Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 57:7

Διότι αυτός είναι ο Κύριος που συνέτριψε τα δόντια των λεόντων. Και δική του [αυτός, Ambr.] είναι, δηλαδή από αυτόν προέρχεται, η σωτηρία. [Του Κυρίου είναι η σωτηρία. Δεν έχω, λέει, την ελπίδα μου σε άνθρωπο, αλλά από εσένα προσμένω τη σωτηρία, όπως και ο δικός σου λαός που πολεμείται μαζί με εμένα.]

Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους. Με τον όρο «δόντια» σε αυτό το χωρίο εννοεί τις συκοφαντίες που έχουν διατυπώσει κατά του Κυρίου, και μάλιστα εκείνες που αφορούν την ανάσταση· ή με τα «δόντια» εννοεί τη δύναμη, επειδή η δύναμη των λεόντων βρίσκεται στα δόντια τους.

Πρέπει, λοιπόν, να προσέχουν όσοι επιθυμούν να ζουν σύμφωνα με τον νόμο του Θεού, όχι απλώς αυτούς που διδάσκουν, ούτε αυτούς που μιλούν από την καρδιά τους, αλλά εκείνους στους οποίους η θεία και άνωθεν χάρη επιβεβαιώνει τη γνησιότητα της αγάπης προς τον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε σας με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες». Διότι λέγοντας την αλήθεια, ισχυριζόμαστε ότι ελάχιστα διαφέρουν από τα άγρια θηρία οι εφευρέτες και οι προστάτες των ανόσιων αιρέσεων, «εκείνοι που καταβροχθίζουν τον Ισραήλ με ολάνοιχτο στόμα». Επειδή καταναλώνουν, σαν να λέμε, τις ψυχές των πιο απλοϊκών, συντρίβοντάς τες με τα δόντια της απάτης. Ας λεχθεί λοιπόν και από εμάς: «Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους, τους τραπεζίτες των λεόντων συνέθλασε ο Κύριος. Θα εξουδενωθούν σαν το νερό που χύνεται, θα τεντώσει το τόξο του μέχρι να εξασθενήσουν. Σαν το κερί που λιώνει θα αφανιστούν». <«Μανία εγκαθίδρυσαν στον οίκο του Κυρίου. Διαφθάρηκαν κατά τις ημέρες του βουνού· θα θυμηθεί την αδικία του, θα εκδικήσει τις αμαρτίες του».> Ως «μανία» και εδώ εννοεί, κατά τη συνήθειά του, την ψευδομαντεία. Και «οίκο του Κυρίου» ονομάζει τον Ισραήλ. Γι' αυτό άλλωστε έχει ειπωθεί κάπου μέσω της φωνής του Ιερεμία προς τη Συναγωγή των Ιουδαίων, από το πρόσωπο του Θεού: «Δεν με αποκάλεσες σαν οίκο και πατέρα και αρχηγό της παρθενίας σου;»

Εάν βέβαια κάποιος επιλέξει να επεκτείνει το νόημα των προηγουμένων σε όλους τους ανθρώπους, δεν θα απομακρυνθεί από τον σκοπό του. Διότι θα κατανοήσει πολύ σωστά, αναλογιζόμενος εκείνο, ότι δηλαδή ο σατανάς άρπαξε και καταβρόχθισε τους ανθρώπους επί της γης, σαν κάποιο ανήμερο θηρίο, αλλά εμφανίστηκε και προσέφερε βοήθεια «Ο Ποιμήν ο Καλός, που θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων», και μας απέσπασε, τόσο αυτούς που είχαν απομείνει στη ζωή, όσο και εκείνους που είχαν ήδη πεθάνει. Διότι, όπως λέει ο μακάριος ψαλμωδός: «Τους μύλιους οδόντες των λεόντων συνέτριψε ο Κύριος», και όπως λέει ο Παύλος: «Απέθανε και έζησε, για να κυριεύσει και νεκρών και ζώντων». <Ακούστε, ιερείς, και δώστε μαρτυρία στον οίκο Ιακώβ, λέει ο Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτωρ, διότι την ημέρα που θα τιμωρήσω τον Ισραήλ για τις ασέβειές του, θα τιμωρήσω και τα θυσιαστήρια της Βαιθήλ, και θα κατασκαφούν τα κέρατα του θυσιαστηρίου και θα πέσουν στη γη. Θα προκαλέσω σύγχυση και θα πατάξω τον περίπτερο οίκο μαζί με τον θερινό οίκο, και θα καταστραφούν οι ελεφάντινοι οίκοι, και θα προστεθούν πολλοί άλλοι οίκοι, λέει ο Κύριος.> Επανέρχεται και πάλι σε σαφή διήγηση όσων πρόκειται να συμβούν στους ασεβείς, διευρύνοντας πολλές φορές τον ίδιο λόγο για την ωφέλεια των ακροατών. Εξού και νομίζω ότι, κατανοώντας πως αυτό το πράγμα δεν είναι ανώφελο, και ο θεσπέσιος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Το να σας λέω τα ίδια, για μένα δεν είναι οκνηρό, για σας όμως είναι ασφαλές».

