Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 6:5

Αλλά επειδή έλαβε μεν τη συγχώρεση των αμαρτιών του, πάλευε όμως επί πολλά χρόνια με θλίψεις και πειρασμούς, και αφού υποβλήθηκε σε εγχείρηση για τη σήψη της αμαρτίας, δέχθηκε για πολύ καιρό τους καυτηριασμούς των πειρασμών και τα πικρά φάρμακα των θλίψεων, παρακαλεί τον ιατρό για την απόσυρση αυτών των πολύ πικρών φαρμάκων: «Και συ, Κύριε, έως πότε;» Ο μαθητής σου Νάθαν έκανε γρήγορα την εγχείρηση λέγοντας: «Και ο Κύριος συγχώρησε το αμάρτημά σου». Επειδή λοιπόν εκείνος δεν καθυστέρησε, ας μην καθυστερείς και εσύ με τα πολύ πικρά φάρμακα των θλίψεων: «Και συ, Κύριε, έως πότε;» Έως πότε θα με πολεμά ο Αβεσσαλώμ; Έως πότε αυτός που προήλθε από εμένα θα στρέφεται εναντίον μου; Έως πότε δεν θα με δικαιώνεις απέναντι στον Αχιτόφελ; Έως πότε τα στρατεύματα που ήταν υπό τις διαταγές μου θα εξοπλίζονται εναντίον μου στο πλευρό του τυράννου; «Επίστρεψε, Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου· σώσε με ένεκα του ελέους σου» ...

Η φράση αυτή είναι παραστατική της μακροχρόνιας μετάνοιας. Επίστρεψε, Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου. Διότι προφανώς Εκείνος είχε αποστρέψει το πρόσωπό Του εξαιτίας της αμαρτίας. Σώσε με ένεκα του ελέους σου. Επειδή το παν όσον αφορά τη σωτηρία μας πρέπει να εναποτίθεται στο έλεος του Θεού.

Ερώτηση 93η. Τι είναι η ταπεινοφροσύνη; Απόκριση. Ταπεινοφροσύνη είναι το να μην προσέχει η ψυχή ούτε να κρίνει τα σφάλματα των άλλων ανθρώπων, αλλά να βλέπει μόνο τα δικά της και να θεωρεί τον εαυτό της υπόλογο για την αιώνια κόλαση, και να λέει τούτο προς τον Θεό: Σώσε με ένεκα του ελέους σου, και όχι ένεκα των κατορθωμάτων μου. Εκείνος δε που θεωρεί κατ' αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του υπόλογο, ούτε θα μνησικακήσει ποτέ απέναντι σε άνθρωπο, ούτε θα κατακρίνει άνθρωπο που αμαρτάνει, και επομένως λαμβάνει την άφεση των αμαρτιών με τρεις τρόπους: Διότι, εφόσον δεν κρίνει, δεν κρίνεται· και εφόσον ταπεινοφρονεί, δικαιώνεται· και εφόσον συγχωρεί, συγχωρείται.

Σώσε με χάριν του ελέους σου, διότι είσαι αγαθός, Κύριε, προς όλους, και οι οικτιρμοί σου βρίσκονται πάνω σε όλα τα έργα σου, και σε εσένα ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Ιδού, Κύριε, βλέπεις την εναντίωση των εχθρών και την αδυναμία της δικής μας φύσης. Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα; Έως πότε θα υψώνεται ο Εχθρός μου εναντίον μου; Επίστρεψε, Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από την κακουργία του· διότι καθημερινά τραυματίζομαι· στέκεται και με χλευάζει.

Σώσε με ένεκα του ελέους σου, και όχι εξαιτίας των έργων μου· διότι είναι πονηρά. Θυμήσου, Κύριε, ότι τα ελέη σου από αιώνος είναι απλωμένα πάνω στους αμαρτωλούς. Διότι, εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, θα αφανιστώ σαν να μην υπάρχω. Ας μη νικήσει η δική μου ραθυμία και αφροσύνη την ανείκαστη φιλανθρωπία σου. Μη με κατατάξεις με τα ερίφια στα αριστερά, εμένα τον τραχύ στην αμαρτία, τον άθλιο, τον ανάξιο ελέους.

