Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 59:10

Δικός μου είναι ο Γαλαάδ, και δικός μου είναι ο Μανασσής. Μέσω του Γαλαάδ και του Μανασσή υποδηλώνει ότι κατά την επιφάνειά του κηρύττει τη χάρη πρώτα στους Ιουδαίους. Αλλά και ο Εφραίμ, λέει, και ο Ιούδας, τα δύο βασίλεια του Ισραήλ, ομοίως θα δεχθούν τη χάρη. Το δε «κραταίωσις της κεφαλής μου», σημαίνει «η ισχύς της εξουσίας μου». Διότι της εξουσίας του την οποία ασκούσε, δηλαδή του Ισραήλ, ο Εφραίμ ήταν η ισχύς· επειδή από αυτόν προερχόταν η βασιλεία του Ισραήλ. «Μωάβ λέβης της ελπίδος μου». Λέβης μεν σημαίνει το δοχείο. Λέει δε ότι και οι Μωαβίτες, δηλαδή το πρώην άθεο έθνος, υποδέχεται την ελπίδα προς εμένα. «Επί την Ιδουμαίαν εκτενώ το υπόδημά μου». Και μέσα στην Ιδουμαία, λέει, θα περιπατήσω. Η Ιδουμαία, πάλι, ήταν έθνος αλλοφύλων. Μέσα από αυτά, λοιπόν, φανερώνεται σε εμάς ότι την πίστη σε αυτόν θα την αποδεχθούν και τα έθνη· γι' αυτό λέει: «Σε εμένα οι αλλόφυλοι υποτάχθηκαν».

Εάν κάποιος πει, λοιπόν, ότι ο ψαλμός γράφτηκε για εμάς, δεν θα έσφαλλε ως προς την αλήθεια. Γι' αυτό και τα θεία λόγια είναι δικά μας, και αναγινώσκονται στην Εκκλησία του Θεού σε κάθε σύναξη ως θεόσταλτα δώρα, σαν μια τροφή των ψυχών που χορηγείται μέσω του Πνεύματος. Αλλά ο ψαλμός έχει γραφτεί και ως στηλογραφία· δηλαδή, η ακρόασή του ας μην αποτελεί ένα απλό πάρεργο. Ούτε, όπως αυτά που γράφονται σε φθαρτή ύλη υφίστανται γρήγορα τον αφανισμό, έτσι και εσύ, αφού τα χαράξεις για λίγο στη διάνοιά σου, έπειτα να επιτρέψεις να συγχυστούν και να εξαφανιστούν από τη μνήμη σου· αντίθετα, να τα έχεις χαραγμένα σαν σε στήλη μέσα στην ψυχή σου, δηλαδή να είναι ακλόνητα και σταθερά ριζωμένα στη μνήμη για πάντα. Εάν πάλι ο Ιουδαίος μας απωθεί ως ξένους προς τα γεγραμμένα, ας τον ελέγξουμε από τα ίδια τα γεγραμμένα, καταδεικνύοντας τον πανανθρώπινο και μεικτό χαρακτήρα της κλήσεως· το πώς δηλαδή συνενώνει τα χωρισμένα, προσκαλεί όσους βρίσκονται μακριά, και κάνει τους πολλούς ένα, μέσω της πίστεως στον Χριστό. Δικός μου είναι, λέει, ο Γαλαάδ· και δικός μου είναι ο Μανασσής. Και ανέφερε τον Εφραίμ, και προσέλαβε τον Ιούδα· και συγκαταρίθμησε τον Μωάβ. Και απειλεί ότι θα επιβληθεί πάνω στην Ιδουμαία· και ευαγγελίζεται την υποταγή όλων ομού λέγοντας: Σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι.

Ο Μωάβ είναι λέβητας της ελπίδος. Ή «λέβητας λουτρού», όπως αναφέρει κάποιος άλλος από τους ερμηνευτές· ή «λέβητας αμεριμνησίας»· δηλαδή, ο απόβλητος άνθρωπος, αυτός που φέρει την απειλή να μην εισέλθει στην Εκκλησία του Κυρίου. Διότι δεν θα εισέλθει Μωαβίτης και Αμμανίτης έως τρίτης και έως δεκάτης γενεάς, και εις τον αιώνα. Όμως, επειδή το βάπτισμα παρέχει άφεση αμαρτιών και γίνεται πρόξενος αμεριμνησίας στους καταχρεωμένους, υποδεικνύοντας την απολύτρωση μέσω του βαπτίσματος και την οικείωση με τον Θεό, αναφέρει ότι ο Μωάβ είναι «λέβητας λουτρού» ή «λέβητας αμεριμνησίας».

Όλοι οι αλλόφυλοι, επομένως, υποτάχθηκαν, σκύβοντας κάτω από τον ζυγό του Χριστού· γι' αυτόν τον λόγο, πάνω στην Ιδουμαία θα ρίξει το υπόδημά Του. Υπόδημα δε της θεότητας είναι η θεοφόρος σάρκα, μέσω της οποίας ήρθε στους ανθρώπους. Στηριζόμενος σε αυτήν την ελπίδα και μακαρίζοντας τον καιρό της παρουσίας του Κυρίου, ο Προφήτης λέει: «Ποιος θα με οδηγήσει σε πόλη περιοχής;». Πιθανότατα εννοεί την Εκκλησία· την ονομάζει πόλη μεν, επειδή αποτελεί μια κοινότητα που κατοικείται σύμφωνα με τον νόμο, περιοχής δε, εξαιτίας της περιβολής της πίστεως. Γι' αυτό, με μεγάλη σαφήνεια κάποιος από τους ερμηνευτές απέδωσε το χωρίο: «Σε πόλη περιφραγμένη».