Πλην όμως, όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ: «Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους, τις μύλες των λεόντων συνέθλασε ο Κύριος». «Οι κριτές της είναι σαν τους λύκους της Αραβίας, δεν άφησαν τίποτα για το πρωί». Λένε ότι οι λύκοι της Αραβίας ξεπερνούν σε αγριότητα κάθε άλλο θηρίο, ότι πάσχουν σε μεγάλο βαθμό από ακορεστία για τροφή, και είναι τόσο γρήγοροι στο τρέξιμο, ώστε να ξεφεύγουν εύκολα από κάθε διώκτη. Είπε μάλιστα κάπου και μέσω άλλου προφήτη για τα άλογα από τη Βαβυλώνα: «είναι γρηγορότερα από τους λύκους της Αραβίας». Χρησιμοποιεί λοιπόν στο παρόν εδάφιο την απληστία των λύκων ως εικόνα των κριτών, οι οποίοι, σαν με ορθάνοιχτο στόμα και αχόρταγα δόντια καταβροχθίζουν αυτούς που κρίνονται, επειδή ζητούν πάρα πολλά και πέραν των δυνατοτήτων τους με σκοπό τη διαστρέβλωση του δικαίου, και προκειμένου να παρεκκλίνουν ανόσια αυτό που ορίζει ο θείος νόμος προς αυτό που αρέσει σε κάποιους άλλους. Αλλά θα ήταν καλύτερο γι' αυτούς να κατανοήσουν ότι, όπως λέει ο Παροιμιαστής, «οι οδοί εκείνου που λαμβάνει δώρα στον κόρφο του δεν κατευοδώνονται». «Διότι τα δώρα τυφλώνουν τα μάτια των σοφών και διαφθείρουν τους δίκαιους λόγους», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Διότι, ποιο είναι το όφελος από τη δωροδοκία; Και σε τι θα ωφελήσει το αισχρό κέρδος όσους το αγαπούν; Ή μάλλον ποια ζημία δεν θα προκαλούσε σε αυτούς;

Είναι δε πρέπον στον Θεό να ανοίξει τα μνήματα του καθενός και να μας εξαγάγει από τα μνήματα ζωοποιημένους, όπως ακριβώς ο Σωτήρας έβγαλε έξω τον Λάζαρο. 16. Αναφορικά δε με το «εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων», πρέπει να τους απευθύνουμε την απορία ότι, όπως σε αυτόν τον βίο ο Δημιουργός κατασκεύασε κάθε μέλος για κάποια χρησιμότητα, έτσι και τα δόντια τα κατασκεύασε για να τεμαχίζεται η στερεά τροφή. Ποια είναι λοιπόν η χρησιμότητα των δοντιών για όσους κολάζονται; Διότι, ευρισκόμενοι στη Γέεννα, δεν πρόκειται, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους, να τραφούν. Και πρέπει να καταδειχθεί ότι δεν πρέπει να εκλαμβάνονται τα πάντα κατά το γράμμα του κειμένου. Λέει δηλαδή η Γραφή: «συνέτριψες τα δόντια των αμαρτωλών» και «ο Κύριος συνέθλασε τους τραπεζίτες των λεόντων». Ποιος δε είναι τόσο ανόητος ώστε να υποθέσει ότι ο Θεός, διατηρώντας τα σώματα των αμαρτωλών, συντρίβει μόνο τα δόντια τους; Όπως λοιπόν, αν κάποιος ήθελε να ισχύουν αυτά κυριολεκτικά, λόγω αδιεξόδου θα αναγκαζόταν να καταφύγει στην αλληγορία, έτσι πρέπει να ερμηνευθεί και ο τριγμός των οδόντων όσων κολάζονται: ότι η ψυχή έχει μια μασητική δύναμη, η οποία, την ώρα του ελέγχου για τα αμαρτήματα, με τη σύγκρουση των οδόντων όλων όσων έχει διανοηθεί, θα τρίξει τα δόντια της. Το δε «να φοβηθείτε εκείνον που δύναται και την ψυχή και το σώμα να απολέσει στη Γέεννα», πιθανώς αφενός διδάσκει ότι η ψυχή είναι ασώματη, πιθανώς δε αφετέρου να δηλώνει ότι δεν θα κολαστεί χωρίς το σώμα· περί του οποίου, διερευνώντας τη φύση των πραγμάτων, έχουμε ήδη ομιλήσει όσον αφορά το είδος και το αρχικό υποκείμενο.

