Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 57:3

Εάν αληθώς, λοιπόν, λαλείτε δικαιοσύνη. Επειδή συνάγονταν εναντίον του Σωτήρος, ως υπερασπιστές του νόμου, ευλόγως το προφητικό πνεύμα τούς παραγγέλλει, εάν βεβαίως μεριμνούν για το δίκαιο, να κρίνουν ορθά, τουτέστι δίκαια. Αυτοί όμως δεν έκριναν δίκαια, θέλοντας να θανατώσουν τον αθώο και δίκαιο. Διότι μέσα στην καρδιά σας απεργάζεσθε ανομίες επί της γης. Αν και τα λόγια, λέγει, είναι χρηστά, επειδή προσποιούνται ότι υπερασπίζονται τον νόμο· εντούτοις η καρδιά είναι πλήρης πικρίας, και οι πράξεις ομοίως είναι γεμάτες ανομία.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΖ'. <Διότι μέσα στην καρδιά σας εργάζεστε ανομίες επάνω στη γη.> (A f. 298.) Δεν προστίθεται μάταια η φράση «επάνω στη γη»· διότι, ακόμη κι αν κάποιος διαπράξει ανομία μέσα στην καρδιά του, την ενεργεί επάνω στη γη, δηλαδή γύρω από τα υλικά πράγματα. Θα μπορούσαν δε να ακούσουν και οι Ιουδαίοι: Κρίνετε δίκαια και αναλογιστείτε μέσα σας εάν τα έργα συμφωνούν με τα λόγια σας· διότι αποδεικνύεται ότι συλλογίζεστε την αδικία στην καρδιά, και άλλα μεν σκέφτεστε, άλλα δε λέτε με το στόμα. Διότι, ακόμη κι αν τα λόγια με τα οποία θέλετε να υπερασπιστείτε τον νόμο είναι χρηστά, εντούτοις η καρδιά είναι γεμάτη πικρία, και οι πράξεις επίσης είναι γεμάτες αδικία, αποτελώντας απόδειξη των νοημάτων της καρδιάς, τα οποία πάνω στη γη είναι δυνατόν να παραμένουν κρυφά, όχι όμως και όταν τα πάντα κριθούν γυμνά. Έπειτα προσθέτει, αγανακτώντας για όσους έχουν εκπέσει από τη σωτηρία, τα ακόλουθα λόγια, λέγοντας: <Οι αμαρτωλοί αποξενώθηκαν από τη μήτρα.> (A f. 298 b.) Υπάρχουν δε ορισμένοι που δεν γνωρίζουν τη συνήθεια της φρασεολογίας των θεόπνευστων Γραφών, και νομίζουν ότι κάποιοι έχουν αποξενωθεί από τον Θεό από την ίδια τη μήτρα, και σαν να έχουν πλανηθεί από την ίδια την κοιλιά και πριν από την ολοκλήρωση της λογικής. Αυτό όμως δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά ακριβώς εκείνο, ότι δηλαδή το κακό υπάρχει εκ φύσεως, και κάποιοι έχουν γίνει από την ίδια τη δημιουργία, άλλοι μεν αγαθοί στον χαρακτήρα, άλλοι δε κακοί. Το να φρονεί κανείς κατ' αυτόν τον τρόπο, ή μάλλον το να παραφρονεί, χαρακτηρίζει τους Μανιχαίους· διότι αυτό είναι πιο αληθινό να ειπωθεί.

Διότι η Γραφή γνωρίζει, αν βέβαια πιστεύουμε στα λόγια του Πνεύματος, να θεωρεί τα κρυφά αμαρτήματα της ψυχής όμοια με τα αμαρτήματα που γίνονται με έργα· επειδή αποτελούν βλαστάρια της μιας και αυτής ρίζας. Διότι λέει: «ο Κύριος διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων»· και, «ο Κύριος βδελύσσεται τον αιμοχαρή και δόλιο άνδρα», συγκαταλέγοντας τον δόλο και τον φόνο σε ένα και το αυτό παράπτωμα. Και για εκείνους «που μιλούν ειρηνικά με τον πλησίον τους, ενώ υπάρχουν κακά στις καρδιές τους, απόδωσέ τους, Κύριε, σύμφωνα με τα έργα τους». Και πάλι: «διότι μέσα στην καρδιά σας εργάζεστε την ανομία πάνω στη γη». Και ο Κύριος, ελέγχοντας τους ανθρωπαρέσκους, λέει: «όλα τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι».

