Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
9 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
Εἰς τὸ τέλος· μὴ διαφθείρῃς· τῷ Δαυΐδ εἰς στηλογραφίαν.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–9 από 9
Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαυῒδ εἰς στηλογραφίαν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖʹ Ὑπόθεσις. Τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν ἔχει τῷ προλαβόντι ὁ παρὼν ψαλμὸς, μᾶλλον δὲ σαφῶς ἐξηγεῖται ποῖον κατὰ τῶν ἐπαναστάντων τῷ Σωτῆρι τὸ τέλος γέγονεν.
Εις το τέλος, μη διαφθείρεις, του Δαβίδ εις στηλογραφίαν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΖʹ Υπόθεση. Ο παρών ψαλμός έχει την ίδια υπόθεση με τον προηγούμενο, ή μάλλον εξηγεί με σαφήνεια ποιο υπήρξε το τέλος εκείνων που εξεγέρθηκαν κατά του Σωτήρος.
Λεπτομέρειες
Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαυῒδ, εἰς στηλογραφίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαοὺλ, καὶ ἐφύλαξε τὸν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗʹ. Ὑπόθεσις. Διαφθονήσας τῷ Δαυῒδ ὁ Σαοὺλ, καίτοι εὐεργέτην ὄντα, ἐζήτει ἀποκτεῖναι, ποτὲ μὲν ἀκοντίζων τὸ δόρυ κατ᾽ αὐτοῦ, ποτὲ δὲ ἐν τῷ οἴκῳ ἐκπολιορκῶν αὐτόν.
Εις το τέλος, μη διαφθείρεις, του Δαυίδ, για στηλογραφία, όταν απέστειλε ο Σαούλ και φρούρησε τον οίκο του για να τον θανατώσει. ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ΄. Υπόθεση. Ο Σαούλ, έχοντας φθονήσει τον Δαυίδ, αν και εκείνος ήταν ευεργέτης του, ζητούσε να τον θανατώσει, άλλοτε μεν εκσφενδονίζοντας το δόρυ εναντίον του, άλλοτε δε πολιορκώντας τον μέσα στον οίκο του.
Λεπτομέρειες
ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΜΗ ΔΙΑΦΘΕΙΡΗΣ, ΤΩ ΔΑΥΙΔ ΕΙΣ ΣΤΗΛΟΓΡΑΦΙΑΝ ΕΝ ΤΩ ΑΥΤΟΝ ΑΠΟΔΙΔΡΑΣΚΕΙΝ ΑΠΟ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΣΑΟΥΛ ΕΙΣ ΤΟ ΣΤΗΛΑΙΟΝ. Νϛʹ. Ἐλέησόν με, ὁ Θεὸς, ἐλέησόν με, ὅτι ἐπὶ σοὶ πέποιθεν ἡ ψυχή μου. Ὥσπερ ἀπὸ τῆς ἱστορίας ἐδείκνυτο δεύτερον γινόμενος ὁ Δαυῒδ παρὰ τοῖς ἐν Γὲθ ἀλλοφύλοις, παρ᾽ οἷς διατρίβων τὸν νεʹ ἀναγέγραπται ψαλμὸν εἰρηκώς· οὕτω δὶς φαίνεται ἐν τῷ σπηλαίῳ ἐληλυθώς· ἅπαξ μὲν, ὅτε, μανίαν προσποιηθεὶς, τὰς χεῖρας τοῦ Ἀγχοῦς καὶ τῶν ἐν Γὲθ ἀλλοφύλων διαφεύγει· κἀκεῖθεν διασώζεται εἰς τὸ σπήλαιον τὸ Ὀδολλὰμ, ἔνθα πάντες οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ, καὶ πᾶς ὁ οἶκος τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καταβαίνουσι πρὸς αὐτόν. Συνήγοντό τε παρ᾽ αὐτῷ πᾶς ἐν ἀνάγκῃ ὢν, καὶ πᾶς ὑπόχρεως, καὶ πᾶσα κατώδυνος ψυχή· καὶ ἦν ἐπ᾽ αὐτῶν ἡγούμενος. Ἦσαν δὲ ὡς τετρακόσιοι ἄνδρες· δεύτερον δὲ, ὅτε ἀνέστρεψεν ὁ Σαοὺλ ἀπὸ ὄπισθεν τῶν ἀλλοφύλων, καὶ ἀπηγγέλη αὐτῷ, ὅτι Ἰδοὺ Δαυῒδ ἐν τῇ ἐρήμῳ τῇ Γαδδί· καὶ ἔλαβε μεθ᾽ ἑαυτοῦ τρεῖς χιλιάδας ἀνδρῶν ἐκλεκτῶν ἐκ τοῦ Ἰσραὴλ, καὶ ἐπορεύθη ζητῶν τὸν Δαυῒδ καὶ τοὺς ἄνδρας αὐτοῦ ἐπὶ πρόσωπον Αἰλείν. Καὶ ἦλθεν εἰς τὰς ἀγέλας τῶν ποιμνίων τὰς ἐπὶ γῆς ὁδοῦ. Καὶ ἦν ἐκεῖ σπήλαιον, καὶ εἰσῆλθε Σαοὺλ παρασκευάσασθαι· καὶ Δαυῒδ καὶ οἱ ἄνδρες αὐτοῦ ἐσώτεροι τοῦ σπηλαίου ἐκάθηντο.
ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΜΗ ΔΙΑΦΘΕΙΡΗΣ, ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΕΙΣ ΣΤΗΛΟΓΡΑΦΙΑΝ, ΟΤΑΝ ΑΠΕΔΡΑΣΕ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΣΑΟΥΛ ΣΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ. 56ος. Ελέησέ με, Θεέ, ελέησέ με, διότι σε σένα ελπίζει η ψυχή μου. Όπως ακριβώς αποδεικνυόταν από την ιστορία ότι ο Δαβίδ βρέθηκε για δεύτερη φορά στους αλλοφύλους της Γεθ, ανάμεσα στους οποίους, ενώ διέτριβε, έχει καταγραφεί ότι συνέθεσε τον 55ο ψαλμό· έτσι φαίνεται ότι ήλθε στο σπήλαιο δύο φορές. Τη μία φορά, όταν, προσποιούμενος μανία, διέφυγε από τα χέρια του Αγχούς και των αλλοφύλων της Γεθ· και από εκεί διασώζεται στο σπήλαιο Οδολλάμ, όπου όλοι οι αδελφοί του και όλος ο οίκος του πατέρα του κατεβαίνουν προς αυτόν. Συγκεντρώνονταν δε κοντά του καθένας που βρισκόταν σε ανάγκη, κάθε καταχρεωμένος, και κάθε πονεμένη ψυχή· και αυτός ήταν αρχηγός τους. Και ήταν περίπου τετρακόσιοι άνδρες. Τη δεύτερη φορά, όταν ο Σαούλ επέστρεψε από την καταδίωξη των αλλοφύλων, και του αναγγέλθηκε: «Ιδού, ο Δαβίδ βρίσκεται στην έρημο Γαδδί»· και πήρε μαζί του τρεις χιλιάδες εκλεκτούς άνδρες από τον Ισραήλ και πορεύθηκε αναζητώντας τον Δαβίδ και τους άνδρες του προς την πλευρά της Αιλείν. Και ήλθε στις μάντρες των ποιμνίων που βρίσκονταν δίπλα στον δρόμο. Και υπήρχε εκεί ένα σπήλαιο, και εισήλθε ο Σαούλ για να ανακουφιστεί (για τη φυσική του ανάγκη)· ενώ ο Δαβίδ και οι άνδρες του βρίσκονταν καθισμένοι στο βάθος του σπηλαίου.
