Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 57:6

Επειδή λοιπόν, απέναντι στις χρήσεις των Πατέρων, σαν ασπίδα κουφή που βουλώνει τα αυτιά της, έκλεισαν τ’ αυτί της δικής τους καρδιάς, ώστε να μην ακούν πλέον τη φωνή εκείνου που επάδει, οπωσδήποτε η παράταξή τους θα εξουδετερωθεί, καθώς δέχεται το φάρμακο από σοφό φαρμακό. Και θα παραταχθούμε εναντίον τους με τη συνεργία του Χριστού, τον οποίο αυτοί αθετούν, με άλλον τρόπο, που δεν τον γνωρίζουν· και θα επιτεθούμε στους αλλόφυλους της αλήθειας από άλλη οδό ευσεβείας, την οποία ούτε βάδισαν ούτε γνώρισαν. Διότι, αν την είχαν γνωρίσει, δεν θα είχαν βλασφημήσει τον Κύριο της δόξης· μάλλον όμως την γνώρισαν και εκουσίως ασέβησαν εναντίον του.

Και ο ίδιος πάλι συμπεραίνει: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις»· μήπως και το Πνεύμα; Το Πνεύμα δεν είναι Κύριος· αλλά ούτε και Θεός. Πώς λοιπόν θα είναι προσκυνητό, εφόσον δεν περιλαμβάνεται στον κανόνα της προσκύνησης; «Διότι κανείς δεν μπορεί να ονομάσει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι». Επειδή πράγματι αυτός που προσέρχεται στον Θεό, πρέπει μέσω κάποιου άλλου να προσαχθεί στο Άγιο Πνεύμα. Εάν λοιπόν προσκυνήσω το Άγιο Πνεύμα, μέσω τίνος ή εν τίνι θα το προσκυνήσω προσερχόμενος σε αυτό; Τι έχετε λοιπόν εσείς να πείτε σε αυτά; Θα σε δικάσει κατά την ημέρα της κρίσεως ο προφήτης Νάθαν, ο οποίος δεν έπραξε παρά τον νόμο και όμως προσκύνησε τον Δαβίδ. Διότι εσύ επικαλέστηκες το ρητό, θεωρώντας ότι πρέπει να τον καταδικάσεις ως παραβάτη του νόμου. Επειδή, εάν εκείνος προσκύνησε τον Δαβίδ (και έχει γραφεί: «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και μόνο αυτόν θα λατρεύσεις»), έπραξε παράνομα σύμφωνα με τη δική σου κατηγορία. Εμείς όμως δεν κατηγορούμε τον προφήτη· μη γένοιτο! Αλλά γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέμε ότι το Άγιο Πνεύμα είναι προσκυνητό. Διότι ο προφήτης δεν θα προσκυνούσε τον Δαβίδ, εάν θεωρούσε ότι είναι ένας απλός άνθρωπος· αλλά, επειδή διδάχθηκε ότι αυτός είναι ο χρισμένος του Κυρίου, που χρίστηκε με άγιο έλαιο, τον προσκυνούσε εξαιτίας της ενέργειας του Πνεύματος που βρισκόταν στο έλαιο. Πώς όμως, «σαν κωφή οχιά που βουλώνει τα αυτιά της, η οποία δεν θα ακούσει τη φωνή του γητευτή», ενώ άκουσες το «Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις», δεν έδωσες προσοχή σε αυτό που ακολουθεί, δηλαδή στο «Και μόνο αυτόν θα λατρεύσεις»;

Μακεδ. Λέμε ότι ενανθρώπησε, αλλά όχι ότι έλαβε ψυχή. Ορθ. Μην λες μόνο ότι ενανθρώπησε, αλλά και ότι σαρκώθηκε. Διότι, εάν δεν έλαβε έμψυχο σώμα, ούτε ενανθρώπησε. Μακεδ. Γιατί; Ορθ. Επειδή ένα άψυχο σώμα, το οποίο δεν έχει ενωθεί με λογική ψυχή, δεν είναι ανθρώπινο σώμα. Πώς λοιπόν, σαν την «κωφή οχιά που κλείνει τα αυτιά της, η οποία δεν θα εισακούσει τη φωνή εκείνου που την γητεύει», έτσι ακούτε τον Πέτρο που λέει στις Πράξεις των Αποστόλων ότι «Ούτε η ψυχή του εγκαταλείφθηκε στον άδη, ούτε η σάρκα του γνώρισε φθορά»; Και ο προφήτης Ησαΐας βοά: «Εάν δώσετε την ψυχή σας για την αμαρτία, θα δείτε σπέρμα μακρόβιο». Και ο Κύριος θα θελήσει με το χέρι Του να αφαιρέσει τον πόνο της ψυχής του, να του δείξει φως, και να τον πλάσει με σύνεση, να δικαιώσει τον δίκαιο που υπηρετεί καλά πολλούς· και τις αμαρτίες τους αυτός θα τις αναλάβει. Γι' αυτόν τον λόγο αυτός θα κληρονομήσει πολλούς, και θα μοιράσει τα λάφυρα των ισχυρών. Επειδή παραδόθηκε στον θάνατο η ψυχή του, και συγκαταλέχθηκε ανάμεσα στους ανόμους, και ο ίδιος ανέλαβε τις αμαρτίες πολλών, και εξαιτίας της ανομίας τους παραδόθηκε». Μακεδ. Και εμείς γνωρίζουμε ότι σε πολλά σημεία αναφέρεται στην Αγία Γραφή ότι είχε ψυχή· αλλά έχει λεχθεί καταχρηστικώς, και όχι αληθινά. Ορθ. Όλα λοιπόν όσα έχουν λεχθεί γι' αυτόν και είναι ανθρώπινα, όπως η ακοή, η όραση, η όσφρηση, η φωνή, η γεύση, η επιθυμία, η λύπη, το θάμβος, η αδημονία, το βάδισμα, έχουν λεχθεί καταχρηστικώς, και όχι αληθινά; Μακεδ.

