Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 59:4

Διότι αυτά μας διδάσκει η Γραφή, λέγοντάς τα προς διδαχή. Διδασκόμαστε, λοιπόν, ότι κατά τον καιρό που εκείνος που προέρχεται κατά σάρκα από το σπέρμα του Δαβίδ πάταξε τους εχθρούς και έκανε δικά του τα έθνη, ο λαός των Ιουδαίων, έχοντας συναισθανθεί την τιμωρία του εξαιτίας της στάσης του απέναντι στον Χριστό, πραγματοποιεί μια επιστροφή, ζητώντας και αυτός να αξιωθεί τη χάρη του Χριστού. Πρώτα όμως θρηνεί για την καταστροφή που του συνέβη εξαιτίας της ασέβειάς του προς τον Χριστό, γι' αυτό και λέει: «Θεέ, μας απώθησες και μας κατέστρεψες, οργίστηκες και μας σπλαχνίστηκες». Μας τιμώρησες, λέει, για την ασέβεια που δείξαμε απέναντί σου. Αλλά και «μας σπλαχνίστηκες»· διότι το «μας σπλαχνίστηκες» τίθεται αντί του «σπλαχνίσου μας», ή διαφορετικά, το «μας σπλαχνίστηκες» σημαίνει ότι μας κατέστησες ελεεινούς και άθλιους, ώστε εξαιτίας των συμφορών είναι πλέον καιρός να μας δείξεις ευσπλαχνία. «Συγκλόνισες τη γη και την συντάραξες». Εννοεί την Ιερουσαλήμ, λόγω της πολιορκίας της και της καταστροφής του ναού που βρισκόταν σε αυτήν. Ή εννοεί και τη νοητή τους γη, η οποία έχει συγκλονιστεί λόγω της αποστροφής που στράφηκε εναντίον τους. «Θεράπευσε τα συντρίμματά της, διότι κλονίστηκε». Και πάλι διηγείται τα όσα έχουν συμβεί.

Προς εκείνους που ισχυρίζονται ότι οι σεισμοί προκαλούνται από αναθυμιάσεις της γης. Πείτε μας εσείς που μιλάτε από το δικό σας μυαλό και όχι από το στόμα του Κυρίου· αν σας πούμε αυτό που ειπώθηκε από τον Ψαλμωδό, δεν θα το πιστέψετε; Διότι λέει: Αυτός που επιβλέπει τη γη και την κάνει να τρέμει. Και επίσης: Συγκλόνισες τη γη και την τάραξες· θεράπευσε τα συντρίμματά της, διότι σαλεύτηκε. Παρομοίως ισχύει και για αυτό που έχει αναφερθεί στον δίκαιο Ιώβ· διότι το θείο λόγιο αναφέρει: Αυτός που σείει την υπ' ουρανόν από τα θεμέλιά της, και οι στύλοι της σαλεύονται· αυτός που διατάζει τον ήλιο και δεν ανατέλλει, και βάζει σφραγίδα στα άστρα· αυτός που μόνος του άπλωσε τον ουρανό και περπατά πάνω στη θάλασσα σαν σε στερεό έδαφος· που δημιούργησε την Πλειάδα και τον Έσπερο, τον Αρκτούρο και τα ταμεία του νότου· που κάνει έργα μεγάλα και ανεξιχνίαστα, ένδοξα και εξαίσια, τα οποία είναι αναρίθμητα. Και πάλι λέει: Αυτός που εκτείνει τον βορρά στο κενό, και κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα· που συγκρατεί δεσμευμένο το νερό στα σύννεφά του, και το σύννεφο δεν σχίζεται από κάτω του.

Μετά, λοιπόν, την παρουσία του Σωτήρος μας τα έπαθαν όλα αυτά, όταν έφθασε πάνω τους η οργή μέχρι τέλους, και απωθήθηκαν και καθαιρέθηκαν και αποβλήθηκαν· αποκόπηκαν και περιφέρθηκαν, διασκορπισμένοι σε όλα τα έθνη. Αλλά και «συνέσεισες», λέει, «τη γη, και τη συνετάραξες», επειδή μύρια κακά γίνονταν σε αυτήν· εννοώ δε τη δική τους γη, δηλαδή την Ιερουσαλήμ, στην οποία και το βασίλειο, και το αγίασμα, και όλα τα σεμνά του νόμου επιτελούνταν· ή και σε όλη τη χώρα τους, ή και στις ψυχές τους, οι οποίες μεταφορικά ονομάστηκαν γη. Όλα αυτά βεβαίως συνεσείσθησαν και συνεταράχθησαν αθρόως εξαιτίας των παράνομων πράξεών τους. Όμως, λοιπόν, ο προφήτης ικετεύει λέγοντας στη συνέχεια: «Ιάτρευσε τα συντρίμματά της, διότι συγκλονίστηκε». Διότι η προαναφερθείσα γη, καθώς συγκλονίστηκε και σαλεύτηκε από την οικεία της διαμονή και στάση, απέκτησε συντρίμματα και κατάγματα. Γι' αυτό στη συνέχεια προστίθεται: «Έδειξες στον λαό σου σκληρά»· και τους ποτίζει οίνο κατανύξεως· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «οίνο καρώσεως»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «οίνο σάλου». Και μπορεί κανείς να πει ότι ο λόγος των θείων Γραφών, καθώς ελέγχει την απιστία τους προς τον Χριστό του Θεού, είναι οίνος κατανύξεως, καθώς η συνείδησή τους νύσσεται και πληγώνεται από τις προφητείες για τον Σωτήρα· τόσο από τα ίδια τα γεγονότα που τους περιβάλλουν, όσο και από την επιστροφή των εθνών.