Επομένως, το ότι και ο προκείμενος ψαλμός έχει ειπωθεί κατά τον ίδιο χρόνο, μου φαίνεται όχι μόνο από όσα έχουν ήδη λεχθεί, αλλά και από όσα ακολουθούν. Διότι, επειδή η προηγούμενη στηλογραφία έλεγε για τους υιούς των ανθρώπων, «Υιοί ανθρώπων, τα δόντια τους είναι όπλα και βέλη»· εύλογα και η παρούσα απευθύνεται εξαρχής στους ίδιους υιούς των ανθρώπων, λέγοντας: «Εάν λοιπόν μιλάτε αληθινά για δικαιοσύνη, να κρίνετε δίκαια, υιοί των ανθρώπων». Και επειδή ακριβώς στον προηγούμενο ψαλμό λεγόταν: «Έσωσε την ψυχή μου από το μέσο σκύμνων», ή «από το μέσο λεόντων» σύμφωνα με τις υπόλοιπες μεταφράσεις, εύλογα στον παρόντα προστίθεται: «Τους μύλους των λεόντων συνέθλιψε ο Κύριος». Διότι έπρεπε να μάθουμε πώς έσωσε την ψυχή του Δαβίδ από το μέσο των σκύμνων. Και πάλι, σχετικά με τα δόντια εκείνων που τον διαβάλλουν, ενώ στον προηγούμενο λεγόταν, «Υιοί ανθρώπων, τα δόντια τους είναι όπλα και βέλη», στον παρόντα λέγεται: «Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους». Από τα παραπάνω αποδεικνύεται η συμφωνία που υπάρχει και στις δύο στηλογραφίες.

Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους, και τα εξής. Αφού μάθατε τα προλεχθέντα περί των αμαρτωλών, υιοί των ανθρώπων, και το πώς, έχοντας προγνωσθεί από τον Θεό, ήταν γνωστοί σε Αυτόν ότι επρόκειτο να γίνουν τέτοιοι πριν καν έλθουν μεταξύ των ανθρώπων, ακούστε ποιο τέλος θα τους βρει.

Επειδή, λοιπόν, αν και δημιουργήθηκαν με φύση ελεύθερη και αυτεξούσια, ικανοί να διακρίνουν το καλό και το αντίθετό του, και έχοντας μέσα τους τη ροπή και προς τα δύο, δεν χρησιμοποίησαν σωστά το κριτήριό τους, ούτε αγάπησαν την ευθεία οδό, μολονότι τη γνώριζαν, ούτε ακολούθησαν με έργα τη δικαιοσύνη, την οποία διακήρυτταν μόνο με λόγια και με τα χείλη, αλλά, αφού ομοιώθηκαν με το παλαιό φίδι, έγιναν χειρότεροι από την κουφή ασπίδα· γι' αυτόν τον λόγο ακούστε τι τους περιμένει, μαθαίνοντας ότι ο Θεός, ο κριτής των πάντων, θα συντρίψει τα δόντια τους, καθώς δεν διαφέρουν σε τίποτα από τους λέοντες, και ότι στο τέλος θα διαλυθούν σαν νερό που διαρρέει. Διότι, αντί του «θα εξουδενωθούν σαν το νερό που παραπορεύεται», ο Σύμμαχος μετέφρασε: «Ας διαλυθούν σαν το νερό που χάνεται από μόνο του». Επειδή, λοιπόν, υποκρίνονται με το στόμα τη δικαιοσύνη, εύλογα ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο ίδιο τους το στόμα. Και επειδή δεν τους ήταν αρκετό να ομοιωθούν με το φίδι και την προαναφερθείσα κουφή ασπίδα, αλλά πλέον καταστρέφουν και άλλους, παρομοιάστηκαν με λέοντες και σκύμνους (μικρά λιοντάρια), από τους οποίους ο Δαβίδ προσεύχεται να σωθεί η ψυχή του, λέγοντας στα προηγούμενα: «Και ερρύσατο την ψυχήν μου εκ μέσου σκύμνων», ή, ότι ο Θεός θα συντρίψει τους μύλιους οδόντες τους μέσα από τους λέοντες, δηλαδή τις δυνάμεις της κακίας τους, τις οποίες χρησιμοποίησαν για την καταστροφή πολλών.

Όταν λοιπόν ο Θεός συντρίψει τα δόντια τους και τους τραπεζίτες τους, τότε πια θα εξουθενωθούν σαν να έχουν νεκρωθεί, και θα διαλυθούν σαν νερό που χάνεται καθώς κυλά. Τέτοιο λοιπόν θα είναι το τέλος όλων των ασεβών. Και αυτό είναι αναγκαίο να το γνωρίζετε, υιοί των ανθρώπων, ώστε, αν πράγματι λαλείτε δικαιοσύνη, να κρίνετε ευθέως· και να μη ακολουθείτε την οδό των ανδρών που προαναφέρθηκαν, ούτε να εργάζεσθε ανομίες μέσα στην καρδιά σας, ούτε τα χέρια σας να πλέκουν αδικία· ούτε να κατασκευάζετε τους εαυτούς σας όμοιους με τον όφι, ούτε να γίνεσθε σαν κωφή ασπίδα που φράζει τα αυτιά της, ούτε να παρασύρεσθε μαζί με τους ασεβείς και αμαρτωλούς που προειπώθηκαν. Αυτούς ο Θεός, προλαβαίνοντάς τους με την πρόγνωσή Του, πριν ακόμη έλθουν στο φως, γνώριζε ότι τέτοιοι θα γίνουν· όμως, παρ’ όλα αυτά, επέτρεψε να γεννηθούν και να έλθουν στο φως, δωρίζοντας και σε αυτούς τη χάρη που προέρχεται από Αυτόν, για να φανερωθεί η προαίρεσή τους.