Λεπτομέρειες
ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΜΗ ΔΙΑΦΘΕΙΡΗΣ ΤΩ ΔΑΥΙΔ, ΕΙΣ ΣΤΗΛΟΓΡΑΦΙΑΝ. ΝΖʹ. Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθέα κρίνετε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. Εἰς τὸ τέλος μὴ διαφθείρειν, φυλάττειν δὲ ἕκαστον τὰ ἑαυτοῦ τέλη, καὶ ὁ παρὼν παραινεῖ λόγος. Ἄμφω δὲ, ὅ τε μετὰ χεῖρας καὶ ὁ πρὸ αὐτοῦ τὴν ἴσην ἔχουσι προγραφὴν, ὁμοίως τὸ, Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς τῷ Δαυῒδ, καὶ τὸ, εἰς στηλογραφίαν, περιέχοντες. Ὅ γε μὴν χρόνος, εἰ καὶ μὴ ἐν τῷ παρόντι, ἀλλ᾽ ἐν τῷ πρὸ τούτου δεδήλωται κατὰ τὴν προσθήκην ᾗ φησιν, Ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαοὺλ εἰς τὸ σπήλαιον.
ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΜΗ ΔΙΑΦΘΕΙΡΕΙΣ, ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΕΙΣ ΣΤΗΛΟΓΡΑΦΙΑΝ. ΝΖʹ. Εάν, λοιπόν, πράγματι μιλάτε για δικαιοσύνη, κρίνετε ορθά, υιοί των ανθρώπων. Το να μη διαφθείρει κανείς μέχρι τέλους, αλλά να διαφυλάττει ο καθένας τα δικά του τέλη (σκοπούς), αυτό προτρέπει και ο παρών λόγος. Και οι δύο, τόσο αυτός που εξετάζουμε τώρα όσο και ο προηγούμενος, φέρουν την ίδια επιγραφή, περιέχοντας ομοίως το «Εις το τέλος, μη διαφθείρεις, του Δαβίδ» και το «εις στηλογραφίαν». Ο χρόνος, ωστόσο, αν και δεν αναφέρεται στον παρόντα, έχει δηλωθεί στον προηγούμενο ψαλμό, σύμφωνα με την προσθήκη που αναφέρει: «Όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο».
Λεπτομέρειες
ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΜΗ ΔΙΑΦΘΕΙΡΗΣ ΤΩ ΔΑΥΙΔ, ΕΙΣ ΣΤΗΛΟΓΡΑΦΙΑΝ, ΟΠΟΤΕ ΑΠΕΣΤΕΙΛΕ ΣΑΟΥΛ, ΚΑΙ ΕΦΥΛΑΞΕ ΤΟΝ ΟΙΚΟΝ ΑΥΤΟΥ, ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΩΣΑΙ ΑΥΤΟΝ. ΝΗʹ. Ἐξελοῦ με ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, ὁ Θεὸς, καὶ ἐκ τῶν ἐπανισταμένων ἐπ᾽ ἐμὲ λύτρωσαί με. Τετηρήκαμεν ἤδη πρότερον, ὅτι οἱ ἀπὸ τοῦ αʹ καὶ νʹ πρὸ τοῦ βασιλεῦσαι τὸν Δαυῒδ, ἔτι ζῶντος τοῦ Σαοὺλ, εἴρηντο· ὥσπερ οὖν οἱ κατὰ τὸ πρῶτον μέρος τῆς βίβλου σχέδον πάντες, παρεκτὸς ὀλίγων, μετὰ τὸ πλημμεληθὲν αὐτῷ σφάλμα, καὶ ὅτι καθ᾽ ὑπερβολὴν εὐλαβείας πρώτους ἔταξεν ἐν τῇ βίβλῳ τοὺς ἐξομολόγησιν περιέχοντας, δευτέρους ὄντας τῷ χρόνῳ· τοὺς δὲ τῷ χρόνῳ πρώτους, δευτέρους συνῆψε, ὡς ἂν καλύπτοιτο τὰ τῆς ἐξομολογήσεως διὰ τῆς τῶν κατορθωμάτων μνήμης. Τοῦτο τοίνυν καὶ ὁ παρὼν συνίστησι ψαλμός· συνήθως δὲ εἰρήσθω, ἐπείπερ καὶ αὐτὸς στηλογραφία τυγχάνει, ἐπισημαινόμενος καθ᾽ ὃν ἐλέχθη καιρόν· ἦν δὲ οὗτος, Ὁπότε ἀπέστειλε Σαοὺλ καὶ ἐφύλαξε τὸν οἶκον αὐτοῦ, τοῦ θανατῶσαι αὐτόν.
