Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 58:15

«Θα επιστρέψουν το βράδυ». Επαναλαμβάνει τα προηγούμενα, καθιστώντας την εναντίον τους προφητεία πιο βέβαιη. [Επειδή είπε: «Μέσα σε οργή συντέλειας, και δεν θα υπάρχουν πλέον», για να μη νομίσει κανείς ότι ο προφήτης εξέφρασε αντιφατικά πράγματα λέγοντας: «Διασκόρπισέ τους με τη δύναμή σου»· ευλόγως χρησιμοποίησε την ταυτολογία με τη φράση: «Θα επιστρέψουν»· κατά το γράμμα τους, οι στίχοι παρουσιάζουν ασάφεια. Διότι θέλει να αναφέρει το παράδειγμα των σκύλων, οι οποίοι, συγκεντρωμένοι γύρω από κάποια τροφή, κατασπαράζουν ο ένας τον άλλον προτού καν αγγίξουν το φαγητό· γι' αυτό και διασκορπίζονται, χάνοντας πολλές φορές την τροφή.] Αυτοί θα διασκορπιστούν για να φάνε· και εάν δεν χορτάσουν, θα γογγύσουν. Θα περιπλανηθούν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν πρόκειται να τον βρουν.

Και αυτά αποτελούσαν μέρη των «ακανθών», τα οποία λέγεται ότι «παρήγαγε ο αμπελώνας αντί για σταφύλια». Είναι δε πιθανό ότι και μετά το τόλμημά τους εναντίον του Σωτήρος μας, όταν θα έπρεπε να πενθούν «για την οργή που έμελλε» να τους καταλάβει, εκείνοι επιδίδονταν σε «κραιπάλες», «οινοφλυγίες» και σε άλλη τρυφή. Γι' αυτό ελεεινολογούνται από τον λόγο, επειδή παραμένουν αναίσθητοι στα δεινά που επρόκειτο πολύ σύντομα να τους βρουν. Επειδή όμως τα προκείμενα έχουν σαφέστερο νόημα, δεν επιτρέπεται να ενδιατρίβουμε σε αυτά, καθώς σπεύδουμε στην εξέταση των πιο ασαφών χωρίων. Πάντως, φαίνεται ότι ο λόγος, αφού ήλεγξε τους προαναφερθέντες για τις πράξεις τους, τους απειλεί ότι θα τους βρει λιμός, θάνατος, πόλεμος και αιχμαλωσία, τα οποία βεβαίως όλα συνέβησαν στη γενεά που έζησε κατά τους χρόνους του Σωτήρος μας. Διότι όλα αυτά τους βρήκαν κατά γράμμα επί των Ρωμαίων αυτοκρατόρων Ουεσπασιανού και Αδριανού, ενώ κατά τη διάνοια, έχοντας στερηθεί τον λογικό άρτο της ζωής, μέχρι και σήμερα πεινούν στις ψυχές τους από την έλλειψη της επουράνιας τροφής, σύμφωνα με τη Γραφή που αναφέρει γι' αυτούς: «θα επιστρέψουν το εσπέρας και θα πεινάσουν σαν σκύλος και θα κυκλώσουν την πόλη», και, «αρνούμενοι» «τον αρχηγό της ζωής», έχουν περιπέσει στον θάνατο της ψυχής.

Θα επιστρέψουν προς το εσπέρας, και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο, και θα περικυκλώσουν την πόλη. Με απόλυτη συνέπεια, αφού ικέτευσε να γίνει η επίσκεψη των εθνών και η τιμωρία εκείνων που πράττουν την ανομία, στη συνέχεια προφητεύει λέγοντας: Θα επιστρέψουν προς το εσπέρας. Ποιοι είναι όμως αυτοί, παρά εκείνοι που πράττουν την ανομία και οι άνδρες των αιμάτων; Και γιατί προς το εσπέρας; Επειδή αυτά έμελλε να συμβούν κατά τη συντέλεια του αιώνος.