Όπως λοιπόν, προγνωρίζοντας ότι αυτοί επρόκειτο να τον αγαπήσουν τους προόρισε, έτσι και τους ασεβείς, επειδή προγνώριζε ότι θα μιλούν για δικαιοσύνη λόγω του ότι τη γνωρίζουν, χωρίς όμως να την εφαρμόσουν και στα έργα τους, επειδή τα χέρια τους διαπλέκονται με την αδικία, γι' αυτόν τον λόγο τους αποξένωσε από τη μήτρα, και τους συγκατέλεξε ενώπιόν του μεταξύ εκείνων που πλανώνται και λένε ψέματα πριν ακόμη γεννηθούν· και επέτρεψε, αν και γνώριζε ότι θα γίνουν τέτοιοι, να φανερωθούν, ώστε να λάμψει η διαφορά των δίκαιων και θεοσεβών ανδρών μέσα από την παραβολή τους με τους χειρότερους. Διότι, αν και όλοι είναι μιας φύσεως, οι μεν επέλεξαν εκούσια τα καλύτερα, οι δε βάδισαν την αντίθετη οδό, κάνοντας χρήση της αυτεξούσιας προαίρεσής τους. Και ο ύψιστος, ο μέγας κριτής των συμπάντων, προεδρεύοντας και στα δύο τάγματα, απονέμει τα πρέποντα. Γι' αυτό, όσους τον αγάπησαν τους εδόξασε, καθιστώντας τους σύμμορφους με την εικόνα του Υιού του, εφόσον με τα έργα τους απέδειξαν την αγάπη τους προς αυτόν· ενώ τους αντιθέτους, επειδή αποξένωσαν μόνοι τους τον εαυτό τους από τη χάρη του, τους καταβάλλει συντρίβοντας τα δόντια τους, τα οποία δεν χρησιμοποίησαν όπως έπρεπε, και θρυμματίζοντας τα σαγόνια τους, με τα οποία έβλαψαν πολλούς· και τέλος τους παραδίδει στην εξουθένωση, τη χλεύη και το όνειδος, οπότε και χάνονται σαν τα ρευστά και ασταθή νερά, έχοντας οι ίδιοι προκαλέσει για τον εαυτό τους ένα τέτοιο τέλος.

«Θα τεντώσει το τόξο του μέχρις ότου εξασθενήσουν. Σαν λιωμένο κερί θα αφανιστούν· έπεσε φωτιά πάνω τους, και δεν είδαν τον ήλιο. Πριν προλάβουν τα αγκάθια σας να γίνουν ράμνος, σαν ζωντανούς, σαν σε οργή θα σας καταπιεί». Επειδή τα παραπάνω μεταφέρονται κάπως ασαφώς από τη Μετάφραση των Εβδομήκοντα, ο Σύμμαχος απέδωσε το νόημά τους με κάποιο μέτρο πιο καθαρά, ερμηνεύοντάς τα με τον εξής τρόπο: «Εκείνος που τεντώνει το τόξο του ας ταραχθεί σαν αυτά που συντρίβονται, σαν περίβλημα που διαλύθηκε, ας χαθεί σαν έκτρωμα γυναίκας, για να μην δουν τον ήλιο. Πριν αυξηθούν τα αγκάθια σας ώστε να γίνουν ράμνος, ενώ είναι ακόμη ζωντανά σαν ολόξερα θα τα αρπάξει η λαίλαπα». Το νόημα των προκειμένων εδαφίων θα ήταν το εξής: Επειδή πρόκειται να περιγραφεί ποιο θα είναι το τέλος των αμαρτωλών, μάθετε, ω υιοί των ανθρώπων, ότι αυτά τα δεινά τους περιμένουν, εκτός από εκείνα που προαναφέρθηκαν. Διότι πριν από αυτό είχε λεχθεί ότι «Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους, και τους τραπεζίτες των λεόντων θα τους θρυμματίσει ο Κύριος, και θα εξουθενωθούν σαν νερό που διαρρέει».