Στο τέλος, μη διαφθείρεις· του Δαβίδ, για στηλογραφία, όταν ο Σαούλ έστειλε ανθρώπους και φρουρούσαν τον οίκο του, για να τον θανατώσουν. ΝΗʹ. «Απάλλαξέ με από τους εχθρούς μου, Θεέ, και λύτρωσέ με από εκείνους που ξεσηκώνονται εναντίον μου». Έχουμε ήδη παρατηρήσει προηγουμένως ότι οι ψαλμοί από τον πεντηκοστό πρώτο και εξής έχουν ειπωθεί πριν βασιλεύσει ο Δαβίδ, ενώ ζούσε ακόμη ο Σαούλ· όπως ακριβώς σχεδόν όλοι οι ψαλμοί στο πρώτο μέρος του βιβλίου, εκτός από λίγους, ελέχθησαν μετά το σφάλμα στο οποίο υπέπεσε. Επίσης, παρατηρήσαμε ότι, από υπερβολική ευσέβεια, έταξε πρώτους στο βιβλίο εκείνους που περιέχουν εξομολόγηση, μολονότι είναι δεύτεροι χρονικά· εκείνους δε που ήταν πρώτοι χρονικά, τους κατέταξε δεύτερους, προκειμένου να καλυφθούν τα της εξομολογήσεως μέσω της ανάμνησης των κατορθωμάτων του. Αυτό, λοιπόν, αποδεικνύει και ο παρών ψαλμός. Ας λεχθεί δε, κατά τη συνήθεια, επειδή και αυτός τυγχάνει να αποτελεί στηλογραφία, ότι επισημαίνει τον καιρό κατά τον οποίο ελέχθη· και αυτός ήταν: «Όταν ο Σαούλ έστειλε [ανθρώπους] και φρουρούσαν τον οίκο του, για να τον θανατώσουν».
Λεπτομέρειες
Πλατύτερον δὲ τὴν ἱστορίαν ἡ πρώτη τῶν Βασιλειῶν παρίστησι, τοῦτον ἔχουσα τὸν τρόπον· Καὶ προσέθετο πόλεμος γενέσθαι· καὶ κατίσχυσε Δαυῒδ, καὶ ἐπολέμησε τοὺς ἀλλοφύλους, καὶ ἐπάταξεν αὐτοὺς πληγὴν μεγάλην σφόδρα, καὶ ἔφυγον ἐκ προσώπου αὐτοῦ. Καὶ ἐγένετο πνεῦμα πονηρὸν ἐπὶ Σαούλ· καὶ αὐτὸς ἐν οἴκῳ καθεύδων, καὶ δόρυ ἐν τῇ χειρὶ αὐτοῦ· καὶ ἰδοὺ Δαυῒδ ἔψαλλεν ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ. Καὶ ἐζήτει Σαοὺλ πατάξαι τὸ δόρυ εἰς Δαυΐδ· καὶ ἀπέστη Δαυῒδ ἐκ προσώπου Σαοὺλ, καὶ ἐπάταξε τὸ δόρυ εἰς τὸν τοῖχον. Καὶ Δαυῒδ ἀνεχώρησε καὶ διεσώθη. Καὶ ἐγενήθη ἐν τῇ νυκτὶ ἐκείνῃ, καὶ ἀπέστειλεν ἀγγέλους εἰς οἶκον Δαυῒδ φυλάξαι αὐτὸν, τοῦ θανατῶσαι αὐτὸν πρωΐ. Καὶ ἀνήγγειλε τῷ Δαυῒδ Μελχὸλ, ἡ γυνὴ αὐτοῦ, λέγουσα· Ἐὰν μὴ σὺ σωθῇς τὴν ψυχὴν σεαυτοῦ τὴν νύκτα ταύτην, αὔριον θανατωθήσῃ. Καὶ κατάγει ἡ Μελχὸλ τὸν Δαυῒδ διὰ τῆς θυρίδος, καὶ ἀπῆλθε καὶ ἔφυγε, καὶ σώζεται· ὅτε καὶ τὴν προκειμένην στηλογραφίαν συντάττει· διὸ προγέγραπται· Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαυῒδ εἰς στηλογραφίαν, ὁπότε ἀπέστειλε Σαοὺλ, καὶ ἐφύλαξε τὸν οἶκον αὐτοῦ τοῦ θανατῶσαι αὐτόν.
