεύσω. Και αφού είπε αυτά, αναθέτει ολόκληρο τον εαυτό του στο Πνεύμα· και αυτό, χρησιμοποιώντας τον προφήτη ως όργανο, εξαγγέλλει αγαθά και κηρύττει το χαρμόσυνο μήνυμα σε όλα τα έθνη λέγοντας: «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη».

Διότι, επειδή προς το παρόν το έθνος των Ιουδαίων και ο λαός τους καταδιώκει τους προφήτες σου, ώστε να μην τους παραχωρεί κανέναν τόπο· θα έρθει όμως καιρός κατά τον οποίο όλα τα έθνη της γης και όλοι οι λαοί των ανθρώπων θα μετάσχουν στο έλεός σου, έτσι ώστε εγώ, το προφητικό Πνεύμα, να πληρώσω αθρόα όλους τους λαούς στον προκαθορισμένο καιρό, και ευρισκόμενο μέσα τους να σε δοξολογήσω και να σε ευχαριστήσω, οπότε και θα σου ψάλω, όχι ανάμεσα στον λαό των Ιουδαίων, αλλά ανάμεσα σε όλα τα έθνη ολόκληρης της οικουμένης· γι' αυτόν τον λόγο λέω: «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη». Και η αιτία αυτού είναι, εννοώ, το ότι το προφητικό πνεύμα θα πολιτεύεται ανάμεσα σε όλους τους λαούς ολόκληρης της οικουμένης και σε όλα τα έθνη.

Ολοφάνερα, μέσω αυτών των θείων προφητών, οι οποίοι ονομάστηκαν νεφέλες, εκείνοι που πληρούνταν από το ουράνιο πνεύμα χορηγούσαν λογικούς υετούς στις ψυχές των ανθρώπων. Επειδή, λοιπόν, η αλήθεια του Θεού και το έλεός Του, για τα οποία έλεγε λίγο πριν: «Εξαπέστειλε ο Θεός το έλεός Του και την αλήθειά Του, και έσωσε την ψυχή μου από το μέσο των σκύμνων»· παλαιά μεν έσωσε την ψυχή του Δαβίδ, αλλά επρόκειτο και μετά από αυτά να επιβλέψει και όλα τα έθνη· εύλογα το Άγιο Πνεύμα, ευαγγελιζόμενο αυτά, και το ότι θα Τον δοξολογήσει ανάμεσα στους λαούς και θα ψάλει στον Θεό ανάμεσα σε όλα τα έθνη, προσθέτει την αιτία λέγοντας: «Διότι μεγαλύνθηκε έως τους ουρανούς το έλεός σου», και τα εξής. Έπειτα, σε όλα αυτά προσθέτει το επισφράγισμα λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου», επαναλαμβάνοντας για δεύτερη φορά την ίδια θεολογία. Διότι, λέγει, σε Εσένα αρμόζει να υψώνεσαι, αν και κατεξοχήν για τους ανθρώπους συγκαταβαίνεις στη δική μας ταπείνωση, προσκαλώντας λαούς και έθνη με τη δική Σου χάρη. Αλλά υψώσου και ανάλαβε πάλι τον δικό Σου θρόνο. Διότι και έτσι, παραμένοντας στους ουρανούς και ευρισκόμενος στη δική Σου θεότητα και βασιλεία, θα μπορέσεις να γεμίσεις όλη τη γη με τη δική Σου δόξα.

Και με άλλον τρόπο, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να πει, επειδή η προηγούμενη περιέχει την κλήση των εθνών, εύλογα με μια τέτοια προφητεία έχει συνδεθεί η παρούσα στηλογραφία, η οποία διακηρύσσει στους υιούς των ανθρώπων τον λόγο περί της δικαιοκρισίας του Θεού, και παραγγέλλει σε όλους τους λαούς να προσέρχονται στη διδασκαλία του λόγου με αληθινή προαίρεση και καθαρή συνείδηση, και να μην υποκρίνονται τη θεοσέβεια. Γι' αυτό, προς όλους τους λαούς που ονομάστηκαν ανωτέρω και προς όλα τα έθνη, για τα οποία ειπώθηκε: «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη», απευθύνοντας την προσφώνηση ο παρών λόγος διαμαρτύρεται λέγοντας: «Αν αληθινά, λοιπόν, λαλείτε δικαιοσύνη, να κρίνετε δίκαια (ευθέα), υιοί των ανθρώπων». Διότι, αν κάποιος αληθινά επαγγέλλεται τη δικαιοσύνη, από πουθενά αλλού δεν θα αποδειχθεί αυτό, παρά από το να κρίνει δίκαια. Κρίνει δε δίκαια εκείνος που έχει αποφασίσει μέσα του σύμφωνα με τον ορθό λόγο, και δεν πράττει τίποτα το σκολιό ούτε το διεστραμμένο. Έπειτα, επειδή οι υιοί των ανθρώπων μιλούν μεν ορθά με τα χείλη, και με το στόμα επαγγέλλονται δικαιοσύνη, ελέγχονται όμως από τα έργα τους ότι συλλογίζονται τα αντίθετα στη διάνοιά τους, προσθέτει: «Διότι μέσα στην καρδιά σας κατεργάζεστε ανομίες πάνω στη γη»· και απόδειξη αυτού, λέει, είναι οι πράξεις σας: «Αδικία συμπλέκουν τα χέρια σας».