Ο Κύριος, λοιπόν, που πρόκειται να συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους και να σπάσει τους τραπεζίτες των λεόντων, ο ίδιος θα τεντώσει το τόξο του εναντίον τους σε τέτοιο βαθμό, χτυπώντας και τιμωρώντας τους, μέχρι να εξασθενήσουν. Όσοι δε χτυπιούνται από το πύρινο βέλος, θα διαλυθούν σαν το κερί που λιώνει από τη φωτιά. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Σαν το λιωμένο κερί θα εξολοθρευτούν, έπεσε φωτιά». Διότι, όπως ακριβώς το κερί, όταν πέσει φωτιά, διαλύεται και εξαφανίζεται, με τον ίδιο τρόπο και αυτοί που προαναφέρθηκαν θα εξολοθρευτούν από την οργή που θα τους καταλάβει, ώστε να μην αξιωθούν να δουν τον ήλιο της δικαιοσύνης με τα μάτια της ψυχής τους· αλλά και προτού μεγαλώσουν τα αγκάθια τους και γίνουν βάτοι, όσο ακόμη οι ακανθώδεις πράξεις τους είναι νεαρές, η οργή θα τις καταλάβει και θα τις καταπιεί.

Αυτά λοιπόν ας έχουν έτσι. Πρέπει όμως να προσέξουμε μήπως η προφητεία που έχουμε μπροστά μας, όντας ολόκληρη ακόλουθη και συνδεδεμένη με τις προηγούμενες, περιγράφει το τέλος εκείνων που μελετούν τις προφητείες περί του Χριστού και λαλούν με το στόμα τους δικαιοσύνη, αλλά δεν Τον δέχθηκαν όταν ήλθε ούτε άκουσαν τη φωνή Του, όταν βοούσε προς αυτούς και έλεγε: «Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει». Αυτοί εξομοίωσαν τους εαυτούς τους με τον όφι και έκαναν τα αυτιά τους σαν της κωφής ασπίδας, που φράζει τα αυτιά της. Οι ίδιοι ακόνισαν και τα δόντια τους και τους τραπεζίτες τους με τις βλασφημίες εναντίον του Σωτήρα μας. Εύλογα λοιπόν θα μπορούσε να λεχθεί γι’ αυτούς: «Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους· τους τραπεζίτες των λεόντων συνέτριψε ο Κύριος».

Αυτός δε, αφού πρώτα παρακίνησε τον εαυτό του στο έργο, και έπειτα ενδυνάμωσε με προθυμία ολόκληρο τον λαό ενώνοντας τη συνεισφορά όλων σε μία μεγάλη δύναμη, επιτέλεσε τον πρώτο του άθλο, θεωρώντας ότι έπρεπε να συμμετάσχει στην απόλαυση της μεγάλης δωρεάς του Πανάγαθου η ίδια η εκκλησία που είχε πολιορκηθεί από τους εχθρούς, αυτή που είχε υποφέρει πρωτύτερα και είχε υπομείνει τους ίδιους διωγμούς με εμάς και πριν από εμάς, η οποία, δίκην μητέρας, είχε απομείνει έρημη από τα παιδιά της. Διότι, επειδή ο Μέγας Ποιμένας, αφού απομάκρυνε τα θηρία και τους λύκους και κάθε σκληρό και άγριο γένος, και, όπως αναφέρουν τα θεία λόγια, συνέτριψε «τα δόντια των λεόντων», αξίωσε να συγκεντρωθούν και πάλι τα παιδιά Του στο ίδιο μέρος, δικαιότατα ανοικοδόμησε και τη μάνδρα του ποιμνίου «για να καταισχύνει τον εχθρό και εκδικητή» και για να προβάλει έλεγχο απέναντι στις θεομάχες θρασύτητες των ασεβών.

Διότι αυτή τη φύση του θηρίου διέκριναν οι σοφοί περί αυτά τα ζητήματα: ότι, όταν φλέγεται από θυμό, συγκρατεί την αναπνοή στον φάρυγγα και δεν την αποβάλλει, φουσκώνοντας σαν ασκός από την κατακράτηση της αναπνοής, ώστε να παραμένουν πάνω του ανενεργά και άπρακτα όλα εκείνα τα θέλγητρα των θηρίων, τα οποία επινοήθηκαν από τους σοφούς σε τέτοια θέματα μέσω κάποιας φυσικής αντιπάθειας. Μέσω αυτών μας δίνει να εννοήσουμε ότι η καρδιά εκείνων που κυριαρχούνται από την κακία παραμένει κωφή στη θεραπεία που τους προσφέρεται από τους δασκάλους. Και ολόκληρη βέβαια η ακολουθία της ψαλμωδίας προάγεται με μορφή θρήνου από εκείνον που στενάζει για την απώλεια των αθλίων. Διότι προαναγγέλλει όσα πρόκειται να συμβούν εναντίον τους, λέγοντας: «Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους». Ποια δόντια; Ή δηλαδή εκείνα που τρώνε τον καρπό της παρακοής, τους υπηρέτες των ηδονών της γαστέρας (τους οποίους ονόμασε όπλα και βέλη στην προηγούμενη ψαλμωδία), μέσω των οποίων κατασπαράσσεται ο λόγος της αληθείας; «Και τους τραπεζίτες των λεόντων», λέει, «συνέθλασε ο Κύριος». Θα μπορούσες δε να γνωρίσεις ποιους ονόμασε λέοντες, εάν μάθαινες τα ιδιώματα αυτών των θηρίων. Διότι λένε ότι οι λέοντες έχουν διεστραμμένο το βλέμμα, και η φύση τους είναι σαρκοβόρα και φίλη προς το αίμα.