Πιο αναλυτικά το πρώτο βιβλίο των Βασιλειών παρουσιάζει την ιστορία με τον εξής τρόπο: Και έγινε πάλι πόλεμος· και υπερίσχυσε ο Δαβίδ, και πολέμησε τους αλλοφύλους, και τους κατέφερε πάρα πολύ μεγάλο πλήγμα, και έφυγαν από μπροστά του. Και ήρθε πονηρό πνεύμα στον Σαούλ· και αυτός αναπαυόταν στο σπίτι του, έχοντας το δόρυ στο χέρι του· και ιδού, ο Δαβίδ έψαλλε παίζοντας με τα χέρια του. Και ζήτησε ο Σαούλ να χτυπήσει με το δόρυ τον Δαβίδ· όμως ο Δαβίδ απομακρύνθηκε από τον Σαούλ, και εκείνος χτύπησε το δόρυ στον τοίχο. Και ο Δαβίδ αναχώρησε και διασώθηκε. Και συνέβη εκείνη τη νύχτα να στείλει (ο Σαούλ) αγγελιαφόρους στο σπίτι του Δαβίδ για να τον φυλάνε, με σκοπό να τον θανατώσει το πρωί. Και του το ανήγγειλε η Μελχόλ, η γυναίκα του, λέγοντας: Εάν δεν σώσεις τη ζωή σου αυτή τη νύχτα, αύριο θα θανατωθείς. Και η Μελχόλ κατέβασε τον Δαβίδ μέσα από το παράθυρο, και εκείνος απήλθε, έφυγε και σώζεται· τότε είναι που συντάσσει και την προκείμενη στηλογραφία· γι' αυτό και έχει τεθεί ως επιγραφή: Εις το τέλος, μη διαφθείρης, του Δαβίδ εις στηλογραφίαν, όταν απέστειλε ο Σαούλ και φύλαξε τον οίκο του για να τον θανατώσει.
Λεπτομέρειες
ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΑʹ. Συνέσεως τῷ Δαυῒδ, ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν ἐν τῷ σπηλαίῳ, προσευχή. Καὶ ὁ νϛʹ ὁμοίαν ἔχει τὴν ἐπιγραφὴν οὕτως· Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαυῒδ εἰς στηλογραφίαν, ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαοὺλ εἰς τὸ σπήλαιον. Κεῖται δὲ ἡ ἱστορία ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν· Καὶ ἀνέβη Δαυῒδ ἐκεῖθεν, καὶ ἐκάθισεν ἐν τοῖς σπηλαίοις τοῖς ὀχυροῖς Ἐγγαδδί· καὶ ἐγένετο ὡς ἐπέστρεψε Σαοὺλ ὄπισθεν τῶν ἀλλοφύλων· καὶ ἀνήγγειλαν αὐτῷ λέγοντες, Ἰδοὺ Δαυῒδ ἐν τῇ ἐρήμῳ Ἐγγαδδί. Καὶ παρέλαβε Σαοὺλ τρισχιλίους ἄνδρας ἐκλεκτοὺς ἐκ παντὸς Ἰσραὴλ, καὶ ἐπορεύθη τοῦ ζητεῖν τὸν Δαυῒδ καὶ τοὺς ἄνδρας τοὺς μετ᾽ αὐτοῦ, ἐπὶ πρόσωπον τῆς θήρας τῶν ἐλάφων· καὶ ἦλθον εἰς τὰς μάνδρας τῶν προβάτων ἐπὶ τὴν ὁδὸν καὶ ἐπὶ τὸ σπήλαιον· καὶ εἰσῆλθε Σαοὺλ εἰς τὸ σπήλαιον ἀποκοινῶσαι τοὺς πόδας αὐτοῦ· καὶ Δαυῒδ καὶ οἱ ἄνδρες μετ᾽ αὐτοῦ ἐν μέρεσι τοῖς ἐσωτέροις τοῦ σπηλαίου ἐκάθηντο.