Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 58:12

Μην τους θανατώσεις, μήπως τυχόν λησμονήσουν τον νόμο σου. Εύχεται μεν να μην αφανιστεί ολοκληρωτικά από τους ανθρώπους το γένος εκείνων που επαναστάτησαν κατά του Κυρίου· αξιώνει δε μάλλον να διασκορπιστούν και να ζουν σε αιχμαλωσία, εξαιτίας της αμαρτίας του στόματός τους και εξαιτίας της υπερηφάνειάς τους.

«Θα επιστρέψουν το βράδυ». Επαναλαμβάνει τα προηγούμενα, καθιστώντας την εναντίον τους προφητεία πιο βέβαιη. [Επειδή είπε: «Μέσα σε οργή συντέλειας, και δεν θα υπάρχουν πλέον», για να μη νομίσει κανείς ότι ο προφήτης εξέφρασε αντιφατικά πράγματα λέγοντας: «Διασκόρπισέ τους με τη δύναμή σου»· ευλόγως χρησιμοποίησε την ταυτολογία με τη φράση: «Θα επιστρέψουν»· κατά το γράμμα τους, οι στίχοι παρουσιάζουν ασάφεια. Διότι θέλει να αναφέρει το παράδειγμα των σκύλων, οι οποίοι, συγκεντρωμένοι γύρω από κάποια τροφή, κατασπαράζουν ο ένας τον άλλον προτού καν αγγίξουν το φαγητό· γι' αυτό και διασκορπίζονται, χάνοντας πολλές φορές την τροφή.] Αυτοί θα διασκορπιστούν για να φάνε· και εάν δεν χορτάσουν, θα γογγύσουν. Θα περιπλανηθούν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν.

Διότι έχουν γίνει ένοχοι πολλών καταδικών και, υποκείμενοι σε άγριες τιμωρίες, περνούν τη ζωή τους στενάζοντας και τρέμοντας οι άθλιοι· επειδή παντού είναι ξένοι, πρόσφυγες και περίτρομοι, και δεν έχουν την παρρησία που ταιριάζει κατεξοχήν στους ελεύθερους. Όμως ο Κάιν έλαβε ένα σημάδι, ώστε να μην τον σκοτώσουν· διότι δεν καταστράφηκε ολοκληρωτικά ο Ισραήλ, αλλά σώθηκε το υπόλειμμα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, ο οποίος, γνωρίζοντας αυτό, προαναφωνούσε λέγοντας: «Και αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα γινόμασταν σαν τα Σόδομα και θα μοιάζαμε με τα Γόμορρα.» Ακόμη επιπρόσθετα σε αυτό και ο θεσπέσιος Υμνωδός ικέτευε τον Θεό των όλων να μην αφανιστεί ολοκληρωτικά ο Ισραήλ: «Μην τους σκοτώσεις, μήπως ξεχάσουν τον νόμο σου.» Όμως ο Κάιν απομακρύνθηκε από το πρόσωπο του Θεού. Διότι έχει γραφτεί ως εξής: «Εξήλθε δε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού»· κάτι τέτοιο έπαθαν και αυτοί από τον Ισραήλ, προς τους οποίους ειπώθηκε μέσω της φωνής του προφήτη: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς, και αν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» Επειδή σκότωσαν τον Κύριο των όλων, και τόλμησαν να πουν από υπερβολική ανοσιότητα: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας.»

Διότι, καθώς υψώνονταν και επαίρονταν, έπρατταν αυτά για τον δικό τους όλεθρο· διότι ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Γι' αυτό, ικετεύω, κατέβασε όλους όσοι εξεγείρονται εναντίον μου· ή, κατά τον Ακύλα, καταβίβασέ τους· ώστε, αποκτώντας μετριοπαθές φρόνημα και σκεπτόμενοι ταπεινά, να ωφεληθούν τα μέγιστα.