Διότι ο Θεός, λέγει, μίλησε, και αφού μίλησε στο άγιό του στον Γαλαάδ και στον Μανασσή, και στον Εφραίμ και στον Ιούδα, συμπεριλαμβάνει τον Μωάβ και την Ιδουμαία και όλους τους υπόλοιπους αλλοφύλους. «Διότι ο Μωάβ», λέγει, «είναι ο λέβητας της ελπίδας μου»· αντί του οποίου ο Σύμμαχος απέδωσε, «Ο Μωάβ είναι ο λέβητας της αμεριμνησίας μου»· ενώ ο Ακύλας, «Ο Μωάβ είναι ο λέβητας του λουτρού μου». Έπειτα, σχετικά με την Ιδουμαία ο ίδιος εξαγγέλλει λέγοντας: «Πάνω στην Ιδουμαία θα εκτείνω το υπόδημά μου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Πάνω στην Ιδουμαία θα πατήσω με το υπόδημά μου». Και τέτοια μεν εξαγγέλλει για τον Μωάβ και την Ιδουμαία.

Σχετικά με τους αλλοφύλους, πάλι, ο ίδιος προσθέτει: «Σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «Σε εμένα η Φυλιστιαία συνεταιρίστηκε»· σύμφωνα δε με τον Θεοδοτίωνα: «Με εμένα οι αλλόφυλοι συνήψαν φιλία». Αυτά ακριβώς, με τα ίδια ρήματα και με τις ίδιες λέξεις, έχουν λεχθεί και στον ρζ΄ ψαλμό, στον οποίο και, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, προφητεύεται ότι οι αλλόφυλοι θα συνάψουν φιλία με τον Θεό. Έχει γραφτεί, λοιπόν, και σε εκείνον: «Ο Μωάβ είναι ο λέβητας της ελπίδας μου. Πάνω στην Ιδουμαία θα ρίξω το υπόδημά μου, με εμένα οι αλλόφυλοι συνήψαν φιλία». Και αυτά μεν ανέπτυξε σχετικά με τους αλλοφύλους. Μετά από αυτά, εκ προσώπου του ιουδαϊκού λαού, η προφητεία και πάλι προσθέτει λέγοντας: «Δεν είσαι Εσύ ο Θεός, ο οποίος μας απώθησε, και δεν θα εκστρατεύσεις μαζί με τις δυνάμεις μας;». Αυτά βεβαίως είναι όμοια με εκείνα που ειπώθηκαν στην αρχή, στο εδάφιο: «Θεέ, μας απώθησες και μας κατέβαλες»· μέσω των οποίων σαφώς ομολογούν ότι οι ίδιοι έχουν απωθηθεί και καταβληθεί, και ότι δεν έχουν τον Θεό ως βοηθό στις δυνάμεις τους· ενώ οι αλλόφυλοι, γενικώς μεν όλοι, έχουν γίνει φίλοι του Θεού, ειδικότερα δε ο Μωάβ έχει γίνει ο λέβητας της ελπίδας Του, ή ο λέβητας του λουτρού Του, ή της αμεριμνησίας Του· και η Ιδουμαία έχει καταξιωθεί να δεχθεί το υπόδημα του Θεού.

Κάποιος άλλος θα μπορούσε να πει ότι, επειδή παλαιά μεν ο τόπος ανήκε στους Ιουδαίους, τώρα όμως, μετά την ανάληψη του Σωτήρος ημών, έχει παραδοθεί στους Έλληνες και στους Σαμαρείτες, γι' αυτόν τον λόγο έχει ειπωθεί το: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα»· αλλά και «την κοιλάδα των σκηνών θα καταμετρήσω». Κοιλάδα δε συνηθίζει να ονομάζει ο προφητικός λόγος το οικητήριο όλων των ανθρώπων· γι' αυτό έχει λεχθεί αλλού: «Το έθεσε στην κοιλάδα του κλαυθμώνος». Αυτό λοιπόν το οικητήριο όλων των ανθρώπων, και αυτήν την κοιλάδα, λέει, θα τη γεμίσω με δικές μου εκκλησίες· πράγμα που ακριβώς υπονοεί λέγοντας: «Θα καταμετρήσω σκηνές». Και ο Ακύλας κατά τον εξής τρόπο το ερμήνευσε: «Κοιλάδα συσκιασμών θα καταμετρήσω». Έπειτα, όπως, λέει, δικός μου έγινε ο Γαλαάδ, και δικός μου έγινε κάποτε ο Μανασσής, και ο Εφραίμ ήταν κάποτε, όταν υπήρχε, «κραταίωση της κεφαλής μου», ή, κατά τον Σύμμαχο, «ισχύς της αρχής μου»· και ομοίως, όπως ακριβώς ήταν κάποτε «ο Ιούδας ο βασιλιάς μου», ή, κατά τον Ακύλα, «Ιούδας ο ακριβαστής μου»· με τον ίδιο τρόπο θα είναι και η χώρα των αλλοφύλων και η πόλη που ονομάζεται Μωάβ· διότι θα γίνει «λέβητας της ελπίδας μου», ή, κατά τον Ακύλα: «λέβητας του λουτρού μου»· ή «λέβητας της αμεριμνίας μου», κατά τον Σύμμαχο. Τον δε Εφραίμ τον ονόμασε κραταίωση της κεφαλής του, ή ισχύ της αρχής του· επειδή ακριβώς εκείνοι από τη φυλή του Εφραίμ που βασίλευσαν, κυβέρνησαν κάποτε στη Σαμάρεια τις εννιάμισι φυλές του Ισραήλ.