Διότι στον πεντηκοστό έκτο ψαλμό ευαγγελιζόταν την εξομολόγηση προς τον Κύριο ανάμεσα στους λαούς και την ψαλμωδία σε Αυτόν ανάμεσα στα έθνη. Στον προκείμενο όμως ψαλμό υποδηλώνει την αποβολή του Ισραήλ, όπως ακριβώς δίδασκαν και τα όσα ελέχθησαν προηγουμένως. Και πράγματι, μετά τα πρώτα, με τα οποία δηλωνόταν η αποβολή του προηγούμενου λαού, καθώς και το σημείο που επρόκειτο να δοθεί σε όσους Τον φοβούνται, στη συνέχεια, αφού παρενεβλήθη ενδιάμεσα ένα διάψαλμα, το Άγιο Πνεύμα αναπέμπει προσευχή στον Θεό λέγοντας: «Για να λυτρωθούν οι αγαπητοί Σου, σώσε με τη δεξιά Σου και εισάκουσέ με». Ικετεύει, λοιπόν, παρακαλώντας για αυτά, ώστε ο Θεός, χρησιμοποιώντας τη δική Του δεξιά, να λυτρώσει και να σώσει τους αγαπητούς Του. Και δεν ικετεύει απλώς λέγοντας «Σώσε», αλλά ζητά «με τη δική Του δεξιά» πρώτα να λυτρώσει και έπειτα να σώσει. Ως αγαπητούς δε του Θεού δεν εννοούσε άλλους παρά τους ανθρώπους που πλάστηκαν κατ' εικόνα Του. Διότι, ακόμη και αν υπέπεσαν τα μέγιστα στην αμαρτία, εντούτοις, λόγω της ουσίας της ψυχής τους, η οποία είναι νοερή και λογική, έχουν ονομαστεί αγαπητοί του Θεού. Εκλιπαρεί, λοιπόν, ο λόγος τον Θεό υπενθυμίζοντάς Του τους αγαπητούς Του, και Τον παρακαλεί να τους λυτρώσει από τους νοητούς εχθρούς και πολεμίους· και αφού τους λυτρώσει, να τους σώσει μέσω της δικής Του δεξιάς.

Αυτά δε τα λέει, όχι επειδή προστάζει να αποφεύγουμε τις συνάξεις και τις προσευχές και τις ψαλμωδίες στον ναό· διότι τότε ο ψαλμωδός προφήτης δεν θα έλεγε προς αυτόν, «εν μέσω εκκλησίας θα σε υμνήσω», και «θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στα έθνη», και «θα εκπληρώσω τις ευχές μου ενώπιον εκείνων που σε φοβούνται, Κύριε»· και προς εμάς, «εν εκκλησίαις ευλογείτε τον Θεό», και «ελάτε να προσκυνήσουμε και να προσπέσουμε, και να κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου του Θεού μας». Αλλά, μαζί με άλλα υψηλότερα νοήματα για τα οποία ο παρών χρόνος δεν επιτρέπει να μιλήσουμε, ο Κύριος διδάσκει και τούτο: ότι η κατ' ιδίαν έγερση για προσευχή στα σπίτια μας, ακόμη και μέσα στα ίδια μας τα υπνοδωμάτια, προετοιμάζει την εκκλησιαστική προσευχή προς τον Θεό, όπως και η εσωτερική νοερή προσευχή στηρίζει εκείνη που γίνεται με τα χείλη· διότι όποιος επιθυμεί να προσεύχεται μόνο όταν προσέρχεται στον ναό του Θεού, ενώ στο σπίτι, στους δρόμους και στις αγορές δεν φροντίζει καθόλου για την προσευχή, αυτός ούτε όταν βρίσκεται μέσα στον ναό του Θεού προσεύχεται αληθινά.

«Έτοιμη η καρδιά»: Διότι αφού αναστήθηκα, με προθυμία δίδαξα στον άνθρωπο το νέο άσμα, λέγει ο Χριστός. «Εξεγέρθητι»: Η θεότητα που ανασταίνει τον άνθρωπο, καθώς το δεσποτικό σώμα έγινε δόξα του Θεού. «Εξεγέρθητι»: Διότι από το μηδέν δόθηκε ο ύμνος των αγγέλων μετά την έγερση του Κυρίου. «Εξεγερθήσομαι»: Ο Χριστός το λέγει· διότι η ανάσταση έγινε τα χαράματα (εξεγέρθηκε, δηλαδή αναστήθηκε). «Εξομολογήσομαι»: Δίνοντας σε όλους τους λαούς το θάρρος να δοξολογούν και να σώζονται. «Ψαλώ σοι»: Διότι τα έθνη, αφού πίστεψαν, ψάλλουν τη νέα διδασκαλία, το σύμβολο της Καινής Διαθήκης. «Ότι εμεγαλύνθη»: Διότι το έλεος του Θεού είναι αμέτρητο, μη χωρώντας ούτε στον ουρανό ούτε στη γη. «Και έως των νεφελών»: Διότι όπως οι νεφέλες σκεπάζουν την υπουράνια περιοχή και δροσίζουν, έτσι και η αλήθεια του Θεού γεμίζει τα σύμπαντα και τα ζωογονεί. «Υψώθητι»: Δηλώνει την άνοδο στους ουρανούς. «Και επί πάσαν»: Διότι η γη έγινε πλήρης από τη δόξα του Θεού, όταν ο Κύριος ήλθε σε αυτήν (όταν ο Χριστός εμφανίστηκε σε αυτήν).