Επομένως, ένας τέτοιος άνθρωπος δεν κρίνεται ελαφρύτερα μαζί με εκείνους που είχαν άγνοια, αλλά κατακρίνεται σφοδρότερα μαζί με εκείνους για τους οποίους είναι γεγραμμένο: Σαν την κωφή ασπίδα που κλείνει τα αυτιά της, η οποία δεν θα εισακούσει τη φωνή των γητευτών, ούτε τη γητειά που γίνεται από σοφό. Εκείνος όμως στον οποίο έχει ανατεθεί η οικονομία του λόγου, εάν αμελήσει να τον αναγγείλει, κρίνεται ως φονιάς, καθώς είναι γεγραμμένο.

Αυτά θα μπορούσαν πάλι να λεχθούν και για τον ίδιο τον σατανά, αφού ο Χριστός εξολόθρευσε τόσο αυτόν όσο και τα δικά του, και αφαίρεσε τη λεία του από τη γη. Διότι συνέτριψε τα σαγόνια των λεόντων, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού: «Τις σιαγόνες των λεόντων συνέθλιψε ο Κύριος». <Ιδού, εγώ έρχομαι εναντίον σου, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και θα κατακάψω μέσα σε καπνό το πλήθος σου, και τους λέοντές σου θα καταφάγει ρομφαία, και θα εξολοθρεύσω από τη γη τη λεία σου, και δεν θα ακουστούν πλέον τα έργα σου.> Ο Θεός αντιτάσσει τον εαυτό Του, και εγείρεται ο ίδιος ως αυτουργός, οδηγώντας τους στην απόγνωση της σωτηρίας. Διότι, όταν ο Θεός θέλει να τιμωρήσει, ποιος είναι πλέον αυτός που θα σώσει; Ή ποιος θα αποτρέψει τον Κύριο των δυνάμεων, όταν θέλει να καταστρέψει; «Διότι το χέρι το υψηλό ποιος θα το αποτρέψει;», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Λέει λοιπόν ότι θα κατακάψει το πλήθος της μέσα σε καπνό, για να εννοήσουμε πάλι κάτι τέτοιο. Οι μελισσοκόμοι κατά καιρούς, όταν θέλουν να εξάγουν τις κηρήθρες από τις κυψέλες, ανάβοντας φωτιά διώχνουν τις μέλισσες με καπνό, για να μην τους πολεμούν και τους πληγώνουν με τα κεντριά τους πετώντας ολόγυρα κατά σμήνη. Κάτι τέτοιο συνέβη και σε αυτούς που κλήθηκαν σε βοήθεια όταν κινδύνευε η Νινευή. Διότι αναχώρησαν και απέδρασαν, καθώς ο καπνός του πολέμου τους προσέβαλλε και τους καταπτοούσε σε δειλία, υποβάλλοντάς τους σε αφόρητους φόβους.

Από πού προέρχεται η σύσταση των νεφών, η οποία μέσω συμπύκνωσης σκεπάζει τον ουρανό; Από πού προήλθε η εμφάνιση του κουνουπιού και της σκνίπας μέσω του προστάγματος του Θεού προς τον θεράποντά Του, τον Μωυσή; Πώς μετέβαλε την ξύλινη ράβδο σε φίδι έμψυχο που σέρνεται; Από πού δόθηκε στο χέρι του Μωυσή η ικανότητα να μεταβάλλεται σε χιόνι; Έτσι και τότε θέλησε ο Θεός, ω άπιστε, και ταυτόχρονα με τη θέλησή Του κατασκεύασε για τον Αδάμ και την Εύα δερμάτινους, ως προς τη φύση τους, χιτώνες, χωρίς τη χρήση ζώων, χωρίς καμία ανθρώπινη τέχνη και πολύπλοκη εργασία, όπως ακριβώς από την αρχή, με το που το θέλησε, δημιουργήθηκαν ταυτόχρονα και ο ουρανός και τα πάντα. Και για αυτά τα ζητήματα έχουμε μιλήσει πολλές φορές και σε άλλα σημεία και πιο πάνω. Και για όσους μεν επιθυμούν να ζήσουν αληθινά, η σωτηρία είναι σύντομη και η κακοπιστία ελέγχεται άμεσα, ενώ για εκείνους που δεν θέλουν να αποδεχθούν το διδασκαλείο της σωτηρίας, ούτε ολόκληρος ο αιώνας δεν θα αρκούσε για να πεισθούν με επιχειρήματα, αφού η ακοή τους παραμένει πάντοτε κωφή, «όπως η κωφή ασπίδα που βουλώνει τα αυτιά της, για να μην ακούσει τη φωνή του γητευτή ούτε το φάρμακο που παρασκευάζεται από τον σοφό», σύμφωνα με τον θείο λόγο. Στους υιούς όμως της αλήθειας, νομίζω πως είναι πάρα πολύ ωφέλιμος, έστω και αν ο λόγος δεν διατυπώνεται εδώ από εμένα εκτενώς. 67. Θα προχωρήσω τώρα στον λόγο σου περί αναστάσεως μέσα από τον πρώτο ψαλμό.

Και πάλι: «Επειδή γνώριζε ο Θεός ότι την ημέρα που θα φάτε από αυτό, θα διανοιχθούν τα μάτια σας και θα γίνετε σαν θεοί, γνωρίζοντας το καλό και το πονηρό»· και ενώ υποκρινόταν με τέτοια λόγια και προσποιούνταν ότι γνωρίζει τον Θεό, μιλούσε στη γυναίκα, αλλά στην καρδιά του εργαζόταν την ανομία και με τα έργα του έπλεκε την αδικία. Εύλογα, λοιπόν, και για αυτούς λέγεται ότι έχουν θυμό και ψυχή όμοια με το προαναφερθέν φίδι· πράγμα το οποίο και αυτό το είχε προλάβει ο Θεός με την πρόγνωσή Του. Διότι, αν και ακούνε τα θεία λόγια και μαθητεύουν στα ιερά ρήματα, δεν πρόκειται να παραγάγουν τίποτα προς ωφέλεια, επειδή φράζουν τα αυτιά τους και δεν αποδέχονται τις δυνάμεις των θείων επωδών, αλλά παρομοιάζονται με την κουφή ασπίδα που φράζει τα αυτιά της, για να μην ακούσει τη φωνή αυτών που την γητεύουν, και τη γητειά που παρασκευάζεται από τον σοφό. Με το φίδι, λοιπόν, παρομοιάστηκαν εξαιτίας της υποκρισίας και της προσποιητής ομιλίας τους περί του Θεού, ενώ με την ασπίδα εξαιτίας του ότι κρύβουν μέσα τους το θανατηφόρο δηλητήριο.