Επειδή ο Ιωσήφ απέκτησε δύο παιδιά, τον Εφραίμ και τον Μανασσή, οι απόγονοι του Εφραίμ, αφού αποσχίστηκαν από την Ιερουσαλήμ, ίδρυσαν το βασίλειό τους στη Σαμάρεια και στην προαναφερθείσα Συχέμ, που ονομάζεται και Σίκιμα· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ο Εφραίμ είναι η κραταίωση της κεφαλής μου», ή, «η δύναμη της εξουσίας μου»· ενώ εκείνοι που προήλθαν από τον Μανασσή κατείχαν τη Γαλαάδ· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Δική μου είναι η Γαλαάδ, και δικός μου είναι ο Μανασσής». Διότι ο μεν τόπος υποδηλωνόταν από τη Γαλαάδ, ενώ οι κάτοικοι από τον Μανασσή. Όπως λοιπόν αυτοί, λέει, έγιναν δικοί μου, δηλαδή και οι γιοι του Μανασσή που κατοίκησαν τη Γαλαάδ, και οι γιοι του Εφραίμ που εξουσίασαν τον λαό στα Σίκιμα· αλλά και όπως στην ίδια την Ιερουσαλήμ εκείνοι που βασίλευσαν από τη φυλή του Ιούδα ήταν δικοί μου, και βασιλιάδες της δικής μου μερίδας· έτσι θα γίνουν κάποτε δικά μου και τα έθνη των αλλοφύλων. Και υποδηλώνει όλους τους αλλοφύλους μέσω του Μωάβ και μέσω της Ιδουμαίας, συμπεριλαμβάνοντας μέσω αυτών των δύο εθνών, στα οποία είχε απαγορευτεί να εισέρχονται στην Εκκλησία του Θεού, και όλα τα υπόλοιπα.

Είναι γραμμένο λοιπόν: «Αμμωνίτες και Μωαβίτες δεν θα εισέλθουν στην Εκκλησία του Κυρίου μέχρι τρίτης και τέταρτης γενεάς, και έως τον αιώνα.» Ο Μωάβ και ο Αμμάν έγιναν υιοί του Λωτ από παράνομη συνεύρεση με τις θυγατέρες του, και από το σπέρμα των Σοδόμων· τους απογόνους των οποίων, τους Μωαβίτες και τους Αμμωνίτες, ο νόμος του Μωυσή τους καθιστά απόβλητους. Αλλά ο παρών νόμος αναγγέλλει άριστα χαρμόσυνη είδηση στον Μωάβ λέγοντας: «Ο Μωάβ, λέβητας της ελπίδας μου»· σε άλλο δε έθνος, το οποίο προέρχεται από τον Ησαύ, προμηνύει τα αγαθά, προσθέτοντας στη συνέχεια: «Στην Ιδουμαία θα απλώσω το υπόδημά μου.» Ιδουμαία δε ονομάστηκε από τον Εδώμ· και αυτός ήταν ο Ησαύ, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ας μην είναι κανείς πόρνος, ή βέβηλος, όπως ο Ησαύ.» Και χιλιάδες άλλες προφητείες έχουν ειπωθεί εναντίον των Ιδουμαίων και της Ιδουμαίας. Αλλά ο παρών λόγος αναγγέλλει τα άριστα και σε αυτούς, καθώς ο Θεός λέγει: «Στην Ιδουμαία θα απλώσω το υπόδημά μου.» Στη συνέχεια, και για τα υπόλοιπα έθνη αδιακρίτως προσθέτει: «Σε εμένα υποτάχθηκαν αλλόφυλοι», ή «έγιναν φίλοι». Λέβητα δε της δικής του ελπίδας ονομάζει τον Μωάβ, ή λέβητα του δικού του λουτρού, ή της δικής του αμεριμνησίας· επειδή διαφορετικά δεν του ήταν δυνατόν, αφού μια φορά έγινε απόβλητος, να προσέλθει στην Εκκλησία του Θεού, παρά μόνο μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας. Όπως λοιπόν αφού ξεπλύθηκε μέσα σε λέβητα και καθαρίστηκε από την προηγούμενη ασέβεια, αξιώνεται της χάριτος, και έτσι αποκτά την αμεριμνησία.

Και αυτά, τα οποία έχουν πραγματοποιηθεί εμπράκτως, μπορεί κανείς να τα διαπιστώσει ιδίοις όμμασι, εάν επισκεφθεί τη χώρα των Αράβων και δει τα πληθυσμιακά τους πλήθη, δηλαδή τους Μωαβίτες και τους Αμμανίτες, να γεμίζουν τις Εκκλησίες του Θεού. Ομοίως δε λέγει και, «Στην Ιδουμαία θα πατήσω με το υπόδημά μου», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. Και αυτήν την προφητεία δεν θα ήταν καθόλου δύσκολο να τη διαπιστώσει κανείς, εάν επισκεφθεί τη χώρα των Ιδουμαίων και αντικρίσει με τα μάτια του τα πλήθη των εκεί Εκκλησιών του Θεού· έτσι ώστε να μη διστάσει κάποιος να ομολογήσει ότι πράγματι πραγματοποιήθηκε επίβαση στους τόπους εκείνους. Για τους λόγους αυτούς, ελέχθη προηγουμένως: «Ο Θεός ελάλησε εν τω αγίω αυτού· θα αγαλλιάσω». Διότι, επειδή επρόκειτο να ανακληθεί προς σωτηρία ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, ταιριαστά προς τη φιλανθρωπία του, συγχαιρόταν για τη σωτηρία των σωζομένων. Εξάλλου, ως «υπόδημά» του δεν θα έσφαλλες αν ονόμαζες τους αποστόλους, ή εκείνους που μέχρι και σήμερα διακονούν το κήρυγμα γι' αυτόν. Όλα αυτά λοιπόν τα ενήργησε ο Θεός, όταν κατά τις έσχατες ημέρες ελάλησε σε εμάς εν τω αγίω αυτού.