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΜΑʹ. Ψαλμός συνέσεως του Δαβίδ· προσευχή, όταν αυτός βρισκόταν στο σπήλαιο. Και ο 56ος ψαλμός έχει παρόμοια επιγραφή ως εξής: «Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· του Δαβίδ για στηλογραφία, όταν αυτός διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο». Η δε ιστορία αυτή βρίσκεται στο πρώτο βιβλίο των Βασιλειών: «Και ανέβηκε ο Δαβίδ από εκεί και εγκαταστάθηκε στα οχυρά σπήλαια της Ενγαδδί. Και συνέβη, όταν ο Σαούλ επέστρεψε από την καταδίωξη των αλλοφύλων, του ανήγγειλαν λέγοντας: Ιδού, ο Δαβίδ βρίσκεται στην έρημο της Ενγαδδί. Και πήρε μαζί του ο Σαούλ τρεις χιλιάδες εκλεκτούς άνδρες από όλο τον Ισραήλ, και πορεύτηκε για να αναζητήσει τον Δαβίδ και τους άνδρες του προς την περιοχή του κυνηγιού των ελάφων. Και ήλθαν στις μάντρες των προβάτων κατά μήκος του δρόμου, όπου βρισκόταν το σπήλαιο. Και εισήλθε ο Σαούλ στο σπήλαιο για τη φυσική του ανάγκη, ενώ ο Δαβίδ και οι άνδρες του κάθονταν στα πιο εσωτερικά μέρη του σπηλαίου».
Λεπτομέρειες
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕʹ Τούτου δὲ τοῦ ὕψους τῆς ψαλμῳδίας ἡ ὑπερκειμένη διαδοχὴ τοσοῦτον ἐπὶ τὸ μεγαλειότερον διαφέρει, ὅσον ἐξ αὐτῶν ἔστι τῶν γεγραμμένων μαθεῖν. καὶ ὥσπερ ἐν τοῖς δρομεῦσιν ὁ τὸν νικητὴν τῶν ἄλλων παραδραμὼν μείζονα τοῦ προτέρου τὴν δόξαν ἤρατο κρείττων ἐπιδειχθεὶς τοῦ προτρέχοντος, οὕτως ἔοικεν ἡ ἑβδόμη τε καὶ πεντηκοστὴ ψαλμῳδία, μεγάλης ἐπιδειχθείσης κατ᾽ ἔννοιαν τῆς προδιηνυσμένης, νικᾶν αὐτὴν τῇ μεγαλοφυΐα τοῖς ἰδίοις νοήμασιν· ὡς γὰρ ἐκείνη κατὰ τῶν ἄλλων εἶχε τὰ νικητήρια, οὕτως αὕτη τῆς ὑπερεχούσης τῶν ἄλλων τὸ πλέον ἔχει· καὶ ταύτῃ γὰρ μαρτυρεῖ τὴν νίκην ἡ Εἰς τὸ τέλος ἐπιγραφή. ἀλλ᾽ ἔοικε μὴ τοσοῦτον τὴν τῶν ἀντιπάλων ἧτταν, ἀλλὰ τὸν ἐν τοῖς ἀγαθοῖς πλεονασμὸν ἐπὶ ταύτης τῆς νίκης ὁ λόγος