Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 59:6

Ονομάζει «οίνο κατανύξεως» τις τιμωρίες στις Θείες Γραφές, οι οποίες τους προαναγγέλθηκαν εξαιτίας της ασέβειάς τους απέναντι στον Χριστό. Διότι, καθώς διαβάζουν και διαπιστώνουν εμπειρικά αυτά που είχαν προειπωθεί, κατανύσσεται η συνείδησή τους. Έδωσες σε όσους σε φοβούνται σημείο, για να διαφύγουν από το τόξο.

Κρασί ονομάζει τον λόγο που οδηγεί την πωρωμένη καρδιά σε συναίσθηση. Έδωσες σε εκείνους που σε φοβούνται σημείο, για να διαφύγουν από το τόξο. Ο Μωυσής βέβαια σημάδεψε τους παραστάτες των θυρών των Ισραηλιτών με το αίμα του προβάτου· εσύ όμως μας έδωσες ως σημείο το ίδιο το αίμα του άμωμου αμνού, ο οποίος σφαγιάστηκε για την αμαρτία του κόσμου. Και ο Ιεζεκιήλ αναφέρει ότι το σημείο δίνεται στα μέτωπα των προσώπων. Διότι λέει: Πηγαίνετε πίσω του και χτυπάτε· μη λυπηθείτε και μην ελεήσετε. Γέροντα και νέο, και νήπιο και παρθένο και γυναίκες, σκοτώστε τους μέχρι εξαλείψεως· σε όσους όμως υπάρχει το σημείο, μην πλησιάσετε. Ο Θεός μίλησε στο άγιό του: Θα αγαλλιάσω και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα. Τα Σίκιμα είναι το ξεχωριστό κτήμα που δόθηκε στον Ιωσήφ από τον Ιακώβ, το οποίο αποτελεί τύπο της διαθήκης η οποία φαινόταν ότι είχε δωρηθεί αποκλειστικά στον Ισραήλ.

Και πάλι: Σε αυτούς όμως που με υπηρετούν θα δοθεί νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί πάνω στη γη. 〈ϙα〉 Ότι και το σημείο πάνω στο μέτωπο είχε προαναγγελθεί— ο Δαβίδ στον 〈νθ〉 ψαλμό λέει: Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο, για να διαφύγουν από το τόξο.

Διότι αυτά, έστω και αν προσποιούνται αδιαφορία, εντούτοις πληγώνουν τη συνείδησή τους, χτυπώντας τους και οδηγώντας τους σε επίγνωση της απιστίας τους απέναντι στον Σωτήρα και Κύριό μας. Σε εκείνους, λοιπόν, προφητεύει ότι πρόκειται να συμβούν τέτοια πράγματα. Για όσους όμως πρόκειται να προστρέξουν στον Χριστό του Θεού, και να αποδεχθούν τη σωτηρία που παρέχεται δι' αυτού, φέρνει το χαρμόσυνο άγγελμα στη συνέχεια λέγοντας: «Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται ένα σημείο, για να ξεφύγουν από το πρόσωπο του τόξου». Σύμφωνα δε με τον Ακύλα: «Έδωσες, λέει, σε αυτούς που σε φοβούνται ένα σύμβολο, για να σημειωθούν από το πρόσωπο της βεβαιότητας»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται ένα σημείο, για να διαφύγουν από το πρόσωπο του τοξεύματος». Εάν, λοιπόν, είχαν και εκείνοι που αναφέρθηκαν προηγουμένως αυτό το σημείο, δεν θα είχαν απορριφθεί, ούτε θα είχαν καθαιρεθεί, ούτε θα είχαν παραδοθεί στην οργή· αλλά επειδή δεν θέλησαν να αποδεχθούν το σωτήριο σημείο, δίκαια περιέπεσαν σε αυτά. Εκείνοι όμως που φοβούνται τον Κύριο (έτσι συνηθίζει ο λόγος της Γραφής να ονομάζει τους πιστούς από τα έθνη, όπως πολλές φορές αποδείξαμε με πολλά παραδείγματα), αφού έλαβαν το σημείο και το χρησιμοποίησαν, και σφραγίστηκαν στο πρόσωπό τους, βρήκαν διαφυγή από το πρόσωπο του τόξου, καθώς κανένας νοητός και αόρατος εχθρός δεν τολμά να τους χτυπήσει, εξαιτίας του σημείου που βρίσκεται επάνω τους και το οποίο είχε δοθεί στους παλαιούς.

