Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 56:6

Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου. Αν και ταπείνωσες τον εαυτό σου, λέει, για τη δική μας σωτηρία σε εκούσια κένωση, και έγινες υπήκοος μέχρι θανάτου, ωστόσο ανέβα και πάλι στους ουρανούς, διότι, αφού αναληφθείς, θα γεμίσεις όλη τη γη με τη δόξα σου.

Παγίδα ετοίμασαν για τα πόδια μου. Εκείνους που με καταβάλλουν, λέει, μέσω των παγίδων ενήργησες ώστε να πέσουν στον ίδιο τον λάκκο που έσκαψαν. Γι' αυτό λοιπόν, αφού τα έφερες εις πέρας αυτά, υψώσου στους ουρανούς. Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ μου, έτοιμη είναι η καρδιά μου. Παρακαλεί να δεχθεί το Άγιο Πνεύμα, το οποίο υποσχέθηκε να στείλει ο Μονογενής ανερχόμενος, λέγοντας ότι η δική του καρδιά έχει καταστεί έτοιμη για να το δεχθεί.

Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου. Του Ησαΐα. Με τον ίδιο τρόπο που κάποιος ραβδίζει την ελιά, έτσι θα ραβδιστούν και αυτοί, και όταν τελειώσει ο τρύγος, αυτοί θα φωνάξουν δυνατά, ενώ όσοι απομείνουν πάνω στη γη θα ευφρανθούν μαζί με τη δόξα του Κυρίου.

β'. Εκείνοι δε που καυχώνται ότι έχουν πατέρα τον πιστότατο Αβραάμ, δεν θέλουν να δεχθούν ότι ο Σωτήρας όλων μας αναστήθηκε από τους νεκρούς, νομίζοντας οι άθλιοι ότι με μια ανυπόστατη φήμη μπορούν να μολύνουν καθημερινά την ομορφιά μιας τόσο μεγάλης αλήθειας (διότι «διαδόθηκε», λέει, «αυτός ο λόγος μεταξύ των Ιουδαίων μέχρι σήμερα»). Την αλήθεια αυτή την αναγνώρισαν μεν οι δαίμονες. Εκείνοι όμως που ομολόγησαν ότι έχουν υποδεχθεί τις εντολές του Θεού, ούτε στα λόγια δεν προαιρούνται να την τιμήσουν, και αυτά ενώ ο προφήτης λέει: «Κύριε, Κύριέ μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη· διότι υψώθηκε η μεγαλοπρέπειά σου πάνω από τους ουρανούς»· και πάλι: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου».

4. Δεν θα χρησιμοποιούσε, όμως, ο προφήτης αυτά τα λόγια, εάν δεν είχε δει εκ των προτέρων την κάθοδό του αλάνθαστα με τα μάτια της προγνώσεως. Διότι πώς θα ήταν λογικό να πει: «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου», ή πάλι: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό», αν ο θεολόγος δεν είχε δει και την κατάβασή του και την ανάβασή του με την πρόγνωση του Πνεύματος; Γι' αυτό, όπως προείπα, αλλού λέει ότι ανυψώθηκε, και αλλού ότι ανέβηκε, για να πιστέψουμε ότι ο ίδιος Κύριος είναι Θεός και άνθρωπος σε μία υπόσταση. Διότι, ως προς τη θεότητα ανέβηκε, ενώ ως προς το σώμα λέγεται ότι ανυψώθηκε, δηλαδή ότι αναλήφθηκε. Επομένως, πρέπει να κατανοούμε πλήρως ότι αυτός που κατήλθε είναι ο ίδιος με αυτόν που ανήλθε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα με την αγαθότητά του, ώστε αφού λυτρώσει πρώτα τους αποστόλους του από τα πάθη της αμαρτίας μέσω της καθόδου του Αγίου Πνεύματος, τελικά να τους υψώσει. Διότι τι λέει; «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα σου, ώστε να λυτρωθούν οι αγαπητοί σου». Διότι πραγματικά αγαπητοί του Κυρίου είναι πρωτίστως εκείνοι που συμμετείχαν στο πάθος του σε όλα, και έγιναν αυτόπτες μάρτυρες και κήρυκες της μεγαλειότητάς του.

«Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου», και τα εξής. Προς Αυτόν που απεστάλη από τον Ύψιστο ως βοηθός του και Σωτήρας, επειδή ταπείνωσε τον εαυτό Του με την κάθοδό Του μέχρι τους ανθρώπους και λύτρωσε την ψυχή του από το μέσο των σκύμνων, αναφωνεί ο Προφήτης λέγοντας: Επειδή, αφού κατέβηκες από το μεγαλείο σου και σμίκρυνες τον εαυτό σου, μερίμνησες για τη δική μου ταπεινότητα, και λύτρωσες την ψυχή μου από το μέσο των προαναφερθέντων, υψώσου λοιπόν και ανάλαβε τον θρόνο σου και την αρμόζουσα σε εσένα βασιλεία στον ουρανό.

Διότι ούτε και έτσι θα στερηθεί η γη τη δόξα σου, έστω και αν διαμένεις στον ουρανό. Όπως ακριβώς ο ήλιος, διαγράφοντας τη δική του πορεία, δεν στερεί από τους ανθρώπους στη γη τη λάμψη του· με τον ίδιο τρόπο και εσύ, Κύριε, έστω κι αν, εξαιτίας της υπερβολικής φιλανθρωπίας του Πατέρα που σε απέστειλε, κατήλθες μέχρι τη δική μου ταπεινότητα, υψώσου λοιπόν στους ουρανούς και, κατοικώντας στους κόλπους της Πατρικής θεότητας, γέμισε όλη τη γη με τη δόξα σου. Και τα λέω αυτά δικαιολογημένα, έχοντας πλέον απαλλαγεί από την έγνοια κάθε κακού και έχοντας λυτρωθεί από τους προαναφερθέντες σκύμνους και λέοντες δια της δικής σου επισκοπής· οι οποίοι ετοίμασαν παγίδες για τα πόδια μου και, στο μέτρο των δυνατοτήτων τους, κατέκαμψαν την ψυχή μου· έσκαψαν μάλιστα και λάκκο μπροστά μου. Όλα αυτά όμως τα έπραξαν εις βάρος του εαυτού τους, και όχι εναντίον μου, χάρη στη δική σου προστασία.

Εάν, λοιπόν, αυτά έχουν γίνει κατανοητά, εύλογα και ο Δαβίδ, αφού μίλησε προφητικά προς τον Θεό που απεστάλη για τη βοήθειά του, λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου», ικετεύει στη συνέχεια τον ίδιο να καταπέμψει σε αυτόν το Πνεύμα το Παράκλητο, το προφητικό, δηλώνοντας ότι ο ίδιος είναι έτοιμος για την υποδοχή του· διότι έχει καθαριστεί ο ναός μέσα του και το δοχείο της ψυχής του· δηλαδή η ίδια η διάνοια, την οποία μεταφορικά συνηθίζει να ονομάζει καρδιά ο λόγος· πράγμα που ακριβώς φανερώνει λέγοντας: «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου». Η δική μου καρδιά, λοιπόν, και το διανοητικό μου μέρος τυγχάνει έτοιμο, λέει. Εσύ, συνεπώς, κατάπεμψε το Πνεύμα σου. Διότι, όταν αυτό έλθει και εγκατασταθεί στην ψυχή μου, όπως συνηθίζω θα υμνήσω και θα ψάλω, προσφέροντας την προσωπική μου διακονία και υπηρεσία στη δύναμη του προφητικού Πνεύματος. Και αφού είπε αυτά, έχοντας αμέσως εισακουστεί σύμφωνα με το ρητό: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, θα πω: Ιδού, είμαι παρών», συναισθάνθηκε την παρουσία του Αγίου Πνεύματος. Έπειτα, σαν να στεκόταν αυτό στις θύρες, στρέφεται ο Προφήτης και διεγείρει ο ίδιος τον εαυτό του για τη διακονία της προφητείας· γι' αυτό και προσθέτει: «Εξεγέρσου, δόξα μου. Δόξα μου είναι το να προφητεύω».

