Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 59:12

Ποια είναι, λοιπόν, παρά η Ιδουμαία; Και μέσω της Ιδουμαίας υποδηλώνει όλα τα έθνη που αποδέχθηκαν τη χάρη. Δεν είσαι εσύ ο Θεός που μας απέρριψες; Ποιος άλλος, λέγει, θα μπορούσε να μας οδηγήσει στην οχυρωμένη πόλη, παρά εσύ ο ίδιος, ο οποίος εξαιτίας των ανομιών μας, μας εξέβαλες από την οικειότητά σου;

Σχετικά με τους αλλοφύλους, πάλι, ο ίδιος προσθέτει: «Σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «Σε εμένα η Φυλιστιαία συνεταιρίστηκε»· σύμφωνα δε με τον Θεοδοτίωνα: «Με εμένα οι αλλόφυλοι συνήψαν φιλία». Αυτά ακριβώς, με τα ίδια ρήματα και με τις ίδιες λέξεις, έχουν λεχθεί και στον ρζ΄ ψαλμό, στον οποίο και, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, προφητεύεται ότι οι αλλόφυλοι θα συνάψουν φιλία με τον Θεό. Έχει γραφτεί, λοιπόν, και σε εκείνον: «Ο Μωάβ είναι ο λέβητας της ελπίδας μου. Πάνω στην Ιδουμαία θα ρίξω το υπόδημά μου, με εμένα οι αλλόφυλοι συνήψαν φιλία». Και αυτά μεν ανέπτυξε σχετικά με τους αλλοφύλους. Μετά από αυτά, εκ προσώπου του ιουδαϊκού λαού, η προφητεία και πάλι προσθέτει λέγοντας: «Δεν είσαι Εσύ ο Θεός, ο οποίος μας απώθησε, και δεν θα εκστρατεύσεις μαζί με τις δυνάμεις μας;». Αυτά βεβαίως είναι όμοια με εκείνα που ειπώθηκαν στην αρχή, στο εδάφιο: «Θεέ, μας απώθησες και μας κατέβαλες»· μέσω των οποίων σαφώς ομολογούν ότι οι ίδιοι έχουν απωθηθεί και καταβληθεί, και ότι δεν έχουν τον Θεό ως βοηθό στις δυνάμεις τους· ενώ οι αλλόφυλοι, γενικώς μεν όλοι, έχουν γίνει φίλοι του Θεού, ειδικότερα δε ο Μωάβ έχει γίνει ο λέβητας της ελπίδας Του, ή ο λέβητας του λουτρού Του, ή της αμεριμνησίας Του· και η Ιδουμαία έχει καταξιωθεί να δεχθεί το υπόδημα του Θεού.

Έτσι, λοιπόν, και στην προκειμένη περίπτωση θεσπίζεται ότι ο Θεός των όλων θα κατοικήσει μέσα στον άγιό Του, και ότι μέσα σε αυτόν και μέσω αυτού θα μιλήσει στους ανθρώπους· και ότι θα αποδεχθεί μαζί και ταυτόχρονα τον Εφραίμ, τον Μανασσή και τον Ιούδα· οι οποίοι παλαιότερα βρίσκονταν σε διάσταση, όταν ο μεν Ιούδας βασίλευε στην Ιερουσαλήμ, ο δε Εφραίμ στα Σίκιμα και στη Σαμάρεια, και ο Μανασσής κατοικούσε στη Γαλαάδ. Εφόσον, λοιπόν, δεν υπάρχει πλέον διαχωρισμός, ούτε διαίρεση μεταξύ τους, αυτούς καλεί πρώτους· έπειτα τους Μωαβίτες και τους Αμμανίτες, τους Ιδουμαίους και όλους τους υπόλοιπους ανθρώπους που κατοικούν σε ολόκληρη την οικουμένη. Μπορείς να το διαπιστώσεις αυτό από την ιστορία των Ευαγγελίων, πώς κατά τους χρόνους εκείνους που ο άγιος του Θεού επισκεπτόταν και τα Σίκιμα, και την ίδια τη Σαμάρεια, καθώς και την Ιερουσαλήμ, ο Ισραήλ ήταν τότε ενωμένος, και δεν υπήρχε καμία διαίρεση μέσα σε αυτόν· έτσι, και τους αποστόλους Του τους έστειλε αρχικά στα απωλωλότα πρόβατα του οίκου Ισραήλ· μετά δε από αυτά, χρησιμοποιώντας τους ίδιους σαν υποδήματα, αξίωσε της σωτήριας χάρης το γένος όλων των ανθρώπων. «Ποιος θα με οδηγήσει σε οχυρωμένη πόλη; Ή ποιος θα με οδηγήσει μέχρι την Ιδουμαία; Όχι εσύ, Θεέ, που μας απέρριψες, και δεν θα εκστρατεύσεις μαζί με τις δυνάμεις μας;» Αφού εμβάθυνε στο νόημα των προλεχθέντων ο Προφήτης, εκπλήσσεται υπερβολικά για το θαύμα της παράδοξης μεταστροφής των αλλοφύλων εθνών.