Και με άλλον τρόπο, λοιπόν, θα μπορούσε κανείς να πει, επειδή η προηγούμενη περιέχει την κλήση των εθνών, εύλογα με μια τέτοια προφητεία έχει συνδεθεί η παρούσα στηλογραφία, η οποία διακηρύσσει στους υιούς των ανθρώπων τον λόγο περί της δικαιοκρισίας του Θεού, και παραγγέλλει σε όλους τους λαούς να προσέρχονται στη διδασκαλία του λόγου με αληθινή προαίρεση και καθαρή συνείδηση, και να μην υποκρίνονται τη θεοσέβεια. Γι' αυτό, προς όλους τους λαούς που ονομάστηκαν ανωτέρω και προς όλα τα έθνη, για τα οποία ειπώθηκε: «Θα σε δοξολογήσω ανάμεσα στους λαούς, Κύριε, θα σου ψάλω ανάμεσα στα έθνη», απευθύνοντας την προσφώνηση ο παρών λόγος διαμαρτύρεται λέγοντας: «Αν αληθινά, λοιπόν, λαλείτε δικαιοσύνη, να κρίνετε δίκαια (ευθέα), υιοί των ανθρώπων». Διότι, αν κάποιος αληθινά επαγγέλλεται τη δικαιοσύνη, από πουθενά αλλού δεν θα αποδειχθεί αυτό, παρά από το να κρίνει δίκαια. Κρίνει δε δίκαια εκείνος που έχει αποφασίσει μέσα του σύμφωνα με τον ορθό λόγο, και δεν πράττει τίποτα το σκολιό ούτε το διεστραμμένο. Έπειτα, επειδή οι υιοί των ανθρώπων μιλούν μεν ορθά με τα χείλη, και με το στόμα επαγγέλλονται δικαιοσύνη, ελέγχονται όμως από τα έργα τους ότι συλλογίζονται τα αντίθετα στη διάνοιά τους, προσθέτει: «Διότι μέσα στην καρδιά σας κατεργάζεστε ανομίες πάνω στη γη»· και απόδειξη αυτού, λέει, είναι οι πράξεις σας: «Αδικία συμπλέκουν τα χέρια σας».

Κρίνετε, λοιπόν, ορθά, υιοί των ανθρώπων, και αναλογιστείτε μέσα σας, εάν τα έργα συμφωνούν με τα λόγια σας. Διότι, εάν ομιλείτε για δικαιοσύνη, πώς τα χέρια σας κατεργάζονται την αδικία; Αφού αποδεικνύεται ότι συλλογίζεστε ανομίες στην καρδιά σας, και άλλα μεν σκέπτεστε, άλλα δε λέγετε με το στόμα.

Εάν, λοιπόν, αληθινά ομιλείτε περί δικαιοσύνης, κρίνετε με ευθύτητα, ω άνθρωποι, και όσα λέτε, αυτά και να πράττετε, και να μην απεργάζεστε ανομίες μέσα στην καρδιά σας, ούτε τα χέρια σας να συνυφαίνουν την ανομία. Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί ήδη από τη μήτρα, πλανήθηκαν από την κοιλιά της μητέρας τους, είπαν ψεύδη.

Και αυτά απευθύνονται προς τους υιούς των ανθρώπων που διατείνονται ότι είναι θεοσεβείς και ότι ακολουθούν τους νόμους της δικαιοσύνης, χωρίς όμως να κρίνουν ορθά. Λέει, λοιπόν, προς αυτούς: Ακούστε, εσείς, που μιλάτε μεν για δικαιοσύνη με το στόμα, αλλά με τα χέρια εργάζεστε την αδικία, και συνυφαίνετε ταυτόχρονα πολλές αμαρτίες· τίποτε από όσα συλλογίζεται ο καθένας στη διάνοιά του δεν διαφεύγει από τον μέγα Κριτή.

