Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 57:11

Διότι ο Θεός, αφού αποδέχθηκε τη δέηση του δικαίου, ξαφνικά καταστρέφει τον άρχοντα, αποκόπτοντάς τον από την εξουσία με διαδοχή ή με θάνατο ή ακόμη και υποβάλλοντάς τον σε δήμευση και φυλάκιση, και βρέθηκε αυτός που αγωνιούσε για τη ζωή του να ανακουφίζεται μέσα στη θλίψη. «Διότι θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει την εκδίκηση του ασεβούς.» Επειδή, αυτόν που περίμενε ως δημευτή, αυτόν είδε να του δημεύεται η περιουσία, λέγοντας: «Μέσα στη θλίψη μού έδωσες άνεση·» μέσα στην τρικυμία και το πέλαγος μου έφερες λιμάνι· στην ερημία των πραγμάτων, όπως στον Ισραήλ μέσα στην έρημο, μου έδειξες αφθονία, διότι, όπως τον Φαραώ, μου έδειξας τον εχθρό να καταποντίζεται. «Μέσα στη θλίψη μού έδωσες άνεση·» μέσα στο καμίνι των πειρασμών μου έστειλες δροσοφόρο άγγελο, όπως στους Τρεις Παίδες, και ο πειρασμός και η θλίψη κατέλαβαν τους αντιδίκους, όπως η φλόγα της καμίνου τους Βαβυλωνίους. «Μέσα στη θλίψη μού έδωσες άνεση·» μέσα στη φυλακή, ενώ ήμουν δεμένος με σίδερα όπως ο Πέτρος, μου ανέτειλες το φως, και Εκείνος που έλυσε τον απόστολο Πέτρο απάλλαξε κι εμένα από την κατηγορία, και τους άγριους και απάνθρωπους δημίους, όπως τότε τους στρατιώτες, υπέβαλε στην τιμωρία αντί για εμένα. Διότι «ο δίκαιος διασώζεται από την παγίδα, και αντί γι' αυτόν παραδίδεται ο ασεβής». Έπειτα, σαν να ρωτήθηκε ο Δαβίδ: Και τι έλεγες στον Θεό όταν προσευχόσουν; Μήπως εξέτεινες μακροσκελή λόγο, μήπως κατέγραψες έναν μεγάλο κατάλογο ονομάτων και λέξεων; Αποκρίνεται και λέει: Ο Θεός δεν χρειάζεται πολυλογία, Εκείνος που αρκείται έστω και σε έναν μόνο στεναγμό.

Έπειτα, επειδή έκανε λόγο για οφθαλμούς και βλέφαρα του Θεού, δεν απέδωσε σχήματα και σωματικά όργανα στον άυλο Θεό, αλλά έδειξε τον ίδιο τον Θεό να ενεργεί με διάφορους τρόπους, γι' αυτό, αφού μίλησε για οφθαλμούς που επιβλέπουν και βλέφαρα που εξετάζουν, πρόσθεσε: Θέλετε να δείτε ποιοι είναι οι οφθαλμοί και τα βλέφαρα; «Ο Κύριος εξετάζει τον δίκαιο και τον ασεβή». Διότι τίποτα από όσα αποδίδονται κυρίως σε Αυτόν δεν είναι κάτι άλλο από τον Ίδιο. «Ο Κύριος εξετάζει τον δίκαιο και τον ασεβή», τον δίκαιο, δηλαδή τον χορό των αγγέλων που διατήρησε την τάξη του, και τον ασεβή, δηλαδή το πλήθος των δαιμόνων που αποστάτησε από τον Θεό. «Ο Κύριος εξετάζει τον δίκαιο και τον ασεβή», τον Κάιν που δολοφόνησε και τον Άβελ που δεν στασίασε, τον Νώε που δικαιώθηκε και τον Χαμ που καταδικάστηκε, τον Μωυσή που θαυματουργούσε και τον Φαραώ που σκληρυνόταν, τον Ιώβ που αγωνιζόταν και τον διάβολο που καταντροπιαζόταν, τον Δαβίδ που έψαλλε και τον Σαούλ που ήθελε να τον φονεύσει, τον Ηλία που απομακρυνόταν και τον Αχαάβ που εκδιωκόταν, τον Ησαΐα που πριονιζόταν και τον λαό που πονηρευόταν, τον Πέτρο που ομολογούσε και τον Ιούδα που πρόδιδε, τον Παύλο που αγωνιζόταν και τον μάγο που αντιστεκόταν, τον Λάζαρο που αναπαυόταν στους κόλπους του Αβραάμ και τον πλούσιο που φλεγόταν στο πυρ. «Ο Κύριος εξετάζει τον δίκαιο και τον ασεβή»: τον δίκαιο για να τον δικαιώσει, τον ασεβή για να τον καταδικάσει. «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος όταν δει την τιμωρία του ασεβούς». Επειδή λοιπόν «δίκαιος είναι ο Κύριος και αγάπησε τη δικαιοσύνη, αυτός που αγαπά την αδικία, γιατί μισεί την ίδια του την ψυχή;» Και τι είναι πιο άθλιο από αυτόν που μισεί τον ίδιο του τον εαυτό;

Θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει την εκδίκηση. Οι δίκαιοι, λέγει, βλέποντας τους αλιτήριους δαίμονες να εξολοθρεύονται κατά τον καιρό της δικαιοκρισίας, θα ευφρανθούν για τη δίκαιη κρίση του Θεού, επειδή ακριβώς οι ίδιοι βρέθηκαν αθώοι και απαλλάχθηκαν από την τιμωρία του θανάτου. Διότι το «θα νίψει» πρέπει να εκληφθεί ότι αναφέρεται στον αθώο, σύμφωνα με το: «Θα νίψω τα χέρια μου μαζί με τους αθώους». Άρα υπάρχει Θεός που τους κρίνει πάνω στη γη.

Θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει την εκδίκηση, τα χέρια του θα νίψει στο αίμα του αμαρτωλού. Και θα πει ο άνθρωπος: Αν λοιπόν υπάρχει καρπός για τον δίκαιο, άρα υπάρχει Θεός που τους κρίνει στη γη. Ο Σύμμαχος: Θα χαρεί ο δίκαιος βλέποντας την εκδίκηση, τα πόδια του θα νίψει στο αίμα του ασεβούς.

Όταν δε δει το τέλος των ασεβών και την εναντίον τους εκδίκηση, τότε θα χαρεί και θα ευφρανθεί, όχι επιχαίροντας για την απώλεια των ασεβών, αλλά ευφραινόμενος για τη δικαιοκρισία του Θεού. Και θα νίψει τα πόδια του στο αίμα του ασεβούς· όχι επειδή είναι αιμοδιψής και φιλοπόλεμος, αλλά επειδή καθαίρεται δια της τιμωρίας εκείνων, και βελτιώνεται δια της επιστροφής των άλλων. Ή διαφορετικά: Θα νίψει τα χέρια του στο αίμα του αμαρτωλού, δεικνύοντας τον εαυτό του αθώο, αναίτιο και καθαρό από την απώλειά του. Όταν λοιπόν οι μεν ασεβείς υποστούν την αρμόζουσα τιμωρία, ο δε δίκαιος, αφού δικαιωθεί, γεμίσει από ευφροσύνη και χαρά, και νίψει τα χέρια και τα πόδια του στο αίμα του αμαρτωλού, σύμφωνα με τους λοιπούς ερμηνευτές και κατά την προαναφερθείσα έννοια, τότε εύλογα κάθε άνθρωπος, και κάθε φωνή και γλώσσα θα αποφανθεί ότι: Αν πράγματι υπάρχει καρπός για τον δίκαιο, άρα υπάρχει Θεός που τους κρίνει πάνω στη γη. Διότι, αν υπάρχει καρπός για τον δίκαιο, περί αυτού του καρπού έχει λεχθεί στον πρώτο ψαλμό: Και θα είναι σαν το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στις διεξόδους των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στον καιρό του. Και το φύλλωμά του δεν θα μαραθεί, και όλα όσα πράττει θα κατευοδωθούν.