Διότι ο μεν Μωυσής διέταξε να σημαδεύονται οι παραστάτες των σπιτιών των Ισραηλιτών με το αίμα του προβάτου του Πάσχα για την αποτροπή του ολοθρευτή· και στο βιβλίο του Ιεζεκιήλ επίσης, όταν επρόκειτο να αφανιστεί η πόλη, έχει καταγραφεί ο Θεός να λέει προς εκείνον που ήταν ντυμένος με τον ποδήρη χιτώνα (όποιος και αν ήταν αυτός): «Διάσχισε το κέντρο της πόλης της Ιερουσαλήμ, και βάλε τα σημάδια πάνω στα μέτωπα των ανδρών που αναστενάζουν και οδύρονται για όλες τις ανομίες που γίνονται ανάμεσά τους.» Έπειτα λέχθηκε σε άλλους: «Πορευθείτε στην πόλη πίσω από αυτόν, και χτυπήστε· να μην τους λυπηθούν τα μάτια σας και να μην ελεήσετε ηλικιωμένο και νέο, και νήπια και παρθένες και γυναίκες σκοτώστε μέχρις εξαλείψεως· όμως σε όλους εκείνους στους οποίους υπάρχει το σημάδι μην πλησιάσετε, και αρχίστε από τα άγιά μου.» Βλέπεις πώς οι μεν εξολοθρεύονταν, ενώ όσοι έφεραν το σημάδι πάνω στο μέτωπο διασώζονταν; Τέτοιοι ακριβώς ήταν και εκείνοι που παρουσιάζει η παρούσα στηλογραφία, λέγοντας: «Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο για να διαφύγουν από το πρόσωπο του τόξου·» διότι, λέει, δεν το έδωσες στον Ισραήλ, αλλά σε εκείνους που σε φοβούνται. Το ότι δε είναι συνήθεια του προφητικού λόγου να αποκαλεί «αυτούς που φοβούνται τον Κύριο» εκείνους από τα έθνη που καταφεύγουν στον Θεό, το αποδείξαμε πολλές φορές, καθώς έχει ήδη προαναφερθεί.

ΙΔ΄. Περί του να σφραγιζόμαστε με το σημείο του Σταυρού. Ο Δαβίδ αναφέρει: «Σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε». Και πάλι: «Κάνε μαζί μου ένα σημείο για καλό· και ας το δουν αυτοί που με μισούν, και ας ντροπιαστούν, διότι εσύ, Κύριε, με βοήθησες και με παρηγόρησες». Και πάλι: «Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται ένα σημείο, για να διασωθούν από την απειλή του τόξου». Ο Ιεζεκιήλ αναφέρει: «Υιέ ανθρώπου, πέρνα μέσα από την Ιερουσαλήμ και βάλε το σημάδι στα μέτωπα των ανθρώπων, οι οποίοι στενάζουν και οδύρονται για τις αδικίες που γίνονται ανάμεσά τους». Και πάλι: «Έξι άνδρες έρχονταν από την πύλη που βλέπει προς τον βορρά, και ο καθένας είχε πέλεκυ στο χέρι του· και ακούγοντας πήραν την εντολή: πηγαίνετε στην πόλη και κατακόψτε, και ας μην τους λυπηθούν τα μάτια σας, και μην δείξετε έλεος· γέροντα, νέο, παρθένο, νήπια και γυναίκες, σκοτώστε τους μέχρις εξαλείψεως· όμως σε κανέναν από εκείνους, πάνω στους οποίους υπάρχει το σημάδι μου, να μην πλησιάσετε». Σχετικά δε με το ότι προσέφεραν θυσίες, αυτό έχει αναφερθεί όχι επειδή ο Θεός είχε ανάγκη από θυσίες ή ολοκαυτώματα, αλλά επειδή η Λευιτική φυλή δεν είχε κλήρο στη Γη της Επαγγελίας, καθώς ο ίδιος ο Θεός ήταν ο κλήρος της, και τους έδωσε τις θυσίες ως αφορμή για να συντηρούνται· διότι δεν ήθελε, εφόσον ιερουργούσαν, να τρέφονται από τον σωματικό μόχθο και τις συναλλαγές, δηλαδή από το εμπόριο.

Εσύ «έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο», τον τύπο του αγίου σταυρού, για την καθαίρεση του αντιπάλου και την ασφάλεια της ζωής μας. Αιώνιε Θεέ, στον οποίο «παραδόθηκα από την κοιλιά της μητέρας μου», «τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου» με όλη μου τη δύναμη, στον οποίο αφιέρωσα και τη σάρκα και την ψυχή από τη νεότητά μου και μέχρι τώρα, εσύ όρισε δίπλα μου έναν φωτεινό άγγελο για να με οδηγήσει προς τον τόπο της αναψυχής, όπου βρίσκεται «το ύδωρ της αναπαύσεως», στους κόλπους των αγίων πατέρων.