Εις το τέλος· για εκείνους που πρόκειται να αλλοιωθούν... όταν... Σχετικά με την έκπτωση του ιουδαϊκού λαού, η προφητεία στο τέλος υποδηλώνει ότι κατακάηκαν, επειδή υπερηφανεύτηκαν εναντίον του Θεού. Ο Θεός, απώθησες. Ο εβραϊκός λαός κραυγάζει, βλέποντας τα έθνη να πιστεύουν και να εισέρχονται, ενώ οι ίδιοι αποβάλλονται. Οργίστηκες. Διότι πολλοί από αυτούς πίστεψαν και σώθηκαν. Συγκλόνισες. Όταν ο Χριστός έπασχε (έπαθε) πάνω στον σταυρό, η γη, μη αντέχοντας [να βλέπει] την αυθάδεια των Ιουδαίων, ταραζόταν και σειόταν από τον φόβο. Θεράπευσε. Διότι η γη, αφού κλονίστηκε, στερεώθηκε και πάλι· παρομοίως και η νοητή γη, που είναι ο άνθρωπος <ο Αδάμ>, αφού συνετρίβη από την αμαρτία, αναπλάστηκε <και πάλι>. Έδειξες. Στον ιουδαϊκό λαό· διότι τους φάνηκε σκληρό που τα έθνη σώζονταν ενώ οι ίδιοι έπεφταν. Πότισες. Τον θυμό, για τον οποίο μιλάει ο Ησαΐας: αλίμονο σε εκείνους που μεθούν χωρίς κρασί. Διότι, όπως ακριβώς από πολύ κρασί, έτσι εξάφθηκαν οι Ιουδαίοι κατά του Σωτήρα. Έδωσες. Στον πιστό λαό το να ονομάζονται χριστιανοί και να φέρουν πάντοτε τον σταυρό στο μέτωπο. Διότι μέσω αυτού ξεφεύγουμε από τα βέλη του πονηρού.

«Συγκλόνισας τη γη και την συνετάραξας· θεράπευσε τα συντρίμματά της, διότι κλονίστηκε». «Συγκλόνισε» τη δική μας «γη και συνετάραξε», δηλαδή την καρδιά, δίνοντάς μας τη μάχαιρα του Πνεύματος, η οποία διακρίνει γνωστικά το χειρότερο από το καλύτερο, εγείρει τον νόμο του Πνεύματος εναντίον του νόμου της σάρκας, δημιουργεί μέσα μας τον αξιέπαινο πόλεμο κατά των παθών, διασείει τη συνοχή των παθών μέσα μας και συνταράσσει τη συνείδηση για τις άτοπες αναμνήσεις που προέρχονται από πρόληψη· «θεραπεύει» δε «τα συντρίμματα» της καρδιάς μας, τα οποία αυτή υπέστη όταν αρχικά κλονίστηκε και ολίσθησε από την παρακοή κατά την παράβαση στον παράδεισο, μέσω της πνευματικής κατά χάριν αναγέννησης.