Ολοφάνερα, μέσω αυτών των θείων προφητών, οι οποίοι ονομάστηκαν νεφέλες, εκείνοι που πληρούνταν από το ουράνιο πνεύμα χορηγούσαν λογικούς υετούς στις ψυχές των ανθρώπων. Επειδή, λοιπόν, η αλήθεια του Θεού και το έλεός Του, για τα οποία έλεγε λίγο πριν: «Εξαπέστειλε ο Θεός το έλεός Του και την αλήθειά Του, και έσωσε την ψυχή μου από το μέσο των σκύμνων»· παλαιά μεν έσωσε την ψυχή του Δαβίδ, αλλά επρόκειτο και μετά από αυτά να επιβλέψει και όλα τα έθνη· εύλογα το Άγιο Πνεύμα, ευαγγελιζόμενο αυτά, και το ότι θα Τον δοξολογήσει ανάμεσα στους λαούς και θα ψάλει στον Θεό ανάμεσα σε όλα τα έθνη, προσθέτει την αιτία λέγοντας: «Διότι μεγαλύνθηκε έως τους ουρανούς το έλεός σου», και τα εξής. Έπειτα, σε όλα αυτά προσθέτει το επισφράγισμα λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου», επαναλαμβάνοντας για δεύτερη φορά την ίδια θεολογία. Διότι, λέγει, σε Εσένα αρμόζει να υψώνεσαι, αν και κατεξοχήν για τους ανθρώπους συγκαταβαίνεις στη δική μας ταπείνωση, προσκαλώντας λαούς και έθνη με τη δική Σου χάρη. Αλλά υψώσου και ανάλαβε πάλι τον δικό Σου θρόνο. Διότι και έτσι, παραμένοντας στους ουρανούς και ευρισκόμενος στη δική Σου θεότητα και βασιλεία, θα μπορέσεις να γεμίσεις όλη τη γη με τη δική Σου δόξα.

Σε συμφωνία με αυτά, και στον εβδομηκοστό πρώτο (οα΄) ψαλμό, ο οποίος διακηρύσσει με σαφήνεια τα όσα αφορούν τον Χριστό, αναφέρονται τα εξής: «Ευλογημένος ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, και ευλογημένο το όνομα της δόξας Του, και θα γεμίσει από τη δόξα Του όλη η γη». Αυτά, λοιπόν, επισφραγίζει και η παρούσα προφητεία λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα Σου».

Εκείνος λοιπόν που τόσο πολύ ανυψώθηκε πάνω από τους εχθρούς, ώστε να αναπαύεται υπό τη σκιά των θείων πτερύγων και να αναληφθεί από τη γη στην επουράνια μακαριότητα («Διότι εξαπέστειλε», λέει, «από τον ουρανό και με έσωσε»), δεν στρέφει πλέον το βλέμμα του στα γήινα, αλλά μελετά τη δόξα των επουρανίων, λέγοντας: «Υψώσου πάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη ας είναι η δόξα σου». Και διηγούμενος τις επιθέσεις των εχθρών, λέει ότι εκείνοι παγιδεύονται από τα ίδια τους τα κακά, πέφτοντας μέσα στους λάκκους τους. Διότι λέει ότι: «Ετοίμασαν παγίδα για τα πόδια μου και λύγισαν την ψυχή μου· έσκαψαν λάκκο μπροστά μου και έπεσαν οι ίδιοι σε αυτόν». Ο ίδιος όμως δηλώνει ότι είναι έτοιμος να υμνήσει τη θεία δόξα με εγκώμια. Πόσο μακάριος είναι για το τόσο μεγάλο πνευματικό του μεγαλείο εκείνος, του οποίου η καρδιά έχει προετοιμαστεί για την εξύμνηση της θείας δόξας, χωρώντας μέσα της το αχώρητο. Και λέγοντας ότι είναι προετοιμασμένος και έτοιμος, δεν αναβάλλει την ωδή, αλλά προσκαλεί τα ζωντανά του όργανα, καλώντας τα ονομαστικά στην υπηρεσία της υμνωδίας, λέγοντας: «Εξυπνήστε, ψαλτήρι και κιθάρα». Πράγμα το οποίο καταδεικνύει την εναρμόνια συνωδία του διπλού ανθρώπου, δηλαδή του ορατού και του κεκρυμμένου, προς τη θεία δοξολογία, και τα όργανα υπακούουν σε αυτόν που τα καλεί. Ο δε κατάλληλος χρόνος για μια τέτοια μουσική είναι ο όρθρος. Διότι σε κανέναν από όσους δεν έχουν αποβάλει τα έργα του σκότους δεν αφυπνίζεται η δόξα του Θεού.