Γι’ αυτό, όπως ακριβώς εκεί, αφού ανέφερε γενικότερα την ονομασία του φιδιού, εισάγει το είδος του θηρίου που είναι το πιο φαρμακερό στο γένος του, κατονομάζοντας την ασπίδα· έτσι και εδώ, αφού πρώτα χρησιμοποίησε το όνομα του αγκαθιού σαν να ήταν ένα γενικότερο είδος, προσθέτει το πιο σκληρό είδος ανάμεσα στα αγκάθια, αναφέροντας τον ράμνο, του οποίου οι αιχμές είναι κοφτερές, οι προεξοχές συνεχόμενες και οι αμυχές βλαπτικές και δηλητηριώδεις για όσους τον πλησιάζουν. Πλην όμως, λέει, έστω κι αν είστε αγκάθι, έστω κι αν είστε ράμνος ανάμεσα στα αγκάθια, καθώς νομίζετε ότι ακόμη ζείτε —διότι δεν ζει αληθινά εκείνος που δεν κατέχει την αληθινή ζωή— η οργή θα σας καταπιεί. Και όπως ακριβώς η ζωή των αμαρτωλών δεν είναι αληθινά αυτό που λέγεται, αλλά μόνο κατ’ όνομα υφίσταται (διότι αυτό που είναι διαχωρισμένο από την αληθινή ζωή δεν αποτελεί ζωή)· με τον ίδιο τρόπο και στην περίπτωση του Θεού η οργή, έστω κι αν φαίνεται ως τέτοια στους αμαρτωλούς και ονομάζεται έτσι από αυτούς, δεν είναι σε καμία περίπτωση οργή, αλλά παρουσιάζεται ως οργή σε εκείνους που αποκαλούν με αυτόν τον τρόπο την ανταπόδοση που δίνεται σύμφωνα με τη δικαιοσύνη του Θεού. Αυτό, λοιπόν, σημαίνει το «Σαν ζωντανούς» (ὡσεὶ ζῶντας). Και το «Σαν με οργή (ὡσεὶ ἐν ὀργῇ) θα σας καταπιεί», σημαίνει ότι ούτε εσείς βρίσκεστε σε αληθινή ζωή, ούτε Εκείνος νοείται ότι βρίσκεται αληθινά σε κατάσταση οργής. Έπειτα προσθέτει: «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος όταν δει εκδίκηση», όχι επειδή χαίρεται για την καταστροφή εκείνων που χάνονται, αλλά επειδή, αντιπαραβάλλοντας τα δικά του με τα δικά τους, θα μακαρίσει τότε τον εαυτό του για την ορθή του επιλογή, διότι δεν βρέθηκε ανάμεσα σε εκείνους στους οποίους βλέπει να επιβάλλεται η τιμωρία των αμαρτωλών.

Διότι την καθαρότητα των δικών του χεριών θα την αντιληφθεί καλύτερα μέσω της αντιπαραβολής με το μίασμα των αμαρτωλών. «Τα χέρια του», λέει, «θα τα νίψει στο αίμα του αμαρτωλού». Και γνωρίζουμε ότι δεν νιβόμαστε για κανέναν άλλον λόγο παρά για να αποπλύνουμε με το νερό τον ρύπο· όμως ο μολυσμός του αίματος δεν καθαρίζει τον προϋπάρχοντα ρύπο, αλλά καθίσταται ο ίδιος ρύπος. Επομένως, όπως ακριβώς το λευκό χρώμα γίνεται πιο έκδηλο με την αντιπαράθεση προς το αίμα, έτσι και η καθαρότητα των χεριών του δικαίου καθίσταται λαμπρότερη μέσω της σύγκρισης με το αντίθετό της. Διότι αυτό που τώρα δεν γίνεται πιστευτό, δηλαδή ποια είναι η μετοχή στο ανώτερο αγαθό για όσους εκουσίως κακοπάθησαν μέσω των κόπων της αρετής, τότε θα φανερωθεί μέσα από την εμπειρία. Επειδή όποιος τα βλέπει αυτά θα πει ότι υπήρχε, όπως φαίνεται, καρπός φυλαγμένος για τον δίκαιο κατά τη δίκαιη κρίση του Θεού. Βλέπεις σε ποιες κορυφές έχει ανέλθει ο λόγος; Πόσο υπερβαίνει το μέγεθος όσων έχουν προηγηθεί στους ψαλμούς;

