Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 58:4

Ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου, Θεέ. Προσεύχεται να απαλλαγεί από τους αισθητούς και τους νοητούς εχθρούς. Διότι αυτοί, πράττοντας άνομα, έτρεφαν φθόνο εναντίον του. Ούτε η ανομία μου, ούτε η αμαρτία μου, Κύριε. Αυτό είναι όμοιο με το: Διότι δεν διέπραξε ανομία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. <Ιδού, εθήρευσαν την ψυχή μου.> (E f. 106 b.) Διότι δεν έπαυσαν ποτέ οι άθλιοι Ιουδαίοι να επιφέρουν στον Χριστό τα αποτελέσματα της κακοτροπίας τους, στήνοντας παγίδες και δόλους, και μηχανευόμενοι κάθε ανόσιο τρόπο εγχειρημάτων. <Και συ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, κ.λπ.> (A f. 306.) Ο Δαβίδ, έχοντας δει το αναμάρτητο μόνο στον προερχόμενο από αυτόν κατά σάρκα Χριστό, και έχοντας δει εκ των προτέρων μέσω του Πνεύματος τη μανία των ομοφύλων του Ιουδαίων εναντίον Του, ικετεύει τον Κύριο των αγγελικών δυνάμεων και Θεό του Ισραήλ, να εγκαταλείψει μεν τους Ιουδαίους χωρίς φροντίδα, ή μάλλον να μην τους αξιώσει καμίας συγγνώμης ως θεοκτόνους, και να μεταθέσει όλη την πρόνοιά Του στα έθνη, καταυγάζοντάς τα με το φως της θεογνωσίας. Και δεν εύχεται μόνον ο Δαβίδ να επιστρέψουν οι ειδωλολάτρες στην πίστη του Χριστού και να αποβληθεί ο Ισραήλ εξαιτίας της ανομίας του, αλλά και ο ίδιος ο Κύριος. Άκουσε λοιπόν πώς, ακόμη και πριν από την ενανθρώπηση, σαν να είχε ήδη γίνει άνθρωπος σαν κι εμάς, συνομιλεί υπέρ όλου του κόσμου με τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Διότι βεβαίως και παλαιότερα επισκέφθηκε ο Θεός τους ανθρώπους επί της γης, αλλά η επίσκεψη αφορούσε μόνον τον Ισραήλ· και ο Μωυσής παιδαγώγησε μέσω τύπου και σκιάς, ανάγοντας στο μυστήριο του Χριστού. Διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός.

Προσεύχεται δε μέσω αυτών να έχει φύλακα, βοηθό και σωτήρα τον Θεό, ώστε να μην αιχμαλωτιστεί από τους εχθρούς, ούτε να γίνει υποχείριό τους· ή και για να μην αποδειχθεί και ο ίδιος όμοιός τους, ούτε να γίνει ένας από εκείνους που εργάζονται την ανομία, ούτε να ανήκει στη μερίδα των αιμοχαρών ανδρών, για τους οποίους ελέχθη και παραπάνω: «Άνδρες αιμάτων και δολιότητος δεν θα ζήσουν ούτε τις μισές τους ημέρες, εγώ όμως θα ελπίζω σε Σένα». Ότι δε δεν γνώριζε ως εχθρούς μόνο τους ορατούς, αλλά τους αφανείς και αόρατους, οι οποίοι κατηύθυναν και τον ίδιο τον Σαούλ —διότι πονηρό πνεύμα βρισκόταν στον Σαούλ, από το οποίο παρακινούμενος φλεγόταν από φθόνο εναντίον του Δαβίδ— μας έχει αποδειχθεί πολλές φορές. Και εδώ, λοιπόν, έχει καταγραφεί ότι επικράτησε των πολεμίων, κερδίζοντας πολλές φορές τη νίκη εναντίον των αλλοφύλων. Τρομεροί εχθροί και πολέμιοι, άρα, ήταν οι αφανείς του εχθροί, τους οποίους παρουσιάζοντας και μέσω των προκειμένων λόγων έλεγε: «Διότι, ιδού, κυνήγησαν την ψυχή μου, επιτέθηκαν εναντίον μου κραταιοί». Από την ιστορία, λοιπόν, δεν φαίνεται να είχε άλλους εχθρούς παρά μόνο τον Σαούλ. Διότι αυτό κατέδειξε η Γραφή μαρτυρώντας, ότι αγαπιόταν από όλο τον λαό· και αυτό ακριβώς ήταν κυρίως η αιτία του φθόνου εναντίον του.