«η οποία δεν θα εισακούσει»: Διότι με το να μην έχει (να μην παρέχει) τα αυτιά της, είναι φανερό ότι δεν υπακούει σε αυτόν που την καλεί. Ούτε άλλωστε οι Ιουδαίοι υπάκουσαν σε εκείνον που έλεγε: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». «του φαρμάκου» (του γητευτή): Όπως ακριβώς η ασπίδα (το φίδι), όταν γητεύεται με τον λόγο, παραμένει κουφή, έτσι και η άκαμπτη συναγωγή, μολονότι διδασκόταν από τον Χριστό, πολλές φορές παρέμεινε κωφή εξαιτίας της απιστίας της. «Ο Θεός συνέτριψε»: [Επειδή οι δαίμονες νόμισαν ότι ο Χριστός ήταν απλός άνθρωπος, επιχείρησαν να τον καταπιούν όπως τον Αδάμ· βρίσκοντας όμως σε αυτόν τη θεότητα, σαν ισχυρή πέτρα, και προσπαθώντας να τον μασήσουν, συνέτριψαν τα ίδια τους τα δόντια.] «τους τραπεζίτες»: Του διαβόλου· διότι είναι σαν άρπαγας λέοντας. «θα εξουθενωθούν»: Διότι οι δαίμονες έγιναν βδελυροί από αυτούς που εξαπατήθηκαν, σαν το ρυπαρό νερό που ρέει και παρέρχεται. «θα τεντώσει το τόξο»: Τόξο ονομάζει τον ευαγγελικό λόγο· διότι από αυτόν εξασθένησαν οι άπιστοι και οι δαίμονες. «σαν το κερί»: Διότι οι Ιουδαίοι έλιωσαν από τον φθόνο και αφανίστηκαν, σαν το κερί στη φωτιά. «έπεσε φωτιά»: Τυφλωμένοι από τη φωτιά του φθόνου, οι Ιουδαίοι δεν μπορούν (δεν ίσχυσαν, δεν ηδυνήθησαν) να αναγνωρίσουν τον ήλιο της δικαιοσύνης. «πριν να κατανοήσουν»: Η ράμνος είναι ακανθώδες ξύλο και κάθε αγκάθι φυτρώνει σε χέρσους τόπους. Επομένως, δεν κατάλαβαν οι Ιουδαίοι ότι ο τόπος τους έγινε χέρσος και γέμισε με αγκάθια.

Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο. Κρύβω τον Θεό ποιμένα μέσα στο αρνί του σώματος· δεν θέλω να φανερώσω τον Θεό ποιμένα, για να μη φύγει ο λύκος· εάν δει τον ποιμένα, ο λύκος απομακρύνεται. Θα μιλήσω ως αρνί. Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο. Θα μιλήσω ως αρνί που δεν έχει ποιμένα· διότι έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος. Ας με καταπιεί ως αρνί, και θα συντριβεί από τον ποιμένα που κρύβεται μέσα μου, με τη ράβδο του σταυρού. Θα μασήσει τον κόκκο του σιναπιού, και θα βρει τη δριμύτητα της θεότητας να τον βασανίζει σκληρά· θα με μασήσει ως άνθρωπο, και θα βρει τη στερεή πέτρα να του συντρίβει σφοδρά τα δόντια· για να μάθει να μη μασά πλέον τους ανθρώπους· και θα εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Ο δε Θεός θα συντρίψει τα δόντια του μέσα στο στόμα του». Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο. Εάν γνώριζε τι λογής είναι τούτο το ποτήριο, το οποίο εγώ προσποιητά απεύχομαι, εκείνος θα προσευχόταν να παρέλθει· διότι εναντίον του είναι όργανο τιμωρίας, ενώ για τους δικούς μου είναι σωτήριο. Όταν με καταπιεί, τότε θα καταλάβει ποιον κατάπιε· όταν δει εξαιτίας μου τον ήλιο να χάνεται, την ημέρα να σκοτεινιάζει, τότε και αυτός θα πικραθεί· και θα εκπληρωθεί το γεγραμμένο: «Ο Άδης κάτωθεν πικράθηκε, όταν σε συνάντησε». Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει τούτο το ποτήριο.