διαμαρτύρεσθαι. ἔχει δὲ τῆς ἐπιγραφῆς οὕτως ἡ λέξις· Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στηλογραφίαν. ποσάκις ὁ τῆς μακροθυμίας ἀγωνιστὴς ἐπὶ τῷ στεφάνῳ τῆς νίκης ταύτης ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ ἀγωνοθέτου ἀνακηρύσσεται; καὶ αὐτοῦ τάχα τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου θαυμαστικῶς τὴν φωνὴν ταύτην πολλάκις ἀναλαμβάνοντος, ὡς κρείττονα οὖσαν τῆς τῶν ἀνθρώπων δυνάμεως καὶ τῶν τῆς φύσεως ὅρων ὑπερεκπίπτουσαν. μόνης γὰρ τῆς ἀσωμάτου τε καὶ ἀΰλου φύσεως τὸ τοιοῦτον ἦν εἰπεῖν, ἧς οὐδὲν πάθος τῶν ἀνθρωπίνων προσάπτεται.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΕ΄ Η διαδοχή όμως που ακολουθεί αυτό το ύψος της ψαλμωδίας διαφέρει τόσο πολύ προς το μεγαλειωδέστερο, όσο μπορεί κανείς να μάθει από τα ίδια τα γραφόμενα. Και όπως ακριβώς στους δρομείς, εκείνος που προσπερνά τον νικητή των άλλων αποκτά μεγαλύτερη δόξα από τον προηγούμενο, αποδεικνυόμενος ανώτερος από εκείνον που προηγούνταν, έτσι φαίνεται ότι η πεντηκοστή έβδομη ψαλμωδία, παρόλο που η προηγούμενη αποδείχθηκε σπουδαία ως προς το νόημα, τη νικά με τη μεγαλοφυΐα των δικών της νοημάτων· διότι, όπως εκείνη κατείχε τα βραβεία της νίκης έναντι των άλλων, έτσι και τούτη υπερτερεί εκείνης που ξεχώριζε από τις υπόλοιπες. Άλλωστε, και σε αυτήν μαρτυρεί τη νίκη η επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος». Φαίνεται όμως ότι ο λόγος δεν μαρτυρεί τόσο την ήττα των αντιπάλων, όσο την αφθονία των αγαθών σε αυτήν τη νίκη. Η δε φράση της επιγραφής έχει ως εξής: «Εἰς τὸ τέλος, μὴ διαφθείρῃς, τῷ Δαβὶδ εἰς στηλογραφίαν». Πόσες φορές άραγε ο αγωνιστής της μακροθυμίας ανακηρύσσεται, για το στεφάνι αυτής της νίκης, από τον ίδιο τον αγωνοθέτη; Και ίσως το ίδιο το Άγιο Πνεύμα επαναλαμβάνει πολλές φορές με θαυμασμό αυτήν τη φωνή, επειδή είναι ανώτερη από την ανθρώπινη δύναμη και υπερβαίνει τα όρια της φύσης. Διότι μόνο στην ασώματη και άυλη φύση, την οποία δεν αγγίζει κανένα ανθρώπινο πάθος, ταίριαζε να πει κάτι τέτοιο.