Αντί του «Καὶ λιμώξουσιν ὡς κύων», ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε «Καὶ ὀχλασάτωσαν ὡς κύων»· ο δε Σύμμαχος, «Καὶ συνηχήσουσιν ὡς κύνες»· ο δε Θεοδοτίων, «Καὶ ἠχήσουσιν ὡς κύων»· και η πέμπτη έκδοση ομοίως, «Καὶ ἠχήσουσιν ὡς κύνες». Φανερά δε, με τους λόγους αυτούς, ονόμασε σκύλους εκείνους που επρόκειτο αργότερα, κατά τους χρόνους της ελεύσεως του Σωτήρος μας, να πολεμήσουν και αυτοί τον Χριστό του Θεού, παρόμοια με τον τότε Σαούλ, ο οποίος καταδίωξε τον αναίτιο.

Αλλά εκεί μεν φανερώνονταν τα όσα αποτολμήθηκαν από τον Ισραήλ μέσα στην ίδια την Ιερουσαλήμ εναντίον του Σωτήρα· εδώ όμως η Γραφή, μέσω της προγνώσεως του Αγίου Πνεύματος, στηλιτεύει αυτό που τους συνέβη έπειτα από αυτά· γι' αυτό άλλωστε έχει ονομαστεί στηλογραφία. Το αποτέλεσμα δε του λόγου το επιβεβαιώνει η έκβαση των πραγμάτων. Ύστερα, λοιπόν, από την επιβουλή τους εναντίον του Σωτήρα μας, οι Ρωμαίοι που επήλθαν εκπλήρωσαν τους προφητικούς λόγους. Με νόμους, λοιπόν, των αρχόντων από τότε έχει απαγορευτεί σε ολόκληρο το έθνος των Ιουδαίων να εισέρχεται σε εκείνους τους τόπους, με την απειλή αμείλικτης τιμωρίας να επικρέμαται στους παραβάτες του νόμου. Γι' αυτό έως και σήμερα περιφέρονται γύρω από τα όρια της περιοχής και στέκονται από μακριά, χωρίς να αξιώνονται ούτε καν από απόσταση να αντικρίσουν το ιερό έδαφος που άλλοτε θεωρούσαν δικό τους. Αλλά περικυκλώνοντάς την απ' έξω, προσδίδουν αξιοπιστία στην ανά χείρας Γραφή που λέει: «Θα επιστρέψουν το βράδυ, και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο, και θα περικυκλώσουν την πόλη». Και αμέσως μετά από αυτά προστίθεται η αιτία για την οποία θα τα υποστούν αυτά: «Διότι ιδού», λέει, «θα μιλήσουν με το στόμα τους, και ρομφαία υπάρχει στα χείλη τους· διότι ποιος άκουσε;» Επειδή όλα αυτά τα έπαθαν εξαιτίας των άθεων και ασεβών φωνών τους, τις οποίες εξαπέλυσαν εναντίον του Σωτήρα μας, όταν κραύγαζαν ενώπιον του Πιλάτου: «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον».

Αυτός λοιπόν εκείνος, ο Θεός που αποκαλύφθηκε στον Ιακώβ, θα κυβερνήσει τα πέρατα της γης, αναγνωριζόμενος κυριολεκτικά από όλα τα έθνη, και ονομαζόμενος δεσπότης και Κύριος. Για να τα διαπιστώσουν αυτά με τα μάτια τους όσοι τον αρνήθηκαν, έχει αναγκαίως προλεχθεί: «Μην τους θανατώσεις, μήπως και ξεχάσουν τον λαό μου»· και στο σημείο αυτό (αναφέρει): «Και θα γνωρίσουν ότι ο Θεός του Ιακώβ δεσπόζει στα πέρατα της γης». «Θα επιστρέψουν το βράδυ και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο, και θα περικυκλώσουν την πόλη». Προς επιβεβαίωση των όσων προλέχθηκαν, επαναλαμβάνει τον λόγο και, αναλαμβάνοντας την ίδια προφητεία, προφητεύει ότι δεν θα αφανιστούν από τους ανθρώπους ούτε θα θανατωθούν, αλλά θα επιστρέψουν, δηλαδή θα έλθουν σε επίγνωση κάποτε αργά και το βράδυ· και «θα πεινάσουν σαν τον σκύλο»· ή, κατά τον Ακύλα, «θα γίνουν οχληροί σαν τον σκύλο»· ή, κατά τον Σύμμαχο, «θα θορυβηθούν σαν τους σκύλους, και θα περικυκλώσουν την πόλη». Αυτά βέβαια προφητεύονταν και στα προηγούμενα· αλλά εκεί μεν αναφερόταν στη συνέχεια η αιτία στο εξής: «Ιδού, θα αποφανθούν με το στόμα τους, και ρομφαία υπάρχει στα χείλη τους, και εξαιτίας της αμαρτίας του στόματός τους, και του λόγου των χειλέων τους»· ενώ εδώ, μετά το: «Θα επιστρέψουν το βράδυ, και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο, και θα περικυκλώσουν την πόλη», προστίθεται: «Αυτοί θα διασκορπιστούν για να φάνε· και εάν δεν χορτάσουν, θα γογγύσουν».