Αυτό ακριβώς ελέγχεται ότι πράττει ο λαός της περιτομής διαμέσου του προφήτη Ησαΐα. Γι' αυτό έχει ειπωθεί προς αυτούς: «Πάχυνε η καρδιά του λαού τούτου, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, και βάρυναν τα αυτιά τους· μήπως τυχόν δουν με τα μάτια, και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Έτσι λοιπόν, με κουφή ασπίδα που ηθελημένα κωφεύει, έχει παρομοιαστεί αυτός που δεν εισακούει τους θείους λόγους. Γι' αυτό και παρατίθεται σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Σαν την κουφή ασπίδα που βουλώνει το αυτί της, για να μην ακούσει τη φωνή αυτών που ψιθυρίζουν, τις επωδές του κάθε επιδέξιου γητευτή». Αλλά ο μεν τωρινός υπαρκτός άνθρωπος, ο οποίος κατέστησε τον εαυτό του τέτοιο, όταν τα πράττει αυτά γίνεται γνωστός στους πολλούς· στον Θεό όμως, και πριν από τη γέννησή του, και πολύ πριν από τη σύλληψή του στη μήτρα, ήταν γνωστό ότι επρόκειτο να γίνει τέτοιος. Μάταια λοιπόν εξαπατά τον εαυτό του εκείνος που διακηρύσσει μεν ότι λαλεί δικαιοσύνη, με τα χέρια του όμως πλέκει την αδικία· και έπειτα κρύβει στην καρδιά του την ανομία, νομίζοντας ότι θα διαφύγει της προσοχής και του ίδιου του Θεού στο θείο κριτήριο.

Κʹ. Ή αποκρύψαμε δουλοπρεπώς την αμαρτία, συγκαλύπτοντάς την σαν κάποιο ύπουλο και κακόηθες πάθος στο βάθος της ψυχής, με την ψευδαίσθηση ότι, εάν διαφύγουμε της προσοχής των ανθρώπων, θα διαφύγουμε και από τον μέγα οφθαλμό του Θεού και της δικαιοσύνης· ή προφασιζόμαστε δικαιολογίες για τις αμαρτίες, επινοώντας λόγια που συνηγορούν υπέρ των παθών· ή, αφού αποφράξαμε την ακοή μας, σαν την κωφή ασπίδα (οχιά) που βουλώνει τα αυτιά της, πεισματικά αρνούμαστε να ακούσουμε τη φωνή εκείνων που μας νουθετούν, και δεν δεχόμαστε να θεραπευτούμε με τα φάρμακα της σοφίας, με τα οποία θεραπεύεται η αρρώστια της ψυχής· ή, τέλος, όσοι τουλάχιστον από εμάς είμαστε πιο τολμηροί και θρασείς, φερόμαστε ανοιχτά με αναίδεια τόσο απέναντι στην αμαρτία όσο και απέναντι στους θεραπευτές της, προχωρώντας, όπως λέγεται, με γυμνή την κεφαλή (απροσχημάτιστα) προς κάθε παρανομία. Ω, τι παραφροσύνη, ή όποιο άλλο όνομα θα ήταν πιο κυριολεκτικό για ένα τέτοιο πάθος! Και εκείνους που οφείλαμε να αγαπάμε ως ευεργέτες, αυτούς τους αποκρούουμε ως εχθρούς, μισώντας όσους μας ελέγχουν δημόσια στις πύλες, και βδελυσσόμενοι τον όσιο λόγο· και νομίζουμε ότι θα πλήξουμε περισσότερο εκείνους που τρέφουν εύνοια για εμάς, εάν βλάψουμε τον ίδιο μας τον εαυτό όσο το δυνατόν περισσότερο, όπως ακριβώς εκείνοι που κατασπαράζουν τις δικές τους σάρκες, νομίζοντας ότι καταναλώνουν αυτές των πλησίον τους.

Θα μπορούσες να κατανοήσεις το λεγόμενο, εάν εξετάσεις ποια είναι η πρώτη μήτρα της ανθρώπινης σύστασης, και ποια είναι η κοιλία που κυοφόρησε το ανθρώπινο γένος. Διότι νομίζω ότι δεν είναι κάποια άλλη παρά η φιλανθρωπία και η αγαθότητα του Θεού, από την οποία πλαστήκαμε και γεννηθήκαμε. Διότι είπε: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας», Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές τους. Και πάλι λέει: «Υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν». Και είναι δυνατόν να σταχυολογήσει κανείς μύριες τέτοιες φωνές από την Αγία Γραφή, μέσω των οποίων αναγνωρίζεται ποια είναι η κοιλία που μας έπλασε και ποια είναι η μήτρα που μας έφερε στο φως μέσω της γέννησης. Βλέποντας, λοιπόν, αυτά, εκείνος που θλίβεται βαθιά για την απώλεια αυτών που αποστάτησαν οδύρεται· διότι είναι ξεκάθαρος θρήνος η φωνή με την οποία θρηνεί για τους αμαρτωλούς. Λέγοντας: «Πώς απαλλοτριώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα; Πώς πλανήθηκαν από την κοιλία, τιμώντας το ψεύδος αντί για την αλήθεια, αυτοί των οποίων ο θυμός έχει την ομοιότητα με τον πατέρα του ψεύδους, τον πρώτο όφι;». «Σαν της ασπίδας», λέει, «της κωφής, που βουλώνει τα αυτιά της, η οποία δεν θα εισακούσει τη φωνή των γητευτών, ακόμη και όταν γητεύεται από κάποιον σοφό».