Λεπτομέρειες
Ψαλμὸς νζʹ Εἰς τὸ τέλος· μὴ διαφθείρῃς· τῷ Δαβὶδ εἰς στηλογραφίαν. «Εἰ ἀληθῶς ἄρα δικαιοσύνην λαλεῖτε, εὐθείας κρίνατε, υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων», καὶ «μὴ ἐν καρδίᾳ ἀνομίας ἐργάζεσθε ἐν τῇ γῇ» μηδὲ «ἀδικίαν αἱ χεῖρες ὑμῶν συμπλέκουσιν». «Εἰ ἀληθῶς», φησί, καὶ οὐ καθ’ ὑπόκρισιν δικαιοσύνην ἀντέχεσθε, «εὐθείας κρίνατε», ἤτοι, διακρίνατε καὶ ἐκλέξασθε τὸ κρεῖττον ἀπὸ τοῦ χείρονος. «Ἀπηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας, ἐπλανήθησαν ἀπὸ γαστρός, ἐλάλησαν ψευδῆ» εἴτε ἐξ αὐτῶν τῶν σπαργάνων τοιοῦτοι ἀναφανέντες εἴτε ἐξ ἀναγεννήσεως τῆς κολυμβήθρας, ψευσάμενοι συνταγὴν Θεοῦ καὶ ἀποταγὴν διαβόλου. Ἐφ’ οἷς καὶ «θυμὸς Θεοῦ κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄφεως», ὅτι κἀκεῖνος ψευδῶς ἐξηπάτησε τὸν πρωτόπλαστον ἄνθρωπον. Τῶν δὲ τοιούτων τὰ ὦτα, «ὡσεὶ ἀσπίδος κωφῆς καὶ βυούσης», ἤτοι κλειούσης «τὰ ὦτα αὐτῆς τοῦ μὴ ἀκοῦσαι φωνὰς ἐπᾳδόντων». Κἀκείνη μὲν φαρμακοῦται «φαρμακευομένη παρὰ σοφοῦ», ἤτοι, θηρεύεται παρὰ τοῦ ἐπαοιδοῦ, «αὐτῶν δὲ συντρίψει ὁ Θεὸς τοὺς ὀδόντας ἐν τῷ στόματι αὐτῶν». Χωρὶς γὰρ ὀδόντων οὐδὲ φωνὴ χρήσιμος. Κἀκείνοις, ὡς ψευσαμένοις Θεῷ, συντρίψει καὶ ἐξαφανίσει ψευδηγορίας δογμάτων αὐτῶν. «Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος». Δύο γὰρ εἴδη ὀδόντων εἰσίν· οἱ μὲν γὰρ πρόχειροι τὸ παρατυχὸν τέμνουσι βρῶμα· οἱ δὲ ἐνδότεροι συνάγουσι τὸ τμηθέν, διὸ καὶ μύλαι ὀνομάζονται.
Ψαλμός νζ'. Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· του Δαβίδ εις στηλογραφίαν. «Εάν αληθινά λοιπόν λαλείτε δικαιοσύνη, κρίνετε ορθά, υιοί των ανθρώπων», και «μην εργάζεσθε μέσα στην καρδιά σας ανομίες επί της γης» ούτε «να πλέκουν αδικία τα χέρια σας». «Εάν αληθινά», λέγει, και όχι με υποκρισία προσηλώνεσθε στη δικαιοσύνη, «κρίνετε ορθά», δηλαδή διακρίνετε και επιλέξτε το καλύτερο από το χειρότερο. «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα, πλανήθηκαν από την κοιλιά, μίλησαν ψεύδη», είτε επειδή εμφανίστηκαν τέτοιοι από τα ίδια τα σπάργανα, είτε έπειτα από την αναγέννηση της κολυμβήθρας, αθετώντας τη σύνταξη με τον Θεό και την απόταξη του διαβόλου. Γι' αυτό και επέρχεται «θυμός του Θεού κατά την ομοιότητα του όφεως», διότι και εκείνος εξαπάτησε με ψεύδη τον πρωτόπλαστον άνθρωπο. Τα δε αυτιά τέτοιων ανθρώπων είναι «σαν της κωφής ασπίδας που βουλώνει», δηλαδή που κλείνει «τα αυτιά της για να μην ακούσει τις φωνές των γητευτών». Και εκείνη μεν μαγεύεται «μαγευόμενη από σοφό», δηλαδή αιχμαλωτίζεται από τον γητευτή, «αυτών όμως ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια μέσα στο στόμα τους». Διότι χωρίς δόντια ούτε η φωνή είναι χρήσιμη. Έτσι και σε αυτούς, επειδή ψεύστηκαν στον Θεό, θα συντρίψει και θα εξαφανίσει την ψευδολογία των δογμάτων τους. «Τους τραπεζίτες των λεόντων συνέθλασε ο Κύριος». Διότι υπάρχουν δύο είδη δοντιών· τα μεν μπροστινά κόβουν την όποια τροφή, τα δε εσωτερικά συγκεντρώνουν αυτό που κόπηκε, γι' αυτό και ονομάζονται μύλοι.
Λεπτομέρειες