Εις το τέλος· για εκείνους που πρόκειται να αλλοιωθούν... όταν... Σχετικά με την έκπτωση του ιουδαϊκού λαού, η προφητεία στο τέλος υποδηλώνει ότι κατακάηκαν, επειδή υπερηφανεύτηκαν εναντίον του Θεού. Ο Θεός, απώθησες. Ο εβραϊκός λαός κραυγάζει, βλέποντας τα έθνη να πιστεύουν και να εισέρχονται, ενώ οι ίδιοι αποβάλλονται. Οργίστηκες. Διότι πολλοί από αυτούς πίστεψαν και σώθηκαν. Συγκλόνισες. Όταν ο Χριστός έπασχε (έπαθε) πάνω στον σταυρό, η γη, μη αντέχοντας [να βλέπει] την αυθάδεια των Ιουδαίων, ταραζόταν και σειόταν από τον φόβο. Θεράπευσε. Διότι η γη, αφού κλονίστηκε, στερεώθηκε και πάλι· παρομοίως και η νοητή γη, που είναι ο άνθρωπος <ο Αδάμ>, αφού συνετρίβη από την αμαρτία, αναπλάστηκε <και πάλι>. Έδειξες. Στον ιουδαϊκό λαό· διότι τους φάνηκε σκληρό που τα έθνη σώζονταν ενώ οι ίδιοι έπεφταν. Πότισες. Τον θυμό, για τον οποίο μιλάει ο Ησαΐας: αλίμονο σε εκείνους που μεθούν χωρίς κρασί. Διότι, όπως ακριβώς από πολύ κρασί, έτσι εξάφθηκαν οι Ιουδαίοι κατά του Σωτήρα. Έδωσες. Στον πιστό λαό το να ονομάζονται χριστιανοί και να φέρουν πάντοτε τον σταυρό στο μέτωπο. Διότι μέσω αυτού ξεφεύγουμε από τα βέλη του πονηρού.

Για τον λόγο αυτό, αγαπητοί μου, ζητώ και ποθώ να σας προσφέρω στον σταυρό και να τον εγκωμιάσω επάξια· φοβάμαι όμως, επειδή είμαι ανάξιος. Διότι τρέμει η σάρκα μου, ναρκώνεται η γλώσσα μου, τα χείλη μου έχουν παγώσει, και ο λογισμός μέσα μου διαμαρτύρεται προτρέποντάς με να σιωπήσω. Πώς λοιπόν εγώ, ο ταπεινός, θα μπορέσω να διηγηθώ επάξια τα περί της δυνάμεως του τιμίου και ζωοποιού σταυρού; Θα μιλήσω όμως, με τη χάρη του Θεού, εν μέρει, για εκείνα που κατανοώ· διότι ούτε οι άγγελοι δεν μπορούν να εγκωμιάσουν επάξια τη δύναμή του. Διότι αυτό το ορατό σημείο του σταυρού οι άγγελοι το προσκυνούν, όχι εξαιτίας της φύσης του ξύλου, αλλά εξαιτίας του Χριστού, ο οποίος σταυρώθηκε σε αυτό εκουσίως εν σαρκί. Ο Αδάμ κατακρίθηκε μέσω του ξύλου της βρώσεως, ενώ ο νέος Αδάμ, ο Χριστός ο Θεός μας, μας ενίσχυσε μέσω του ξύλου του σταυρού. Και εκπληρώθηκε ο λόγος του προφήτη που λέει: «Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο, για να διαφύγουν από το τόξο». Το σημείο είναι ο σταυρός στο μέτωπο και στο χέρι του πιστού, ενώ το τόξο είναι η πλάνη, τοξότης ο διάβολος, βέλη οι αισχροί λογισμοί και πληγές οι αμαρτίες. Ελάτε, πιστοί, να απολαύσουμε την προσκύνηση του τιμίου και άχραντου σταυρού.