«Εις το τέλος εν ύμνοις» Στη συντέλεια των αιώνων (του αιώνος) υπέρ του μέλλοντος αιώνος· διότι έβδομος (εβδόμη) είναι ο παρών αιώνας, όγδοος (ογδόη) δε ο μέλλων· περί (υπέρ) αυτού ελέχθη η προφητεία, δηλαδή υπέρ της κρίσεως, και αυτό δηλώνει ο ψαλμός. «Κύριε μη τω θυμώ» Τότε (τούτο) έκαστος των πιστών, κατεχόμενος (συνεχόμενος) από φόβο, παρακαλεί και λέγει: Κύριε, μην ερευνήσεις τις πράξεις μου (μας) με θυμό ούτε με οργή, αλλά ως αγαθός Θεός με ευσπλαχνία κάνε μας την κρίση. «Ελέησόν με» Διότι γνωρίζεις την ασθένεια της ψυχής και του σώματος του καθενός, ως πλάστης του καθενός. «Ίασαί με» Διότι η αμαρτία συνέτριψε μαζί με την ψυχή και το σώμα και έχω ταραχθεί σφόδρα από τον φόβο, λέγει ο Αδάμ, που είναι ο άνθρωπος. Και η ψυχή μου [Έως πότε ανέχεσαι, Κύριε, και δεν με αρπάζεις από την κατοικία του θηρίου]. «Επίστρεψον» Έως πότε Κύριε, (λέγει), μακροθυμείς και αποστρέφεσαι από εμένα; δηλαδή ο Αδάμ. Αλλά επίστρεψε, δηλαδή μεταμελήσου για εμένα νιώθοντας ευσπλαχνία και ελευθέρωσέ με (εκ) της αμαρτίας μου και σώσε με, ως ελεήμων Θεός. «Ότι ουκ έστιν» Διότι την ώρα του θανάτου από τη συνοχή του φόβου ο άνθρωπος δεν θυμάται ούτε Θεό, ούτε γενιά (συγγενή), ούτε φίλο, άλλωστε (αλλά ότι) και η μετάνοια τότε δεν ωφελεί. «Εν δε τω άδη» Διότι μετά την αποδημία από εδώ ούτε η μετάνοια, ούτε η εξομολόγηση ωφελεί τότε τον άνθρωπο.

Διότι, εάν δεν τρέφεις τη σάρκα με την τρυφή, εάν δεν καταποντίζεις τον λογισμό με τον οίνο, δεν υψώνεται η φλόγα, δεν ανάβει το καμίνι, δεν γίνεται αγριότερο το θηρίο, δεν κατακερματίζεται η καθαρότητα της διάνοιας σαν από άγριους ανέμους. Αρκούν λοιπόν αυτά, λέγει, για να διαφύγει κανείς τη φλόγα της αμαρτίας; Δεν αρκούν μόνο αυτά, αλλά πρέπει να προστεθούν και άλλα: αδιάλειπτες προσευχές, συναναστροφή με αγίους, σύμμετρη νηστεία, λιτή δίαιτα, αναγκαίες ασχολίες, και πριν από όλα τα άλλα ο φόβος του Θεού, η μέλλουσα κρίση, οι αφόρητες κολάσεις, οι υποσχέσεις των αγαθών. Με όλα αυτά μπορείς να χαλιναγωγήσεις τη μανιώδη επιθυμία, και να κατευνάσεις την ταραγμένη θάλασσα. «Και συ, Κύριε, έως πότε; Επίστρεψε, Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου, σώσε με ένεκα του ελέους σου». Συνεχώς τοποθετεί τη λέξη «Κύριε», προβάλλοντάς την σαν ένα είδος δικαιώματος για συγχώρηση και χάρη· διότι πράγματι αυτή είναι η μεγαλύτερη ελπίδα μας, η άφατη φιλανθρωπία Του, και το ότι είναι τόσο πρόθυμος προς συγχώρηση. Το δε «Έως πότε», δεν είναι έκφραση ανθρώπου που δυσφορεί, ούτε που δυσανασχετεί, αλλά ανθρώπου που οδυνάται και πονά, και που δεν μπορεί να αντέξει το βάρος των πειρασμών.

δ΄. Επίστρεψε, Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου. Δύο πράγματα παραθέτει εδώ: αφενός το να επιστρέψει ο Κύριος, και αφετέρου το να λυτρώσει την ψυχή του. Διότι αυτό αποτελεί κυρίως το μεγαλύτερο μέλημα των δικαίων, το να είναι Εκείνος συμφιλιωμένος μαζί τους, να είναι ίλεως και ευμενής, και να μην τους αποστρέφεται. Επειδή σε αυτό έπεται και το άλλο, δηλαδή το να σωθεί η ψυχή· όχι όπως πολλοί από τους ανθρώπους, και μάλιστα οι πλέον σαρκικοί, οι οποίοι ένα μόνο πράγμα αναζητούν, το πώς να απολαύσουν την παρούσα ευημερία. Οι δίκαιοι, όμως, δεν σκέπτονται έτσι, αλλά επιζητούν πώς θα απολαύσουν τη σωτηρία της ψυχής, από την οποία τίποτε δεν ήταν προτιμότερο για αυτούς. «Διότι δεν υπάρχει στον θάνατο κανείς που να σε μνημονεύει· και στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;». Δες πόσες αιτίες σωτηρίας παραθέτει.