Μιμήσου τον Αιθίοπα ευνούχο ως προς τη ζέουσα επιθυμία. Διότι και εκείνος, όταν δέχθηκε στο άρμα του ως συνοδοιπόρο τον Φίλιππο, που οδηγήθηκε εκεί από το Πνεύμα, κατά την πορεία έμαθε όχι μόνο να αναγινώσκει, αλλά και να κατανοεί τον σοφό Ησαΐα· και γεύθηκε μέσω της ερμηνείας, σαν καλό κυνηγόσκυλο, το αίμα και τον σφαγιασθέντα αμνό· ικέτευσε με ορμή τον Φίλιππο, μέχρι που τον οδήγησε στο τέλειο θήραμα της προφητείας που κρατούσε στα χέρια του. Έτσι, ζητώντας το, έλαβε επιτόπου το βάπτισμα, χωρίς να περιμένει κατάλυμα, ούτε πόλη ή χωριό, ούτε να αναζητήσει κάποιον καθιερωμένο τόπο αγιάσματος, αλλά σκεπτόμενος με σωφροσύνη ότι κάθε τόπος ανήκει στον κοινό Δεσπότη και κάθε νερό είναι κατάλληλο για την ανάγκη του βαπτίσματος, αρκεί μόνο να βρει την πίστη εκείνου που το λαμβάνει και την ευλογία του ιερέως που το αγιάζει. Μην παροξύνεις αυτόν που σε βαπτίζει με το να καθυστερείς, ούτε να τον εξοργίζεις αναβάλλοντας από μέρα σε μέρα, σπαταλώντας σε υποσχέσεις τον χρόνο που κυλά, μήπως τυχόν σε επιπλήξει με φωνές παρόμοιες με του Ιωάννη, αποκαλώντας σε γέννημα εχίδνης ή κωφή ασπίδα που αγριεύει στη φωνή του γητευτή, ή μήπως σου δείξει το τσεκούρι ακονισμένο και αστραφτερό, να βρίσκεται δίπλα στο δέντρο, απειλώντας το με κοπή. Είναι προτιμότερο, στην επιλογή μεταξύ κακών, αφού αξιωθεί κανείς το σωτήριο λουτρό, να περιπέσει πάλι στην αμαρτία, παρά να τελειώσει τον βίο του αμέτοχος της χάριτος.

«Εάν αληθώς»: Ο λόγος απευθύνεται προς τους Ιουδαίους λέγοντας: άραγε δίκαια μιλάτε, συκοφαντώντας τον Χριστό; «Κρίνετε ευθέως»: Ο λόγος απευθύνεται προς τους άρχοντες των Ιουδαίων: ως κριτές του λαού, γιατί δεν λέτε την αλήθεια, αλλά εκφέρετε διεστραμμένη κρίση κατά του Χριστού και Θεού; «Διότι μέσα στην καρδιά τους»: Διαλογίστηκαν να καταδικάσουν σε θάνατο τον αθάνατο· και τι είναι μεγαλύτερο από αυτήν την ανομία; «Αδικία»: Υπαινίσσεται τον καιρό κατά τον οποίο επρόκειτο να πλέξουν το ακάνθινο και άδικο στεφάνι. «Αποξενώθηκαν»: Αναφέρεται μεν στους δαίμονες, οι οποίοι απορρίφθηκαν από τους ουράνιους τόπους· υπαινίσσεται όμως και τους Ιουδαίους, οι οποίοι καταδικάστηκαν πριν καν γεννηθούν. «Πλανήθηκαν»: Διότι, όταν κυοφορήθηκε ο Θεός Λόγος σε παρθενική μήτρα, αμέσως εξαιτίας της απιστίας τους περιέπεσαν σε πλάνη, λέγοντας ψεύδη ότι συνελήφθη εκ πορνείας· διότι αυτό υπαινίχθηκε ο προφήτης. «Οργή σε αυτούς»: Με τον ίδιο τρόπο που επιτιμήθηκε ο όφις που πλάνησε την Εύα, την ίδια πληγή δέχθηκαν και οι Ιουδαίοι, επειδή διέσυραν το μυστήριο της θείας Παρθένου. «Ωσάν της ασπίδας»: Διότι η ασπίδα, όταν ακούσει τη φωνή του γητευτή, ακουμπά το ένα αυτί στη γη και φράζει το άλλο με την ουρά της, ώστε να μην υπακούσει σε αυτόν που την καλεί· έτσι και οι Ιουδαίοι δεν προσέφεραν τα αυτιά τους στον Σωτήρα που δίδασκε, εξαιτίας του φθόνου τους.

«η οποία δεν θα εισακούσει»: Διότι με το να μην έχει (να μην παρέχει) τα αυτιά της, είναι φανερό ότι δεν υπακούει σε αυτόν που την καλεί. Ούτε άλλωστε οι Ιουδαίοι υπάκουσαν σε εκείνον που έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». «του φαρμάκου» (του γητευτή): Όπως ακριβώς η ασπίδα (το φίδι), όταν γητεύεται με τον λόγο, παραμένει κουφή, έτσι και η άκαμπτη συναγωγή, μολονότι διδασκόταν από τον Χριστό, πολλές φορές παρέμεινε κωφή εξαιτίας της απιστίας της. «Ο Θεός συνέτριψε»: [Επειδή οι δαίμονες νόμισαν ότι ο Χριστός ήταν απλός άνθρωπος, επιχείρησαν να τον καταπιούν όπως τον Αδάμ· βρίσκοντας όμως σε αυτόν τη θεότητα, σαν ισχυρή πέτρα, και προσπαθώντας να τον μασήσουν, συνέτριψαν τα ίδια τους τα δόντια.] «τους τραπεζίτες»: Του διαβόλου· διότι είναι σαν άρπαγας λέοντας. «θα εξουθενωθούν»: Διότι οι δαίμονες έγιναν βδελυροί από αυτούς που εξαπατήθηκαν, σαν το ρυπαρό νερό που ρέει και παρέρχεται. «θα τεντώσει το τόξο»: Τόξο ονομάζει τον ευαγγελικό λόγο· διότι από αυτόν εξασθένησαν οι άπιστοι και οι δαίμονες. «σαν το κερί»: Διότι οι Ιουδαίοι έλιωσαν από τον φθόνο και αφανίστηκαν, σαν το κερί στη φωτιά. «έπεσε φωτιά»: Τυφλωμένοι από τη φωτιά του φθόνου, οι Ιουδαίοι δεν μπορούν (δεν ίσχυσαν, δεν ηδυνήθησαν) να αναγνωρίσουν τον ήλιο της δικαιοσύνης. «πριν να κατανοήσουν»: Η ράμνος είναι ακανθώδες ξύλο και κάθε αγκάθι φυτρώνει σε χέρσους τόπους. Επομένως, δεν κατάλαβαν οι Ιουδαίοι ότι ο τόπος τους έγινε χέρσος και γέμισε με αγκάθια.