Γι' αυτό, σε εκείνη τη φωνή αποδίδει εδώ το ίδιο νόημα λέγοντας: «Μήπως δεν είσαι εσύ, ο Θεός, που μας απέρριψες;». Διότι ποιος άλλος, λέει, μπορεί να μας δείξει την εκπλήρωση των υποσχέσεών σου και τα αποτελέσματα των λόγων σου, παρά εσύ ο ίδιος που μας απέρριψες; Ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Παρά εσύ, ο Θεός που μας απέρριψες και δεν εκστράτευσες μαζί με τα στρατεύματά μας;». Διότι εσύ, Κύριε, μας απέρριψες και μας κατέβαλες· αλλά, ενώ στο παρελθόν είχες τη συνήθεια να εκστρατεύεις και να συμπολεμάς με τις δικές μας δυνάμεις, τώρα που πραγματοποίησες την κλήση των εθνών, μας απέρριψες και δεν εκστρατεύεις πλέον μαζί με τις δυνάμεις μας.

Ιούδας: Όσοι εξομολογούνται θα δεχθούν τη βασιλεία του Θεού· διότι το όνομα Ιούδας ερμηνεύεται εξομολόγηση. Μωάβ λέβης: Το Μωάβ ερμηνεύεται πατέρας· και ο λέβητας είναι το σκεύος στο οποίο κρατείται το νερό. Αναφέρεται λοιπόν στο βάπτισμα, όπως ακριβώς δόθηκε στον Υιό η φωνή του Πατέρα όταν εκείνος βαπτιζόταν. «Ελπίδα», δηλαδή για τον άνθρωπο. Στην Ιδουμαία: Ιδουμαία ερμηνεύεται αυτή που εκλείπει, κάνοντας φανερό ότι, καθώς ο άνθρωπος εξέλειπε, ήλθε στη γη ο Χριστός, για να σώσει το ανθρώπινο γένος. Σε μένα οι αλλόφυλοι: Τα έθνη, καταπατούμενα από τους δαίμονες, υποτάχθηκαν στην πίστη· διότι αλλόφυλοι ερμηνεύονται οι καταπατούμενοι. Ποιος θα οδηγήσει: Υπαινίσσεται τη νέα Ιερουσαλήμ, η οποία ονομάζεται πόλη του μεγάλου Βασιλιά. Ποιος θα καθοδηγήσει: Δηλαδή, ποιος έκανε τον Λόγο να έλθει στη γη που εξέλειπε, αν όχι ο Πατέρας; Διότι Ιδουμαία ερμηνεύεται αυτή που εκλείπει. Δεν είσαι εσύ, ο Θεός: Τα έθνη λένε στον Θεό: [Μας απέρριψες] εξαιτίας της ειδωλολατρίας, αλλά επειδή πιστέψαμε σωθήκαμε. Και δεν θα εξέλθεις: Διότι ούτε με τη δική μας δύναμη ούτε με τη δικαιοσύνη μας εξέλεξες, λένε τα έθνη, αλλά ως Θεός με τη χάρη σου μας έσωσες. Δώσε μας: Κράζουν τα έθνη, για να λυτρωθούν από τη μανία των ειδώλων. Και μάταιη: Διότι ούτε οι προφήτες ούτε οι πατριάρχες μπόρεσαν να σώσουν τον άνθρωπο, αλλά ο Θεός Λόγος με την έλευσή Του τον έσωσε. Και με τον Θεό: Τα έθνη, επιδεικνύοντας την πίστη, εξουθενώνουν τους δαίμονες· διότι αυτοί θλίβουν πάντοτε τον άνθρωπο.