Μην τους φονεύσεις, μήπως λησμονήσουν τον λαό σου. Και πάλι σε πληθυντικό αριθμό, λέει: Μην τους φονεύσεις, και διασκόρπισέ τους και καταβίβασέ τους· ενώ κανένας εχθρός του Δαβίδ, κατά την εποχή που ελέγοντο αυτά, δεν μαρτυρείται από την ιστορία, παρά μόνο ο Σαούλ. Αλλά βεβαίως και αυτά το προφητικό Πνεύμα τα αναφωνεί εκ προσώπου του Σωτήρος για εκείνους που επαναστάτησαν εναντίον του, για τους οποίους ελέχθη: Και οι λαοί μελέτησαν μάταια πράγματα.

Παρατάχθηκαν οι βασιλείς της γης και οι άρχοντες συγκεντρώθηκαν μαζί κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του. Αυτούς λοιπόν, που μάταια μελέτησαν τις προφητείες για αυτόν, τόσο τους άρχοντές τους όσο και τους ηγέτες τους, μην τους θανατώσεις, λέει, αλλά διασκόρπισέ τους και κατακρήμνισέ τους.

«Αλλά και διασκόρπισέ τους, λέει, με τη δύναμή σου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Αναστάτωσέ τους με τη δύναμή σου». Αυτό, βεβαίως, τα ίδια τα πράγματα το αποδεικνύουν εναργέστερα από κάθε λόγο, καθώς το έθνος των Ιουδαίων είναι διασκορπισμένο παντού στη γη και βρίσκεται σε αναστάτωση. Ώστε, εάν οι Ιουδαίοι υπερηφανεύονται για αυτό, ότι δηλαδή γεμίζουν όλα τα έθνη κατοικώντας τόσο ανάμεσα στους βαρβάρους όσο και ανάμεσα στους Έλληνες, ας γνωρίζουν ότι αυτά προφητεύονταν γι' αυτούς ως κατάρα. Η παρούσα, λοιπόν, προφητεία λέει γι' αυτούς: «Διασκόρπισέ τους με τη δύναμή σου, και κατακρήμνισέ τους, Κύριε, ο υπερασπιστής μου». Αλλά υποδηλώνει και το ότι δεν έχουν εξαφανιστεί εντελώς από τους ανθρώπους, λέγοντας: «Μην τους θανατώσεις, μήπως και ξεχάσουν τον λαό σου». Διότι, εάν είχαν εξαφανιστεί από τους ανθρώπους και δεν συγκαταλέγονταν καθόλου μεταξύ των ζώντων, δεν θα έβλεπαν, λέει, τον λαό μου, ούτε θα γνώριζαν την Εκκλησία μου να ανθεί. Αλλά, για να βλέπουν αυτήν και να θεωρούν τον δικό μου λαό, μην τους θανατώσεις μεν, αλλά διασκόρπισέ τους παντού στη γη, εκεί όπου πρόκειται να συσταθεί και η Εκκλησία μου· ούτως ώστε, βλέποντας τον δικό μου λαό και την Εκκλησία που θεμελιώθηκε από εμένα σε όλη την οικουμένη, να κινηθούν σε ζήλο θεοσέβειας, και, με το παράδειγμα του λαού που επιστρέφει από τα έθνη, να παύσουν και αυτοί κάποτε από το ανίατο και αθεράπευτο κακό της ειδωλολατρίας που βρίσκεται σε αυτούς.

Γι' αυτό λέει: «Αμαρτία του στόματός τους, λόγο των χειλιών τους»· σαν να έλεγε πιο ξεκάθαρα: Εξαιτίας της αμαρτίας του στόματός τους και εξαιτίας του λόγου των χειλιών τους. Γι' αυτά, λοιπόν, διασκόρπισέ τους με τη δύναμή σου και κατάβαλέ τους, Κύριε, ο υπερασπιστής μου.

