Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 56:3

Θα κράξω προς τον Θεό τον Ύψιστο, τον Θεό που με ευεργέτησε. Θα εξομολογηθώ, λέγει, και θα αναπέμψω ευχαριστίες σε εσένα τον ευεργέτη μου. Έστειλε από τον ουρανό και με έσωσε. Σαφώς κηρύσσει την κάθοδο του Κυρίου. Παρέδωσε σε ονειδισμό εκείνους που με καταπατούν. Προφανώς, εννοεί τις νοητές και αντίπαλες δυνάμεις. [Παράσχε, λοιπόν, την ευεργεσία, ώστε να μπορώ να λέω με παρρησία, ότι από τον ουρανό επέβλεψες την κατάστασή μας· και τα μεν δικά μας τα διόρθωσες, ενώ των εχθρών τα οδήγησες σε ονειδισμό.]

Θα κράξω προς τον Θεό τον Ύψιστο, τον Θεό που με ευεργέτησε. Έστειλε από τον ουρανό και με έσωσε, παρέδωσε σε ονειδισμό εκείνους που με καταπατούν. Διάψαλμα. Κραυγές και βοές συνηθίζουν οι δίκαιοι να απευθύνουν στον Θεό, όχι με ηχηρή φωνή, αλλά με την υπερβάλλουσα δύναμη της ψυχής. Γι' αυτό και πολλές φορές, ενώ σιωπούσαν, βοούσαν με το πνεύμα· διότι το ίδιο το Πνεύμα μεσιτεύει προς τον Θεό με στεναγμούς αλάλητους, σύμφωνα με τον Απόστολο. Έτσι, λοιπόν, και ο Δαβίδ έκραζε προς τον Θεό. Έπειτα, ωσάν να είχε λάβει πολλές φορές πείρα του προσωπικού του Σωτήρα, προσθέτει με ευγνωμοσύνη λέγοντας: τον Θεό που με ευεργέτησε.

Αυτός λοιπόν ο ίδιος ο Κύριος, όπως αναφέρεται και στα προκείμενα, κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου, και έχει θέσει ως καταφυγή του τον Ύψιστο, δηλαδή τον δικό του Πατέρα. Γι' αυτό έχει λεχθεί προς αυτόν: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου». Επειδή όμως ο Ακύλας και ο Σύμμαχος απέδωσαν τη μετάφραση με πιο ιουδαϊκό τρόπο, αντιμετωπίζοντας με καχυποψία το δόγμα που μας έχει παραδοθεί σχετικά με τον Ύψιστο και τον Κύριο· και ο μεν Ακύλας μετέφρασε λέγοντας: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, ύψιστο έθεσα το κατοικητήριό σου»· ο δε Σύμμαχος: «Διότι εσύ, Θεέ, είσαι η αφοβία μου, ύψιστη έθεσες την κατοικία σου»· πρέπει να παρατηρήσουμε, πρώτον μεν, ότι η πέμπτη έκδοση συμφωνεί με τους Εβδομήκοντα, λέγοντας και αυτή: «Διότι εσύ, Κύριε, είσαι η ελπίδα μου, τον Ύψιστο έθεσες καταφυγή σου»· δεύτερον, ότι η εβραϊκή λέξη, που περιέχει τον τύπο Ελιών, δηλώνει τον Ύψιστο. Βρήκαμε, λοιπόν, γραμμένο στον νστ΄ ψαλμό το: «Θα κράξω προς τον Θεό τον Ύψιστο»· όπου αντί για το «τον Ύψιστο», το εβραϊκό κείμενο περιέχει το Ελιών, όπως ακριβώς και στην προκειμένη περίπτωση.

Επομένως, στο προοίμιο της ψαλμωδίας ο λόγος φιλοσοφεί με υψηλά δόγματα, εξετάζοντας τη φύση της κακίας. Διότι διδάσκει ότι έχουμε ανάγκη τη συμμαχία του ελέους μέχρις εκείνου του σημείου, έως ότου παρέλθει από τη ζωή μας η ανομία που επιδήμησε κακώς στον βίο. Μια τέτοια όμως συμμαχία μάς χαρίζεται με το να έχουμε εμπιστοσύνη στη δύναμη Εκείνου που συμμαχεί μαζί μας και με το να εξοπλιζόμαστε με τη σκιά των πτερύγων του Θεού. Και δεν θα σφάλει κανείς, αν εννοήσει ως τις αρετές τη σκιά των θείων πτερύγων, η οποία γίνεται για εμάς κάλυμμα. Διότι αυτό καθαυτό το θείο, όποια κι αν είναι η φύση του, παραμένει ανέφικτο και ακατάληπτο για την ανθρώπινη φύση, καθώς υπερίπταται κάπου ψηλά, λόγω του άρρητου χαρακτήρα του, πάνω από τον ανθρώπινο λογισμό. Ωστόσο, ένα αποτύπωμα της άρρητης φύσης, μέσω της σκιαγράφησης των αρετών, δημιουργείται σε όσους αποβλέπουν σε αυτήν, έτσι ώστε κάθε σοφία και φρόνηση και γνώση και κάθε προσέγγιση της καταληπτικής σκέψης να μην είναι αυτές καθαυτές οι θείες πτέρυγες, αλλά η σκιά των θείων πτερύγων. Είναι δε μεγάλη για εμάς αυτή η ευεργεσία, έστω κι αν πρόκειται για σκιά. Διότι λέει: «Θα κραυγάσω προς τον Ύψιστο Θεό, τον Θεό που με ευεργέτησε», μέσω αυτής της σκιάς, την οποία απέστειλε από το ύψος στον επίγειο βίο. Διότι με έσωσε διά του Πνεύματος που επισκίασε μέσα στη νεφέλη, και εκείνους που στις προηγούμενες ψαλμωδίες καταπατούσαν, τώρα τους μετέφερε στην τάξη των ονειδιζομένων.