Σύμφωνα δε με άλλη εκδοχή, ο Θεός, αφού μίλησε στο άγιό του, προσκάλεσε στη δική του χάρη όλους ανεξαιρέτως, Ιουδαίους και Έλληνες, καθώς και τα έθνη όλης της οικουμένης. Γι' αυτό απαρίθμησε τη Σίκιμα και τον Γαλαάδ, τον Μανασσή και τον Εφραίμ, τον Ιούδα και τον Μωάβ, την Ιδουμαία και όλους τους αλλοφύλους, αξιώνοντας ισότιμα με την ίδια κλήση ολόκληρο το γένος των ανθρώπων· ωστόσο, καλεί πρώτους εκείνους από τον Ισραήλ. Διότι έπρεπε τα πρωτεία και οι απαρχές του ευαγγελικού κηρύγματος να απονεμηθούν πρώτα σε αυτούς, εξαιτίας των υποσχέσεων προς τους πατέρες τους, για τις οποίες και ο ίδιος ο Σωτήρας κήρυττε το Ευαγγέλιο πρώτα σε αυτούς, δίνοντας μαρτυρία και λέγοντας: «Δεν ήλθα παρά μόνο για τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Και τους αποστόλους του προέτρεπε να κηρύξουν το Ευαγγέλιο πρώτα σε αυτούς, λέγοντας: «Σε δρόμο εθνών μην πάτε, και σε πόλη Σαμαρειτών μην εισέλθετε· αλλά μάλλον να πορεύεστε προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ». Έπειτα, μετά από αυτούς, πρόσταξε τους μαθητές του να ευαγγελιστούν όλα τα έθνη στο όνομά του.

Έπειτα, αφού ο Θεός είπε: «Πάνω στην Ιδουμαία θα απλώσω το υπόδημά μου», εκφράζει τον θαυμασμό του για τον λόγο αυτόν, για το αν δηλαδή επρόκειτο ποτέ ο ίδιος ο Θεός, φορώντας υπόδημα, να πατήσει όχι στην Ιερουσαλήμ, ούτε στη Σαμάρεια, ούτε σε καμία άλλη περιοχή του Ισραήλ, αλλά στη γη των αλλόφυλων Ιδουμαίων.

Γι' αυτό μακαρίζει μεν αυτούς, στους οποίους επρόκειτο να επιδημήσει ο Θεός· κάνει δε την ευχή να αξιωθεί κάποτε και ο ίδιος να δει αυτό το θέαμα. Γι' αυτό λέει: «Ποιος θα με φέρει σε πόλη οχυρωμένη; Ή ποιος θα με οδηγήσει έως την Ιδουμαία;» Διότι ευχόταν να οδηγηθεί και να παραταθούν τα χρόνια της ζωής του μέχρι εκείνον τον καιρό, κατά τον οποίο επρόκειτο ο Θεός να εκτείνει το υπόδημά Του πάνω στην Ιδουμαία, ώστε να δει το μέγα θέαμα, δηλαδή τον Θεό να επιδημεί ανάμεσα στους ανθρώπους και να περπατά στην Ιδουμαία, και τους αλλοφύλους να υποτάσσονται σε Αυτόν και να γίνονται φίλοι Του. Γι' αυτό λέει: «Ποιος θα με οδηγήσει έως την Ιδουμαία;» Και «πόλη οχυρωμένη» ονομάζει την Εκκλησία του Θεού, η οποία είναι περιφραγμένη με στερεό και οχυρότατο τείχος, δηλαδή με τη σωτήρια δύναμη, την οποία ευχόταν να δει και την ίδια. Γι' αυτό έλεγε: «Ποιος θα με φέρει σε πόλη οχυρωμένη;» Πρόσεξε δε πώς δεν ευχήθηκε να οδηγηθεί έως την Ιερουσαλήμ, ή έως τη Γαλαάδ, ή έως τη Συχέμ, ή έως τον Εφραίμ, ή έως τον Ιούδα· αλλά σαν να έμεινε έκπληκτος από το παράδοξο της υπόσχεσης, εάν δηλαδή οι απόγονοι του μισητού και πόρνου Ησαύ επρόκειτο τότε να τύχουν τέτοιας χάριτος, ώστε να τους επισκεφθεί ο Θεός, εύχεται λέγοντας: «Ποιος θα με οδηγήσει έως την Ιδουμαία;»

Διότι αυτό ελπίζω. Ο Μωάβ είναι ο λέβητας της ελπίδας μου. Πιο καθαρά και πιο σαφώς ερμήνευσε το νόημα ο Ακύλας και η πέμπτη μετάφραση· στις οποίες έχει ειπωθεί: «Ο Μωάβ είναι ο λέβητας του λουτρού μου», δηλαδή, το δοχείο του λουτρού μου. Ο δε Σύμμαχος λέει: «Θα είναι ο Μωάβ ο λέβητας της αμεριμνησίας μου». Εγώ δε γνωρίζω, έχοντας ακούσει κάποιον λόγο που παραδόθηκε μυστικά από κάποιον Εβραίο σχετικά με τα χωρία αυτά· διότι έλεγε ότι μέσω των προκείμενων δηλώνεται μυστικά η κατά σάρκα γέννηση του Χριστού, που προήλθε από το γένος του Μωάβ μέσω της Μωαβίτισσας Ρουθ, από την οποία κατάγεται και ο βασιλιάς Δαβίδ, από το σπέρμα του οποίου γεννήθηκε κατά σάρκα ο Χριστός του Θεού, ο Οποίος διήλθε και το βάπτισμα από τον Ιωάννη και το λουτρό στον Ιορδάνη.