Διότι η Ιδουμαία ερμηνεύεται ως «εκλείπουσα». «Όχι εσύ»: Εσύ ο ίδιος μας απέρριψες εξαιτίας της ασέβειάς μας, αλλά μας ανακάλεσες εξαιτίας της ευσπλαχνίας σου. «Και όχι»: Διότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από τη δική μας δύναμη ή συμμαχία· επειδή ο Θεός είναι ανενδεής στα πάντα. «Δώσε μας»: Δηλαδή, βοήθησέ μας μέσα στη θλίψη. «Και μάταιη»: Διότι άνθρωπος δεν μπορεί να σώσει άνθρωπο. Αλλά και αν σώζει, σώζει μόνο προσωρινά. Εσύ, λοιπόν, δώσε μας βοήθεια ως συμπαθής Θεός. «Στον Θεό»: Διότι το να έχει κανείς θάρρος στον Θεό είναι ασφαλές και βέβαιο και σωτήριο και αψευδές. «Και αυτός»: Ο Θεός εξουθένωσε τους δαίμονες με το να σώσει τον άνθρωπο. Διότι αυτοί έθλιψαν τον άνθρωπο από την αρχή, ως εχθροί του.

Μου φαίνεται δε ότι ο Θεός δια μέσου αυτών υπόσχεται και στον Μωάβ τη χάρη της κλήσεως, δια του λουτρού της παλιγγενεσίας. Επειδή λοιπόν τέτοια υπόσχεται στον Μωάβ, μας αφήνει να εννοήσουμε τα ίδια και για τα υπόλοιπα έθνη. Αυτό άλλωστε το δηλώνει η συνέχεια της προφητείας. Διότι οι Ιδουμαίοι κατάγονταν από τον μισητό Ησαύ. «Θα ρίξω λοιπόν το υπόδημά μου πάνω στην ίδια εκείνη τη χώρα του μισητού»· θα πατήσω, δηλαδή, επάνω στους παλαιούς εχθρούς, κατατάσσοντάς τους στη θέση των φίλων. «Ποιος θα με οδηγήσει εις πόλιν περιοχής; Ή ποιος θα με οδηγήσει έως την Ιδουμαία; Μήπως όχι εσύ, που μας απέρριψες;». Έχοντας πληροφορηθεί ο προφήτης την κλήση των εθνών, και μέσω του νθ' ψαλμού μακαρίζει εκείνους που αξιώνονται να δουν τα όσα αφορούν τους Ιουδαίους, ευχόμενος να είναι και αυτός ένας από αυτούς. Τη δε λέξη «Περιοχής», ο Σύμμαχος την απέδωσε ως «Περιπεφραγμένην», η οποία είναι η Εκκλησία.

Εύχεται δε να έλθει και στην Ιδουμαία, επί της οποίας θα εκτείνει το υπόδημα και τη χάρη που πρόκειται να δοθεί στα έθνη. Το δε «Οὐχὶ σύ», ο Σύμμαχος το απέδωσε ως «Εἰ μὴ σὺ ὁ Θεός», εννοώντας Εκείνον που δεν συμμαχεί πλέον μαζί μας, αλλά μας κατέστησε δούλους. Διότι δεν θα υποκύπταμε σε ήττα, εάν εσύ ήσουν ο στρατηγός μας.