Εάν, λοιπόν, όλοι αγαπούσαν τον Δαβίδ, και μόνο ο Σαούλ, φλεγόμενος από φθόνο εξαιτίας αυτού, τον επιβουλεύθηκε, πώς εδώ αναφέρει στον πληθυντικό: «Ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου και από εκείνους που ξεσηκώνονται εναντίον μου»· και πάλι: «Διότι, ιδού, καταδίωξαν την ψυχή μου, μου επιτέθηκαν ισχυροί»; Αλλά είναι σαφές ότι μέσω αυτών των λόγων παρουσιάζονται αόρατοι και αφανείς εχθροί, για τους οποίους και ο Απόστολος έλεγε: «Ο αγώνας μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές και τις εξουσίες, και προς τους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου, και προς τα πνεύματα της πονηρίας». Αυτοί, λοιπόν, υποδαύλιζαν τον Σαούλ εναντίον του Δαβίδ· γι' αυτό και παρακαλούσε τον Θεό να τον λυτρώσει από αυτούς. Διότι, απέναντι στον Γολιάθ και απέναντι στους υπόλοιπους αλλοφύλους, αρκούσε να σταθεί ο ίδιος και να τους αντιμετωπίσει όλους σύμφωνα με τους κανόνες του πολέμου· απέναντι όμως στις αφανείς δυνάμεις και στους αόρατους εχθρούς, παρακαλούσε να γίνει ο Θεός υπέρμαχός του.

Το ότι δεν αδίκησε σε τίποτα τον Σαούλ, αλλά καταδιωκόταν άδικα από αυτόν, το αποδεικνύει αφενός η ιστορία, και το φανερώνει αφετέρου και ο ίδιος λέγοντας στη συνέχεια: «Ούτε η ανομία μου, ούτε η αμαρτία μου· χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα». Αντί δε της φράσης, «χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα», ο Σύμμαχος λέει: «χωρίς να υπάρχει αμαρτία, επιτίθενται, για να με σύρουν». Διότι, χωρίς να συντρέχει καμία απολύτως αφορμή, τόσα πολλά επιχειρούσαν εναντίον του οι προαναφερθέντες. Και δες με ποιον τρόπο, από τη μια στα προκείμενα λόγια ο Δαβίδ φαίνεται να έχει παρρησία, ενώ στο πρώτο μέρος των Ψαλμών έλεγε: «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν. Εξέπεμψαν δυσωδία και σάπισαν οι μώλωπές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Αυτά και άλλα παρόμοια εξομολογούνταν στα προηγούμενα· αλλά στο παρόν λέει: «Ούτε η ανομία μου, ούτε η αμαρτία μου, Κύριε, χωρίς ανομία έτρεξα και κατεύθυνα». Θα κατανοήσεις δε τον δρόμο που έτρεχε ο Δαβίδ, εάν παραθέσεις την αποστολική ρήση δια της οποίας έλεγε: «Τον αγώνα τον καλό αγωνίστηκα, τον δρόμο τελείωσα, την πίστη τήρησα· στο εξής με περιμένει ο στέφανος της δικαιοσύνης».

«Εξεγέρσου προς συνάντησή μου και δες, και εσύ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ». Ως καλός δρομέας και άριστος αγωνιστής που αγωνίζεται τον καλό αγώνα, για τον οποίο μίλησε με παρρησία λέγοντας: «Ούτε ανομία μου, ούτε αμαρτία μου υπάρχει· χωρίς ανομία έτρεξα και κατευθύνθηκα σωστά»· παρακινεί τον αγωνοθέτη να αντικρίσει την αρετή του, και ζητά να δει πώς τα έργα του είναι σύμφωνα με τα όσα έχει πει. Αυτό μάλιστα αποδεικνύεται και από την ιστορία, σύμφωνα με την οποία φαίνεται μεν να έχει υποφέρει μύρια δεινά από τον Σαούλ, αλλά ο ίδιος δεν έπραξε τίποτα το επιζήμιο εναντίον του· τουναντίον, πολλές φορές, όταν εκείνος έπεσε στα χέρια του, τον διέσωσε αμέσως.