«Μωὰβ λέβης τῆς ἐλπίδος μου». Μου φαίνεται ότι ο Θεός μέσω αυτών υπόσχεται και στον Μωάβ τη χάρη της κλήσεως, με κανέναν άλλον τρόπο παρά μέσω του λουτρού της παλιγγενεσίας. Εφόσον δε στον Μωάβ υπόσχεται τέτοια πράγματα, μας επιτρέπει να εννοήσουμε τα ίδια και για τα υπόλοιπα έθνη. Διότι, όταν η προφητεία αποδέχεται τους Μωαβίτες, αυτούς που παλαιότερα ήταν αποκλεισμένοι, είναι φανερό ότι μέσω αυτών προδιαγράφει αγαθές ελπίδες και για τα υπόλοιπα έθνη.

Με τον Θεό θα κατορθώσουμε δύναμη, και αυτός θα εξουθενώσει αυτούς που μας θλίβουν. Δηλαδή, θα επιβώ και θα περπατήσω ανάμεσα στα έθνη. Διότι οι Ιδουμαίοι ήταν οι απόγονοι του μισητού Ησαύ, για τον οποίο έχει ειπωθεί: Δεν ήταν αδελφός του Ιακώβ ο Ησαύ; λέει ο Κύριος· και, Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ μίσησα. Θα ρίξω λοιπόν, λέει, το υπόδημά μου, όχι πλέον επάνω στον Ισραήλ, ούτε στη γη της Ιουδαίας, ούτε μόνο στα Ιεροσόλυμα, αλλά επάνω σε αυτήν ακριβώς τη χώρα του μισητού. Θα επιβώ λοιπόν στους άλλοτε εχθρούς, κατατάσσοντάς τους σε τόπο φίλων. Σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι. Αντί αυτού, ο μεν Ακύλας λέει: Με τους Φιλισταίους θα συνεταιριστώ· η δε πέμπτη έκδοση: Ανάμεσα στους αλλοφύλους θα τιμηθώ· και ο 59ος ψαλμός: Σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι. Αποτελεί δε σημείο της γνώσης του Θεού, της φιλίας, της συναναστροφής και της αγάπης, το να υποταχθούν σε αυτόν οι άλλοτε ανυπότακτοι, οι οποίοι ήταν μεν αποξενωμένοι από τον Θεό, υποχείρια δε σε πονηρούς δαίμονες.

Γνωρίζουμε, λοιπόν, ότι μέσα από τη χρήση της Αγίας Γραφής ο όρος αυτός είναι πολύσημος και δεν εφαρμόζεται πάντοτε στα ίδια νοήματα, αλλά άλλοτε μεν σημαίνει αυτό, άλλοτε δε υποδεικνύει κάτι άλλο· για παράδειγμα: «Οι δούλοι», λέει, «ας υποτάσσονται στους δικούς τους κυρίους»· και σχετικά με την άλογη φύση, ότι έχει υποταχθεί στον άνθρωπο από τον Θεό, όπως λέει ο προφήτης: «Τα πάντα υπέταξας κάτω από τα πόδια του»· και σχετικά με εκείνους που έχουν καθυποταχθεί μέσω του πολέμου, λέει: «Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας»· και πάλι, κάνοντας μνεία σε εκείνους που σώζονται μέσω της επιγνώσεως, λέει εκ προσώπου του Θεού: «Σε εμένα υποτάχθηκαν αλλόφυλοι». Με αυτό φαίνεται πως είναι κάπως συγγενικό εκείνο που εξετάστηκε από εμάς στον εξηκοστό πρώτο ψαλμό, με τη φράση: «Δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου στον Θεό;»· και πέρα από όλα αυτά, υπάρχει και εκείνο που προβάλλεται εναντίον μας από τους εχθρούς μας από την Προς Κορινθίους επιστολή, ότι: «Τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα».

Ιούδας: Όσοι εξομολογούνται θα δεχθούν τη βασιλεία του Θεού· διότι το όνομα Ιούδας ερμηνεύεται εξομολόγηση. Μωάβ λέβης: Το Μωάβ ερμηνεύεται πατέρας· και ο λέβητας είναι το σκεύος στο οποίο κρατείται το νερό. Αναφέρεται λοιπόν στο βάπτισμα, όπως ακριβώς δόθηκε στον Υιό η φωνή του Πατέρα όταν εκείνος βαπτιζόταν. «Ελπίδα», δηλαδή για τον άνθρωπο. Στην Ιδουμαία: Ιδουμαία ερμηνεύεται αυτή που εκλείπει, κάνοντας φανερό ότι, καθώς ο άνθρωπος εξέλειπε, ήλθε στη γη ο Χριστός, για να σώσει το ανθρώπινο γένος. Σε μένα οι αλλόφυλοι: Τα έθνη, καταπατούμενα από τους δαίμονες, υποτάχθηκαν στην πίστη· διότι αλλόφυλοι ερμηνεύονται οι καταπατούμενοι. Ποιος θα οδηγήσει: Υπαινίσσεται τη νέα Ιερουσαλήμ, η οποία ονομάζεται πόλη του μεγάλου Βασιλιά. Ποιος θα καθοδηγήσει: Δηλαδή, ποιος έκανε τον Λόγο να έλθει στη γη που εξέλειπε, αν όχι ο Πατέρας; Διότι Ιδουμαία ερμηνεύεται αυτή που εκλείπει. Δεν είσαι εσύ, ο Θεός: Τα έθνη λένε στον Θεό: [Μας απέρριψες] εξαιτίας της ειδωλολατρίας, αλλά επειδή πιστέψαμε σωθήκαμε. Και δεν θα εξέλθεις: Διότι ούτε με τη δική μας δύναμη ούτε με τη δικαιοσύνη μας εξέλεξες, λένε τα έθνη, αλλά ως Θεός με τη χάρη σου μας έσωσες. Δώσε μας: Κράζουν τα έθνη, για να λυτρωθούν από τη μανία των ειδώλων. Και μάταιη: Διότι ούτε οι προφήτες ούτε οι πατριάρχες μπόρεσαν να σώσουν τον άνθρωπο, αλλά ο Θεός Λόγος με την έλευσή Του τον έσωσε. Και με τον Θεό: Τα έθνη, επιδεικνύοντας την πίστη, εξουθενώνουν τους δαίμονες· διότι αυτοί θλίβουν πάντοτε τον άνθρωπο.

