Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 58:6

Πρόσεξε να επισκεφθείς όλα τα έθνη. Εύχεται να πραγματοποιηθεί η επιστροφή των ειδωλολατρών στην πίστη του Χριστού, και η αποβολή του Ισραήλ εξαιτίας της ανομίας του. Μην σπλαχνιστείς όλους όσους εργάζονται την ανομία. Θα επιστρέψουν το εσπέρας. Αναφέρει την αιτία για την οποία προσευχήθηκε να μην τους σπλαχνιστεί ο Θεός. Η δε αιτία είναι ότι θα συσπειρωθούν εναντίον του Σωτήρα κατά τον καιρό εκείνο, κατά τον οποίο, στις έσχατες ημέρες, επιδήμησε στον κόσμο με σάρκα. Και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο· θα πεινάσουν μεν επειδή δεν δέχθηκαν τον ζωοποιό άρτο, και τους αποκαλεί σκύλους εξαιτίας της αναιδείας της ψυχής τους. Όσο για το: «Θα περικυκλώσουν την πόλη», σημαίνει ότι, έχοντας εκπέσει από την πατρίδα τους και έχοντας αποκλειστεί από αυτήν με βασιλικούς νόμους, την περιτριγυρίζουν απ' έξω, βλέποντάς την μετά βίας από κάπου μακριά.

«Ιδού, αυτοί θα μιλήσουν με το στόμα τους». Αντί να πει: «θα βλασφημήσουν». «Και ρομφαία στα χείλη τους». Δηλαδή το: «Αίρε, αίρε, σταύρωσον αυτόν» (πάρε, πάρε, σταύρωσέ τον). «Και εσύ, Κύριε, θα τους περιγελάσεις». Εβλασφημούσαν, λέει, και μάλιστα εξύφαναν επιβουλές μέχρι και τον σταυρό, λέγοντας ότι ο Θεός δεν πρόκειται να δει τα λόγια και τις πράξεις τους. Αλλά κι αν αυτά διανοήθηκαν, εσύ, Κύριε, λέει, θα τους καταστήσεις καταγέλαστους. Εκείνοι, λοιπόν, τέτοια τολμούν, εσύ όμως και ακούς, και βλέπεις, και περιγελάς τη μάταιη μανία τους. «Θα εξουδενώσεις όλα τα έθνη». Προφανώς εννοεί τα νοητά (τους δαίμονες), τα οποία παρακίνησαν και αυτούς στον πόλεμο εναντίον του Κυρίου. Πιο πάνω είπε: «Πρόσεξε, για να επιβλέψεις όλα τα έθνη»· ενώ εδώ λέει: «Θα εξουδενώσεις όλα τα έθνη», τηρώντας με μεγάλη συνέπεια την τάξη του λόγου σε όλη του την έκταση και μέσα από τα όσα αναφέρθηκαν ενδιάμεσα.

Διότι ο Κύριος θα οικοδομήσει τη Σιών. Δηλαδή την Εκκλησία. Επέβλεψε στην προσευχή των ταπεινών. Διότι έλεγαν οι προφήτες προσευχόμενοι, ταπεινώνοντας τους εαυτούς τους: Και εσύ, Κύριε, ο Θεός του Ισραήλ, δώσε προσοχή ώστε να επισκεφθείς όλα τα έθνη.