Αλλά θα πει κάποιος ότι δεν εισέπραξαν όλοι κατά τη διάρκεια αυτού του βίου τις συνέπειες της δικής τους μοχθηρίας· διότι ούτε εκείνοι που έζησαν σύμφωνα με την αρετή απόλαυσαν σε αυτήν τη ζωή τους καρπούς των κόπων της αρετής. Ποια είναι, λοιπόν, λέει, η χρησιμότητα όλων αυτών για εκείνους που έχουν ζήσει στην κακία ατιμώρητοι; Θα σου παραθέσω και γι’ αυτό ένα επιχείρημα ανώτερο από τους ανθρώπινους συλλογισμούς· διότι κάπου στην προφητεία του ο μέγας Δαβίδ αναφέρει ότι ένα μέρος της ευφροσύνης για τους ενάρετους είναι και το εξής: όταν παραβάλλουν την απώλεια των καταδικασμένων με τα δικά τους αγαθά. «Θα ευφρανθεί», λέει, «ο δίκαιος, όταν δει την εκδίκηση του ασεβούς· θα νίψει τα χέρια του στο αίμα του αμαρτωλού»· όχι επειδή επιχαίρει για τις οδύνες όσων υποφέρουν, αλλά επειδή τότε κυρίως αναγνωρίζει εκείνο που προσγίνεται στους αξίους εκ της αρετής. Διότι με τα λόγια αυτά υποδηλώνει ότι η αντιπαραβολή των αντιθέτων καταστάσεων προσαυξάνει και επιτείνει την ευφροσύνη των εναρέτων. Διότι το να λέει ότι «Νίπτει τα χέρια του στο αίμα του αμαρτωλού», παρουσιάζει το εξής νόημα: ότι η καθαρότητα των έργων του βίου του αναδεικνύεται μέσω της απώλειας των αμαρτωλών. Διότι το ρήμα «νίπτομαι» αποδίδει την έννοια της καθαρότητας, μέσα στο αίμα όμως δεν πλένεται κάποιος αλλά μολύνεται, ώστε μέσα από αυτό να γίνει φανερό ότι η παραβολή με τα πλέον ζοφερά καταδεικνύει τη μακαριότητα της αρετής.

Σαν ζωντανούς: Το πυρ, αυτό του πνεύματος, κατέφλεξε με οργή τους Ιουδαίους ενώ ήταν ακόμη ζωντανοί, σαν αγκάθια σε χέρσο τόπο. Θα ευφρανθεί: Ο Χριστός, ο αληθινά δίκαιος, ας ευφρανθεί υψώνοντας το τρόπαιο της νίκης. Τα χέρια: Ο Πιλάτος, που ένιψε τα χέρια του στο αίμα του αμαρτωλού λαού, ο οποίος είπε: το αίμα του ας πέσει πάνω μας και στα παιδιά μας. Και θα πει ο άνθρωπος: Οι Ιουδαίοι κραυγάζοντας: άφησε να δούμε, αν έρχεται ο Ηλίας να τον σώσει (και τον σώζει). Άραγε είναι ο Θεός: Ο προφήτης λέει υπέρ αυτών που αμάρτησαν στον Κύριο: άραγε πάνω στη γη θα κάνεις την κρίση (εκδίκησή) τους;

Όσοι πάλι στενάζουν για τις δικές τους αμαρτίες, μακαρίζονται και αυτοί σε μεγάλο βαθμό: διότι «μακάριοι είναι όσοι πενθούν, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν». Όσοι πάλι στενάζουν βλέποντας την ευημερία των παρανόμων, όταν έλθει σε εκείνους ο όλεθρος, τότε αισθάνονται τη δική τους δόξα: διότι «θα ευφρανθεί ο δίκαιος όταν δει την εκδίκηση». Αν πάλι ονομάζεις τα αμαρτήματα οδύνες της ψυχής, σαν να είναι πόνοι και τραύματα, υπάρχει πολλή παρηγοριά για αυτά από τον Χριστό: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω» και πάλι: «Δεν ήρθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να σώσω τον κόσμο». «Ας μην έχει καμία σχέση μαζί σου ο θρόνος της ανομίας, που επινοεί κόπο ενάντια στο πρόσταγμα του Θεού». Θρόνος της ανομίας ονομάζεται δικαιολογημένα ο διάβολος: διότι, είτε ονομάσεις τον θρόνο βασιλεία είτε ανάπαυση είτε κάποια καθέδρα, η ανομία μέσα στον διάβολο και βασιλεύει και αναπαύεται.