Διότι ο Εφραίμ ερμηνεύεται ως καρποφορία. Ιούδας: Διότι αυτοί που εξομολογούνται επιτυγχάνουν τη βασιλεία. Επειδή ο Ιούδας ερμηνεύεται ως εξομολόγηση. Μωάβ: Ο πατέρας του υιού είναι πλήρωμα ελπίδας. Διότι ως «λέβητα» εννοεί το βάπτισμα, στο οποίο εναποτίθεται η ελπίδα των πιστών. Επειδή ο Μωάβ ερμηνεύεται ως πατέρας. «Επί την Ιδουμαίαν»: Σε αυτούς που απομακρύνθηκαν από τον Θεό· διότι η Ιδουμαία ερμηνεύεται ως «εκλείπουσα». Εκεί θα απλώσω το ευαγγελικό κήρυγμα· διότι ως υπόδημα του Θεού νοείται το Ευαγγέλιο, ως ασφάλεια, επειδή σε αυτό ασφαλίστηκαν τα πόδια των πιστών. «Εμοί»: Αυτοί που πέφτουν (ή ξεπέφτουν) στην αμαρτία υποτάχθηκαν στον Θεό διά της μετανοίας. Διότι οι αλλόφυλοι ερμηνεύονται ως «πίπτοντες». «Τις απάξει»: Η Γραφή ονομάζει την Ιερουσαλήμ περιοχή, καθώς περιβάλλεται από τους προφήτες και όλες τις δυνάμεις. Υπαινίσσεται δε την άνω Ιερουσαλήμ, αυτήν στους ουρανούς, στην οποία σπεύδουν όλοι οι άγιοι. «Τις οδηγήσει»: Δηλαδή, ποιος θα με οδηγήσει προς τον Θεό, λέγει ο άνθρωπος, εμένα που χάνομαι εξαιτίας της αμαρτίας;

Διότι η Ιδουμαία ερμηνεύεται ως «εκλείπουσα». «Όχι εσύ»: Εσύ ο ίδιος μας απέρριψες εξαιτίας της ασέβειάς μας, αλλά μας ανακάλεσες εξαιτίας της ευσπλαχνίας σου. «Και όχι»: Διότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από τη δική μας δύναμη ή συμμαχία· επειδή ο Θεός είναι ανενδεής στα πάντα. «Δώσε μας»: Δηλαδή, βοήθησέ μας μέσα στη θλίψη. «Και μάταιη»: Διότι άνθρωπος δεν μπορεί να σώσει άνθρωπο. Αλλά και αν σώζει, σώζει μόνο προσωρινά. Εσύ, λοιπόν, δώσε μας βοήθεια ως συμπαθής Θεός. «Στον Θεό»: Διότι το να έχει κανείς θάρρος στον Θεό είναι ασφαλές και βέβαιο και σωτήριο και αψευδές. «Και αυτός»: Ο Θεός εξουθένωσε τους δαίμονες με το να σώσει τον άνθρωπο. Διότι αυτοί έθλιψαν τον άνθρωπο από την αρχή, ως εχθροί του.

Αλλά βέβαια και διαμετρά, δηλαδή μοιράζει με μέτρο. Διότι στον καθένα δίδεται η φανέρωση του Πνεύματος για το συμφέρον του. «Ο Μωάβ είναι ο λέβητας της ελπίδας μου». Μέσω του Μωάβ υπονοεί τα έθνη· τα ονομάζει δε λέβητα ελπίδας, δηλαδή εκείνους που θερμαίνουν και αναζωπυρώνουν την ελπίδα σε αυτόν. Και πώς την θερμαίνουν; Με το νοητό πυρ της ενέργειας του Πνεύματος.

Διότι βλέπεις τον λέβητα να θερμαίνεται με φωτιά. «Πάνω στην Ιδουμαία θα εκτείνω το υπόδημά μου». Ο Χριστός δείχνει πώς κατέστησε υποταγμένη την Εκκλησία των εθνών, η οποία προηγουμένως προερχόταν από τον Ισραήλ, εκτείνοντας και μέχρι αυτούς το υπόδημα, δηλαδή το Ευαγγέλιο. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας ο Ιωάννης ο Βαπτιστής έλεγε: Έρχεται οπίσω μου εκείνος, του οποίου δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα του υποδήματός του. Διότι δεν είχε έρθει ακόμη ο καιρός να φανερωθεί το Ευαγγέλιο. Έτσι το ονομάζει και ο Παύλος, διότι λέει: «Αφού υποδηθείτε στα πόδια την ετοιμασία του Ευαγγελίου της ειρήνης». Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, ο Ιησούς υπέταξε σε αυτόν τους αλλοφύλους, δηλαδή τους προερχόμενους από τα έθνη, και ως υποταγμένους τους συγκέντρωσε στην κληρονομία του Ισραήλ. «Ποιος θα με οδηγήσει σε πόλη περιοχής;» Πόλη περιοχής ονομάζει την Εκκλησία. Διότι μέσα σε αυτήν περιέχονται όλα τα μυστήρια του Χριστού, και ο νόμος και οι προφήτες περιέχονται διαμέσου της ίδιας πολιτείας.