«Μην τους σκοτώσεις», διότι θα φαινόταν ότι το «Μην τους σκοτώσεις» είναι αντίθετο προς το «Εξολόθρευσε με οργή, αφάνισε, για να μην υπάρχουν». Αλλά δεν αναφέρεται εδώ «Εξολόθρευσέ τους», παρά μόνο αόριστα «Εξολόθρευσε με οργή, αφάνισε, για να μην υπάρχουν», με το να κατανοούμε και να συμπληρώνουμε εμείς νοερά το: για να μην είναι όπως ήταν πρωτύτερα, και για να μην υπάρχουν με την τιμή που απολάμβαναν παλαιότερα ενώπιον του Θεού. Αφού τους αφαιρέθηκε αυτή, και αφού αφαιρέθηκαν όσα κατείχαν παλαιότερα, έχοντας εγκαταλειφθεί γυμνοί και έχοντας κατακρημνιστεί από το ύψος της υπερηφάνειάς τους, διασκορπισμένοι σε όλα τα έθνη, συνειδητοποίησαν μέσα από τα ίδια τα γεγονότα ότι Εκείνος που παλαιότερα ονομαζόταν Θεός του Ιακώβ, ο Ίδιος δεσπόζει πλέον όχι μόνο του Ιακώβ, ούτε του Ισραήλ, αλλά όλων των περάτων της γης. Και ευλόγως τώρα Τον ονόμασε Θεό του Ιακώβ, υποδηλώνοντας τον Χριστό· διότι Αυτός ήταν που εμφανίστηκε με σχήμα και μορφή ανθρώπου στον πατριάρχη Ιακώβ, όταν ένας άνθρωπος πάλευε μαζί του. Και του αλλάζει το όνομα λέγοντας: «Το όνομά σου δεν θα καλείται πλέον Ιακώβ, αλλά Ισραήλ θα είναι το όνομά σου· διότι στάθηκες ισχυρός απέναντι στον Θεό, και ανάμεσα στους ανθρώπους δυνατός».

Αυτός λοιπόν εκείνος, ο Θεός που αποκαλύφθηκε στον Ιακώβ, θα κυβερνήσει τα πέρατα της γης, αναγνωριζόμενος κυριολεκτικά από όλα τα έθνη, και ονομαζόμενος δεσπότης και Κύριος. Για να τα διαπιστώσουν αυτά με τα μάτια τους όσοι τον αρνήθηκαν, έχει αναγκαίως προλεχθεί: «Μην τους θανατώσεις, μήπως και ξεχάσουν τον λαό μου»· και στο σημείο αυτό (αναφέρει): «Και θα γνωρίσουν ότι ο Θεός του Ιακώβ δεσπόζει στα πέρατα της γης». «Θα επιστρέψουν το βράδυ και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο, και θα περικυκλώσουν την πόλη». Προς επιβεβαίωση των όσων προλέχθηκαν, επαναλαμβάνει τον λόγο και, αναλαμβάνοντας την ίδια προφητεία, προφητεύει ότι δεν θα αφανιστούν από τους ανθρώπους ούτε θα θανατωθούν, αλλά θα επιστρέψουν, δηλαδή θα έλθουν σε επίγνωση κάποτε αργά και το βράδυ· και «θα πεινάσουν σαν τον σκύλο»· ή, κατά τον Ακύλα, «θα γίνουν οχληροί σαν τον σκύλο»· ή, κατά τον Σύμμαχο, «θα θορυβηθούν σαν τους σκύλους, και θα περικυκλώσουν την πόλη». Αυτά βέβαια προφητεύονταν και στα προηγούμενα· αλλά εκεί μεν αναφερόταν στη συνέχεια η αιτία στο εξής: «Ιδού, θα αποφανθούν με το στόμα τους, και ρομφαία υπάρχει στα χείλη τους, και εξαιτίας της αμαρτίας του στόματός τους, και του λόγου των χειλέων τους»· ενώ εδώ, μετά το: «Θα επιστρέψουν το βράδυ, και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο, και θα περικυκλώσουν την πόλη», προστίθεται: «Αυτοί θα διασκορπιστούν για να φάνε· και εάν δεν χορτάσουν, θα γογγύσουν».