Ο Σολομών, έχοντας εντρυφήσει σε κάθε επινόηση πολυτέλειας και απόλαυσης, δεν περιβλήθηκε ούτε σαν ένα από τα κρίνα· γιατί μάταια ταράζεσαι, ω ψυχή, θησαυρίζοντας για άλλους πάνω στη γη; γιατί δεν αρκείσαι στα δεδομένα της φύσεως; Σύνθλασε, Αγνή, τους μύλιους οδόντες των ψυχοφθόρων λεόντων, και σύντριψε εκείνους που με αποσπούν, με αληθοφανείς προφάσεις, από τη θεία μνήμη και μελέτη προς φαύλες και ψυχρές σκέψεις, για να με κάνουν βορά τους.

Ψαλμός νζ'. Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· του Δαβίδ εις στηλογραφίαν. «Εάν αληθινά λοιπόν λαλείτε δικαιοσύνη, κρίνετε ορθά, υιοί των ανθρώπων», και «μην εργάζεσθε μέσα στην καρδιά σας ανομίες επί της γης» ούτε «να πλέκουν αδικία τα χέρια σας». «Εάν αληθινά», λέγει, και όχι με υποκρισία προσηλώνεσθε στη δικαιοσύνη, «κρίνετε ορθά», δηλαδή διακρίνετε και επιλέξτε το καλύτερο από το χειρότερο. «Αποξενώθηκαν οι αμαρτωλοί από τη μήτρα, πλανήθηκαν από την κοιλιά, μίλησαν ψεύδη», είτε επειδή εμφανίστηκαν τέτοιοι από τα ίδια τα σπάργανα, είτε έπειτα από την αναγέννηση της κολυμβήθρας, αθετώντας τη σύνταξη με τον Θεό και την απόταξη του διαβόλου. Γι' αυτό και επέρχεται «θυμός του Θεού κατά την ομοιότητα του όφεως», διότι και εκείνος εξαπάτησε με ψεύδη τον πρωτόπλαστον άνθρωπο. Τα δε αυτιά τέτοιων ανθρώπων είναι «σαν της κωφής ασπίδας που βουλώνει», δηλαδή που κλείνει «τα αυτιά της για να μην ακούσει τις φωνές των γητευτών». Και εκείνη μεν μαγεύεται «μαγευόμενη από σοφό», δηλαδή αιχμαλωτίζεται από τον γητευτή, «αυτών όμως ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια μέσα στο στόμα τους». Διότι χωρίς δόντια ούτε η φωνή είναι χρήσιμη. Έτσι και σε αυτούς, επειδή ψεύστηκαν στον Θεό, θα συντρίψει και θα εξαφανίσει την ψευδολογία των δογμάτων τους. «Τους τραπεζίτες των λεόντων συνέθλασε ο Κύριος». Διότι υπάρχουν δύο είδη δοντιών· τα μεν μπροστινά κόβουν την όποια τροφή, τα δε εσωτερικά συγκεντρώνουν αυτό που κόπηκε, γι' αυτό και ονομάζονται μύλοι.

Εδώ όμως, δεν γνωρίζουμε αν λέει ότι έχουν συντριβεί τα δόντια των αισθητών ή των νοητών λεόντων. Νοητοί λέοντες είναι οι τύραννοι βασιλείς και η φατρία των δαιμόνων· και στις δύο περιπτώσεις, ο Χριστός ο Κύριος συνέτριψε τα δόντια τους με το ξύλο του σταυρού, «οι οποίοι και εξουθενώθηκαν σαν το νερό που διαρρέει» και εύκολα καταπατείται «μέχρι να εξασθενήσουν» και να γίνουν εντελώς ανίσχυροι. «Σαν το λιωμένο κερί θα αφανιστούν· έπεσε φωτιά» επάνω τους «και δεν είδαν τον ήλιο» της δικαιοσύνης. Αυτό δε το έπαθαν «προτού τα αγκάθια τους αντιληφθούν τη ράμνο». Η ράμνος είναι ακανθώδες φυτό που αποτελεί τύπο του σταυρού, μέσω του οποίου συνετρίβη το αγκάθι της αμαρτίας. «Σαν ζωντανούς, σαν μέσα σε οργή θα τους καταπιεί», δηλαδή τους ασύνετους και αμετανόητους η ακανθώδης αμαρτία τους κατατρώει πολύ εύκολα. «Και θα ευφρανθεί ο δίκαιος, όταν δει εκδίκηση· θα νίψει τα χέρια του στο αίμα του αμαρτωλού», δηλαδή, θα δει τον αφανισμό του μέσα από το αίμα που χύνεται. «Και θα πει ο άνθρωπος· Άρα υπάρχει καρπός για τον δίκαιο, άρα υπάρχει ο Θεός που τους κρίνει στη γη».