Εκείνος όμως που έρχεται ύστερα από εμένα είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα. Και ποια υποδήματα φορούσε ο Κύριος, τα οποία θα έπρεπε να βασταχθούν, ώστε να λέει: Δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα; Εδώ ως υποδήματα εννοεί τα μυστήρια της θείας Οικονομίας· διότι υποδήματα ονομάζεται η ενανθρώπηση του Κυρίου. Και μάρτυρας γι' αυτό είναι ο ίδιος ο Κύριος, ο οποίος ανακράζει μέσω του προφήτη: Επάνω στην Ιδουμαία θα εκτείνω το υπόδημά μου. Γι' αυτόν τον λόγο και η ενανθρώπηση του Κυρίου ονομάστηκε υποπόδιο, επειδή εμφανίστηκε επί της γης και κατέλαβε τα πέρατα της γης. Αυτό ακριβώς, κάνοντας φανερό και από τις δύο απόψεις, αναφωνούσε ο προφήτης: Υψώνετε τον Κύριο τον Θεό μας και προσκυνείτε το υποπόδιο των ποδιών του.

Πιο καθαρά και με μεγαλύτερη σαφήνεια το ερμήνευσε ο Ακύλας και η πέμπτη έκδοση, στα κείμενα των οποίων αναφέρεται: «Ο Μωάβ είναι ο λέβητας του λουτρού μου», δηλαδή, το δοχείο του λουτρού μου. Εγώ όμως γνωρίζω, έχοντας ακούσει μια διδασκαλία που παραδόθηκε μυστικά από κάποιον Εβραίο· διότι έλεγε ότι μέσα από αυτά τα λόγια δηλώνεται μυστικά η κατά σάρκα γέννηση του Χριστού από το γένος του Μωάβ, η οποία παρελήφθη μέσω της Μωαβίτισσας Ρουθ, από την οποία γεννήθηκε ο βασιλιάς Δαβίδ, από το σπέρμα του οποίου γεννήθηκε κατά σάρκα ο Χριστός.

Μου φαίνεται δε ότι ο Θεός δια μέσου αυτών υπόσχεται και στον Μωάβ τη χάρη της κλήσεως, δια του λουτρού της παλιγγενεσίας. Επειδή λοιπόν τέτοια υπόσχεται στον Μωάβ, μας αφήνει να εννοήσουμε τα ίδια και για τα υπόλοιπα έθνη. Αυτό άλλωστε το δηλώνει η συνέχεια της προφητείας. Διότι οι Ιδουμαίοι κατάγονταν από τον μισητό Ησαύ. «Θα ρίξω λοιπόν το υπόδημά μου πάνω στην ίδια εκείνη τη χώρα του μισητού»· θα πατήσω, δηλαδή, επάνω στους παλαιούς εχθρούς, κατατάσσοντάς τους στη θέση των φίλων. «Ποιος θα με οδηγήσει εις πόλιν περιοχής; Ή ποιος θα με οδηγήσει έως την Ιδουμαία; Μήπως όχι εσύ, που μας απέρριψες;». Έχοντας πληροφορηθεί ο προφήτης την κλήση των εθνών, και μέσω του νθ' ψαλμού μακαρίζει εκείνους που αξιώνονται να δουν τα όσα αφορούν τους Ιουδαίους, ευχόμενος να είναι και αυτός ένας από αυτούς. Τη δε λέξη «Περιοχής», ο Σύμμαχος την απέδωσε ως «Περιπεφραγμένην», η οποία είναι η Εκκλησία.

Εύχεται δε να έλθει και στην Ιδουμαία, επί της οποίας θα εκτείνει το υπόδημα και τη χάρη που πρόκειται να δοθεί στα έθνη. Το δε «Οὐχὶ σύ», ο Σύμμαχος το απέδωσε ως «Εἰ μὴ σὺ ὁ Θεός», εννοώντας Εκείνον που δεν συμμαχεί πλέον μαζί μας, αλλά μας κατέστησε δούλους. Διότι δεν θα υποκύπταμε σε ήττα, εάν εσύ ήσουν ο στρατηγός μας.

«Ιούδας ο βασιλιάς μου, Μωάβ ο λέβητας της ελπίδας μου». Το όνομα «Ιούδας» ερμηνεύεται ως εξομολόγηση· διότι η εξομολόγηση διά των προσευχών αποτελεί την αρχή κάθε αγαθού μεταξύ των αγίων. Δύναται όμως να εννοηθεί ως «Ιούδας» και ο Κύριος, ο οποίος είναι ο αληθινός «βασιλιάς» του πνευματικού Ισραήλ, αυτού δηλαδή που βλέπει τον Θεό, Εκείνος που για χάρη μας, όταν έγινε άνθρωπος, εξομολογείτο προς τον Πατέρα και έλεγε: «Εξομολογούμαι σε εσένα, Πάτερ άγιε». Το δε όνομα «Μωάβ» ερμηνεύεται ως έντερο (σπλάχνο) του πατέρα, και νοείται ως το δικό μας σώμα, μέσω του οποίου, κατά την πρακτική φιλοσοφία, δίκην λουτρού —όπως ακριβώς δηλώνει σαφώς η λέξη λέβητας— επιτελείται η κάθαρση των αμαρτημάτων· διότι η κάθαρση είναι ο «λέβητας της ελπίδας», δηλαδή η ετοιμότητα που αποκτάται διά του βίου κατά την κάθαρση για την κληρονομιά των αγαθών που έχουν αποταμιευθεί για εμάς σύμφωνα με τις ελπίδες μας. Δύναται δε πάλι ο «Μωάβ» να εννοηθεί και ως η σάρκωση του Κυρίου· διότι ο αληθινός «λέβητας της ελπίδας» μας, δηλαδή αυτός που απορρύπτει και καθαρίζει τις δικές μας κηλίδες και τους μολυσμούς από την αμαρτία, έγινε για εμάς Υιός ανθρώπου και ονομάστηκε έτσι.