Διάψαλμα: συνεχής μεταβολή της προφητείας. Εξαπέστειλεν ο Θεός: τον Χριστό, τον οποίο έστειλε ο Πατέρας προς αναζήτηση του χαμένου ανθρώπου· διότι ο Χριστός αποτελεί το έλεος και την αλήθεια όλης της κτίσεως. Και ερρύσατο: τον Αδάμ από το μέσον των δαιμόνων· διότι σαν λέοντες (αυτοί δηλαδή ως λέοντες) κατέτρωγαν τον Αδάμ (τον άνθρωπο), όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι περιέσφιγγαν τον Χριστό ωρυόμενοι σαν λέοντες. Εκοιμήθην: Ο Χριστός κοιμήθηκε στον τάφο για το τριήμερο, τεταραγμένος δε: διότι με οργή κατήλθε στον Άδη, για να ελευθερώσει τις επί πολύ χρόνο κατεχόμενες (ταραγμένες) ψυχές. Υιοί ανθρώπων: Ονειδίζει τους θηριώδεις ανθρώπους, πρώτοι εκ των οποίων είναι οι Ιουδαίοι, που έτριζαν τα δόντια τους εναντίον του Χριστού. Και η γλώσσα: Των Ιουδαίων, διότι εξαπέλυσαν τις γλώσσες τους εναντίον του Χριστού σαν σκυλιά. Υψώθητι: [Δηλαδή ο λόγος αναφέρεται στην Ανάληψή του.] Και επί πάσαν: Διότι πλήρης είναι ο ουρανός και η γη από τη δόξα του Κυρίου, ο οποίος γέμισε τη γη λέγοντας: «την ειρήνη την δική μου σας αφήνω». Παγίδας ητοίμασαν: Οι Ιουδαίοι στον Χριστό· διότι ήθελαν, λέγει, να τον παγιδεύσουν στα λόγια. Και κατέκαμψαν: Διότι από ανάγκη συναναστρεφόταν μαζί τους, προκειμένου να καταστεί πρότυπο ταπεινοφροσύνης. Ώρυξαν: Εννοεί τον δεσποτικό τάφο· διότι σε αυτόν και εξαιτίας αυτού υπέστησαν οι Ιουδαίοι μια φοβερή πτώση. Ετοίμη η καρδία: Για να αναστηθεί και να διασώσει το γένος των ανθρώπων (το ανθρώπινο).

Διότι, ερμηνεύοντας αυτό, ο Δαβίδ έλεγε πάλι: «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη», εννοώντας την ανθρώπινη φύση του Κυρίου, η οποία ανέτειλε από τη δική μας γη, δηλαδή από την ανθρωπότητα. Μεγάλη λοιπόν υπεράνω των ουρανών είναι η θεότητα του Χριστού, λόγω της δόξας με την οποία δοξαζόταν από τις οικείες Του δυνάμεις. Διότι πάνω στη γη αγνοούνταν και επισκιαζόταν από τη σάρκα. Υψώσου επάνω από τους ουρανούς, Θεέ, και σε όλη τη γη η δόξα Σου.

Ο δε θείος Δαβίδ σε εκείνη την έρημο λέει: «ανάμεσα σε σκύμνους κοιμήθηκα ταραγμένος», δηλαδή, έντρομος από τα θηρία της ερήμου, τα οποία αποτελούν προτύπωση του Χριστού, που αναπαύθηκε στον τάφο ανάμεσα στους λογικούς, αλλά με τρόπους θηρίων Ιουδαίους, «των οποίων τα δόντια είναι όπλα και βέλη, και η γλώσσα τους κοφτερό μαχαίρι», που θανατώνει τον ευεργέτη. Αλλά εσύ, που θανατώθηκες από αυτούς: «Υψώσου στους ουρανούς, ως Θεός, και σε όλη τη γη ας απλωθεί η δόξα σου», έστω κι αν «ετοίμασαν παγίδα και έσκαψαν λάκκο μπροστά σου, όμως οι ίδιοι έπεσαν πάλι μέσα σε αυτόν». Και καθένας από όσους έχουν την ελπίδα τους σε σένα ψάλλει μαζί με τον Δαβίδ: «Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ μου, έτοιμη είναι η καρδιά μου, θα υμνήσω και θα ψάλω» στη δόξα μου, «εξεγέρθητι», ξύπνα, «η δόξα μου» εν Αγίω Πνεύματι. «Ξύπνα, ψαλτήρι και κιθάρα», και ψάλε μελωδικά στον Θεό που υψώθηκε μέσω νεφέλης. «Θα εξυπνήσω το πρωί. Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη», σε αυτόν που αναστήθηκε κατά τον όρθρο της τρίτης ημέρας από τον τάφο. «Διότι μεγαλύνθηκε έως τους ουρανούς το έλεός σου και έως τις νεφέλες η αλήθεια σου», συμπαραλαμβάνοντας μαζί με αυτά και όλα τα πληρώματα της γης. «Υψώσου στους ουρανούς, Θεέ, και πάνω σε όλη τη γη ας απλωθεί η δόξα σου», διότι οι ουρανοί δεν πρόκειται ποτέ να την αποκρύψουν.