Ιδού τώρα, το στόμα μου κουράστηκε να κραυγάζει· ιδού, και η γλώσσα μου έπαψε να μιλά· ιδού, και ο λάρυγγάς μου έχει δεθεί με σιωπή. Ως απερίσκεπτος έχω κατακριθεί, ως άθλιος έχω απογυμνωθεί, ως άνομος έχω εκδιωχθεί, ως γήινος παραδόθηκα στη γη, από την οποία προήλθα· εκεί από όπου πλάστηκα, διαλύομαι, και δεν αντικρίζω πλέον την ωραιότητα του κάλλους σου. Έπειτα, στρεφόμενος προς τη γυναίκα, την ονείδιζε, και με πικρία ψυχής έλεγε: Γιατί μου θέρισες την αθανασία, γυναίκα; γιατί τον υψηλό τον έκανες ταπεινό; γιατί τον κυρίαρχο των πάντων τον κατέστησες επαίτη; γιατί τον βασιλιά της κτίσης τον ανέδειξες δούλο; γιατί μου τύφλωσες τους φωτεινούς οφθαλμούς; γιατί με απέκδυσες από τη στολή, την οποία εσύ δεν ύφανες; γιατί φθόνησες την τιμή μου; γιατί αμαύρωσες το αρχέτυπο κάλλος μου; γιατί, ενώ ονομάστηκες ζωή, έγινες για μένα θάνατος; γιατί, αφού με αποξένωσες από τους αγγέλους, με έβαλες να συγκατοικήσω με τους δαίμονες; γιατί, αφού με στέρησες από τη βασιλεία, με οδήγησες σε άκρα πτωχεία; γιατί έφραξες τα αυτιά μου, που άκουγαν αδιάκοπα τη φωνή του Θεού, σαν την ασπίδα που βουλώνει τα αυτιά της και δεν εισακούει τη φωνή του γητευτή; Δεν αντέχω την τιμωρία· πριν από την ένωση επιζητώ τη λύση· πριν από τη συγκατοίκηση σχεδιάζω την αναχώρηση· πριν από τη συνεύρεση μεριμνώ για τον χωρισμό· πριν συζευχθούμε, σε ικετεύω να απομακρυνθώ από εσένα. Φύγε από εμένα, γυναίκα. Πότε θα καλλιεργήσω τη γη; πότε θα ξεριζώσω τα τριβόλια; πότε θα θερίσω ώριμο σιτάρι;

Ας παύσουμε, λοιπόν, από αυτή τη νόσο και τη μανία, και ας επιδείξουμε καλοσύνη προς εκείνους που μας έχουν λυπήσει, όπως ακριβώς προσέταξε ο Χριστός, ο Θεός και Σωτήρας μας που βρίσκεται στους ουρανούς. Ας καταπραΰνουμε τα κύματα του θυμού, ας σβήσουμε τη φλόγα της πονηρίας και ας μην την παρατείνουμε στον χρόνο, για να μην εκπληρωθεί σε εμάς η Γραφή που λέει ότι «εξαιτίας της απόλυτα συνυφασμένης αμαρτίας τους δεν εξαλείφθηκαν οι πονηρίες τους», το οποίο σημαίνει: κανένας από αυτούς δεν μεταστράφηκε προς το αγαθό, με συνέπεια τον αιώνιο όλεθρο της ψυχής τους. Και πάλι: «Ο θυμός τους είναι όμοιος με του φιδιού, σαν την κουφή ασπίδα που βουλώνει τα αυτιά της, η οποία δεν πρόκειται να εισακούσει τη φωνή εκείνων που την γητεύουν», το οποίο σημαίνει: ουδέποτε υπάκουσαν στις προφητικές νουθεσίες, ούτε πίστεψαν σε όσα τους ειπώθηκαν.

Αυτά λέγει ο Κύριος: Καλέστε τις θρηνωδούς. Τι λες; Διατάζει να καλέσουν από παντού γυναίκες θρηνωδούς, και μάλιστα τις αποκαλεί σοφές; Για ποιον άραγε λόγο; Σύμφωνα με την εξωτερική (κοσμική) τους αντίληψη, τις αποκαλεί σοφές ως προς τη δική τους τέχνη. Διότι εκείνον που γνωρίζει κάτι καλά, συνηθίζει η Γραφή να τον αποκαλεί σοφό· όπως όταν λέγει: «Μαγεύεται δεχόμενη μάγια από σοφό». Και: «Πού είναι οι σοφοί της Τάνεως;». Για ποιον λόγο, λοιπόν, παραγγέλλει να το κάνουν αυτό; Ώστε να τους οδηγήσει στην πίστη και στη διόρθωση. Όχι για να γίνει απλώς αυτό καθαυτό, διότι δεν επιθυμεί απλώς και μόνο να θρηνούν. Διότι λέγει: «Στις εκκλησίες του Κυρίου μην κλαίτε με δάκρυα», αλλά (το προστάζει) χάριν αξιοπιστίας και για να βεβαιωθούν πλήρως για όσα πρόκειται να συμβούν. *Και διδάξτε στις κόρες σας τον οδυρμό, και κάθε γυναίκα τον θρήνο στην πλησίον της.