ΨΑΛΜΟΣ ΝΗ'. <Ιδού, εθήρευσαν την ψυχή μου.> (E f. 106 b.) Διότι δεν έπαυσαν ποτέ οι άθλιοι Ιουδαίοι να επιφέρουν στον Χριστό τα αποτελέσματα της κακοτροπίας τους, στήνοντας παγίδες και δόλους, και μηχανευόμενοι κάθε ανόσιο τρόπο εγχειρημάτων. <Και συ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, κ.λπ.> (A f. 306.) Ο Δαβίδ, έχοντας δει το αναμάρτητο μόνο στον προερχόμενο από αυτόν κατά σάρκα Χριστό, και έχοντας δει εκ των προτέρων μέσω του Πνεύματος τη μανία των ομοφύλων του Ιουδαίων εναντίον Του, ικετεύει τον Κύριο των αγγελικών δυνάμεων και Θεό του Ισραήλ, να εγκαταλείψει μεν τους Ιουδαίους χωρίς φροντίδα, ή μάλλον να μην τους αξιώσει καμίας συγγνώμης ως θεοκτόνους, και να μεταθέσει όλη την πρόνοιά Του στα έθνη, καταυγάζοντάς τα με το φως της θεογνωσίας. Και δεν εύχεται μόνον ο Δαβίδ να επιστρέψουν οι ειδωλολάτρες στην πίστη του Χριστού και να αποβληθεί ο Ισραήλ εξαιτίας της ανομίας του, αλλά και ο ίδιος ο Κύριος. Άκουσε λοιπόν πώς, ακόμη και πριν από την ενανθρώπηση, σαν να είχε ήδη γίνει άνθρωπος σαν κι εμάς, συνομιλεί υπέρ όλου του κόσμου με τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό. Διότι βεβαίως και παλαιότερα επισκέφθηκε ο Θεός τους ανθρώπους επί της γης, αλλά η επίσκεψη αφορούσε μόνον τον Ισραήλ· και ο Μωυσής παιδαγώγησε μέσω τύπου και σκιάς, ανάγοντας στο μυστήριο του Χριστού. Διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός.

Γι' αυτό το παιδί προσευχόταν ο προφήτης Δαβίδ λέγοντας: Εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, φανερώσου, εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις. Και πάλι: ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, Κύριε. Και πάλι: Κύριε, γείρε τους ουρανούς σου και κατέβα. Και αλλού: Εσύ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, στρέψε την προσοχή σου για να επισκεφθείς όλα τα έθνη. Γι' αυτό, μάθετέ το, έθνη, και ηττηθείτε.

«Εξεγέρσου προς συνάντησή μου και δες, και εσύ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ». Ως καλός δρομέας και άριστος αγωνιστής που αγωνίζεται τον καλό αγώνα, για τον οποίο μίλησε με παρρησία λέγοντας: «Ούτε ανομία μου, ούτε αμαρτία μου υπάρχει· χωρίς ανομία έτρεξα και κατευθύνθηκα σωστά»· παρακινεί τον αγωνοθέτη να αντικρίσει την αρετή του, και ζητά να δει πώς τα έργα του είναι σύμφωνα με τα όσα έχει πει. Αυτό μάλιστα αποδεικνύεται και από την ιστορία, σύμφωνα με την οποία φαίνεται μεν να έχει υποφέρει μύρια δεινά από τον Σαούλ, αλλά ο ίδιος δεν έπραξε τίποτα το επιζήμιο εναντίον του· τουναντίον, πολλές φορές, όταν εκείνος έπεσε στα χέρια του, τον διέσωσε αμέσως.