Και πάλι: «Επειδή γνώριζε ο Θεός ότι την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα διανοιχθούν τα μάτια σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό»· και ενώ υποκρινόταν με τέτοια λόγια και προσποιούνταν ότι γνωρίζει τον Θεό, μιλούσε στη γυναίκα, αλλά στην καρδιά του εργαζόταν την ανομία και με τα έργα του έπλεκε την αδικία. Εύλογα, λοιπόν, και για αυτούς λέγεται ότι έχουν θυμό και ψυχή όμοια με το προαναφερθέν φίδι· πράγμα το οποίο και αυτό το είχε προλάβει ο Θεός με την πρόγνωσή Του. Διότι, αν και ακούνε τα θεία λόγια και μαθητεύουν στα ιερά ρήματα, δεν πρόκειται να παραγάγουν τίποτα προς ωφέλεια, επειδή φράζουν τα αυτιά τους και δεν αποδέχονται τις δυνάμεις των θείων επωδών, αλλά παρομοιάζονται με την κουφή ασπίδα που φράζει τα αυτιά της, για να μην ακούσει τη φωνή αυτών που την γητεύουν, και τη γητειά που παρασκευάζεται από τον σοφό. Με το φίδι, λοιπόν, παρομοιάστηκαν εξαιτίας της υποκρισίας και της προσποιητής ομιλίας τους περί του Θεού, ενώ με την ασπίδα εξαιτίας του ότι κρύβουν μέσα τους το θανατηφόρο δηλητήριο.

Όταν λοιπόν ο Θεός συντρίψει τα δόντια τους και τους τραπεζίτες τους, τότε πια θα εξουθενωθούν σαν να έχουν νεκρωθεί, και θα διαλυθούν σαν νερό που χάνεται καθώς κυλά. Τέτοιο λοιπόν θα είναι το τέλος όλων των ασεβών. Και αυτό είναι αναγκαίο να το γνωρίζετε, υιοί των ανθρώπων, ώστε, αν πράγματι λαλείτε δικαιοσύνη, να κρίνετε ευθέως· και να μη ακολουθείτε την οδό των ανδρών που προαναφέρθηκαν, ούτε να εργάζεσθε ανομίες μέσα στην καρδιά σας, ούτε τα χέρια σας να πλέκουν αδικία· ούτε να κατασκευάζετε τους εαυτούς σας όμοιους με τον όφι, ούτε να γίνεσθε σαν κωφή ασπίδα που φράζει τα αυτιά της, ούτε να παρασύρεσθε μαζί με τους ασεβείς και αμαρτωλούς που προειπώθηκαν. Αυτούς ο Θεός, προλαβαίνοντάς τους με την πρόγνωσή Του, πριν ακόμη έλθουν στο φως, γνώριζε ότι τέτοιοι θα γίνουν· όμως, παρ’ όλα αυτά, επέτρεψε να γεννηθούν και να έλθουν στο φως, δωρίζοντας και σε αυτούς τη χάρη που προέρχεται από Αυτόν, για να φανερωθεί η προαίρεσή τους.

Όπως λοιπόν, προγνωρίζοντας ότι αυτοί επρόκειτο να τον αγαπήσουν τους προόρισε, έτσι και τους ασεβείς, επειδή προγνώριζε ότι θα μιλούν για δικαιοσύνη λόγω του ότι τη γνωρίζουν, χωρίς όμως να την εφαρμόσουν και στα έργα τους, επειδή τα χέρια τους διαπλέκονται με την αδικία, γι' αυτόν τον λόγο τους αποξένωσε από τη μήτρα, και τους συγκατέλεξε ενώπιόν του μεταξύ εκείνων που πλανώνται και λένε ψέματα πριν ακόμη γεννηθούν· και επέτρεψε, αν και γνώριζε ότι θα γίνουν τέτοιοι, να φανερωθούν, ώστε να λάμψει η διαφορά των δίκαιων και θεοσεβών ανδρών μέσα από την παραβολή τους με τους χειρότερους. Διότι, αν και όλοι είναι μιας φύσεως, οι μεν επέλεξαν εκούσια τα καλύτερα, οι δε βάδισαν την αντίθετη οδό, κάνοντας χρήση της αυτεξούσιας προαίρεσής τους. Και ο ύψιστος, ο μέγας κριτής των συμπάντων, προεδρεύοντας και στα δύο τάγματα, απονέμει τα πρέποντα. Γι' αυτό, όσους τον αγάπησαν τους εδόξασε, καθιστώντας τους σύμμορφους με την εικόνα του Υιού του, εφόσον με τα έργα τους απέδειξαν την αγάπη τους προς αυτόν· ενώ τους αντιθέτους, επειδή αποξένωσαν μόνοι τους τον εαυτό τους από τη χάρη του, τους καταβάλλει συντρίβοντας τα δόντια τους, τα οποία δεν χρησιμοποίησαν όπως έπρεπε, και θρυμματίζοντας τα σαγόνια τους, με τα οποία έβλαψαν πολλούς· και τέλος τους παραδίδει στην εξουθένωση, τη χλεύη και το όνειδος, οπότε και χάνονται σαν τα ρευστά και ασταθή νερά, έχοντας οι ίδιοι προκαλέσει για τον εαυτό τους ένα τέτοιο τέλος.