Αλλά αυτοί μεν, σαν εκείνον που πυρπόλησε τον ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο, ας χαθούν άφαντοι και άγνωστοι, χωρίς να αξιώνονται ούτε της παραμικρής αναφοράς από εμάς, έως ότου παρέλθει η ανομία και ο Θεός σπλαχνιστεί τους δούλους του. Διότι δεν συμβαίνει, δεν συμβαίνει ο Θεός μας να λησμονεί ως το τέλος, ούτε να συγκρατεί τους οικτιρμούς του μέσα στην οργή του, ούτε να μην ευδοκεί πλέον. Απεναντίας, ενώ πατάσσει, θεραπεύει, και ενώ θανατώνει, επιστρέφει και ζωοποιεί. Ακόμη και αν αποστείλει δόντια θηρίων μαζί με τον θυμό εκείνων που σέρνονται πάνω στη γη, εντούτοις συνθλίβει και τα δόντια των λεόντων και συντρίβει το κεφάλι του δράκοντα. Ακόμη και αν τσακίσει σαν καλάμι, εντούτοις επιτιμά και τα θηρία του καλαμιώνα. Ακόμη και αν άλλοι ελπίζουν σε άρματα και άλλοι σε ίππους, εντούτοις ο ίππος είναι ψευδής ελπίδα για σωτηρία, ούτε ευαρεστείται στη σωματική δύναμη του ανθρώπου. Αν δείχνει στον ίδιο του τον λαό σκληρά δοκιμασίες και του κερνάει οίνο κατάνυξης, εντούτοις ετοιμάζει και τράπεζα απέναντι σε εκείνους που τον θλίβουν, και προσφέρει ποτήρι ευφροσύνης που μεθά σαν το πιο δυνατό κρασί.

Αλλά πώς δεν φοβήθηκες την άνωθεν οργή, έχοντας την πρόθεση να γράψεις τέτοια πράγματα εναντίον των ορθοδόξων; Φοβάμαι μήπως η πάθηση που έπληξε τη σιαγόνα σου την ώρα που φλυαρούσες αυτές τις ανοησίες, η οποία πρήστηκε τόσο πολύ ώστε το οίδημα να ορθώνεται σαν μετέωρος λόφος, σου συνέβη ολοφάνερα από τον Θεό. Διότι τι άλλο καταλληλότερο νόσημα θα μπορούσες να πάθεις, εσύ που αναλύεις περί σωμάτων που δεν μασιούνται και τα συντρίβεις αυτά με τα δόντια σαν να είναι μυλόπετρες, παρά να σου συμβεί η συντριβή των μυλιτών, όπως ακριβώς λέει και ο Δαβίδ ότι έπαθαν τα λιοντάρια; Τέτοιους λοιπόν πρέπει να τους θεωρήσουμε, και τα φουσκώματα της κομπορρήμονος παρειάς ότι προέρχονται από την ασθένεια όχι λιγότερο από όσο προέρχονται από την υπεροψία για όσα γράφεις και από την έπαρση της φύσης. «Λέτε ότι δεν κλάται το Κυριακό σώμα». Είθε να μην τρελαθώ σαν εσένα, και πάλι να τυφλωθώ απέναντι στο φως της αλήθειας όπως εσύ, ώστε να αποδεχθώ ποτέ τέτοιες δοξασίες που απέχουν τόσο πολύ από το ορθό όσο πλησιάζουν στο ψεύδος τα γραφόμενά σου. Επειδή ποιος είναι τόσο ασεβής και αποτρόπαιος, ώστε, ενώ ο Χριστός λέει: «Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου το υπέρ υμών κλώμενον», να νομοθετεί αντίθετα προς τον Χριστό και να ισχυρίζεται ότι γνωρίζει τον Χριστό καλύτερα από ό,τι ο Ίδιος που παρέδωσε τον εαυτό Του;

Όσον αφορά το γεγονός ότι διεξάγεται λογομαχία με τους Ιουδαίους, άφησε τους χριστομάχους, ω άριστε των πατέρων, να λυσσομανούν εναντίον του εαυτού τους. Διότι εκείνοι που απέρριψαν με καταφρόνηση τις διδαχές αυτού του ίδιου του Χριστού, του αληθινού Θεού μας, και παραμέρισαν τις νουθεσίες των αποστόλων και συλλήβδην σιχάθηκαν τις υψηλές διδασκαλίες όλων των θεοφόρων, πολύ δύσκολα θα μπορούσαν να καθοδηγηθούν από εμάς ή θα θεωρούσαν καθήκον να έρθουν σε συζήτηση. Αφήστε τους, είπε ο Κύριος, είναι τυφλοί. Και ο προφήτης λέει: δεν πρέπει να λέμε χαίρετε στους ασεβείς, λέει ο Κύριος. Διότι, εκτός από το ότι δεν θα ωφεληθούμε καθόλου από τη σύγκρουση των λόγων, θα βλάψουμε και τους εαυτούς μας, δηλητηριαζόμενοι από τα ιοβόλα λόγια τους σαν από φίδι. Ο Θεός θα συντρίψει τα δόντια τους μέσα στο στόμα τους· ο Κύριος συνέθλασε τους τραπεζίτες των λεόντων.