Αντί αυτού, ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: Ας επιστρέψουν την ημέρα, ας θορυβούν σαν σκυλιά, περιφερόμενοι και περιπλανώμενοι στην πόλη, για να μην καταλύσουν αχόρταγοι. Διασκορπισμένοι λοιπόν σε όλα τα έθνη, σαν πεινασμένα σκυλιά ζητούν να φάνε· μη βρίσκοντας όμως λογική τροφή, εκλείπουν. Κι αν κάποτε λάβουν τροφή από την απλή και μόνο ανάγνωση των θείων Γραφών, ωστόσο, επειδή δεν μεταλαμβάνουν τίποτα το στερεό ούτε γεύονται τον ζωοποιό άρτο, παραμένουν αχόρταγοι· και μη χορταίνοντας, καταγογγύζουν, όπως ακριβώς γόγγυσαν κάποτε στην έρημο. Διότι αυτό συνηθίζουν να κάνουν. Γι' αυτό ο Απόστολος λέει προς εμάς: «Μήτε να γογγύζετε, όπως ακριβώς γόγγυσαν μερικοί από αυτούς και εξολοθρεύτηκαν από τα φίδια».

Επειδή και εκείνος φανέρωνε την απόρριψη του έθνους λέγοντας: «Θα επιστρέψουν το βράδυ, και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο, και θα κυκλώσουν την πόλη», και τα όσα ακολουθούν. Στη συνέχεια αυτών, σχετικά με την κλήση των εθνών έλεγε: «Και εσύ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, πρόσεξε ώστε να επισκεφθείς όλα τα έθνη». Την δε επιγραφή της στήλης και τώρα, όπως και στα προηγούμενα, ο μεν Ακύλας την ερμήνευσε «του ταπεινού και τέλειου Δαβίδ»· ο δε Σύμμαχος, «του ταπεινόφρονος και άμωμου Δαβίδ». Διότι η μετριοφροσύνη ενός τόσο μεγάλου βασιλιά ήταν άξια να αναγραφεί σε στήλη. Διότι, αφού αναδείχθηκε νικητής σε τόσους πολέμους, και υπέταξε τους λαούς μέχρι τη Μεσοποταμία, καθιστώντας τους φόρου υποτελείς, παρέμεινε στο ίδιο ήθος, με το οποίο διέπρεπε και όταν καταδιωκόταν από τον Σαούλ και κατοικούσε ως φυγάς στις ερήμους.