Και όταν το πονηρό πνεύμα τον έπνιγε, εμφανιζόταν σε αυτόν ως σωτήρας ο Δαβίδ, παίζοντας μεν το μουσικό όργανο, εκδιώκοντας δε την αντίπαλη δύναμη που βρισκόταν στον Σαούλ με τη δύναμη του θείου Πνεύματος που είχε μέσα του. Επιδεικνύοντας, λοιπόν, στον Θεό την ανεξικακία του, καθώς και την πραότητα και την υπομονή του, έλεγε: «Ούτε η ανομία μου», και τα εξής. «Εξεγέρσου προς συνάντησή μου, και δες».

Διότι πολλά από όσα λέγονται με αυτόν τον τρόπο διατυπώνονται με κοινή έννοια, και όχι καταφατικά, αλλά αποφατικά, όπως το: «Διότι ο Θεός δεν δίνει το Πνεύμα με το μέτρο»· διότι ούτε το δίνει, ούτε είναι μετρημένο, αφού ο Θεός δεν μετριέται από τον Θεό. Και το: «Ούτε η αμαρτία μου, ούτε η ανομία μου»· διότι δεν γίνεται λόγος σαν να υπάρχει, αλλά σαν να μην υπάρχει. Και πάλι το: «Όχι εξαιτίας των δικαιοσυνών μας, τις οποίες πράξαμε»· διότι δεν τις πράξαμε. Αυτό είναι φανερό και στα παρακάτω· διότι ποιο είναι, λέει, το θέλημα του Πατρός; Να σώζεται καθένας που πιστεύει στον Υιό, και να αξιώνεται της έσχατης αναστάσεως. Άραγε, λοιπόν, αυτό είναι θέλημα του Πατρός, ενώ του Υιού καθόλου; Ή μήπως παρά τη θέλησή του ευαγγελίζεται και γίνεται πιστευτός; Και ποιος θα μπορούσε να το πιστέψει αυτό; Επειδή και το ότι ο λόγος που ακούγεται δεν είναι του Υιού, αλλά του Πατρός, έχει την ίδια ακριβώς σημασία. Διότι, το πώς το κοινό μπορεί να είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό κάποιου ή μόνο ενός, αυτό αδυνατώ να το κατανοήσω, αν και το εξετάζω από πολλές πλευρές· νομίζω δε, ούτε και κανένας άλλος μπορεί. Εάν έτσι σκέφτεσαι περί της θελήσεως, θα σκεφτείς ορθά και πολύ ευσεβώς, σύμφωνα με τον δικό μου λόγο, αλλά και κάθε καλοπροαίρετου ανθρώπου.

Αλλά θα ήταν καιρός να διατρέξουμε εν συντομία και το νόημα της ψαλμωδίας, το οποίο έχει ως εξής: η προφητεία χωρίζει τον λόγο σε δύο μέρη. Διότι το ένα μέρος απευθύνεται προς τον Θεό υπέρ ημών, προσαγόμενο από την κοινή μας φύση, ενώ το άλλο απευθύνεται προς εμάς από Εκείνον που καταδέχθηκε το πάθος για χάρη μας. Επομένως, τα όσα λέγονται υπέρ ημών είναι τα εξής: «Ελευθέρωσέ με», λέγει, «από τους εχθρούς μου, Θεέ μου, και λύτρωσέ με από εκείνους που ξεσηκώνονται εναντίον μου, και από αυτούς που εργάζονται την ανομία και από άνδρες αιμάτων, οι οποίοι κυνήγησαν την ψυχή μου και επιτέθηκαν με σφοδρότητα, χωρίς να έχουν υποστεί προηγουμένως κανένα κακό από εμάς». Διότι δεν αμάρτησα σε τίποτα εναντίον τους, ούτε υπάρχει κάποια ανομία που να έχει διαπραχθεί από εμάς προς βλάβη των εχθρών, εξαιτίας της οποίας και εξοργίζονται. Χωρίς ανομία ήταν η αρχική μας πορεία. «Αλλά ιδού», λέγει, «πώς έχουν τα πάντα. Δες και δώσε προσοχή, ώστε να τα επιβλέψεις. Και μην αναβάλλεις, από φιλανθρωπία, την εκδίκηση εναντίον εκείνων που έχουν σφάλει».

