Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 6:8

Αμήν. Ο χιτώνας του Ααρών κατασκευαζόταν από υάκινθο και βύσσο και πορφύρα και κόκκινο· ενώ ο χιτώνας της εκκλησίας έχει ως υάκινθο την ουράνια θεότητα του Χριστού, ως βύσσο τη σάρκα από την Παρθένο, ως πορφύρα το πάθος—«τον ενδύουν με πορφύρα»—και ως κόκκινο το αίμα: «Τούτο εστί το αίμά μου». Ο χιτώνας του Ααρών είχε ροΐσκους... ενώ ο χιτώνας της εκκλησίας έχει ως ροΐσκους τους μάρτυρες που χύνουν το αίμα τους υπέρ του Χριστού, και ως άνθινα τα ανθηρά τους λόγια, τους ανθηρούς ομολογητές, και ως δώδεκα κώδωνες τους αποστόλους του Χριστού που ηχούν το κήρυγμα· διότι «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους». Άσχιστος, απαλαίωτος, άσηπτος, ασητόβρωτος, άρραφος, υφαντός από άνωθεν είναι ο χιτώνας της εκκλησίας. Άσχιστος ο χιτώνας, διότι ούτε η ασέβεια τον έσκισε. Απαλαίωτος, διότι ούτε οι εχθροί παλεύοντας τον πάλιωσαν· «επάλιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου». Άσηπτος, διότι ούτε οι μώλωπες τον έκαναν να σαπίσει· «βρώμισαν και σάπισαν οι μώλωπές μου». Ασητόβρωτος, διότι ούτε οι αιρετικοί σκόροι τον διέφθειραν· «φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές». Άρραφος, διότι δεν έρραψε φύλλα συκιάς για να φορέσει τα τραχιά δόγματα των αιρετικών. Υφαντός από άνωθεν· διότι η άνωθεν σοφία τον ύφανε από τα άνωθεν δόγματα.

Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου. Ως οφθαλμό εννοεί τον νου, επειδή ο οφθαλμός της ψυχής είναι ο νους. Εφθάρην ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου. Εδώ δηλώνει τον χρόνο της κακοπάθειας. [Τον οποίο μάλιστα κατέχει ως κατόρθωμα, επειδή είναι μεγάλος.] Διότι εισάκουσε ο Κύριος τη φωνή του κλαυθμού μου. Επειδή έχει πλέον εισακουστεί, διατυπώνει μακρύ λόγο εναντίον των εχθρών. Και δεν αποτελεί μικρή οδό προς την αρετή αυτό το γεγονός, το να αποφεύγει δηλαδή κανείς και να αποκρούει τις συναναστροφές των πονηρών ανθρώπων. Διότι αυτός είναι ο καρπός της μετάνοιας και το κέρδος των δακρύων. Ή διατυπώνεται ελλειπτικά αυτό, αντί του: Επίτρεψέ μου να πω στους εχθρούς που μου επιτίθενται: Απομακρυνθείτε, διότι εισακούστηκα, διότι έγινα αποδεκτός εγώ που εξαιτίας της αμαρτίας είχα απορριφθεί.