Όμως και τότε, όταν με τη δική σου δύναμη θα έχουν αποβληθεί άλλοι, εμείς θα ανήκουμε στη μακάρια μερίδα, ενδυναμωνόμενοι από εσένα. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και δεν θα εκστρατεύσεις, ω Θεέ, μαζί με τις δυνάμεις μας;». Ο δε Σύμμαχος αναφέρει: «Και δεν θα προπορευθείς, Θεέ, με τα στρατεύματά μας;». Διότι ποτέ δεν ηττηθήκαμε όταν εσύ ήσουν στρατηγός και οδηγούσες την παράταξη. «Δώσε μας βοήθεια από τη θλίψη, Κύριε· διότι μάταιη είναι η σωτηρία που προέρχεται από τον άνθρωπο. Με τον Θεό θα κατορθώσουμε σπουδαία έργα, και αυτός θα εξουδενώσει τους εχθρούς μας». Σταμάτησε, λοιπόν, τα λυπηρά και πρόσφερέ μας τη δική σου συνδρομή· διότι από πουθενά αλλού δεν είναι δυνατόν να επιτύχουμε κάτι τέτοιο.

Ή, για να μιλήσω συνοπτικά, «πόλη περιοχής» είναι η γνωστική θεωρία των νοητών, και «Ιδουμαία» είναι η επιστήμη των αισθητών, προς τις οποίες «φέρει» και «οδηγεί» η μόνη σοφία του Θεού και Πατρός, ο μονογενής Υιός. Γι' αυτό, συνεχίζοντας ο προφήτης, λέει: «Δεν είσαι εσύ, Θεέ, που μας απώθησες;» δηλαδή ότι «εσύ, ο Θεός», που στην αρχή εξαιτίας της αμαρτίας «μας απώθησες», εσύ ο ίδιος, δείχνοντας οίκτο από τα σπλάχνα του ελέους σου, «μας εισάγεις σε πόλη περιοχής» και «μας οδηγείς έως την Ιδουμαία», σύμφωνα με την εξήγηση που δόθηκε προηγουμένως.

«Και δεν θα εξέλθεις, Θεέ, μαζί με τις δυνάμεις μας». Διότι δεν θα εξέλθει ο Θεός μαζί με εκείνον που στηρίζεται στον εαυτό του, που ελπίζει στο τόξο του και θεωρεί τη ρομφαία ως αιτία της σωτηρίας του, αλλά μαζί με εκείνους που χάρη στον ίδιο τον Θεό θα κατατροπώσουν τους εχθρούς και στο όνομά Του θα εξουθενώσουν όσους εγείρονται εναντίον τους· μαζί με αυτούς εύλογα θα εξέλθει ο Θεός για τον πόλεμο εναντίον των αοράτων εχθρών.

«Εσύ που μας απώθησες» δίκαια εξαιτίας της αμαρτίας και πάλι μας σπλαγχνίστηκες, «δώσε μας βοήθεια από τη θλίψη» και δεν θα χρειαστούμε βοήθεια ανθρώπου, αλλά «με τον Θεό θα δείξουμε δύναμη», δηλαδή, νίκη κατά των εχθρών, «και αυτός θα εξουθενώσει εκείνους που μας θλίβουν».

Διότι πράγματι υποτάχθηκαν στον Χριστό πολυάριθμα πλήθη αλλοεθνών που πίστεψαν σε αυτόν. «Ποιος θα με οδηγήσει σε πόλη οχυρωμένη;», δηλαδή, σε πόλη πολιορκημένη; «Ποιος θα με οδηγήσει έως την Ιδουμαία;», δηλαδή, καθώς η οικουμένη πολιορκείται από τις δαιμονικές λατρείες, ποιος θα τον ελευθερώσει από αυτήν τη φοβερή πολιορκία; «Δεν θα το κάνεις εσύ, Θεέ, που μας απέρριψες; Και δεν θα εκστρατεύσεις, Θεέ, μαζί με τα στρατεύματά μας; Δώσε μας βοήθεια από τη θλίψη, διότι μάταιη είναι η σωτηρία που προέρχεται από τους ανθρώπους».