Έπειτα, στη συνέχεια, έχοντας χρησιμοποιήσει τόση παρρησία, φωτίζεται από το προφητικό πνεύμα και διδάσκεται ότι θα έρθει κάποτε ένας καιρός κατά τον οποίο και ο Χριστός του Θεού θα διωχθεί και θα υποστεί την επιβουλή του ιουδαϊκού έθνους, και θα γίνει σωτήρας και επίσκοπος όλων των εθνών. Σε εκείνον τον καιρό, τα κατορθώματα και οι αρετές αυτού του ίδιου του Δαβίδ θα εξυμνηθούν και θα προσφέρουν βοήθεια σε όλα τα έθνη. Και αφού το γνώρισε αυτό με την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος, προσεύχεται να έρθει κάποτε αυτός ο καιρός. Γι' αυτό στη συνέχεια λέει: «Και εσύ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, πρόσεξε ώστε να επισκεφθείς όλα τα έθνη». Διότι ο μεν Ισραήλ, που υπήρξε προηγουμένως ο δικός σου λαός, αν και έτυχε πολλών ευεργεσιών και αξιώθηκε πολλά αγαθά, δεν επέδειξε κανέναν καρπό άξιο για σένα· αντιθέτως, πάντοτε και διαρκώς υπέπιπτε σε κάθε είδους ασέβειες, άλλοτε ειδωλολατρώντας και άλλοτε φονεύοντας τους προφήτες σου, και στο τέλος άπλωσε τα χέρια του και στον ίδιο τον Χριστό σου. Αφού λοιπόν έμαθα εκ των προτέρων θαυμαστά πράγματα από το Πνεύμα σου σχετικά με την επιστροφή των εθνών, εύλογα προσεύχομαι να φτάσει εκείνος ο καιρός, γνωρίζοντας ότι σε σένα δεν υπάρχει προσωποληψία.

Κυβερνώντας τα πάντα με δικαιοσύνη, γνωρίζεις να σώζεις ακόμη και έθνη αλλόφυλα και αλλογενή, όταν επιστρέφουν από την πλάνη· γνωρίζεις επίσης να τιμωρείς εκείνους που θεωρείται ότι ανήκουν στη δική σου μερίδα, εάν βρεθούν ανάξιοι αυτής της κλήσεως. Γι' αυτό, για μεν τα έθνη προσεύχομαι λέγοντας: Πρόσεξε να επισκεφθείς όλα τα έθνη· για δε την άλλη μερίδα λέω: Μη σπλαχνισθείς όσους εργάζονται την ανομία.

Λέγοντας δε αδιακρίτως «όλους», συμπεριλαμβάνει και τον Ισραήλ, καθώς και όσους από αυτούς έγιναν τέτοιοι στο παρελθόν. Διότι τι περισσότερο κέρδισε, λέει, ο Σαούλ, ο οποίος από τη μία καταγόταν από το γένος του Ισραήλ και από τη φυλή Βενιαμίν, και είχε καταστεί βασιλιάς ενός τόσο μεγάλου έθνους, από την άλλη όμως επιχειρούσε τόσα πολλά μάταια και άσκοπα εναντίον εκείνου που δεν τον είχε αδικήσει σε τίποτα; Εάν λοιπόν υπάρξουν ποτέ και άλλοι που σκέπτονται και πράττουν όμοια με τον Σαούλ, δεν είναι γι' αυτόν τον λόγο αναγκαίο να σωθούν επειδή θεωρείται ότι ανήκουν στη δική σου μερίδα. Όπως αντίθετα στα αλλόφυλα έθνη, αν βρίσκονταν κάποιοι που είχαν την κατάλληλη διάθεση για σωτηρία, τίποτα δεν θα τους εμπόδιζε να τύχουν της δικής σου επισκοπής σύμφωνα με τον κανόνα της δικαιοσύνης. Γι' αυτό λέω: «Πρόσεξε στο να επισκεφθείς όλα τα έθνη· αυτούς όμως που εργάζονται την ανομία, από όπου κι αν προέρχονται, μην τους σπλαχνιστείς». Μνημονεύει δε αυτούς που εργάζονται την ανομία και παραπάνω λέγοντας: «Λύτρωσέ με από αυτούς που εργάζονται την ανομία, και από άνδρες αιμάτων σώσε με». Έτσι δε αποκαλούσε τους άθεους που άπλωσαν τα χέρια τους κατά του Σωτήρος ημών. Τους ίδιους δε υπονοούσε και στον 54ο ψαλμό λέγοντας: «Διότι είδα ανομία και αντιλογία στην πόλη. Ημέρα και νύχτα θα την περικυκλώσει»· και πάλι: «Βεβήλωσαν τη διαθήκη του, διασκορπίστηκαν από την οργή του προσώπου του»· και ξανά: «Άνδρες αιμάτων και δολιότητας δεν θα ζήσουν ούτε τις μισές ημέρες της ζωής τους· εγώ όμως σε σένα θα ελπίζω».