Νίκα τον κακό με το αγαθό, παρακίνησέ τον προς το αγαθό, διάλυσε τον θυμό του με την πραότητα, δείξε του ότι άδικα καταδιώκει τον Χριστό που βρίσκεται μέσα σου, αποδεικνύοντας ότι ο ίδιος δεν είσαι άξιος καταδιώξεως. Αλλά είναι αδιόρθωτος, και δεν αλλάζει με τη δική σου πραότητα. Ενώ δηλαδή και τα θηρία ακόμη μεταβάλλονται και αποκτούν ανθρώπινη ημερότητα, εκείνος έχει γίνει αγριότερος από τα θηρία. Μη φιλονικείς με έναν τέτοιον άνθρωπο, ούτε να αντιπαραθέτεις θυμό στον θυμό· αλλά απόφευγέ τον, όπως ο σοφός κυβερνήτης του πλοίου αποφεύγει τους επικίνδυνους βράχους. Προφυλάξου από αυτόν όπως από την κωφή οχιά που βουλώνει τα αυτιά της, η οποία δεν πρόκειται να εισακούσει τη φωνή αυτού που την γητεύει. Εξαγόρασε τον καιρό, διότι οι ημέρες είναι πονηρές. Να πορεύεσαι με σοφία, γνωρίζοντας ότι είσαι ξένος και πάροικος και παρεπίδημος πάνω στη γη, όπως ακριβώς όλοι οι πατέρες σου. Ως πρόβατο ανάμεσα σε λύκους απεστάλης και εσύ, όπως ακριβώς και οι απόστολοι· μη γίνεσαι λύκος αντί για πρόβατο. Όταν έρχεσαι σε αντιπαράθεση με λύκους, να προφυλάσσεσαι με όση δύναμη διαθέτεις, για να μην χάσεις τον θησαυρό της δικαιοσύνης. Να φυλάγεσαι από εκείνους που διαρπάζουν· όντας φρόνιμος σαν το φίδι, να προφυλάσσεσαι από τις επιβουλές. Εάν όμως σε βλάψει ο λύκος, και αν ακόμη πρόκειται να σε κατασπαράξει, προετοιμάσου να το υπομείνεις, έχοντας στον νου σου τον λόγο: «Γίναμε σαν πρόβατα προορισμένα για σφαγή»· αποβλέποντας στον ίδιο τον Κύριο, ο Οποίος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός στέκεται άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει.

Αναγγέλθηκε τότε στον βασιλιά η αρρώστια του γιου του, και αυτός, αφού ήρθε, τον ρωτούσε τι είχε συμβεί. Εκείνος του διηγήθηκε τα όσα είδε, και του λέει: «Γιατί ετοίμασες παγίδα για τα πόδια μου και κατέβαλες την ψυχή μου; Διότι, εάν δεν με βοηθούσε ο Κύριος, παραλίγο η ψυχή μου να κατοικούσε στον άδη. Αλλά είναι αγαθός ο Θεός στον Ισραήλ, σε εκείνους που έχουν ευθεία καρδιά· Εκείνος γλίτωσε και τη δική μου ταπεινότητα από το μέσον των λιονταριών. Διότι κοιμήθηκα ταραγμένος. Όμως με επισκέφθηκε από το ύψος ο Θεός μου και Σωτήρας μου, και μου έδειξε από πόσα αγαθά στέρησαν τους εαυτούς τους εκείνοι που Τον εξοργίζουν, και σε πόσες κολάσεις τους κατέστησαν υπόδικους. Και τώρα, ω πατέρα, επειδή έκλεισες τα αυτιά σου για να μην ακούσεις τη φωνή μου που σου ανήγγειλε τα αγαθά, τουλάχιστον μην εμποδίζεις εμένα να βαδίσω την ευθεία οδό. Διότι αυτό ποθώ, αυτό επιθυμώ, το να απαλλαγώ από όλα και να φθάσω στους τόπους όπου ο Βαρλαάμ, ο θεράπων του Χριστού, έχει τις κατοικίες του, και μαζί του να διανύσω το υπόλοιπο της παρούσας ζωής μου. Εάν όμως θελήσεις να με κρατήσεις με τη βία, θα με δεις πολύ γρήγορα νεκρό από τη λύπη και την αγωνία· και ούτε εσύ στο εξής θα ονομάζεσαι πατέρας, ούτε εμένα θα έχεις πια γιο».

Εκ νέου, λοιπόν, ο υιός του βασιλέως αποκρίθηκε: Ίσως, Θευδά, να είσαι όνος, κατά την παροιμία, που ακούει λύρα και παραμένει ασύνετος, ή μάλλον ασπίδα που φράζει τα αυτιά της για να μην ακούσει τη φωνή των γητευτών. Καλά, λοιπόν, είπε ο προφήτης για σένα: «Εάν μπορέσει να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσύ θα μπορέσεις να πράξεις το καλό, έχοντας μάθει το κακό». Ανόητε και τυφλέ, πώς δεν σε οδηγεί σε επίγνωση η ισχύς της αληθείας; Διότι αυτό ακριβώς το γεγονός, ότι δηλαδή τα μιαρά σου σεβάσματα επαινούνται από πολλούς που θαυμάζονται για τη σοφία τους και υποστηρίζονται από πολλούς βασιλείς, ενώ το κήρυγμα του Ευαγγελίου κηρύχθηκε από λίγους και άσημους άνδρες, αποδεικνύει την ισχύ της δικής μας θεοσέβειας και την αδυναμία και τον ολέθριο χαρακτήρα των δικών σας πονηρών δογμάτων. Διότι τα δικά σας, αν και διαθέτουν σοφούς συνηγόρους και ισχυρούς προστάτες, εντούτοις σβήνουν και εξασθενούν, ενώ εκείνα της θεοσέβειας, χωρίς να διαθέτουν καμία απολύτως ανθρώπινη βοήθεια, λάμπουν πιο φωτεινά από τον ήλιο και κατέλαβαν τα πληρώματα του κόσμου.