Διότι, όταν αυτό παραμένει μέσα στην καρδιά μας και τυφλώνει τον οφθαλμό της διάνοιας με τις σκοτεινές ταραχές, ούτε διάκριση των συμφερόντων μπορούμε να αποκτήσουμε, ούτε να επιτύχουμε την κατανόηση της πνευματικής γνώσης, ούτε να γίνουμε μέτοχοι της αληθινής ζωής, ούτε θα γίνει ο νους μας δεκτικός της θεωρίας του θείου και αληθινού φωτός. Διότι, λέει, «ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου»· ούτε όμως θα γίνουμε μέτοχοι της σοφίας, έστω και αν θεωρούμαστε κατεξοχήν σοφοί στους συλλογισμούς μας, επειδή είναι γραμμένο ότι «ο θυμός θα αναπαυθεί στον κόρφο των αφρόνων». Αλλά ούτε τις σωτήριες ακτίνες της διακρίσεως μπορούμε να αποκτήσουμε, ακόμη και αν θεωρούμαστε από τους ανθρώπους ως οι πλέον φρόνιμοι, διότι έχει γραφτεί ότι «η οργή καταστρέφει και τους φρονίμους». Ούτε μπορούμε να ακολουθήσουμε τις κατευθύνσεις της δικαιοσύνης με νηφάλια καρδιά, διότι έχει γραφτεί ότι «η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού». Ούτε πάλι μπορούμε να αποκτήσουμε την κοσμιότητα και την ευσχημοσύνη που επαινούνται από όλους, επειδή είναι γραμμένο: «Ο θυμώδης άνδρας δεν είναι ευσχήμων». Εκείνος, λοιπόν, που βούλεται να φτάσει στην τελειότητα και επιθυμεί να διεξαγάγει νομίμως τον πνευματικό αγώνα, ας είναι απαλλαγμένος από κάθε ελάττωμα οργής και θυμού, και ας ακούσει τι παραγγέλλει το ίδιο το σκεύος της εκλογής λέγοντας: «Κάθε πικρία και οργή και θυμός και κραυγή και βλασφημία ας αφαιρεθεί από εμάς, μαζί με κάθε κακία».

Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου. Και όχι μόνο ο θυμός, αλλά και η επιθυμία, και η δειλία, και ο φθόνος ταράσσουν σφοδρά τον οφθαλμό της ψυχής· και γενικώς, όλα τα πάθη προκαλούν σύγχυση και ταραχή στο διορατικό μέρος της ψυχής. Και όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν με θολωμένο οφθαλμό να αποκτήσει κανείς ακριβή αντίληψη των ορατών, έτσι ούτε και με θολωμένη καρδιά είναι δυνατόν να προσεγγίσει την κατανόηση της αλήθειας. Πρέπει, λοιπόν, να απομακρυνθούμε από τα πράγματα του κόσμου, και ούτε διά των οφθαλμών, ούτε διά των ώτων, ούτε διά καμίας άλλης αίσθησης να εισάγουμε αλλότριους λογισμούς στην ψυχή. Διότι οι πόλεμοι που εγείρονται από το φρόνημα της σάρκας γεμίζουν τον εσωτερικό μας κόσμο με θορύβους ακατάπαυστους και συγκρούσεις αδιάλλακτες.

Διότι είναι άριστο, κυρίως στην ησυχία και στη μοναξιά, να συνομιλεί κανείς σχεδόν απευθείας με τον Θεό μέσω συχνής προσευχής, και να ζητά συγχώρεση για όσα έχουμε ήδη κατακριθεί· να ζητά από Αυτόν τα ψυχωφελή, και να τον κάνει ωδή και μέλος του. <Εταράχθη εν θυμώ [στο περιθώριο: από θυμού] ο οφθαλμός μου.> (A f. 37 b) Ίσως δε ο Προφήτης ανατρέχει στην ανάμνηση όσων συνέβησαν στην ανθρώπινη φύση, επειδή η αρχή του γένους, δηλαδή ο Αδάμ, προσέκρουσε στον Θεό. Διότι, πριν αμελήσει τη θεία εντολή, είχε τον οφθαλμό καθαρό, γεμάτο από θεοπτία και αγαθές έννοιες, και ήταν αθόλωτος, καθώς καταυγαζόταν ακόμη από το θείο φως. <Εισήκουσε Κύριος της δεήσεώς μου.> (A f. 38) Εξηγεί δε με ποιον τρόπο έφτασαν σε αίσιο πέρας γι' αυτόν τα της ευθυμίας· διότι λέει ότι εισακούστηκε η φωνή του κλαυθμού του, και έγινε δεκτή η προσευχή του. Και λέγοντας φωνή, δεν εννοεί πάντως εκείνη διά των χειλέων, αλλά μάλλον εκείνη που σχεδόν εκπέμπεται στον Θεό μέσα από τα ίδια τα έργα. Διότι, όπως ακριβώς υπάρχει φωνή της αμαρτίας, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στον Κάιν, «Φωνή αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα», έτσι υπάρχει και φωνή της μετάνοιας, την οποία ακούει ο Θεός. Και βέβαια δεν θα έλεγε κανείς ότι απαιτεί μια δυνατή φωνή, διότι δεν έχουμε λάβει την εντολή να προσευχόμαστε με αυτόν τον τρόπο.