«Θα εξουδενώσεις όλα τα έθνη». Αντί δε του «Θα εξουδενώσεις όλα τα έθνη», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε: «Θα βάλει φραγμό σε όλα τα έθνη». Ο λόγος αυτός δηλώνει κάποια επιτίμηση του Θεού προς όλα τα έθνη. Διότι, επειδή προηγουμένως αναφερόταν: «Πρόσεξε ώστε να επισκεφθείς όλα τα έθνη», στη συνέχεια διδάσκει ότι ο Θεός, κατά την επισκοπή Του, θα επιτιμήσει πρώτα όλα τα έθνη, και έπειτα θα τα επαναφέρει από την πολυθεϊστική και ειδωλολατρική πλάνη. Μπορεί δε κανείς να κατανοήσει το αποτέλεσμα αυτού του λόγου αν προσέξει ότι, μετά την παρουσία του Σωτήρος ημών, τα έθνη που ήταν σφόδρα παρασυρμένα από την πολυθεϊστική πλάνη και τα οποία στις αρχές του κηρύγματος εναντιώθηκαν στην αποδοχή του λόγου, σωφρονίστηκαν μέσω πολιορκιών και κάποιων άλλων περιστάσεων που τα οδήγησαν σε μετάνοια και επιστροφή, καθώς ο Θεός με αυτόν τον τρόπο διακήρυττε και τα επιτιμούσε. Έτσι λοιπόν, αφού στη συνέχεια σωφρονίστηκαν, υποτάχθηκαν στον σωτήριο λόγο. Γι' αυτό, προστίθεται ακολούθως εκ προσώπου του Σωτήρος: «Τη δύναμή μου σε Σένα θα διαφυλάξω, διότι ο Θεός είναι αντιλήπτοράς μου, ο Θεός μου, το έλεός Του θα με προφτάσει. Ο Θεός θα μου δείξει [την πτώση] των εχθρών μου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Θα με κάνει να επιβλέψω εκείνους που με αποκλείουν». Και σε άλλο σημείο έχει ειπωθεί: «Και το μάτι μου είδε εκείνους που επαναστατούν εναντίον μου με πονηρία, το αυτί μου θα ακούσει». Αλλά και ο Δαβίδ είδε την πτώση και τον θάνατο του Σαούλ, και παρακολούθησε την καταστροφή του θανάτου του.

Επειδή και εκείνος φανέρωνε την απόρριψη του έθνους λέγοντας: «Θα επιστρέψουν το βράδυ, και θα πεινάσουν σαν τον σκύλο, και θα κυκλώσουν την πόλη», και τα όσα ακολουθούν. Στη συνέχεια αυτών, σχετικά με την κλήση των εθνών έλεγε: «Και εσύ, Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, πρόσεξε ώστε να επισκεφθείς όλα τα έθνη». Την δε επιγραφή της στήλης και τώρα, όπως και στα προηγούμενα, ο μεν Ακύλας την ερμήνευσε «του ταπεινού και τέλειου Δαβίδ»· ο δε Σύμμαχος, «του ταπεινόφρονος και άμωμου Δαβίδ». Διότι η μετριοφροσύνη ενός τόσο μεγάλου βασιλιά ήταν άξια να αναγραφεί σε στήλη. Διότι, αφού αναδείχθηκε νικητής σε τόσους πολέμους, και υπέταξε τους λαούς μέχρι τη Μεσοποταμία, καθιστώντας τους φόρου υποτελείς, παρέμεινε στο ίδιο ήθος, με το οποίο διέπρεπε και όταν καταδιωκόταν από τον Σαούλ και κατοικούσε ως φυγάς στις ερήμους.