«Ελέησόν με»: Ο λόγος αναφέρεται στον Αδάμ· ο προφήτης βοά εκ προσώπου του Χριστού, και ο Χριστός πάλι εκ προσώπου του Αδάμ· διπλό αποζητά το έλεος ο άνθρωπος, καθώς η αμαρτία έχει διογκωθεί. «Διότι σε εσένα έχει ελπίσει»: Διότι ο άνθρωπος περίμενε την παρουσία του Χριστού, για να τον επισκιάσει με τις πτέρυγες, που είναι το δεσποτικό σώμα. «Έως ότου παρέλθει»: Διότι όταν απομακρύνεις, Κύριε, την ανομία της παραβάσεως, τότε θα γνωρίσω ότι σώθηκα, λέει ο άνθρωπος. «Θα κραυγάσω»: Διότι ο άνθρωπος δεν σταμάτησε να κραυγάζει προς τον ουρανό, επειδή η θλίψη του ήταν μεγάλη. «Στον Θεό»: Ο Οποίος δεν παρέβλεψε τον άνθρωπο, αλλά αφού ήλθε [και τον προσέλαβε], τον ελευθέρωσε από τα κακά. «Εξαπέστειλε»: Ο Πατέρας, αφού έστειλε τον Υιό, έσωσε τον άνθρωπο. «Έδωσε» (Παρέδωσε): Τους δαίμονες, οι οποίοι εξαπάτησαν τον άνθρωπο. Να εννοείς όμως και τους Ιουδαίους, που εξουθένωσαν τον Χριστό.

Ο μεγαλόφρων όμως και αληθινά ευγενής νέος, αφού άκουσε την περιττολογία και την ανόητη ικεσία του πατέρα του και αντιλήφθηκε τις μηχανορραφίες του σκολιού δράκοντα, πώς δηλαδή ετοίμασε παγίδα στα πόδια του εκ των δεξιών, μηχανευόμενος να λυγίσει τη θεοειδή ψυχή του και να τον εμποδίσει από το προκείμενο βραβείο, έθεσε προ οφθαλμών το πρόσταγμα του Δεσπότη Χριστού, ο οποίος είπε: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχη και μάχαιρα· διότι ήλθα να διχάσω τον γιο εναντίον του πατέρα του και την κόρη εναντίον της μητέρας της», και τα εξής. Και ότι: «Όποιος αγαπά πατέρα ή μητέρα παραπάνω από εμένα, δεν είναι άξιός μου», και: «Όποιος με αρνηθεί μπροστά στους ανθρώπους, θα τον αρνηθώ κι εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς». Αφού τα αναλογίστηκε αυτά, δεσμεύοντας την ψυχή του με τον θείο φόβο και ενδυναμώνοντάς την με τον πόθο και τον θείο έρωτα, θυμήθηκε πολύ επίκαιρα εκείνη τη ρήση του Σολομώντα, που λέει: «Καιρός να αγαπήσεις και καιρός να μισήσεις, καιρός πολέμου και καιρός ειρήνης». Και πρώτα μεν, προσευχόμενος νοερά, είπε: «Ελέησόν με, Κύριε, ο Θεός, ελέησόν με, διότι σε εσένα εμπιστεύθηκε η ψυχή μου, και στη σκιά των πτερύγων σου θα ελπίσω μέχρι να παρέλθει η ανομία. Θα κράξω προς τον Ύψιστο Θεό, τον Θεό που με ευεργέτησε», και τα υπόλοιπα του ψαλμού.

Ψαλμός 56ος. Εις το τέλος· μη διαφθείρης· του Δαβίδ, για στηλογραφία, όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο. «Ελέησέ με, Θεέ, ελέησέ με, διότι σε εσένα έχει εναποθέσει την πεποίθησή της η ψυχή μου και στη σκιά των πτερύγων σου θα ελπίσω, μέχρι να παρέλθει η ανομία». Αφού διέφυγε ο Δαβίδ από το πρόσωπο του Σαούλ και κρύφτηκε σε κάποιο σπήλαιο στην έρημο, με αυτά τα λόγια προσείλκυσε τη θεία ευμένεια. «Θα κράξω», λέει, ακόμη «προς τον Ύψιστο Θεό, τον Θεό που με ευεργέτησε», ο οποίος «έστειλε βοήθεια από τον ουρανό και με έσωσε».