«Απάλλαξέ με»: Αυτά τα φωνάζει ο Χριστός εκ μέρους του Αδάμ· διότι εχθροί του ανθρώπου είναι οι πονηροί δαίμονες. Και από τους [Διότι οι Ιουδαίοι ξεσηκώθηκαν εναντίον του Χριστού, όπως οι δαίμονες εναντίον του ανθρώπου.] «λύτρωσέ με»: Από τον λαό των Ιουδαίων, επειδή τολμούν (τόλμησαν) παράνομες και ασεβείς πράξεις. «Και από άνδρες»: Των οποίων τα χέρια είναι γεμάτα [αίμα από] τις ειδωλολατρικές θυσίες, [όπως] και το αίμα του Χριστού χύθηκε από αυτούς στη μέση της Ιερουσαλήμ. «Διότι, ιδού, καταδίωξαν»: Διότι σαν άγρια θηρία οι Ιουδαίοι παραμόνευαν τον Χριστό για να τον θανατώσουν, όπως νόμιζαν. «Επιτέθηκαν»: Οι άρχοντες του λαού και ο Πιλάτος, ως έχοντες την εξουσία, παραμόνευαν και αυτοί τον Χριστό. «Ούτε η ανομία μου»: Διότι ούτε αμάρτησα απέναντί τους, λέει ο Κύριος, ούτε τους ενόχλησα· αντίθετα, δεν έπαψα να τους ευεργετώ. «Χωρίς ανομία»: Ως Θεός, χωρίς καμία λύπη και βλάβη συναναστράφηκα μαζί τους και οι οδοί μου είναι ευθείες, καθώς είναι γεγραμμένο. «Εξεγέρθητι» (σήκω): Αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, κατήργησε τον θάνατο και ελευθέρωσε τον άνθρωπο. «Και εσύ, Κύριε»: Ο προφήτης, προσευχόμενος, φωνάζει προς τον Κύριο. «Πρόσχες» (δώσε προσοχή): Εννοεί τα έθνη· διότι έχουν λάβει ως κληρονομιά τους τα μυστήρια του Θεού. «Μην σπλαχνιστείς»: Τον ιουδαϊκό λαό· διότι αυτοί έχουν γίνει εργάτες της ανομίας. Γι' αυτόν τον λόγο δεν είναι άξιοι σπλαχνισμού.

Ψαλμός νή'. Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· του Δαβίδ για στηλογραφία, όταν ο Σαούλ απέστειλε ανθρώπους και φύλαξε την οικία του για να τον θανατώσει. «Ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου, Θεέ μου, και λύτρωσέ με από εκείνους που επαναστατούν εναντίον μου· σώσε με από αυτούς που εργάζονται την ανομία και διάσωσέ με από άνδρες αιμάτων· διότι ιδού, κυνήγησαν την ψυχή μου, επιτέθηκαν εναντίον μου ισχυροί». Αυτά έλεγε ο Δαβίδ προς τον Θεό, όταν ο Σαούλ έστειλε ανθρώπους στην οικία του Δαβίδ για να τον συλλάβουν και να τον θανατώσουν. Εκείνος δε, όπως συνήθιζε, κάνοντας καταφύγιό του τον Θεό ως ακαταμάχητο τείχος, δεν απέτυχε του σκοπού του. «Ούτε η ανομία μου φταίει, ούτε η αμαρτία μου, Κύριε· χωρίς να έχω ανομία έτρεξα και κατηύθυνα την πορεία μου». Διότι ενώπιόν σου αμάρτησα και ανόμησα· απέναντι στον Σαούλ, όμως, ούτε αμάρτησα ούτε ανόμησα. Γι' αυτό, «εξεγέρσου σε συνάντησή μου και δες, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, και μην σπλαχνιστείς κανέναν από αυτούς που εργάζονται την ανομία. Θα επιστρέψουν το βράδυ και θα πεινάσουν σαν σκύλοι και θα περικυκλώσουν την πόλη».