Αλλά θα ήταν καιρός να διατρέξουμε εν συντομία και το νόημα της ψαλμωδίας, το οποίο έχει ως εξής: η προφητεία χωρίζει τον λόγο σε δύο μέρη. Διότι το ένα μέρος απευθύνεται προς τον Θεό υπέρ ημών, προσαγόμενο από την κοινή μας φύση, ενώ το άλλο απευθύνεται προς εμάς από Εκείνον που καταδέχθηκε το πάθος για χάρη μας. Επομένως, τα όσα λέγονται υπέρ ημών είναι τα εξής: «Ελευθέρωσέ με», λέγει, «από τους εχθρούς μου, Θεέ μου, και λύτρωσέ με από εκείνους που ξεσηκώνονται εναντίον μου, και από αυτούς που εργάζονται την ανομία και από άνδρες αιμάτων, οι οποίοι κυνήγησαν την ψυχή μου και επιτέθηκαν με σφοδρότητα, χωρίς να έχουν υποστεί προηγουμένως κανένα κακό από εμάς». Διότι δεν αμάρτησα σε τίποτα εναντίον τους, ούτε υπάρχει κάποια ανομία που να έχει διαπραχθεί από εμάς προς βλάβη των εχθρών, εξαιτίας της οποίας και εξοργίζονται. Χωρίς ανομία ήταν η αρχική μας πορεία. «Αλλά ιδού», λέγει, «πώς έχουν τα πάντα. Δες και δώσε προσοχή, ώστε να τα επιβλέψεις. Και μην αναβάλλεις, από φιλανθρωπία, την εκδίκηση εναντίον εκείνων που έχουν σφάλει».

Διότι, λέγει, μην ελεήσεις όλους εκείνους που εργάζονται την ανομία. Έπειτα μεταφέρει τον λόγο στο υπερκείμενο πρόσωπο και αναφέρει, ως εκ μέρους Εκείνου που εισάκουσε την προσευχή, ότι αυτοί οι εχθροί θα επιστρέψουν κατά την εσπέρα τους. Αυτό δεν σημαίνει τίποτε άλλο, παρά μόνο ότι θα εκδιωχθούν στο εξώτερο σκότος. Διότι η εσπέρα αποτελεί την αρχή και τη μητέρα του σκότους.

«Απάλλαξέ με»: Αυτά τα φωνάζει ο Χριστός εκ μέρους του Αδάμ· διότι εχθροί του ανθρώπου είναι οι πονηροί δαίμονες. Και από τους [Διότι οι Ιουδαίοι ξεσηκώθηκαν εναντίον του Χριστού, όπως οι δαίμονες εναντίον του ανθρώπου.] «λύτρωσέ με»: Από τον λαό των Ιουδαίων, επειδή τολμούν (τόλμησαν) παράνομες και ασεβείς πράξεις. «Και από άνδρες»: Των οποίων τα χέρια είναι γεμάτα [αίμα από] τις ειδωλολατρικές θυσίες, [όπως] και το αίμα του Χριστού χύθηκε από αυτούς στη μέση της Ιερουσαλήμ. «Διότι, ιδού, καταδίωξαν»: Διότι σαν άγρια θηρία οι Ιουδαίοι παραμόνευαν τον Χριστό για να τον θανατώσουν, όπως νόμιζαν. «Επιτέθηκαν»: Οι άρχοντες του λαού και ο Πιλάτος, ως έχοντες την εξουσία, παραμόνευαν και αυτοί τον Χριστό. «Ούτε η ανομία μου»: Διότι ούτε αμάρτησα απέναντί τους, λέει ο Κύριος, ούτε τους ενόχλησα· αντίθετα, δεν έπαψα να τους ευεργετώ. «Χωρίς ανομία»: Ως Θεός, χωρίς καμία λύπη και βλάβη συναναστράφηκα μαζί τους και οι οδοί μου είναι ευθείες, καθώς είναι γεγραμμένο. «Εξεγέρθητι» (σήκω): Αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, κατήργησε τον θάνατο και ελευθέρωσε τον άνθρωπο. «Και εσύ, Κύριε»: Ο προφήτης, προσευχόμενος, φωνάζει προς τον Κύριο. «Πρόσχες» (δώσε προσοχή): Εννοεί τα έθνη· διότι έχουν λάβει ως κληρονομιά τους τα μυστήρια του Θεού. «Μην σπλαχνιστείς»: Τον ιουδαϊκό λαό· διότι αυτοί έχουν γίνει εργάτες της ανομίας. Γι' αυτόν τον λόγο δεν είναι άξιοι σπλαχνισμού.