Ψαλμός 6ος Εις το τέλος, εν ύμνοις, υπέρ της ογδόης· ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου» κατά την ογδόη εκείνη ημέρα της μελλούσης κρίσεως, αλλά μάλιστα «ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής», ως προς την τήρηση των ιερών σου νόμων. Γι' αυτό, όσο ακόμη βρίσκομαι στη ζωή και φέρω τη σάρκα, ως ιατρός, «θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου και η ψυχή μου ταράχθηκε σφόδρα· και εσύ, Κύριε, έως πότε;» με παραβλέπεις, ενώ είμαι έτσι ταραγμένος; «Επίστρεψε, Κύριε», δηλαδή επίσκεψέ με, «λύτρωσε την ψυχή μου» από τις σφαλερές πράξεις, «σώσε με», όχι εξαιτίας των έργων μου, αλλά «ένεκεν του ελέους σου. Διότι δεν υπάρχει στον θάνατο κανείς που να σε μνημονεύει, και στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;» Διότι ο θάνατος διαδέχεται τη ζωή, μετά τον οποίο ούτε εργασία καλού ή κακού, ούτε καιρός για εξομολόγηση έχει απομείνει πλέον στον άδη. Και γι' αυτό: «Κοπίασα με τους στεναγμούς μου, θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Και αυτά δεν αρμόζουν απλώς στον Δαβίδ, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που διατηρεί τη μνήμη του θανάτου και της κρίσεως. Ούτε ας νομιστεί ότι ο Δαβίδ τα θρηνούσε αυτά για τη μοιχεία· διότι, όταν τα έγραφε αυτά, δεν είχε ακόμη υποπέσει σε εκείνο το αμάρτημα. «Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, επάλαιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου».

Καλή και πάρα πολύ καλή είναι επίσης η κατά Θεόν υπομονή, ως ανόρθωση της πεσμένης ψυχής. Διότι μέσω αυτής αναδείχθηκαν χοροί μαρτύρων και οσίων εστεμμένοι από τον Θεό. Επειδή, έχοντας ακούσει ότι «με την υπομονή σας θα κερδίσετε τις ψυχές σας», την εγκολπώθηκαν. Καλή είναι επίσης και η μακάρια ταπείνωση, επειδή «καθένας που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί» και επειδή ο ταπεινός αναδεικνύεται μαθητής του Χριστού. «Μάθετε», λέει, «από εμένα ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας». Ιδού, τις μητέρες όλων των αρετών, εννοώ την υπακοή, την εγκράτεια, την υπομονή και την ταπείνωση, σας τις περιγράψαμε συνοπτικά, αδελφοί, γνωρίζοντας ότι δεν ωφελούν μόνο τα πολλά λόγια, αλλά και τα λίγα ωφελούν όσους αναζητούν την ωφέλεια. Διότι εκείνος που δεν ωφελείται με τα λίγα λόγια, ούτε και με τα πολλά πρόκειται να ωφεληθεί σε τίποτα. Είναι επίσης καλό να συλλογιζόμαστε συχνά και να λέμε προς τον Θεό: «Κύριε, σώσε με ένεκα του ελέους Σου». Διότι εάν εμείς συχνά μνημονεύουμε τον Θεό, συχνά και Αυτός θα μας μνημονεύει και θα καθαρίζει τον νου από τις ακάθαρτες σκέψεις.

Καλή είναι επίσης η σύμμετρη και κατά Θεόν νηστεία και εγκράτεια, επειδή τρέφει την ψυχή και μαραίνει το σώμα. Καλή είναι και η κατά Θεόν υπομονή ως ανόρθωση της πεπτωκυίας ψυχής, μέσω της οποίας τα τάγματα των μαρτύρων, των οσίων και των λοιπών αγίων στεφανώθηκαν από τον Θεό και με την υπομονή τους κέρδισαν τις ψυχές τους, όπως ακριβώς διδάχθηκαν. Καλή είναι και η μακαρία ταπείνωση, διότι «καθένας που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί», και επειδή ο ταπεινός αναδεικνύεται μαθητής του Χριστού: «Μάθετε», λέει, «από εμένα, διότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση για τις ψυχές σας». Καλό είναι να θυμόμαστε συχνά και να λέμε προς τον Θεό: «Κύριε, σώσε με χάριν του ελέους σου»· διότι, όταν εμείς θυμόμαστε συχνά τον Θεό, συχνότερα και Εκείνος θυμάται εμάς.

Αν όμως κάποιος, έχοντας απορία, ρωτά πώς μετά τον θάνατο φώναζε μέσα από το μνήμα, ας ακούσει τη λύση. Είναι ολοφάνερο ότι από τον μεγάλο φόβο που τον κατέλαβε, μαζί με το άθλιο σώμα νεκρώθηκε και η άθλια ψυχή, ώστε ούτε άγγελος καταδέχτηκε να πλησιάσει προς αυτήν, ούτε δαίμονες τόλμησαν να προσεγγίσουν εξαιτίας της θείας οργής. Και έτσι λοιπόν ενταφιάστηκε το σώμα μαζί με την ψυχή. Αλλά, επειδή αυτή είναι αθάνατη και βρίσκοντας κάποια ηρεμία μέσα στον τάφο απαλλάχτηκε από τον τρόμο και συνήλθε, έβγαζε μέσω του σώματος τις προαναφερθείσες φωνές. Δεν εισακούστηκε όμως ώστε να βγει πλέον στο φως εξαιτίας της προηγούμενης ασέβειας, διότι όλα είναι καλά στον καιρό τους. «Στον άδη», λέει, «ποιος θα σε δοξολογήσει;». Διότι η Γραφή συνηθίζει πολλές φορές να ονομάζει άδη και τον τάφο, στον οποίο εκείνος ενταφιάστηκε μαζί με την ψυχή και την αίρεσή του.