Είναι προτιμότερο να κατοικεί κανείς σε μια υπαίθρια γωνιά, παρά σε ασβεστωμένα οικήματα με αδικία. [Κώδ. φ. 87 α.] Υπαίθρια γωνιά είναι η κρυφή πράξη, η οποία άπτεται της θεωρίας και φωτίζεται από τον Ήλιο της δικαιοσύνης. Ενώ ασβεστωμένος οίκος είναι η κακία που υποκρίνεται την αρετή. Όταν τιμωρείται ο ακόλαστος, ο άκακος γίνεται φρονιμότερος. Όταν τιμωρούνται οι κακοί, σωφρονίζεται ο αμαθής και ο νήπιος. Έτσι και ο δίκαιος νίπτει τα χέρια του στο αίμα του αμαρτωλού, καθαρίζοντας τις δικές του πράξεις με την τιμωρία εκείνου.

Επομένως, επειδή είναι αγαθός, γι' αυτό προετοίμασε τη γέεννα. Θέλετε να σας αναφέρω και άλλη αγαθότητα του Θεού; Δεν είναι μόνο αυτό, αλλά και το ότι δεν αφήνει τους αγαθούς να γίνουν κακοί. Διότι, εάν επρόκειτο να έχουν την ίδια τύχη, όλοι θα ήταν κακοί· τώρα όμως, και αυτό παρηγορεί σε μεγάλο βαθμό τους αγαθούς. Διότι, άκουσε τον Προφήτη που λέει: «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος όταν δει την εκδίκηση του ασεβούς, θα νίψει τα χέρια του στο αίμα του αμαρτωλού».

«Οι εχθροί του Κυρίου, την ίδια στιγμή που δοξάστηκαν και υψώθηκαν.» «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαίρεται.» «Κρίνε με, Θεέ, και δίκασε την υπόθεσή μου απέναντι σε έθνος.» «Γιατί καυχάσαι για την κακία, εσύ ο δυνατός στην ανομία; Όλη την ημέρα.» «Τα λόγια τους έγιναν πιο απαλά και από το λάδι, όμως τα ίδια είναι βέλη.» «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα· πλανήθηκαν.» «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει εκδίκηση· τα χέρια, κ.τ.λ.» «Σκέπασέ με από τη συστροφή των πονηρών, από το πλήθος.» «Όπως λιώνει το κερί μπροστά στη φωτιά, έτσι θα αφανιστούν.» «Θα ανταποδώσει σε αυτούς ο Κύριος σύμφωνα με την ανομία τους· και σύμφωνα με, κ.τ.λ.» «Είθε να εκλείψουν οι αμαρτωλοί και οι άνομοι από τη γη.» «Η επιθυμία του αμαρτωλού θα χαθεί.» «Ιδού, όσοι απομακρύνονται από εσένα, θα καταστραφούν.» «Μακριά από τους αμαρτωλούς είναι η σωτηρία, επειδή τα δικαιώματα, κ.τ.λ.» «Όλους τους αμαρτωλούς θα τους εξολοθρεύσει.» «Τα κακά θα καταδιώξουν αυτούς που αμαρτάνουν.» «Οι οδοί των ασεβών θα καταστραφούν.» «Οι οδοί των ασεβών είναι σκοτεινές, και δεν γνωρίζουν πού σκοντάφτουν.» «Κακό γέννημα, που τα δόντια του είναι μαχαίρια, και οι τραπεζίτες του κοπίδια, ώστε να καταβροχθίζει τους ταπεινούς της γης.» «Γρήγορη και περιχαρής γίνεται η καταστροφή των ασεβών.» «Όπου κι αν εισέλθει ο ασεβής, αφανίζεται.» «Τους καρπούς των ασεβών θα τους ανατρέψει ο Κύριος.» «Ο ασεβής κάνει άδικα έργα.» «Το στόμα των ασεβών το σκεπάζει πρόωρο πένθος.» «Η συντριβή των ασεβών είναι η φτώχεια.» «

Εδώ όμως, δεν γνωρίζουμε αν λέει ότι έχουν συντριβεί τα δόντια των αισθητών ή των νοητών λεόντων. Νοητοί λέοντες είναι οι τύραννοι βασιλείς και η φατρία των δαιμόνων· και στις δύο περιπτώσεις, ο Χριστός ο Κύριος συνέτριψε τα δόντια τους με το ξύλο του σταυρού, «οι οποίοι και εξουθενώθηκαν σαν το νερό που διαρρέει» και εύκολα καταπατείται «μέχρι να εξασθενήσουν» και να γίνουν εντελώς ανίσχυροι. «Σαν το λιωμένο κερί θα αφανιστούν· έπεσε φωτιά» επάνω τους «και δεν είδαν τον ήλιο» της δικαιοσύνης. Αυτό δε το έπαθαν «προτού τα αγκάθια τους αντιληφθούν τη ράμνο». Η ράμνος είναι ακανθώδες φυτό που αποτελεί τύπο του σταυρού, μέσω του οποίου συνετρίβη το αγκάθι της αμαρτίας. «Σαν ζωντανούς, σαν μέσα σε οργή θα τους καταπιεί», δηλαδή τους ασύνετους και αμετανόητους η ακανθώδης αμαρτία τους κατατρώει πολύ εύκολα. «Και θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει εκδίκηση· θα νίψει τα χέρια του στο αίμα του αμαρτωλού», δηλαδή, θα δει τον αφανισμό του μέσα από το αίμα που χύνεται. «Και θα πει ο άνθρωπος· Άρα υπάρχει καρπός για τον δίκαιο, άρα υπάρχει ο Θεός που τους κρίνει στη γη».

Το ότι δε και οι βάρβαροι, οι οποίοι χωρίζονται από εμάς με αυτόν τον πορθμό ως μεθόριο, είναι εχθροί του σταυρού του Χριστού, με τους οποίους από παλιά επιθυμούσαμε διακαώς να συγκρουστούμε κατά τον νόμο του πολέμου και στα αίματα των οποίων υποσχόμασταν, κατά τον Δαβίδ, να νιφτούμε, ούτε αυτό θα θελήσει κανείς να το αμφισβητήσει, εκτός και αν, έχοντας προφανώς χάσει τον νου του, ενώ βλέπει καθαρά δεν βλέπει, και ενώ ακούει δεν ενωτίζεται διόλου.

Αν λοιπόν κάποιος άλλος είχε υποστεί αυτά από εκείνους, δεν θα χαιρόταν με την απόφαση; Δεν θα ευφραινόταν, σύμφωνα με τα λόγια της Γραφής, όταν θα έβλεπε τέτοια τιμωρία; Αλλά δεν έπραξε έτσι ο καλός ποιμένας και ακριβέστατος μιμητής του πρώτου Ποιμένα. Διότι, επειδή είδε έτοιμους αυτούς που θα τους απήγαγαν για να συλλάβουν τους αποστάτες, έπεσε με το πρόσωπο στη γη και έπιασε τα πατριαρχικά πόδια αυτός που ήταν βαθύτατα συμπονετικός στην ψυχή και έδινε τη ζωή του υπέρ των προβάτων του, και με θρήνους ζητούσε συγχώρεση. Κάμπτεται με δυσκολία ο πατριάρχης και, εξαιτίας των παρακλήσεων, αναβάλλει μεν την εξορία, αλλά δεν τους επιτρέπει πλέον την είσοδο στη μονή. Αμέσως λοιπόν αποδιώκονται όλοι από την εκκλησία και, γεμάτοι μανία, σκορπίζονται, ακολουθώντας ο καθένας το δικό του θέλημα. Από αυτούς, άλλοι κατέληξαν στα κατηχούμενα των εκκλησιών, άλλοι εκδιώχθηκαν σε άλλες μονές, και όσοι ανήκαν στην κατώτερη τάξη και ήταν πιο ασήμαντοι διασκορπίστηκαν εδώ κι εκεί, όπου έτυχε ο καθένας.