«Ας ντροπιαστούν και ας εξευτελιστούν αυτοί που ζητούν την ψυχή μου.» «Μην σπλαχνιστείς κανέναν από όσους εργάζονται την ανομία. Ο Θεός μου θα μου δείξει την τιμωρία των εχθρών μου· μην τους θανατώσεις.» «Ας γίνει το τραπέζι τους παγίδα μπροστά τους.» «Ξέχυσε πάνω τους την οργή Σου, πάνω στα έθνη που δεν Σε γνωρίζουν.» «Θεέ μου, κάνε τους σαν τον τροχό, σαν την καλαμιά μπροστά στον άνεμο. Γέμισε τα πρόσωπά τους με ατίμωση, και θα αναζητήσουν το όνομά Σου.» «Δεν θέλησε την ευλογία, και θα απομακρυνθεί από αυτόν. Ας ντυθούν με ντροπή εκείνοι που με συκοφαντούν.» «Σύντριψε τον βραχίονα του αμαρτωλού και πονηρού.» «Ας ντροπιαστούν εκείνοι που παρανομούν μάταια.» «Δώσε σε αυτούς, Κύριε, μήτρα που δεν γεννά και ξερούς μαστούς.» «Αντί για ευωδία θα υπάρχει σκόνη, και αντί για ζώνη θα ζωστείς με σκοινί, και αντί για χρυσό στολίδι στο κεφάλι θα αποκτήσεις φαλάκρα εξαιτίας των έργων σου, και αντί για πορφυρό χιτώνα θα ντυθείς με σάκο.»

Ψαλμός νή'. Εις το τέλος· μη διαφθείρεις· του Δαβίδ για στηλογραφία, όταν ο Σαούλ απέστειλε ανθρώπους και φύλαξε την οικία του για να τον θανατώσει. «Ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου, Θεέ μου, και λύτρωσέ με από εκείνους που επαναστατούν εναντίον μου· σώσε με από αυτούς που εργάζονται την ανομία και διάσωσέ με από άνδρες αιμάτων· διότι ιδού, κυνήγησαν την ψυχή μου, επιτέθηκαν εναντίον μου ισχυροί». Αυτά έλεγε ο Δαβίδ προς τον Θεό, όταν ο Σαούλ έστειλε ανθρώπους στην οικία του Δαβίδ για να τον συλλάβουν και να τον θανατώσουν. Εκείνος δε, όπως συνήθιζε, κάνοντας καταφύγιό του τον Θεό ως ακαταμάχητο τείχος, δεν απέτυχε του σκοπού του. «Ούτε η ανομία μου φταίει, ούτε η αμαρτία μου, Κύριε· χωρίς να έχω ανομία έτρεξα και κατηύθυνα την πορεία μου». Διότι ενώπιόν σου αμάρτησα και ανόμησα· απέναντι στον Σαούλ, όμως, ούτε αμάρτησα ούτε ανόμησα. Γι' αυτό, «εξεγέρσου σε συνάντησή μου και δες, ο Θεός των δυνάμεων, ο Θεός του Ισραήλ, και μην σπλαχνιστείς κανέναν από αυτούς που εργάζονται την ανομία. Θα επιστρέψουν το βράδυ και θα πεινάσουν σαν σκύλοι και θα περικυκλώσουν την πόλη».