Και τα επόμενα εδάφια του ψαλμού περιγράφουν τον κυνώδη βίο. Διότι, αντί για γαύγισμα, λέει ότι βγαίνει κάποιος ήχος από το στόμα τους, και αντί για κυνόδοντες λέει ότι υπάρχει κρυμμένη ρομφαία στα χείλη τους, χρησιμοποιώντας τα εξής λόγια: «Ιδού, θα αποφθεγχθούν με το στόμα τους και ρομφαία υπάρχει στα χείλη τους». Αλλά αυτά τα φοβερά προκαλούν γέλιο σε όσους έχουν τον Θεό μέσα τους. Διότι λέει: «Εσύ, Κύριε, θα τους περιγελάσεις· εγώ δε τη δύναμή μου σε Σένα θα φυλάξω». Και λίγο πιο κάτω προαναγγέλλει την ορισμένη από τον Θεό οικονομία για το δικό Του πλάσμα. Διότι λέει: «Μην τους σκοτώσεις, αλλά κατέβασέ τους από το ύψος της κακίας στο επίπεδο και ομαλό της κατά Θεόν πολιτείας». Αυτό ακριβώς έκανε και ο μέγας Παύλος και ο βαπτιστής Ιωάννης. Στον Παύλο μεν με το να καθαιρείται κάθε ύψωμα που επαιρόταν εναντίον της θείας γνώσεως· στον Ιωάννη δε, σύμφωνα με την προφητεία του Ησαΐα, με το να καταβιβάζεται κάθε όρος και βουνό στο ταπεινό. Μέσα από αυτά μαθαίνουμε ότι δεν πρόκειται να υπάρξει αφανισμός των ανθρώπων, για να μην αχρηστευθεί το θείο έργο, αφανιζόμενο στην ανυπαρξία. Αντίθετα, αντί για αυτούς, θα καταστραφεί η αμαρτία και θα καταλήξει στο μη ον. Διότι λέει: «Αμαρτία του στόματός τους και λόγος των χειλέων τους». Και η υπερηφάνεια, η κατάρα και το ψεύδος, «μέσα στην οργή της συντέλειας δεν θα υπάρξουν».

«Θα επιστρέψουν»: Οι Ιουδαίοι· διότι μετά το δείπνο επιχείρησαν να συλλάβουν τον Χριστό, πεινώντας για τον θάνατό του, όπως ο σκύλος όταν πεινά και αναζητά θήραμα· έτσι περιέτρεχαν ολόκληρη την πόλη, υποκινώντας στάση εναντίον του Κυρίου. «Ιδού, θα αποφθεγχθούν»: Δυσπιστώντας (ή δυσφορώντας) και λέγοντας ψέματα. «Και ρομφαία»: Διότι ακόνισαν τα χείλη τους και τις γλώσσες τους εναντίον του, σαν δίκοπα μαχαίρια. «Διότι ποιος άκουσε;»: Διότι ποιος τα άκουσε αυτά; Ποιος είδε πράγματα σαν αυτά που τόλμησαν οι Ιουδαίοι; Το δε «θα περιγελάσεις», σημαίνει ότι ήταν μάταια και ανώφελα τα όσα μηχανεύονταν. «Θα εξουδενώσεις»: Τις φυλές των δαιμόνων. «Το κράτος μου»: Ο Υιός μιλάει προς τον Πατέρα, δηλαδή: «Ακόμη και όταν βρισκόμουν στη γη, δεν χωρίστηκα από τους κόλπους σου ούτε από τη δύναμή σου». «Ότι ο Θεός»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ και του ανθρώπου που ζει κατά Θεόν. «Ο Θεός μου»: Εννοεί τη δίκαιη τιμωρία των Ιουδαίων· διότι αυτοί είναι αληθινά οι εχθροί του Χριστού. «Μη σκοτώσεις»: Διότι γι' αυτούς είπε ο Κύριος: «Μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Επειδή παντού ο Κύριος ανέμενε την επιστροφή τους. «Διασκόρπισε»: Διότι μετά την Ανάσταση, ο Χριστός τους διεσκόρπισε, ως παντοδύναμος Θεός, σε όλο το πρόσωπο της γης. «Και κατάγαγε»: Διότι εξέπεσαν από τον Θεό και από τη συγγένεια με τους πατέρες και τους προφήτες.