Διότι γνωρίζω ότι, ακόμη και αν του δοθεί η υπόσχεση της αφέσεως, τα δάκρυά του δεν θα έχουν τέλος. Το δε «Ποιος θα σε εξομολογηθεί;» τίθεται αντί του «κανείς»· διότι εδώ δεν σημαίνει κάτι το σπάνιο. «Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, πάλιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου». Η ανάμνηση, λέει, του θυμού και της οργής Σου τάραξε τον δικό μου νου· αυτό ακριβώς διδάσκοντας έλεγε και ο Σωτήρας: «Ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός». Διότι δεν είναι δυνατόν ο ένας από τους δύο οφθαλμούς του σώματος να είναι λύχνος· αλλά ούτε και ο σωματικός οφθαλμός ταράσσεται από τον θυμό του Θεού. Αντί όμως για κάποιο κατόρθωμα, απαριθμεί τις δικές του κακοπάθειες· ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγεται η ταλαιπωρία και η ταπείνωση, την οποία υφίστατο για πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα ανάμεσα στους ίδιους του τους εχθρούς.

Πρόλαβε το αναγκαίο τέλος της ζωής μας με την επιστροφή της ψυχής μου· μήπως, αν μας προφτάσει ο θάνατος, αποβεί ανώφελη κάθε σκέψη για θεραπεία. Διότι μέσα στον θάνατο δεν θα υπάρχει πλέον κανείς ικανός, μέσω της μνήμης του Θεού, να θεραπεύσει την ασθένεια που του προκλήθηκε από την κακία· επειδή πάνω στη γη η εξομολόγηση έχει ισχύ, ενώ στον Άδη αυτό δεν είναι δυνατόν. Έπειτα, σαν να ρωτάει κάποιος: «Πώς επικαλείσαι το έλεος για τη θεραπεία των αμαρτημάτων; Με ποιον τρόπο εξιλέωσες το Θείο;», απαντά ως εξής: «Εκοπίασα στον στεναγμό μου, και θα ξεπλύνω το στρώμα της αμαρτίας με το νερό των δακρύων». Γιατί τα λέει αυτά; Επειδή, λέει, ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, και εξαιτίας αυτού πάλιωσα και σάπισα, καθώς ο θυμός που γεννήθηκε στην ψυχή μου από τους εχθρούς προκάλεσε σε αυτήν σήψη. Αν όμως μόνο ο θυμός προκαλεί τόσο φόβο σε εκείνον που αμάρτησε εξαιτίας του, πόσο μάλλον είναι επόμενο να περιπέσουν σε απόγνωση ως προς τη σωτήρια ελπίδα εκείνοι που δεν έχουν βιώσει στον βίο τους μόνο τα πάθη του θυμού, αλλά και όσα κατεργάζεται η επιθυμία, η πλεονεξία, η αλαζονεία, η φιλοδοξία, ο φθόνος και το υπόλοιπο σμήνος των ανθρώπινων κακών; Γι' αυτό, στρέφοντας τον λόγο προς τους κάθε λογής εχθρούς, λέει: «Απομακρυνθείτε από εμένα όλοι εσείς που εργάζεστε την ανομία». Με τα επόμενα λόγια του, δείχνει την αγαθή ελπίδα για το κατόρθωμα που προσγίνεται σε εμάς μέσω της μετάνοιας.