Ψαλμός νζ'. Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· του Δαβίδ εις στηλογραφίαν. «Εάν αληθινά λοιπόν λαλείτε δικαιοσύνη, κρίνετε ορθά, υιοί των ανθρώπων», και «μην εργάζεσθε μέσα στην καρδιά σας ανομίες επί της γης» ούτε «να πλέκουν αδικία τα χέρια σας». «Εάν αληθινά», λέγει, και όχι με υποκρισία προσηλώνεσθε στη δικαιοσύνη, «κρίνετε ορθά», δηλαδή διακρίνετε και επιλέξτε το καλύτερο από το χειρότερο. «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα, πλανήθηκαν από την κοιλιά, μίλησαν ψεύδη», είτε επειδή εμφανίστηκαν τέτοιοι από τα ίδια τα σπάργανα, είτε έπειτα από την αναγέννηση της κολυμβήθρας, αθετώντας τη σύνταξη με τον Θεό και την απόταξη του διαβόλου. Γι' αυτό και επέρχεται «θυμός του Θεού κατά την ομοιότητα του όφεως», διότι και εκείνος εξαπάτησε με ψεύδη τον πρωτόπλαστον άνθρωπο. Τα δε αυτιά τέτοιων ανθρώπων είναι «σαν της κωφής ασπίδας που βουλώνει», δηλαδή που κλείνει «τα αυτιά της για να μην ακούσει τις φωνές των γητευτών». Και εκείνη μεν μαγεύεται «μαγευόμενη από σοφό», δηλαδή αιχμαλωτίζεται από τον γητευτή, «αυτών όμως ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια μέσα στο στόμα τους». Διότι χωρίς δόντια ούτε η φωνή είναι χρήσιμη. Έτσι και σε αυτούς, επειδή ψεύστηκαν στον Θεό, θα συντρίψει και θα εξαφανίσει την ψευδολογία των δογμάτων τους. «Τους τραπεζίτες των λεόντων συνέθλασε ο Κύριος». Διότι υπάρχουν δύο είδη δοντιών· τα μεν μπροστινά κόβουν την όποια τροφή, τα δε εσωτερικά συγκεντρώνουν αυτό που κόπηκε, γι' αυτό και ονομάζονται μύλοι.

Τα αυτιά, εξάλλου, δεν τα λάβαμε για να ακούμε μάταια πράγματα, για να ακούμε σατανικά και δαιμονιώδη άσματα και κακές συμβουλές και αισχρά λόγια και βρώμικα λογύδρια και τα παρόμοια με αυτά («διότι μάταιη ακοή», λέει, «δεν θα παραδεχθείς»· και: «Πρόσεχε», λέει, «μήπως ανέβει ο θάνατος μέσα από τα παράθυρά σου», για τα οποία παράθυρα μιλήσαμε λίγο στην αρχή του λόγου), αλλά για να ακούμε πάντοτε να εξηγούνται τα θεία θαυμάσια από τις θείες Γραφές. «Μου πρόσθεσε», λέει, «αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου μου ανοίγει τα αυτιά». Όσοι όμως διατέθηκαν προς αυτά με αμέλεια ή απέχθεια, και προσέχουν με ευχαρίστηση τα αισχρά και τα μάταια και τα ψευδή, ταιριάζει σε αυτούς το «σαν της κουφής οχιάς που βουλώνει τα αυτιά της», οι οποίοι δεν θα εισακούσουν τη φωνή εκείνων που απαγγέλλουν τα θεία διδάγματα, και δηλητηριάζονται, φαρμακωμένοι από τον δαίμονα που είναι σοφός στην κακία. Και πάλι τους ταιριάζει το: «Με την ακοή θα ακούσετε, και δεν θα καταλάβετε, και βλέποντας θα βλέπετε, και δεν θα δείτε». Γιατί; «Παχύνθηκε», λέει, «η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια και ακούσουν με τα αυτιά και καταλάβουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και τους θεραπεύσω». Όσοι βέβαια αξιώθηκαν να βλέπουν συνετά και να ακούν όπως αρμόζει, μπορούν και αυτοί να ψάλλουν μαζί με τον προφήτη: «Κύριε, άκουσα το μήνυμά σου και φοβήθηκα, κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην».

Μακάριος είμαι κι εγώ που μιλώ σε αυτιά που ακούνε και δεν μιλώ σε «αυτιά κουφής οχιάς που βουλώνει τα αυτιά της», η οποία δεν ακούει τη φωνή των γητευτών, σύμφωνα με τον Δαβίδ, αλλά επειδή μιλώ σε αυτιά ανοιχτά στην παιδεία του Κυρίου, σύμφωνα πάλι με άλλον θείο προφήτη, και επειδή δεν ρίχνω «τα μαργαριτάρια μπροστά στους χοίρους», αλλά τα ρίχνω μπροστά σε ανθρώπους, δηλαδή σε εσάς που έχετε τιμηθεί με το δώρο του λόγου, και επειδή δεν σπέρνω σε πατημένο δρόμο ούτε σε αγκάθια ούτε σε πετρώδη εδάφη, αλλά καταβάλλω τον σπόρο του λόγου σε γη καλή και αγαθή, από την οποία ελπίζω καρπό τριανταπλάσιο, εξηκονταπλάσιο και εκατονταπλάσιο.