Ομοίως δε και τον γιο αυτού, ή μάλλον τον γιο του διαβόλου, τον Μοντανό, τον μιαρό και ακάθαρτο και άθεο, μαζί με τις δύο μοιχαλίδες, με μεγάλο ζήλο ο Απόστολος, αφού τον ήλεγξε και τον απέδειξε αντίθεο, ψευδόχριστο και ψευδοπροφήτη, τον αποστόμωσε και έφραξε το μιαρό του στόμα στο όνομα του Χριστού, χωρίς να δείξει μακροθυμία και χωρίς να καθυστερήσει απέναντι στη βλασφημία του. Έτσι λοιπόν να πράττετε και εσείς, ποιμένες, και να μη συμμετέχετε στα ακάθαρτα έργα του σκότους· απεναντίας, να τα ελέγχετε, όπως ακριβώς και οι απόστολοι, και όπως ο θεοπάτωρ Δαβίδ κατέβαλε πολλούς κόπους και πολλούς αγώνες για αυτούς, ελέγχοντας και επιτιμώντας, στηλιτεύοντάς τους και ικετεύοντας τον Θεό εναντίον τους, λέγοντας: «Έως πότε οι αμαρτωλοί, Κύριε, έως πότε οι αμαρτωλοί θα καυχώνται; Διασκόρπισέ τους με τη δύναμή Σου. Απόδωσε σε αυτούς, Κύριε, ανάλογα με τα έργα τους, διότι δεν κατανόησαν τα δικά Σου έργα, Κύριε. Κύριε, μέσα στην πόλη Σου θα εκμηδενίσεις την εικόνα τους». Και πάλι ο Δαβίδ παρακαλεί, αναπέμποντας δεήσεις προς τον Δεσπότη, ώστε Εκείνος να κατέλθει αυτοπροσώπως και να εκπληρώσει το αίτημά του, ανακράζοντας και λέγοντας: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα· Κύριε, μην καθυστερήσεις».

«Ας ντροπιαστούν και ας εξευτελιστούν αυτοί που ζητούν την ψυχή μου.» «Μην σπλαχνιστείς κανέναν από όσους εργάζονται την ανομία. Ο Θεός μου θα μου δείξει την τιμωρία των εχθρών μου· μην τους θανατώσεις.» «Ας γίνει το τραπέζι τους παγίδα μπροστά τους.» «Ξέχυσε πάνω τους την οργή Σου, πάνω στα έθνη που δεν Σε γνωρίζουν.» «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο. Γέμισε τα πρόσωπά τους με ατίμωση, και θα αναζητήσουν το όνομά Σου.» «Δεν θέλησε την ευλογία, και θα απομακρυνθεί από αυτόν. Ας ντυθούν με ντροπή εκείνοι που με συκοφαντούν.» «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού.» «Ας ντροπιαστούν εκείνοι που παρανομούν μάταια.» «Δώσε σε αυτούς, Κύριε, μήτρα που δεν γεννά και ξερούς μαστούς.» «Αντί για ευωδία θα υπάρχει σκόνη, και αντί για ζώνη θα ζωστείς με σκοινί, και αντί για χρυσό στολίδι στο κεφάλι θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου, και αντί για πορφυρό χιτώνα θα ντυθείς με σάκο.»