«Εκοπίασα»: Στενάζοντας τότε μάταια και ανώφελα. «Λούσω» (Θα λούσω): Κλίνη και στρωμνή είναι το ίδιο πράγμα, όμως κλίνη λέγεται όταν είναι χωρίς σκεπάσματα (γυμνή), ενώ στρωμνή όταν έχει στρωθεί. Αυτήν, λέει, θα λούσω και θα βρέξω με τα δάκρυα της μετανοίας και της εξομολογήσεως. «Εταράχθη» (Ταράχθηκε): Ο νοητός οφθαλμός της διανοίας έχει θολώσει, εξογκούμενος από την αμαρτία, σαν από τον θυμό. «Επαλαιώθην» (Πάλιωσα): Δηλαδή έζησα για πολύ καιρό μαζί με τα πάθη, διότι τα πάθη είναι σκληροί εχθροί για τον άνθρωπο. «Απόστητε» (Απομακρυνθείτε): Προς τους δαίμονες ομιλεί ο Αδάμ, δηλαδή ο άνθρωπος: Απομακρυνθείτε από εμένα, μην με πλανάτε πλέον, διότι είναι κοντά αυτός που με δικαιώνει. Υπονοεί δε και την ενανθρώπηση. «Ότι εισήκουσεν—ήκουσεν» (Διότι εισάκουσε—άκουσε): Τη φωνή του κλαυθμού μου και τη δέησή μου και την προσευχή μου εισάκουσε ο Θεός, και ως αγαθός δεν με παραμέλησε, αλλά εκένωσε τον εαυτό του για τη δική μου σωτηρία, γι' αυτό στο εξής απομακρυνθείτε από εμένα. «Αισχυνθείησαν» (Ας ντροπιαστούν): Βλέποντας τη δική μου σωτηρία, λέει ο Αδάμ, διότι ευλόγως ταράσσονται οι δαίμονες ντροπιαζόμενοι. «Επιστραφείησαν» (Ας στραφούν προς τα πίσω): Μη βρίσκοντας πλέον τόπο μέσα στον άνθρωπο, οι δαίμονες αποστρέφονται ταχέως, ντρεπόμενοι πλέον τον άνθρωπο ως έχοντα λάβει τη σφραγίδα του Θεού.

Στήσε τον εκεί και ανύψωσέ τον· και θα τον καταστήσεις κατά πολύ ωραιότερο και λαμπρότερο, όχι τρέφοντάς τον με τα άνθη της γης, αλλά με τα άνθη της αρετής, με τη σωφροσύνη, την επιείκεια και με όλα τα άλλα. Διότι τίποτε δεν ταράσσει τόσο τον οφθαλμό, όσο η πονηρή συνείδηση· «Εταράχθη», λέγει, «από τον θυμό ο οφθαλμός μου»· τίποτε δεν τον σκοτίζει τόσο. Απάλλαξέ τον από αυτήν την επήρεια, και θα τον καταστήσεις φαιδρό και ισχυρό, να τρέφεται πάντοτε με αγαθές ελπίδες.