«Και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο». Διότι σε όσους δεν υπάρχει εφόδιο σωτηρίας, κατ' ανάγκην θα επακολουθήσει η ταλαιπωρία από την πείνα των αγαθών. Με αυτόν τον τρόπο πείνασε στον άδη ο πλούσιος, όντας στερημένος από τη θεία δροσιά· και εξαιτίας του ότι ήταν απροετοίμαστος για ένα τέτοιο αγαθό, κατακαιγόταν από τη φλόγα. Αλλά λέει επίσης: «Και θα περικυκλώσουν την πόλη». Το οποίο μου φαίνεται ότι υποδηλώνει το εξής νόημα: επειδή κάθε τι άχρηστο και απορριπτέο ως προς τη χρήση των ζωντανών ρίχνεται έξω από την πόλη, είτε πρόκειται για κάτι νεκρό και σε αποσύνθεση είτε για κάποια δυσώδη κοπριά, γύρω από τα οποία εξαιτίας της ανάγκης της πείνας βρίσκονται οι σκύλοι να τρέφονται ζώντας μέσα στη βρομιά που αποβάλλεται από την πόλη, μέσω αυτού του γεγονότος ο λόγος της Γραφής διδάσκοντας τη διαφορά μεταξύ εκείνων που ζουν μέσα στην αρετή και εκείνων στην κακία, την υποδηλώνει μέσα από το αίνιγμα της πόλης: ονομάζοντας «πόλη» την ευπρεπή και καλά οργανωμένη πολιτεία που έχει συγκροτηθεί από την αρετή· ενώ τα έξω από την πόλη δηλώνουν την κακία που παρατηρείται εκ του αντιθέτου, στην οποία βρίσκεται κάθε τι που αποβάλλεται από τον ευγενέστερο βίο, το οποίο είναι η δυσώδης αμαρτία, που συνίσταται από τη σήψη των σωμάτων και από τη ρυπαρή κοπριά. Επομένως, κάτοικος της πόλης είναι το μέγα και τίμιο ον, ο αληθινός άνθρωπος, που έχει διαμορφωμένο μέσα από τον βίο του τον χαρακτήρα που εντυπώθηκε εξαρχής στη φύση του.

Όταν αυτά δεν θα υπάρχουν πλέον, «Θα γνωρίσουν», λέει, «ότι ο Θεός δεσπόζει επί του Ιακώβ και έως τα πέρατα της γης». Διότι, εφόσον δεν θα έχει απομείνει πουθενά κακία, ο Κύριος θα είναι οπωσδήποτε δεσπότης των περάτων της γης, καθώς η αμαρτία, που τώρα βασιλεύει στους πολλούς, θα έχει απομακρυνθεί. Έπειτα πάλι επαναλαμβάνει τον ίδιο λόγο για αυτούς που επιστρέφουν το βράδυ και πεινούν σαν τον σκύλο και περιφέρονται γύρω από την πόλη, φανερώνοντας, νομίζω, μέσω της επαναλήψεως του λόγου, ότι και στις δύο περιπτώσεις οι άνθρωποι, είτε ως προς το πονηρό είτε ως προς το αγαθό, σε όποια κατάσταση βρεθούν τώρα, στην ίδια θα βρεθούν και στο μέλλον. Διότι αυτός που τώρα εξαιτίας της ασέβειας περιφέρεται κυκλικά και δεν κατοικεί μέσα στην πόλη, ούτε διαφυλάσσει τον ανθρώπινο χαρακτήρα στη δική του ζωή, αλλά αποθηριώνεται εξαιτίας της προαιρέσεώς του και γίνεται σκύλος, αυτός και τότε, έχοντας εκπέσει από την άνω πόλη, θα κολαστεί με τη στέρηση των αγαθών. Αντίθετα, εκείνος που νικά τους εχθρούς και προχωρεί (όπως λέει κάπου αλλού ο ψαλμωδός) από δύναμη σε δύναμη και ανταλλάσσει νίκη με νίκη, λέει: «Θα ψάλω τη δύναμή σου, και θα αγαλλιάσω το πρωί για το έλεός σου, διότι έγινες αντιλήπτοράς μου και καταφυγή μου, και σε σένα πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν».