Ουσιαστικά λέει ο προφήτης: Ιδού, Δέσποτα, σου έχουν ετοιμαστεί αυτά που εξαρτώνται από τη δική μου δύναμη· στείλε το Άγιό σου Πνεύμα και δώρισε την προφητική χάρη. Διότι για την υπηρεσία της ετοίμασα τη γλώσσα μου. Θα άσω και θα ψάλω, εάν εκπληρώσεις την επιθυμία μου, ή μάλλον εάν γεμίσεις την καρδιά μου. Η δική μου δόξα είναι η προφητική χάρη, δηλαδή η θεωρητική και πρακτική έξη. Εξεγέρσου, δόξα μου, εξεγέρσου ψαλτήρι και κιθάρα, θα εγερθώ την ώρα του όρθρου· θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς. Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη. Ο προφήτης αποκαλεί τον εαυτό του ψαλτήρι και κιθάρα. Διότι, όπως ακριβώς σε ένα μουσικό όργανο, η χάρη του Πνεύματος έκρουε μέσα του την προφητική μελωδία. Καθώς προετοιμάζεται για τη θεία έμπνευση, κινώντας και την ψυχή και το σώμα: μέσω της κιθάρας εννοεί τα μέλη του σώματος και τα αισθητήρια, μέσω των οποίων ο νους παράγει οτιδήποτε επιθυμεί· και μέσω του ψαλτηρίου εννοεί τις λογικές δυνάμεις της ψυχής. Και έχοντας αφιερώσει τις απαρχές της ζωής του στον Θεό, επιλέγει τους όρθρους και τις ώρες του φωτός, ως τις πλέον κατάλληλες από ολόκληρη την ημέρα. Αφού λοιπόν διέγειρε τον εαυτό του προς την υμνωδία του Δεσπότη, αποκρίνεται και πάλι και υπόσχεται ότι θα το πράξει αυτό την ώρα του όρθρου· διότι εκείνη τη στιγμή δεν πρόκειται να προσφέρει μόνος του τον ύμνο, αλλά θα αναπέμψει τη θεία ωδή μαζί με αναρίθμητα έθνη και λαούς.

Ο δε θείος Δαβίδ σε εκείνη την έρημο λέει: «ανάμεσα σε σκύμνους κοιμήθηκα ταραγμένος», δηλαδή, έντρομος από τα θηρία της ερήμου, τα οποία αποτελούν προτύπωση του Χριστού, που αναπαύθηκε στον τάφο ανάμεσα στους λογικούς, αλλά με τρόπους θηρίων Ιουδαίους, «των οποίων τα δόντια είναι όπλα και βέλη, και η γλώσσα τους κοφτερό μαχαίρι», που θανατώνει τον ευεργέτη. Αλλά εσύ, που θανατώθηκες από αυτούς: «Υψώσου στους ουρανούς, ως Θεός, και σε όλη τη γη ας απλωθεί η δόξα σου», έστω κι αν «ετοίμασαν παγίδα και έσκαψαν λάκκο μπροστά σου, όμως οι ίδιοι έπεσαν πάλι μέσα σε αυτόν». Και καθένας από όσους έχουν την ελπίδα τους σε σένα ψάλλει μαζί με τον Δαβίδ: «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ μου, έτοιμη είναι η καρδιά μου, θα υμνήσω και θα ψάλω» στη δόξα μου, «εξεγέρθητι», ξύπνα, «η δόξα μου» εν Αγίω Πνεύματι. «Ξύπνα, ψαλτήρι και κιθάρα», και ψάλε μελωδικά στον Θεό που υψώθηκε μέσω νεφέλης. «Θα εξυπνήσω το πρωί. Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη», σε αυτόν που αναστήθηκε κατά τον όρθρο της τρίτης ημέρας από τον τάφο. «Διότι μεγαλύνθηκε έως τους ουρανούς το έλεός σου και έως τις νεφέλες η αλήθεια σου», συμπαραλαμβάνοντας μαζί με αυτά και όλα τα πληρώματα της γης. «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και πάνω σε όλη τη γη ας απλωθεί η δόξα σου», διότι οι ουρανοί δεν πρόκειται ποτέ να την αποκρύψουν.