Γιατί όμως την ονομάζει παλαιά; Είτε επειδή ο προηγούμενος βίος μας ήταν τέτοιος· είτε επειδή το παλαιό βρίσκεται κοντά στον αφανισμό, και είναι ταυτόχρονα δυσώδες και αισχρό, όπως ακριβώς είναι η αμαρτία. Διότι ούτε το παλαιό κατακρίνεται απόλυτα, ούτε το νέο επαινείται απόλυτα, αλλά κρίνονται ανάλογα με τα εκάστοτε υποκείμενα πράγματα. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Κρασί νέο, φίλος νέος· εάν όμως παλιώσει, τότε θα τον πιεις με ευφροσύνη», εγκωμιάζοντας έτσι στο θέμα της φιλίας περισσότερο το παλαιό, παρά το νέο. Και πάλι: «Ο Παλαιός των ημερών εκάθητο», εκλαμβάνοντας και εδώ πάλι το παλαιό ως στοιχείο εγκωμίων και μεγίστης δόξας. Αλλού πάλι η Γραφή εκλαμβάνει το παλαιό ως στοιχείο ψόγου. Επειδή, δηλαδή, τα πράγματα είναι ποικίλα και συντίθενται από πολλά, χρησιμοποιεί τις ίδιες έννοιες και για τα καλά και για τα κακά, αλλά όχι με την ίδια σημασία. Δες, λοιπόν, και αλλού να κατακρίνεται το παλαιό: «Πάλιωσαν και χώλαναν βγαίνοντας από τα μονοπάτια τους»· και πάλι: «Πάλιωσα εξαιτίας όλων των εχθρών μου»· και πάλι: «Εσύ που έχεις παλιώσει μέσα σε ημέρες κακές». Έτσι και η ζύμη πολλές φορές χρησιμοποιείται ως σύμβολο για τη βασιλεία των ουρανών, καίτοι εδώ έχει κατακριθεί· αλλά εκεί χρησιμοποιείται με άλλη σημασία, και εδώ με άλλη.

Γ΄. Σε εμένα όμως, αν πρέπει να πω κάτι ακριβέστερο γι' αυτό, ίσως φαίνεται ότι δεν λέει ούτε αυτό. Αλλά υπονοεί την αδυναμία που προκαλείται από τους πειρασμούς, προβάλλοντας και αυτό ως καθόλου μικρό δικαίωμα για να τύχει ελέους και φιλανθρωπίας. Αυτό, άλλωστε, υπονόησε και παρακάτω, λέγοντας: «Πάλιωσα εξαιτίας όλων των εχθρών μου». Διότι γνωρίζει ότι και η θλίψη, όταν υπομένεται με ευχαριστία, προσφέρει αφορμή για πολλή φιλανθρωπία, και καθιστά τον Θεό ίλεω. Αυτήν, λοιπόν, μου φαίνεται ότι υπονοεί και εδώ, λέγοντας: «Θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχτηκαν τα οστά μου, και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα». Δεν είπε, «Ανακούφισέ με», ούτε, «Δώσε μου ανάπαυλα», αλλά «Θεράπευσέ με». Διότι ζητεί να εξαφανιστούν τα προηγούμενα τραύματα. Με τη λέξη «οστά» εδώ εννοεί όλη του τη δύναμη· και με την «ταραχή», την πληγή, το βάσανο, την τιμωρία. «Θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχτηκαν τα οστά μου, και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα».

Εκείνος που θρηνεί με αυτόν τον τρόπο, θα εγερθεί έχοντας την ψυχή του σε καλύτερη κατάσταση από ένα γαλήνιο λιμάνι, αποβάλλοντας όλα τα πάθη. Γεμάτος από πολλή ευφροσύνη, ένας τέτοιος άνθρωπος θα προσέλθει στον οίκο του Θεού με παρρησία· με τον πλησίον του θα συνομιλήσει με ευχαρίστηση· διότι δεν εμφωλεύει μέσα του ο θυμός, δεν τον φλέγει καμία επιθυμία, ούτε ο έρωτας των χρημάτων, ούτε ο φθόνος, ούτε κανένα άλλο από τα παρόμοια. Διότι όλα αυτά, σαν θηρία που κρύβονται στις φωλιές τους, εκείνος ο στεναγμός και τα δάκρυα της νύχτας τα ανάγκασαν να καταδυθούν. «Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου». Είδες μια συντετριμμένη ψυχή; Αφού μίλησε για τη μετάνοια, αναφέρει πάλι τα πάθη, τον θόρυβο μέσα στη διάνοια, τον φόβο που γεννιέται από την οργή του Θεού.