Διότι δεν παραπονιέται πλέον ότι καταπατάται από τους εχθρούς, ούτε επικαλείται το έλεος ως σύμμαχο, αλλά έχοντας ανυψωθεί, σαν από κάποια ψηλή σκοπιά, προς εκείνους που διάγουν τον βίο τους κάτω, στα κοιλώματα των προπόδων της ανθρώπινης ζωής, φωνάζει με ελεγκτικό τρόπο λέγοντας τα εξής: Ώ άνθρωποι, τι λέτε και τι πράττετε; Άραγε είναι δικαιοσύνη αυτό που λέγεται; Άραγε αποδίδετε την κρίση με ευθύτητα; Και όμως βλέπω ότι οι καρδιές σας βρίσκονται στη γη, και κάθε εγκάρδιο κίνημα είναι έργο και όχι απλώς σκέψη. Διότι, αμέσως μόλις σχηματιστεί το κακό στη διάνοια, το έργο συνυφαίνεται μέσω των χεριών με τις σκέψεις. Αυτά τα εξέθεσα παραφράζοντας λίγο το ψαλμικό κείμενο χάριν σαφήνειας, τα λόγια του οποίου έχουν ως εξής: «Εάν αληθινά, λοιπόν, μιλάτε για δικαιοσύνη, κρίνετε με ευθύτητα, υιοί των ανθρώπων. Διότι μέσα στην καρδιά σας εργάζεστε την ανομία πάνω στη γη, αδικία συνυφαίνουν τα χέρια σας». Έπειτα, αγανακτώντας για εκείνους που έχουν εκπέσει από τη σωτηρία, προσθέτει τα ακόλουθα λόγια, λέγοντας: «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα, και πλανήθηκαν από την κοιλιά».

Διότι τον αιμοχαρή και δόλιο άνδρα τον βδελύσσεται ο Κύριος. Δεν καταριέται φανερά ο Δαβίδ αυτούς που μιλούν ειρηνικά με τους πλησίον τους, αλλά έχουν κακία στις καρδιές τους, φωνάζοντας προς τον Θεό: «Δώσε τους σύμφωνα με τα έργα τους»; Και «Μέσα στην καρδιά σας», λέει, «κατεργάζεστε ανομίες πάνω στη γη». Την κρυφή κίνηση της αμαρτίας ο Θεός την ονόμασε έργο· γι' αυτό παραγγέλλει ούτε τους επαίνους των ανθρώπων να επιδιώκουμε, ούτε για τις ατιμώσεις τους να ντρεπόμαστε. Διότι αυτούς που ελεούν τον φτωχό με επίδειξη και διατυμπανίζουν την ελεημοσύνη τους πάνω στη γη, η Γραφή τους στερεί από τους μισθούς στους ουρανούς. Αν δηλαδή ζητάς να αρέσεις στους ανθρώπους, και γι' αυτόν τον λόγο δίνεις, προκειμένου να επαινεθείς, έχει ήδη εξοφληθεί ο μισθός της αγαθοεργίας σου με τους επαίνους των ανθρώπων, για χάρη των οποίων επιδείκνυες το έλεός σου. Μην αναζητάς λοιπόν μισθό στους ουρανούς, έχοντας εναποθέσει τα έργα σου κάτω στη γη, ούτε να προσδοκάς τιμή από τον Θεό, διότι αυτήν την έχεις ήδη λάβει από τους ανθρώπους. Ποθείς την αθάνατη δόξα; Σε Εκείνον που μπορεί να σου παράσχει αυτήν που ποθείς, δείξε τη ζωή σου στα κρυφά. Φοβάσαι την αιώνια αισχύνη; Φοβήσου Εκείνον που θα την αποκαλύψει κατά την ημέρα της κρίσεως. Πώς, λοιπόν, λέει ο Κύριος: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς»;