«Πάνω στην Ιδουμαία θα απλώσω το υπόδημά μου, σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι». Η «Ιδουμαία» ερμηνεύεται ως αιματώδης πηλός. Μπορεί δε να εκληφθεί και ως η σάρκα του Κυρίου, μέσω της οποίας εισήλθε στα ανθρώπινα σαν μέσω «υποδήματος», καθώς με άλλον τρόπο η κτίση δεν μπορούσε να χωρέσει τον Ποιητή, ο οποίος είναι από τη φύση του άπειρος και αχώρητος. Μπορεί όμως πάλι να νοηθεί και ως η σάρκα του καθενός μας, πάνω στην οποία «απλώνουμε το υπόδημα», δηλαδή την άσκηση και την εγκράτεια που φρουρεί την ψυχή από τα πονηρά τριβόλια και τα αγκάθια του διαβόλου —διότι αυτό πρέπει να νοηθεί ως υπόδημα—· διότι χωρίς άσκηση και αυστηρή εγκράτεια, είναι αδύνατον ο ασκητής της ευσέβειας να καταβάλει τα πάθη της σάρκας.

Μπορεί πάλι να νοηθεί ως υπόδημα της ψυχής και η αίσθηση που έχει νεκρωθεί μέσω του λόγου και της θεωρίας, δια της οποίας η ψυχή, πατώντας πάνω στα αισθητά, διαπορεύεται αυτόν τον αιώνα αβλαβώς, αναλογιζόμενη τους πνευματικούς λόγους του μέσω της αίσθησης που λειτουργεί ως υπόδημα, και συλλέγοντας τις διαφορές των ορατών πραγμάτων κατά το είδος και το σχήμα, με σκοπό την κατανόηση και την επίγνωση του ενός, μόνου και αρχικού Λόγου. «Σε εμένα υποτάχθηκαν αλλόφυλοι»· διότι όταν ο Κύριος επισκέφθηκε εν σαρκί τους δικούς μας τόπους, υποτάχθηκαν στο κράτος της ισχύος του όχι μόνο τα πνεύματα της πονηρίας που καταργήθηκαν, αλλά και όλα τα έθνη υπέκυψαν, αποδεχόμενα μέσω της κλήσεως το σωτήριο κήρυγμα του Ευαγγελίου. Όμως, οι «αλλόφυλοι» «υποτάσσονται» και σε κάθε δίκαιο, όταν εκείνος, θέτοντας ως υπόδημα στη γη της σάρκας του την εγκράτεια που νεκρώνει τον νόμο της αμαρτίας, δαμάσει όχι μόνο τα ακάθαρτα πάθη που εμφωλεύουν σε αυτήν, αλλά και καταργήσει τους πονηρούς δαίμονες που τα ενεργούν.

Ψαλμός νθ'. Εις το τέλος· για εκείνους που πρόκειται να αλλοιωθούν ακόμη, ως στηλογραφία για τον Δαβίδ, για διδαχή, όταν πυρπόλησε τη Μεσοποταμία της Συρίας και τη Συρία Σωβά, και επέστρεψε ο Ιωάβ και πάταξε τον Εδώμ στην κοιλάδα των αλάτων, δώδεκα χιλιάδες. «Ο Θεός, μας απώθησες και μας κατέβαλες, οργίστηκες και» πάλι «μας σπλαγχνίστηκες. Συντάραξες τη γη και την αναστάτωσες· γιάτρεψε τα συντρίμματά της, διότι κλονίστηκε». Διότι αυτά και τα παρόμοια λέχθηκαν προς τον Δαβίδ για κάποιους εμπρησμούς και άλλα θλιβερά γεγονότα που συνέβησαν τότε. Αρμόζει όμως και σε ολόκληρο τον βίο, επειδή από τη ζωή δεν λείπουν οι εμπρησμοί, οι σεισμοί και οι διάφορες μάστιγες. Έπειτα λέει: «Ο Θεός μίλησε στο άγιό του», δηλαδή ο Πατέρας προς τον Υιό: «Θα αγαλλιάσω και θα διαμερίσω τη Σίκιμα». Σίκιμα ονομάζεται η Ναζαρέτ, η πατρίδα της Παρθένου Μαρίας. Έπειτα πάλι για την Ιδουμαία λέει: «Θα εκτείνω το υπόδημά μου», υπονοώντας με το υπόδημα τη σάρκωση του Λόγου, και με την Ιδουμαία την οικονομία, με την οποία «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», όπως λέει, «σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι», αινισσόμενος τη σύναξη των εθνών. «Ποιος θα με οδηγήσει σε πόλη οχυρή;» δηλαδή, που πολιορκείται; ή «Ποιος θα με οδηγήσει έως την Ιδουμαία;» Κανείς άλλος, παρά μόνο η ευδοκία του Πατέρα προς εσένα, τον Υιό. «