Εκείνος που ταράσσεται με αυτόν τον τρόπο, απομακρύνει κάθε τρικυμία· όποιος δεν διαθέτει τέτοια ψυχή, θα υποστεί βαρύ κλυδωνισμό. Και όπως ακριβώς ένα πλοίο χωρίς έρμα, το οποίο παραδίδεται στην ορμή των άγριων ανέμων, καταποντίζεται γρήγορα· έτσι και η ψυχή που ζει με αναισθησία, βρίσκεται εκτεθειμένη σε αμέτρητα πάθη. Γι' αυτό και ο μακάριος Παύλος, υποδεικνύοντας αυτό ακριβώς το πάθος, έλεγε: «Οι οποίοι, έχοντας χάσει κάθε συναίσθημα, παρέδωσαν τον εαυτό τους στην ασέλγεια, για να διαπράττουν κάθε ακαθαρσία με πλεονεξία». Και όπως ο κυβερνήτης ενός πλοίου, όσο ταράσσεται από τη φροντίδα για τους επιβάτες, τους εξασφαλίζει όλους σε γαλήνη, εάν όμως απαλλαγεί από αυτήν και κοιμηθεί, προκαλεί μεγάλη ταραχή· έτσι συμβαίνει και με τον άνθρωπο: εκείνος μεν που αγωνιά, τρέμει και ταράσσεται, διατηρεί τη διάνοιά του σε ησυχία· εκείνος δε που παραδίδει τον εαυτό του στον ύπνο της ραθυμίας, βυθίζει το σκάφος (της ψυχής του). «Πάλιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου». Τι σημαίνει, «Πάλιωσα»;

Το «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· το «Κοπίασα μέσα στον στεναγμό μου»· το «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι εσείς που πράττετε την ανομία»· το «Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου».

Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου· είναι δε χειρότερο να εκδηλώνει κανείς την ορμή της ψυχής του με τα χείλη· ενώ η εκδήλωσή της με τα χέρια είναι παντελώς εχθρική και ξένη προς τη μοναχική, αγγελική και θεϊκή πολιτεία. Εάν θέλεις να θεραπεύσεις το κάρφος του άλλου, ή μάλλον νομίζεις ότι μπορείς, πρόσεξε μήπως, αντί για ιατρικό εργαλείο, χρησιμοποιήσεις δοκάρι για να τον αλείψεις ή να τον καθαρίσεις. Δοκάρι είναι ο βαρύς λόγος και οι απρεπείς συμπεριφορές· το άλλο δε, είναι η επιεικής διδασκαλία και η μακρόθυμη επιτίμηση. «Έλεγξε», λέει, «επιτίμησε, παρακάλεσε»· σε καμία περίπτωση, όμως, να μην χτυπήσεις. Αν παραστεί ανάγκη να γίνει κι αυτό, ας γίνεται σπανίως και όχι από τον ίδιο. Ας εξετάσουμε προσεκτικά, και θα δούμε ότι σε πολλούς από τους οξύθυμους επιτελούνται με προθυμία η αγρυπνία, η νηστεία και η ησυχία.