Έτσι, λοιπόν, κρίνοντας και διακρίνοντας δίκαια και αποφεύγοντας κάθε κακία, ελάτε σε μένα, και σας δέχομαι. Και, ακόμη κι αν έχετε βαφτεί από την αμαρτία σαν το πορφυρό και το κόκκινο, μου είναι δυνατό και εύκολο να σας κάνω κατάλευκους σαν το μαλλί και σαν το χιόνι. Και προς το παρόν «θα φάτε τα αγαθά της γης, εάν θελήσετε και με εισακούσετε», και έπειτα κατ' αυτόν τον τρόπο στην κατάλληλη ώρα θα απολαύσετε και τα αγαθά του ουρανού. Εάν όμως πάλι δεν θελήσετε να με εισακούσετε, εγώ μεν δεν θα σας εξαναγκάσω, ο δε μισθός του έργου σας θα είναι ότι «μάχαιρα θα σας καταφάει». Θέλοντας δε ο προφήτης να πείσει τους ακροατές ότι τα λεγόμενα δεν είναι απλώς δικά του λόγια αλλά του Θεού, είπε ότι «το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά». Τίποτα, λέει, δεν είναι αίνιγμα, τίποτα μυθικό, τίποτα προερχόμενο από εγγαστρίμυθο, κανένα πλαστό εφεύρημα, κανένα δικό μου τεχνούργημα, αλλά «το στόμα του Κυρίου», λέει, «τα ελάλησε αυτά». Και το μεν στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά, αλλά «όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει» με επιμέλεια, μήπως και λογαριαστεί ότι μοιάζει «με την κουφή οχιά που βουλώνει τα αυτιά της», «η οποία δεν πρόκειται να εισακούσει τη φωνή των γητευτών».

Ας εξετάσουμε λοιπόν αυτά από πού προέρχονται και πώς έχουν: τη μεν εντολή που προστάζει, Μην μετακινείς τα αιώνια όρια που έθεσαν οι πατέρες σου, οι άθλιοι ούτε καν σκέφτηκαν να τη βάλουν στο μυαλό τους. Απέναντι δε στα ευαγγελικά λόγια του Κυρίου, εναντίον του οποίου στρέφεται η μάχη και οι ύβρεις, συμπεριφέρονται παρόμοια με την κουφή οχιά που βουλώνει τα αυτιά της, όπως λέγεται, κλείνουν τα αυτιά τους σε αυτούς που τους γητεύουν.

Αυτούς λοιπόν και εμείς, εφαρμόζοντας δίκαιη κρίση και τηρώντας τους πατρικούς νόμους, τους απορρίπτουμε. Σε εκείνους όμως που δεν φράζουν τα αυτιά τους στις φωνές όσων τους εξορκίζουν, σαν την ασπίδα που ηθελημένα κωφεύει, αλλά τα προσφέρουν πρόθυμα —διότι λέει ότι πρέπει κανείς να μιλά «σε αυτιά εκείνων που ακούν»— ο λόγος της ευσέβειας θα ηχήσει δυνατά και θα κηρυχθεί, και γνωρίζω καλά ότι πολύ εύκολα θα γίνει αποδεκτός και πιστευτός, καθώς ο πόσιμος λόγος της αλήθειας θα ξεπλύνει την αλμυρή ακοή του ψεύδους των ακροατών.

90. Αλλά μήπως δεν θέλετε ακόμη να αποβάλετε αυτήν την πλάνη; Εγώ, εντούτοις, θα σας ψάλω και άλλες επωδούς από τα λόγια του Πνεύματος, έστω και αν, πριν από τη μετάνοια, σκοπεύετε να μιμηθείτε τα αυτιά της ασπίδας που τα βουλώνει απέναντι στις φωνές των γητευτών. Το πανάγιο Πνεύμα ονομάζεται Πνεύμα Θεού· διότι λέει ο Σωτήρας: «Αν όμως εγώ με το Πνεύμα του Θεού εκβάλλω τα δαιμόνια». —Πνεύμα του Πατρός·

Ιλαρή την όψη είχε ο ένθεος όταν συνελήφθη, και σε αυτούς που τον κρατούσαν έλεγε με αγαλλίαση: «Προς το παρόν εσείς ακολουθήστε με, φίλοι, και αν ο βασιλιάς θελήσει να επιστρέψει, θα γίνει άλλος Λωτ και θα αποφύγει μαζί σας το μέλλον πυρ. Σώζοντας, σώστε τις ψυχές σας, ω φίλοι, και εκείνον αφήστε τον. Ας γίνει στήλη άλατος στρεφόμενος προς τα Σόδομα, εφόσον προηγουμένως αποστράφηκε με βδελυγμία την αιώνια ζωή». «Αυτά που μας λες τώρα μας φάνηκαν σαν ανοησίες, Δημήτριε, σταμάτα. Διότι όλα αυτά τα θεωρούμε φλυαρία, επειδή απέναντι σε όλα τα λόγια του Ναζωραίου έχουμε τα αυτιά μας κουφά σαν την ασπίδα, η οποία δεν ακούει τη φωνή του γητευτή ή εκείνων που ψάλλουν επωδές. Τώρα, λοιπόν, μην κομπάζεις συνδέοντας λόγια με λόγια. Διότι δεν πτοούμαστε ούτε ανεχόμαστε να αποκαλέσουμε τον γιο του ξυλουργού Θεό, ο οποίος, όπως λες, δίνει την αιώνια ζωή».

Προς τους μαθητές του που παρεκτράπηκαν. Πού βρίσκονται άραγε αυτοί που μας ονειδίζουν για την αυστηρότητά μας, αυτοί που ξεσηκώνονται εναντίον του λόγου εξαιτίας της δικής τους έλλειψης λογικής, οι πραγματικά άκοσμοι κατήγοροι της ευκοσμίας; Έλα, γλώσσα πορνική και φαύλη, κοφτερό μαχαίρι ενάντια στα καλά, έλα και, αφού συγκρατήσεις λίγο την ορμή σου, αν βέβαια μπορείς, δώσε και σε εμάς τον χρόνο να μιλήσουμε. Εσύ, λοιπόν, αν έχεις αυτιά, άκουγε. Αν, όμως, έχεις κολοβωθεί από τη φύση και τη συνήθεια, ώστε να μην μπορείς ούτε να ακούσεις τη φωνή αυτού που σε νουθετεί, ούτε να θεραπευτείς από κάποιον σοφό, χάρισε μόνο τη σιωπή σε αυτούς που ακούν, για να ξεσκεπάσουμε την ντροπή σου.