Και πάλι ο Δαβίδ, ως εκ προσώπου του Χριστού: Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, και μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο. Και πάλι: Άπλωσα τα χέρια μου όλη την ημέρα προς λαό απειθή που αντιλέγει, οι οποίοι δεν πορεύθηκαν σε καλό δρόμο, αλλά πίσω από τις αμαρτίες τους. Το ότι δε ο σταυρός του Χριστού και ο τύπος του είναι σεβάσμιος και προσκυνητός, το διδάσκουν και αυτό οι προφήτες. Διότι ο μεν Δαβίδ λέει: Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο, για να ξεφύγουν από το τόξο· και πάλι: Κάνε μαζί μου σημείο για καλό, και ας το δουν αυτοί που με μισούν, και ας καταισχυνθούν.

Από αυτά διδασκόμαστε ότι, ακόμη κι αν είναι πολύ γνήσιος, ακόμη κι αν είναι υπερβολικά ένδοξος αυτός που μας εμποδίζει, οφείλει να θεωρείται βδελυρός από καθέναν που αγαπά τον Κύριο. ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ΄. — Περί της συμπεριφοράς (συγκαταβάσεως). «Αν και ήμουν ελεύθερος από όλους, υποδούλωσα τον εαυτό μου στους πάντες, για να κερδίσω τους περισσότερους. Και έγινα στους Ιουδαίους σαν Ιουδαίος, για να κερδίσω τους Ιουδαίους· σε εκείνους που υπόκεινται στον νόμο σαν να ήμουν υπό τον νόμο, για να κερδίσω εκείνους που υπόκεινται στον νόμο· στους ανόμους σαν άνομος —χωρίς να είμαι άνομος απέναντι στον Θεό, αλλά υποταγμένος στον νόμο του Χριστού— για να κερδίσω τους ανόμους. Στους ασθενείς έγινα σαν ασθενής, για να κερδίσω τους ασθενείς. Έγινα τα πάντα για όλους, ώστε με κάθε τρόπο να σώσω μερικούς.» «Εκείνος που δεν συναναστρέφεται ορθά τον δικό του οίκο, θα κληρονομήσει ανέμους.» ΤΙΤΛΟΣ ΚΔ΄. — Περί του αγίου σταυρού. «Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται ένα σημείο, για να διαφύγουν από το τόξο.» «Φανεροί θα είναι αυτοί που σφραγίζουν τον νόμο, ώστε να μην τον μάθουν.» «Είπε ο Κύριος προς τον άνδρα που ήταν ντυμένος με τον ποδήρη χιτώνα: Βάλε το σημείο στα μέτωπα των ανδρών που στενάζουν και οδύρονται για όλες τις αδικίες, και περάστε μέσα από την Ιερουσαλήμ και χτυπήστε, και ας μη φεισθεί το μάτι σας και μην σπλαχνιστείτε γέροντα και νέο, γυναίκες και βρέφη που θηλάζουν· εξολοθρεύστε τους όλους. Σε όσους όμως υπάρχει το σημείο, μην πλησιάσετε.» Οτιδήποτε και αν υπέμεινε ο Χριστός, δεν το υπέμεινε για τον εαυτό Του, ούτε για τον Πατέρα Του, αλλά για να σώσει το ανθρώπινο γένος.

Διότι προείπε ο Δαβίδ για το σημείο του σταυρού, λέγοντας: Έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο, για να διαφύγουν από το τόξο. Ποιο σημείο μάς έδωσε, αν όχι το μυστήριο του σταυρού; Με αυτό το σημείο καταρρέουν τείχη, οι εχθροί πέφτουν σαν το χορτάρι, οι δαίμονες τρέπονται σε φυγή· τα πάντα υποτάσσονται στο ξύλο του σταυρού, εξαιτίας της δύναμης Εκείνου που σταυρώθηκε πάνω σε αυτό.

Έδειξες στον λαό σου σκληρά πράγματα· μας πότισες οίνο κατανύξεως· έδωσες σε αυτούς που σε φοβούνται σημείο για να ξεφύγουν από το πρόσωπο του τόξου, ώστε να λυτρωθούν οι αγαπημένοι σου. Ο Θεός «δείχνει σκληρά πράγματα σε αυτούς που τον φοβούνται» μέσω των εντολών, υποδεικνύοντας, σύμφωνα με την πρακτική φιλοσοφία, τους τρόπους της νεκρώσεως του σώματος ή, αντίθετα, παιδεύοντάς μας φιλάνθρωπα προς το συμφέρον μας μέσω της ποικίλης πρόνοιας και κρίσεως, εμάς δηλαδή που δεν ανεχόμαστε οικειοθελώς να υπεισέλθουμε στον θείο ζυγό του νόμου των εντολών. Μας «ποτίζει» δε με «οίνο κατανύξεως», χαρίζοντάς μας δηλαδή τη γνώση σύμφωνα με την πνευματική θεωρία, η οποία έπεται της καθάρσεως που επιτυγχάνεται μέσω της πρακτικής. Διότι κάθε πνευματική γνώση κατανύσσει την καρδιά, οδηγώντας την στη συναίσθηση του μεγέθους των θείων ευεργεσιών προς εμάς. «Δίνει» δε «σε αυτούς που τον φοβούνται σημείο για να ξεφύγουν από το πρόσωπο του τόξου», διδάσκοντας εκείνους που τον φοβούνται να περιφέρουν στο σώμα τους τη νέκρωση του Ιησού, με την οποία υφίσταται η παντελής απραξία της αμαρτίας. Διότι αληθινό σημείο είναι η δύναμη που διά του σταυρού νεκρώνει το σαρκικό φρόνημα, προκειμένου «να ξεφύγουμε από το πρόσωπο του τόξου», δηλαδή από την απατηλή όψη που παρουσιάζουν τα υλικά όντα. Διότι «πρόσωπο του τόξου» (δηλαδή του κάθε δαιμονικού πάθους) είναι η επιφάνεια των σωμάτων που ερεθίζει τις αισθήσεις, η οποία, σαν αιχμή βέλους, πληγώνει την αίσθηση και ερεθίζει απρεπώς την ψυχή προς τα πάθη.

Γι' αυτόν τον λόγο λέγει η Γραφή ότι «εκείνοι που φοβούνται τον Κύριο θα φύγουν από το πρόσωπο του τόξου», αλλά όχι από το ίδιο το τόξο. Διότι το τόξο της αμαρτίας, χωρίς πρόσωπο, ενδεχομένως δεν θα μπορούσε να δράσει καθόλου εναντίον εκείνων που φοβούνται τον Κύριο, προκειμένου «να διασωθούν οι αγαπητοί» του Θεού. Αγαπητοί δε του Θεού είναι οι λογισμοί που, κατά τη θεωρία, συγκρατούν τη θεία γνώση, τους οποίους διασώζουν οι τρόποι των αρετών, που συγκροτούνται κατά την πρακτική, από κάθε πλάνη και από όλες τις μνήμες που ενοχλούν την ψυχή εξαιτίας της πρόληψης της αμαρτίας.

Αυτό δε αποτελούσε εικόνα του ίδιου του Χριστού, του οποίου όλα τα άλλα είναι σύμβολα, «ο οποίος έλαβε ανθρώπινη μορφή», του οποίου «από την όψη της οσφύος και πάνω, ήταν σαν είδος ηλέκτρου, και από την όψη της οσφύος και κάτω, σαν είδος φωτιάς». Διότι η μεν πρώτη παρουσία του Χριστού ήταν φιλάνθρωπη και καθόλου φοβερή· «διότι δεν ήρθα», λέει, «για να κρίνω τον κόσμο», η δε δεύτερη είναι φοβερή και διαχωρίζει τους αγαθούς από τους αντιθέτους, όταν πύρινος ζήλος πρόκειται να καταφάγει τους εναντίους. «Η δε λάμψη του ολόγυρα ήταν σαν την όψη του ουράνιου τόξου, όταν βρίσκεται στο σύννεφο σε ημέρα βροχής». Αυτό το τόξο έγινε σημείο της συμφιλίωσης του Θεού προς τους ανθρώπους μετά από εκείνον τον κατακλυσμό, ώστε να μην επιφέρει πλέον την ίδια τιμωρία στους ανθρώπους, καθώς είναι γραμμένο: «Αφού είπε δηλαδή ο Θεός στον Νώε, θα στήσω τη διαθήκη μου προς εσάς και δεν θα πεθάνει κάθε σάρκα», πρόσθεσε: «αυτό είναι το σημείο της διαθήκης μου: το τόξο που βρίσκεται στο σύννεφο». Ο δε Κύριος, έχοντας συμφιλιώσει τους ανθρώπους με τον Πατέρα, έδωσε στους πιστούς ως σημείο το ίδιο Του το αίμα, για να ξεφύγουν από το πρόσωπο του τόξου και να σωθούν από τον επερχόμενο ολεθρευτή, το οποίο και ο προφήτης προσδοκώντας έλεγε: «κάνε μαζί μου ένα σημείο για καλό». Και ο Κύριος ονομάζει τον ίδιο Του τον σταυρό σημείο που θα φανεί στα σύννεφα· το οποίο είναι σημείο της καταλλαγής του Θεού προς τους ανθρώπους. «