Ψαλμός 6ος Εις το τέλος, εν ύμνοις, υπέρ της ογδόης· ψαλμός του Δαβίδ. «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου» κατά την ογδόη εκείνη ημέρα της μελλούσης κρίσεως, αλλά μάλιστα «ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής», ως προς την τήρηση των ιερών σου νόμων. Γι' αυτό, όσο ακόμη βρίσκομαι στη ζωή και φέρω τη σάρκα, ως ιατρός, «θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου και η ψυχή μου ταράχθηκε σφόδρα· και εσύ, Κύριε, έως πότε;» με παραβλέπεις, ενώ είμαι έτσι ταραγμένος; «Επίστρεψε, Κύριε», δηλαδή επίσκεψέ με, «λύτρωσε την ψυχή μου» από τις σφαλερές πράξεις, «σώσε με», όχι εξαιτίας των έργων μου, αλλά «ένεκεν του ελέους σου. Διότι δεν υπάρχει στον θάνατο κανείς που να σε μνημονεύει, και στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;» Διότι ο θάνατος διαδέχεται τη ζωή, μετά τον οποίο ούτε εργασία καλού ή κακού, ούτε καιρός για εξομολόγηση έχει απομείνει πλέον στον άδη. Και γι' αυτό: «Κοπίασα με τους στεναγμούς μου, θα λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Και αυτά δεν αρμόζουν απλώς στον Δαβίδ, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που διατηρεί τη μνήμη του θανάτου και της κρίσεως. Ούτε ας νομιστεί ότι ο Δαβίδ τα θρηνούσε αυτά για τη μοιχεία· διότι, όταν τα έγραφε αυτά, δεν είχε ακόμη υποπέσει σε εκείνο το αμάρτημα. «Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, επάλαιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου».

Το δε «επαλαιώθην», σημαίνει ότι το μάτι μου χρόνισε βλέποντας τις ανόσιες πράξεις των εχθρών. Και τώρα «απομακρυνθείτε από εμένα όλοι όσοι εργάζεστε την ανομία, διότι ο Κύριος εισάκουσε τη φωνή του κλαυθμού μου· εισάκουσε ο Κύριος τη δέησή μου». Επειδή δηλαδή ο Κύριος εισάκουσε τον κλαυθμό και την προσευχή μου, πρέπει και εσείς οι εχθροί μου να απομακρυνθείτε από εμένα, πράγμα που και έγινε. «Ας ντροπιαστούν», λέγει, «και ας ταραχθούν όλοι οι εχθροί μου, ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταντροπιαστούν σφόδρα και τάχιστα». Αντιλαμβανόμενοι, λέγει, τη θεία επίσκεψη που μου συνέβη, δεν το υπέφεραν, αλλά τράπηκαν πάρα πολύ γρήγορα σε φυγή.

Γι' αυτό λέει η Γραφή: «Αυτός θα παραμονεύει τη φτέρνα σου», δηλαδή το τέλος της πράξης, «και εσύ θα παραμονεύεις το κεφάλι του», δηλαδή την εισβολή του λογισμού. Ας σταθούμε λοιπόν γενναία απέναντι στις προσβολές, και ας κατατροπώσουμε τους φλογερούς λογισμούς, και ας διασχίσουμε την αλμυρή θάλασσα της αμαρτίας, ώστε να μπορέσουμε και εμείς να πούμε μαζί με τον Δαβίδ: «Περάσαμε μέσα από πυρ και ύδωρ, και μας έβγαλες σε τόπο αναψυχής.» Αλλά δεν είναι μόνο αυτό το πάθος που ταράζει και αλλοιώνει την ψυχή, αλλά και ο θυμός σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό: «Διότι ταράχθηκε», λέει, «από τον θυμό ο οφθαλμός μου», και: «Ο θυμός τους μοιάζει με του φιδιού», και: «Ο θυμός φωλιάζει στους κόλπους των άφρονων», και: «Η ορμή του θυμού του είναι η πτώση του.» Από πού λοιπόν γεννιέται ένα τέτοιο πάθος, παρά από ένα αλαζονικό και υπεροπτικό φρόνημα που νομίζει ότι είναι κάτι και εξανίσταται εναντίον των κατωτέρων του; Επειδή ο ταπεινός στην καρδιά, κατά μίμηση του Κυρίου, είναι πράος και ήσυχος, δεν φιλονικεί ούτε κραυγάζει, αλλά, αν τύχει, προτιμά να υβρίζεται παρά να υβρίζει· χτυπιέται, αλλά δεν ανταποδίδει το χτύπημα.