«Εάν αληθώς»: Ο λόγος απευθύνεται προς τους Ιουδαίους λέγοντας: άραγε δίκαια μιλάτε, συκοφαντώντας τον Χριστό; «Κρίνετε ευθέως»: Ο λόγος απευθύνεται προς τους άρχοντες των Ιουδαίων: ως κριτές του λαού, γιατί δεν λέτε την αλήθεια, αλλά εκφέρετε διεστραμμένη κρίση κατά του Χριστού και Θεού; «Διότι μέσα στην καρδιά τους»: Διαλογίστηκαν να καταδικάσουν σε θάνατο τον αθάνατο· και τι είναι μεγαλύτερο από αυτήν την ανομία; «Αδικία»: Υπαινίσσεται τον καιρό κατά τον οποίο επρόκειτο να πλέξουν το ακάνθινο και άδικο στεφάνι. «Αποξενώθηκαν»: Αναφέρεται μεν στους δαίμονες, οι οποίοι απορρίφθηκαν από τους ουράνιους τόπους· υπαινίσσεται όμως και τους Ιουδαίους, οι οποίοι καταδικάστηκαν πριν καν γεννηθούν. «Πλανήθηκαν»: Διότι, όταν κυοφορήθηκε ο Θεός Λόγος σε παρθενική μήτρα, αμέσως εξαιτίας της απιστίας τους περιέπεσαν σε πλάνη, λέγοντας ψεύδη ότι συνελήφθη εκ πορνείας· διότι αυτό υπαινίχθηκε ο προφήτης. «Οργή σε αυτούς»: Με τον ίδιο τρόπο που επιτιμήθηκε ο όφις που πλάνησε την Εύα, την ίδια πληγή δέχθηκαν και οι Ιουδαίοι, επειδή διέσυραν το μυστήριο της θείας Παρθένου. «Ωσάν της ασπίδας»: Διότι η ασπίδα, όταν ακούσει τη φωνή του γητευτή, ακουμπά το ένα αυτί στη γη και φράζει το άλλο με την ουρά της, ώστε να μην υπακούσει σε αυτόν που την καλεί· έτσι και οι Ιουδαίοι δεν προσέφεραν τα αυτιά τους στον Σωτήρα που δίδασκε, εξαιτίας του φθόνου τους.

Ψαλμός νζ'. Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· του Δαβίδ εις στηλογραφίαν. «Εάν αληθινά λοιπόν λαλείτε δικαιοσύνη, κρίνετε ορθά, υιοί των ανθρώπων», και «μην εργάζεσθε μέσα στην καρδιά σας ανομίες επί της γης» ούτε «να πλέκουν αδικία τα χέρια σας». «Εάν αληθινά», λέγει, και όχι με υποκρισία προσηλώνεσθε στη δικαιοσύνη, «κρίνετε ορθά», δηλαδή διακρίνετε και επιλέξτε το καλύτερο από το χειρότερο. «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα, πλανήθηκαν από την κοιλιά, μίλησαν ψεύδη», είτε επειδή εμφανίστηκαν τέτοιοι από τα ίδια τα σπάργανα, είτε έπειτα από την αναγέννηση της κολυμβήθρας, αθετώντας τη σύνταξη με τον Θεό και την απόταξη του διαβόλου. Γι' αυτό και επέρχεται «θυμός του Θεού κατά την ομοιότητα του όφεως», διότι και εκείνος εξαπάτησε με ψεύδη τον πρωτόπλαστον άνθρωπο. Τα δε αυτιά τέτοιων ανθρώπων είναι «σαν της κωφής ασπίδας που βουλώνει», δηλαδή που κλείνει «τα αυτιά της για να μην ακούσει τις φωνές των γητευτών». Και εκείνη μεν μαγεύεται «μαγευόμενη από σοφό», δηλαδή αιχμαλωτίζεται από τον γητευτή, «αυτών όμως ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια μέσα στο στόμα τους». Διότι χωρίς δόντια ούτε η φωνή είναι χρήσιμη. Έτσι και σε αυτούς, επειδή ψεύστηκαν στον Θεό, θα συντρίψει και θα εξαφανίσει την ψευδολογία των δογμάτων τους. «Τους τραπεζίτες των λεόντων συνέθλασε ο Κύριος». Διότι υπάρχουν δύο είδη δοντιών· τα μεν μπροστινά κόβουν την όποια τροφή, τα δε εσωτερικά συγκεντρώνουν αυτό που κόπηκε, γι' αυτό και ονομάζονται μύλοι.