Ψαλμός νθ'. Εις το τέλος· για εκείνους που πρόκειται να αλλοιωθούν ακόμη, ως στηλογραφία για τον Δαβίδ, για διδαχή, όταν πυρπόλησε τη Μεσοποταμία της Συρίας και τη Συρία Σωβά, και επέστρεψε ο Ιωάβ και πάταξε τον Εδώμ στην κοιλάδα των αλάτων, δώδεκα χιλιάδες. «Ο Θεός, μας απώθησες και μας κατέβαλες, οργίστηκες και» πάλι «μας σπλαγχνίστηκες. Συντάραξες τη γη και την αναστάτωσες· γιάτρεψε τα συντρίμματά της, διότι κλονίστηκε». Διότι αυτά και τα παρόμοια λέχθηκαν προς τον Δαβίδ για κάποιους εμπρησμούς και άλλα θλιβερά γεγονότα που συνέβησαν τότε. Αρμόζει όμως και σε ολόκληρο τον βίο, επειδή από τη ζωή δεν λείπουν οι εμπρησμοί, οι σεισμοί και οι διάφορες μάστιγες. Έπειτα λέει: «Ο Θεός μίλησε στο άγιό του», δηλαδή ο Πατέρας προς τον Υιό: «Θα αγαλλιάσω και θα διαμερίσω τη Σίκιμα». Σίκιμα ονομάζεται η Ναζαρέτ, η πατρίδα της Παρθένου Μαρίας. Έπειτα πάλι για την Ιδουμαία λέει: «Θα εκτείνω το υπόδημά μου», υπονοώντας με το υπόδημα τη σάρκωση του Λόγου, και με την Ιδουμαία την οικονομία, με την οποία «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», όπως λέει, «σε εμένα υποτάχθηκαν οι αλλόφυλοι», αινισσόμενος τη σύναξη των εθνών. «Ποιος θα με οδηγήσει σε πόλη οχυρή;» δηλαδή, που πολιορκείται; ή «Ποιος θα με οδηγήσει έως την Ιδουμαία;» Κανείς άλλος, παρά μόνο η ευδοκία του Πατέρα προς εσένα, τον Υιό. «

Ο δε βασιλιάς, τελώντας πάνδημη λιτανεία, αναβοούσε με δάκρυα προς τον Κύριο λέγοντας: Λύτρωσέ μας, Κύριε, λύτρωσέ μας από τη δίκαιη οργή σου, την οποία προκάλεσαν οι πολλές μας αμαρτίες, και έσεισες «τη γη και την συντάραξες»· αλλά σπλαχνίσου μας, Κύριε, «ως ο μόνος ελεήμων και φιλάνθρωπος».

Προς τον κύριο Γρηγόριο Καματηρό. Είναι καιρός να πω το προφητικό λόγιο, τιμιότατε αδελφέ, αλίμονο διότι φωτιά κατέφαγε τα ωραία της οικουμένης. Διότι, τι είναι ωραιότερο από τον θείο οίκο, τι πιο τερπνό, και τι πιο ευπρεπές από τα αγαπητά σκηνώματα του Θεού και τον τόπο της δόξας Του; Αλίμονο στις αμαρτίες μου, οι οποίες ίσως παρέδωσαν στις φλόγες το αγιαστήριο του Θεού. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω τόσο τη συντριβή της θυγατέρας του λαού μου, δηλαδή αυτής της ελεεινής πολίχνης, που σαν την κολοκυθιά του Ιωνά μόλις φάνηκε καταστράφηκε, όσο και το σύντριμμα της μητέρας του λαού μου, το οποίο θεωρώ και πιο οικτρό, δηλαδή της εκκλησίας του Θεού; Ποιος έχει τόσο αδαμάντινη ψυχή, ποιος έχει τόσο σκληρύνει την καρδιά του, ώστε να μην καταφλεχθεί και ο ίδιος, όχι λέω βλέποντάς το, αλλά και μόνο ακούγοντάς το; Τι είναι αυτό, Κύριε; Διότι περί κριμάτων θα σου μιλήσω. Πώς μας απέρριψες και μας κατέρριψες; Έδειξες όχι μόνο στον λαό αλλά και στους ιερείς σκληρά πράγματα· μας πότισες κρασί κατανύξεως και άφησες τον οίκο σου έρημο και σταμάτησες τον ήχο των ωδών από αυτόν, και καθένας που θα περνά θα τον περιπαίζει, και ταπείνωσες το διάδημα της ομορφιάς και κατέστρεψες το στεφάνι της δόξας και της υμνολογίας.

Ο Θεός συγκλόνισε και συνετάραξε τη γη. Συγκλονίστηκαν λοιπόν και οι κάτοικοι εκείνης της πόλης, και από το γεγονός διετάραχθηκαν τόσο, ώστε να απορούν και να διερωτώνται τι άραγε να σήμαινε αυτή η θεοσημεία. Όταν δε πλησίασαν στη φυλακή και είδαν τα όσα συνέβησαν στους αγίους, και πώς, αφού έπεσαν οι αλυσίδες τους, διέμεναν με κάθε άνεση, έχοντας ακούσει, όπως λέει ο Δαβίδ, τη θεία αγαλλίαση, προσήλθαν τρέχοντας στον άρχοντα και του είπαν: «Τι είναι τούτο; Μέχρι πότε θα μαχόμαστε τη δύναμη του Θεού; Μέχρι πότε δεν θα στρέφουμε το βλέμμα μας στο φως της αλήθειας; Αλλά έχουμε μάτια και δεν βλέπουμε, αυτιά και δεν ακούμε, σαν τα είδωλα για τα οποία μιλάει ο Δαβίδ, ή, αν προτιμάς, σαν εκείνους στον Ησαΐα που έλαβαν το πνεύμα της κατανύξεως».