Διάψαλμα: μεταβολή της προφητείας. «Θα επιστρέψουν»: Διότι οι Ιουδαίοι πείνασαν από το πρωί έως το βράδυ, μη βρίσκοντας ευκαιρία ούτε για να φάνε, σκεπτόμενοι τον θάνατο του Σωτήρος, και κατά τη νύχτα μάλιστα τρέχοντας εδώ και εκεί σε όλη την πόλη και ξεσηκώνοντας τους πάντες εναντίον του Χριστού. «Αυτοί θα διασκορπιστούν»: Διότι ο καθένας απήλθε στον οίκο του για να λάβει τροφή, σαν από πολύ κόπο. «Εάν δε χορτασθούν»: Διότι ούτε κατά κόρον έφαγαν, γογγύζοντας και βιαζόμενοι να συλλάβουν τον Κύριο. «Εγώ δε θα ψάλω»: Ο Χριστός προς τον Πατέρα: «Εδόξασα», λέγει, «και πάλι θα δοξάσω», το οποίο σημαίνει «θα ψάλω». «Και θα αγαλλιάσω»: Ομιλεί περί της αναστάσεως, διότι έγινε τα ξημερώματα. «Διότι έγινες»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ, ο οποίος σώθηκε από την πλάνη των δαιμόνων. «Και καταφυγή»: Δηλαδή αναφέρεται στον Αδάμ, που είναι ο άνθρωπος, ο οποίος συνήλθε από την πλάνη και κατέφυγε στον Θεό. «Βοηθός μου»: Διότι ο άνθρωπος, έχοντας σωθεί, δεν παύει πλέον να δοξάζει τον Θεό με ψαλμούς και ύμνους. «Διότι είσαι αντιλήπτορας»: Επειδή Αυτός είναι και το έλεος και η ζωή του ανθρώπου.

Ψαλμός νή'. Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· του Δαβίδ για στηλογραφία, όταν ο Σαούλ απέστειλε ανθρώπους και φύλαξε την οικία του για να τον θανατώσει. «Ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου, Θεέ μου, και λύτρωσέ με από εκείνους που επαναστατούν εναντίον μου· σώσε με από αυτούς που εργάζονται την ανομία και διάσωσέ με από άνδρες αιμάτων· διότι ιδού, κυνήγησαν την ψυχή μου, επιτέθηκαν εναντίον μου ισχυροί». Αυτά έλεγε ο Δαβίδ προς τον Θεό, όταν ο Σαούλ έστειλε ανθρώπους στην οικία του Δαβίδ για να τον συλλάβουν και να τον θανατώσουν. Εκείνος δε, όπως συνήθιζε, κάνοντας καταφύγιό του τον Θεό ως ακαταμάχητο τείχος, δεν απέτυχε του σκοπού του. «Ούτε η ανομία μου φταίει, ούτε η αμαρτία μου, Κύριε· χωρίς να έχω ανομία έτρεξα και κατηύθυνα την πορεία μου». Διότι ενώπιόν σου αμάρτησα και ανόμησα· απέναντι στον Σαούλ, όμως, ούτε αμάρτησα ούτε ανόμησα. Γι' αυτό, «εξεγέρσου σε συνάντησή μου και δες, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, και μην σπλαχνιστείς κανέναν από αυτούς που εργάζονται την ανομία. Θα επιστρέψουν το βράδυ και θα πεινάσουν σαν σκύλοι και θα περικυκλώσουν την πόλη».

Διότι αυτά και τα παρεμφερή με αυτά έλεγε εναντίον εκείνων που συνωμοτούσαν για να τον θανατώσουν· και αυτά αποτελούσαν προτυπώσεις του πάθους του Χριστού. «Και θα γνωρίσουν», λέει, «ότι ο Θεός δεσπόζει του Ιακώβ και των περάτων της γης· αυτοί δε θα διασκορπιστούν για να φάνε, και αν δεν χορτάσουν, θα γογγύσουν», ως κοιλιόδουλοι. «Εγώ όμως θα ψάλω τη δύναμή σου, διότι έγινες βοηθός μου και καταφυγή μου· ο Θεός μου, το έλεός μου». Διότι έτσι αρμόζει σε εμάς σε κάθε πειρασμό να καταφεύγουμε στον Θεό· και αφού αξιωθούμε της δικής του βοήθειας, με ευγνωμοσύνη πάλι να τον ευχαριστούμε και να τον δοξάζουμε.