Διότι η Γραφή γνωρίζει, εφόσον πιστεύουμε στα λόγια του Πνεύματος, να θεωρεί τα κρυφά αμαρτήματα της ψυχής ίσα και όμοια με τα εξωτερικά αμαρτήματα. Διότι, όπως λέει, ο Κύριος διασκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων, και «άνδρα αιμάτων και δόλιον βδελύσσεται ο Κύριος», συναριθμώντας τον δόλο και τον φόνο σε ένα παράπτωμα. Και εναντίον εκείνων που μιλούν ειρηνικά με τους πλησίον τους, αλλά έχουν κακά μέσα στις καρδιές τους, λέει: «Δώσε σε αυτούς, Κύριε, κατά τα έργα τους». Και πάλι: «Διότι μέσα στην καρδιά σας εργάζεστε την ανομία πάνω στη γη». Και ο Κύριος, μέμφοντας τους ανθρωπαρέσκους, λέει: «Όλα τα κάνουν για να θεαθούν από τους ανθρώπους». Γι' αυτό και παραγγέλλει λέγοντας: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό παρά τω Πατρί σας τω εν τοις ουρανοίς». Δηλαδή, να μην επιθυμείτε να αναζητάτε και να θηρεύετε τον έπαινο ή τη δόξα από τους ανθρώπους για τα καλά σας έργα, αλλά μάλλον από τον Θεό, του οποίου η δόξα είναι αληθινή και αιώνια και του οποίου η ατιμία είναι αιώνια. Και το «Αλίμονο σε εσάς όταν όλοι οι άνθρωποι μιλήσουν καλά για εσάς», σημαίνει όταν επιθυμείτε να ακούτε καλά λόγια από τους ανθρώπους και να χαίρεστε με τις δόξες και τους επαίνους που προέρχονται από αυτούς. Επειδή, πώς θα ήταν δυνατόν αυτοί που αγαθοεργούν να μην είναι φανεροί σε όλους; Αφού ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Εʹ. Όχι μόνο από τα φανερά αμαρτήματα, όπως την πορνεία, τον φόνο, την κλοπή, τη γαστριμαργία, την καταλαλιά, το ψεύδος, τη φιλαργυρία και την πλεονεξία, και από τα παρόμοια, πρέπει να διατηρείται αγνή η παρθένος ψυχή που έχει επιλέξει να ενωθεί με τον Θεό, αλλά πολύ περισσότερο από τα κρυφά, όπως έχουμε πει, δηλαδή από την επιθυμία, την κενοδοξία, την ανθρωπαρέσκεια, την υποκρισία, τη φιλαρχία, τον δόλο, την κακοήθεια, το μίσος, την απιστία, τον φθόνο, τη φιλαυτία, την οίηση και από τα άλλα παρόμοια με τον ίδιο τρόπο. Διότι η Γραφή, όπως λέει, γνωρίζει να θεωρεί αυτά τα κρυφά αμαρτήματα της ψυχής ίσα με τα εξωτερικά. Διότι ο Κύριος λέει: «Διεσκόρπισε τα οστά των ανθρωπαρέσκων», και, «Άνδρα αιμάτων και δόλιο βδελύσσεται ο Κύριος», δείχνοντας ότι ο δόλος βδελύσσεται από τον Θεό εξίσου με τον φόνο, και για εκείνους που «μιλούν για ειρήνη στους πλησίον τους», και τα εξής. Και πάλι: «Διότι μέσα στην καρδιά σας εργάζεστε ανομίες πάνω στη γη», και, «Αλίμονο σε εσάς, όταν οι άνθρωποι πουν καλά λόγια για εσάς», δηλαδή, όταν υπάρχει σε εσάς η θέληση να ακούτε καλά λόγια από τους ανθρώπους, και εξαρτάστε από τη δόξα και τους επαίνους τους, επειδή πώς είναι δυνατόν αυτοί που πράττουν το αγαθό να περάσουν εντελώς απαρατήρητοι; Εξάλλου και ο ίδιος ο Κύριος λέει, «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους».