Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 6:9

Απαντά: «Εις το τέλος». Διάβασε το τέλος του ψαλμού και θα βρεις να λέει: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι εσείς που εργάζεστε την ανομία, διότι εισάκουσε ο Κύριος τη φωνή του κλάματός μου», πρόσεξε τη δέησή μου. Πότε; «Εις το τέλος. Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης». Γιατί όμως αναστήθηκε ο Κύριος κατά την όγδοη ημέρα; Επειδή η πρώτη οκτάδα ανθρώπων επί του Νώε, μετά τον θάνατο του παλαιού κόσμου, ανέστησε έναν νέο κόσμο για το ανθρώπινο γένος. Διότι, όταν ο κόσμος, αφού κυριεύθηκε από τον πυρετό της πορνείας, πέθανε από την αμαρτία και τάφηκε στα ύδατα του κατακλυσμού, τότε μια οκτάδα ανθρώπων, που διαφυλάχθηκε μέσα στην κιβωτό, ανέστησε τον κόσμο μέσω της τεκνογονίας. Και το ότι η τεκνογονία ονομάζεται ανάσταση, άκουσέ το από τη μητέρα Εύα, η οποία λέει όταν γέννησε τον Σηθ: «Διότι μου ανέστησε ο Θεός άλλο σπέρμα αντί του Άβελ, τον οποίο σκότωσε ο Κάιν». Και ο νόμος αναφέρει: «Εάν κάποιος πεθάνει άτεκνος, ο αδελφός του θα λάβει τη γυναίκα του και θα αναστήσει σπέρμα για τον αδελφό του». Και αυτή η εξανάσταση αποτελούσε την ανανέωση ενός γένους που έσβηνε και πέθαινε.

Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου. Ως οφθαλμό εννοεί τον νου, επειδή ο οφθαλμός της ψυχής είναι ο νους. Εφθάρην ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου. Εδώ δηλώνει τον χρόνο της κακοπάθειας. [Τον οποίο μάλιστα κατέχει ως κατόρθωμα, επειδή είναι μεγάλος.] Διότι εισάκουσε ο Κύριος τη φωνή του κλαυθμού μου. Επειδή έχει πλέον εισακουστεί, διατυπώνει μακρύ λόγο εναντίον των εχθρών. Και δεν αποτελεί μικρή οδό προς την αρετή αυτό το γεγονός, το να αποφεύγει δηλαδή κανείς και να αποκρούει τις συναναστροφές των πονηρών ανθρώπων. Διότι αυτός είναι ο καρπός της μετάνοιας και το κέρδος των δακρύων. Ή διατυπώνεται ελλειπτικά αυτό, αντί του: Επίτρεψέ μου να πω στους εχθρούς που μου επιτίθενται: Απομακρυνθείτε, διότι εισακούστηκα, διότι έγινα αποδεκτός εγώ που εξαιτίας της αμαρτίας είχα απορριφθεί.

Σε όλα αποδείξατε τους εαυτούς σας ότι είστε αγνοί στο ζήτημα αυτό. Ώστε από αυτά καθίσταται φανερό, ότι όχι μόνο πρέπει να απομακρυνόμαστε από την αμαρτία και να πάσχουμε αυτά υπέρ εκείνων που αμαρτάνουν, αλλά και να απομακρυνόμαστε από τους ίδιους τους αμαρτάνοντες· αφού αφενός ο Δαβίδ το φανέρωσε αυτό λέγοντας: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι όσοι εργάζεστε την ανομία»· αφετέρου δε ο Απόστολος παρήγγειλε με τέτοιον άνθρωπο ούτε καν να συντρώγουμε.

Διότι είναι ύποπτη η ευμετάβολη στάση των ανθρώπων αυτών, οι οποίοι, εκτός από το ότι δεν ωφελούν καθόλου τον εαυτό τους, γίνονται επιπλέον αιτία βλάβης και σε άλλους, τρέφοντας ονειδισμούς, ψεύδη και πονηρές βλασφημίες εναντίον του έργου μας. Επειδή όμως τα πάντα κατορθώνονται με την επιμέλεια, και ο φόβος του Θεού υπερισχύει έναντι όλων των ελαττωμάτων της ψυχής, δεν πρέπει να απελπιζόμαστε αμέσως ούτε γι' αυτούς, αλλά πρέπει να τους οδηγούμε στις κατάλληλες πνευματικές ασκήσεις, δοκιμάζοντας την κρίση τους με τον χρόνο και με επίπονους αγώνες, ώστε, εάν βρούμε κάτι το σταθερό σε αυτούς, να τους αποδεχθούμε χωρίς κίνδυνο· εάν όμως όχι, να τους αποπέμπουμε ενώ βρίσκονται ακόμη έξω, ώστε η δοκιμασία τους να αποβαίνει χωρίς ζημία για την αδελφότητα. Πρέπει επίσης να δοκιμάζεται και εάν κάποιος, ο οποίος είχε παρασυρθεί σε αμαρτήματα, εξομολογείται χωρίς ντροπή τα κρυφά έργα της αισχύνης και γίνεται κατήγορος του εαυτού του· καταντροπιάζοντας και ταυτόχρονα αποκηρύσσοντας τους συνεργούς των πονηρών του έργων, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι όσοι εργάζεστε την ανομία»· και αποκτώντας έτσι ασφάλεια για τον εαυτό του στον μετέπειτα βίο, ώστε να μην περιπέσει πλέον στα ίδια πάθη. Κοινός δε τρόπος δοκιμασίας για όλους είναι το εάν διατίθενται χωρίς συστολή προς κάθε ταπεινοφροσύνη, ώστε να αποδέχονται ακόμη και τις πιο ευτελείς εργασίες, εάν ο λόγος κρίνει ότι η άσκησή τους είναι χρήσιμη. Και όταν πλέον ο καθένας περάσει από κάθε εξέταση εκ μέρους εκείνων που ερευνούν με επίγνωση.

Διότι είναι άριστο, κυρίως στην ησυχία και στη μοναξιά, να συνομιλεί κανείς σχεδόν απευθείας με τον Θεό μέσω συχνής προσευχής, και να ζητά συγχώρεση για όσα έχουμε ήδη κατακριθεί· να ζητά από Αυτόν τα ψυχωφελή, και να τον κάνει ωδή και μέλος του. <Εταράχθη εν θυμώ [στο περιθώριο: από θυμού] ο οφθαλμός μου.> (A f. 37 b) Ίσως δε ο Προφήτης ανατρέχει στην ανάμνηση όσων συνέβησαν στην ανθρώπινη φύση, επειδή η αρχή του γένους, δηλαδή ο Αδάμ, προσέκρουσε στον Θεό. Διότι, πριν αμελήσει τη θεία εντολή, είχε τον οφθαλμό καθαρό, γεμάτο από θεοπτία και αγαθές έννοιες, και ήταν αθόλωτος, καθώς καταυγαζόταν ακόμη από το θείο φως. <Εισήκουσε Κύριος της δεήσεώς μου.> (A f. 38) Εξηγεί δε με ποιον τρόπο έφτασαν σε αίσιο πέρας γι' αυτόν τα της ευθυμίας· διότι λέει ότι εισακούστηκε η φωνή του κλαυθμού του, και έγινε δεκτή η προσευχή του. Και λέγοντας φωνή, δεν εννοεί πάντως εκείνη διά των χειλέων, αλλά μάλλον εκείνη που σχεδόν εκπέμπεται στον Θεό μέσα από τα ίδια τα έργα. Διότι, όπως ακριβώς υπάρχει φωνή της αμαρτίας, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν στον Κάιν, «Φωνή αίματος του αδελφού σου βοά προς εμένα», έτσι υπάρχει και φωνή της μετάνοιας, την οποία ακούει ο Θεός. Και βέβαια δεν θα έλεγε κανείς ότι απαιτεί μια δυνατή φωνή, διότι δεν έχουμε λάβει την εντολή να προσευχόμαστε με αυτόν τον τρόπο.

Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι εσείς που εργάζεστε την ανομία, διότι ο Κύριος εισάκουσε τη φωνή του κλάματός μου. Εισάκουσε ο Κύριος τη δέησή μου, ο Κύριος αποδέχθηκε την προσευχή μου. Ας ντροπιαστούν και ας ταραχθούν όλοι οι εχθροί μου, ας στραφούν προς τα πίσω και ας ντροπιαστούν σφόδρα και τάχιστα. Εφόσον εισακούστηκε από τον Θεό, απευθύνει πάλι προς Αυτόν την προσευχή του, και παρακαλεί να αποχωρήσουν και να ντροπιαστούν οι εχθροί του, καθώς απέτυχαν σε όσα επιβουλεύτηκαν, αφού ο Θεός τού προσέφερε τη σωτηρία. Αξιώνει δε να ταραχθούν πάρα πολύ· πράγμα το οποίο οπωσδήποτε τους αναμένει κατά τον καιρό της δικαιοκρισίας του Θεού.

Εάν, λοιπόν, υποθέσαμε, όχι παράλογα, ότι η εξάδα των εντολών που καλλιεργήθηκε στο δεκαπλάσιο σε μία ψυχή υποδηλώνεται αινιγματικά μέσω των εξήντα βασιλισσών, ακολούθως υποστηρίζουμε ότι και μέσω των ογδόντα υποδηλώνεται με παρόμοιο αίνιγμα το μυστήριο της ογδόης ημέρας. Αποβλέποντας προς αυτήν, όσοι παιδαγωγούνται μέσω του φόβου απομακρύνονται από την κοινωνία των κακών. Διότι αυτό διδαχθήκαμε στους Ψαλμούς, στους οποίους από τη μια προτάσσεται στην επιγραφή η λέξη «ογδόη», αλλά από την άλλη οι φωνές που ακούγονται είναι καταφανώς φωνές ανθρώπων που μαστιγώνονται από τον φόβο για τα μελλοντικά δεινά, οι οποίες κάμπτουν την ακοή του Θεού προς το έλεος. Λέει, δηλαδή, προς τον φοβερό Κριτή εκείνος που ατενίζει την ογδόη: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό Σου, ούτε να με παιδαγωγήσεις με την οργή Σου. Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής· γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου», και όλα όσα απευθύνονται στη συνέχεια προς τον αδέκαστο Κριτή μέσω της ικεσίας. Ανάμεσα σε αυτά, οδύρεται και για το ότι δεν υπάρχει μνήμη του Θεού στον θάνατο (διότι πώς θα ήταν δυνατόν να γεννηθεί η ευφροσύνη που προέρχεται από τη μνήμη του Θεού σε αυτούς που έχουν καταδικαστεί σε κλαυθμό και βρυγμό, αφού ο προφήτης λέει σε άλλο σημείο ότι η μνήμη του Θεού φέρνει ευφροσύνη;). Και αφού προβάλει και άλλα παρόμοια, εκείνος που φοβάται την ογδόη λαμβάνει την αίσθηση της μετοχής στο έλεος, λέγοντας: «Εισήκουσε ο Κύριος τη φωνή του κλαυθμού μου».

Πρόλαβε το αναγκαίο τέλος της ζωής μας με την επιστροφή της ψυχής μου· μήπως, αν μας προφτάσει ο θάνατος, αποβεί ανώφελη κάθε σκέψη για θεραπεία. Διότι μέσα στον θάνατο δεν θα υπάρχει πλέον κανείς ικανός, μέσω της μνήμης του Θεού, να θεραπεύσει την ασθένεια που του προκλήθηκε από την κακία· επειδή πάνω στη γη η εξομολόγηση έχει ισχύ, ενώ στον Άδη αυτό δεν είναι δυνατόν. Έπειτα, σαν να ρωτάει κάποιος: «Πώς επικαλείσαι το έλεος για τη θεραπεία των αμαρτημάτων; Με ποιον τρόπο εξιλέωσες το Θείο;», απαντά ως εξής: «Εκοπίασα στον στεναγμό μου, και θα ξεπλύνω το στρώμα της αμαρτίας με το νερό των δακρύων». Γιατί τα λέει αυτά; Επειδή, λέει, ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, και εξαιτίας αυτού πάλιωσα και σάπισα, καθώς ο θυμός που γεννήθηκε στην ψυχή μου από τους εχθρούς προκάλεσε σε αυτήν σήψη. Αν όμως μόνο ο θυμός προκαλεί τόσο φόβο σε εκείνον που αμάρτησε εξαιτίας του, πόσο μάλλον είναι επόμενο να περιπέσουν σε απόγνωση ως προς τη σωτήρια ελπίδα εκείνοι που δεν έχουν βιώσει στον βίο τους μόνο τα πάθη του θυμού, αλλά και όσα κατεργάζεται η επιθυμία, η πλεονεξία, η αλαζονεία, η φιλοδοξία, ο φθόνος και το υπόλοιπο σμήνος των ανθρώπινων κακών; Γι' αυτό, στρέφοντας τον λόγο προς τους κάθε λογής εχθρούς, λέει: «Απομακρυνθείτε από εμένα όλοι εσείς που εργάζεστε την ανομία». Με τα επόμενα λόγια του, δείχνει την αγαθή ελπίδα για το κατόρθωμα που προσγίνεται σε εμάς μέσω της μετάνοιας.

Διότι, αμέσως μόλις προσέφερε στον Θεό τους λόγους υπέρ της μετάνοιας, και αφού απέκτησε συναίσθηση της ευμένειας του Θεού προς αυτόν, δημοσιοποιεί τη χάρη και αγάλλεται για τη δωρεά, λέγοντας: «Εισάκουσε ο Κύριος τη φωνή της δέησής μου· ο Κύριος αποδέχθηκε την προσευχή μου». Προκειμένου, λοιπόν, να του παραμείνει διαρκώς το αγαθό που απέκτησε από τη μετάνοια και για να μην έχει η ζωή του ανάγκη από μια δεύτερη πάλι μετάνοια, παρακαλεί να τραπούν σε φυγή οι εχθροί του, μαστιζόμενοι από την αισχύνη. Διότι εκείνος που αισθάνθηκε ντροπή για την επιχείρηση του κακού, χρησιμοποιώντας την αισχύνη ως παιδαγωγό ώστε να μην εμπλακεί ξανά στα ίδια σφάλματα, θα απέχει στο μέλλον από την πείρα παρόμοιων πράξεων. Αυτή, επομένως, είναι η ακολουθία της αγαθής αναβάσεως: ο τέταρτος ψαλμός διέκρινε το άυλο αγαθό από το σωματικό και πιο σαρκικό· ο πέμπτος ευχήθηκε την κληρονομία αυτού του αγαθού· ο έκτος υπέδειξε τον καιρό της κληρονομίας, κάνοντας μνεία της ογδόης· η ογδόη φανέρωσε τον φόβο της κρίσεως· η κρίση συμβούλεψε τους αμαρτωλούς σαν και εμάς να προλάβουν με τη μετάνοια τα φοβερά γεγονότα· έπειτα, η μετάνοια, η οποία προσφέρθηκε στον Θεό με τον πρέποντα τρόπο, ευαγγελίστηκε το κέρδος που προκύπτει από αυτήν για εμάς, λέγοντας ότι: «Εισάκουσε ο Κύριος τη φωνή εκείνου που επιστρέφει προς Αυτόν με δάκρυα».

«Εκοπίασα»: Στενάζοντας τότε μάταια και ανώφελα. «Λούσω» (Θα λούσω): Κλίνη και στρωμνή είναι το ίδιο πράγμα, όμως κλίνη λέγεται όταν είναι χωρίς σκεπάσματα (γυμνή), ενώ στρωμνή όταν έχει στρωθεί. Αυτήν, λέει, θα λούσω και θα βρέξω με τα δάκρυα της μετανοίας και της εξομολογήσεως. «Εταράχθη» (Ταράχθηκε): Ο νοητός οφθαλμός της διανοίας έχει θολώσει, εξογκούμενος από την αμαρτία, σαν από τον θυμό. «Επαλαιώθην» (Πάλιωσα): Δηλαδή έζησα για πολύ καιρό μαζί με τα πάθη, διότι τα πάθη είναι σκληροί εχθροί για τον άνθρωπο. «Απόστητε» (Απομακρυνθείτε): Προς τους δαίμονες ομιλεί ο Αδάμ, δηλαδή ο άνθρωπος: Απομακρυνθείτε από εμένα, μην με πλανάτε πλέον, διότι είναι κοντά αυτός που με δικαιώνει. Υπονοεί δε και την ενανθρώπηση. «Ότι εισήκουσεν—ήκουσεν» (Διότι εισάκουσε—άκουσε): Τη φωνή του κλαυθμού μου και τη δέησή μου και την προσευχή μου εισάκουσε ο Θεός, και ως αγαθός δεν με παραμέλησε, αλλά εκένωσε τον εαυτό του για τη δική μου σωτηρία, γι' αυτό στο εξής απομακρυνθείτε από εμένα. «Αισχυνθείησαν» (Ας ντροπιαστούν): Βλέποντας τη δική μου σωτηρία, λέει ο Αδάμ, διότι ευλόγως ταράσσονται οι δαίμονες ντροπιαζόμενοι. «Επιστραφείησαν» (Ας στραφούν προς τα πίσω): Μη βρίσκοντας πλέον τόπο μέσα στον άνθρωπο, οι δαίμονες αποστρέφονται ταχέως, ντρεπόμενοι πλέον τον άνθρωπο ως έχοντα λάβει τη σφραγίδα του Θεού.

ΨΑΛΜΟΣ ΣΤ΄. «Ελέησόν με, Κύριε.» Διδάσκει με ποιον τρόπο πρέπει να προσευχόμαστε, πώς πρέπει να ταπεινωνόμαστε, και να προσελκύουμε το έλεος του Θεού. «Ιάσαί με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου.» Αναφέρει βέβαια ότι έχουν ταραχθεί τα οστά του, και επιπροσθέτως η ψυχή του. Και ως οστά ίσως, σύμφωνα με την εν Πνεύματι θεωρία, θα μπορούσαν να νοηθούν οι λογικές δυνάμεις της ψυχής, οι οποίες και τη συγκρατούν στην πνευματική της ευρωστία. Όπως είναι η εγκράτεια, η φρόνηση, η κατά Θεόν ανδρεία, η σωφροσύνη, και η δικαιοσύνη, και με μια λέξη κάθε είδος αρετής, οι οποίες όταν δεν υπάρχουν μέσα μας χωρίς σύγχυση (δηλαδή με την πρέπουσα τάξη) εξαιτίας του ότι δεν έχουν τη δική τους ισχύ, είναι αναπόφευκτο να ταράσσεται η ψυχή, καθώς τα πάθη ατακτούν μέσα της. «Απομακρυνθείτε από εμένα όλοι.» Βλέπεις ότι, όταν απομακρυνθούμε από τους εργάτες της ανομίας (είτε πρόκειται για ανθρώπους, είτε για λογισμούς), τότε ο Θεός δέχεται πρόθυμα τις δεήσεις και την προσευχή μας.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΣΧΟΛΑΣΤΙΚΟ ΗΡΩΝΑ. 1660. Όπως ακριβώς η μυθική συνεύρεση ετερογενών πλασμάτων γεννούσε αλλόκοτα σώματα, όπως τον Μινώταυρο και τους Κενταύρους, από τους οποίους ο μεν καταβρόχθιζε τα παιδιά των Αθηναίων, οι δε άρπαζαν τις γυναίκες των άλλων, έτσι και η συναναστροφή με χείριστους ανθρώπους γεννά αλλόκοτα και άτοπα ήθη, που μιμούνται σχεδόν τα τολμήματα των Κενταύρων. Γι' αυτό και ο Μελωδός τους απομάκρυνε όσο το δυνατόν πιο μακριά, λέγοντας: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι εσείς που εργάζεστε την ανομία». Διότι η συναναστροφή μαζί τους δεν γεννά μικρή βλάβη, αλλά αποβλέπει στην ίδια την ψυχή, από την οποία τίποτε δεν είναι πολυτιμότερο. Αν λοιπόν, όπως λένε μερικοί, οι μύθοι έγιναν πράξη - γι' αυτό και ο νομοθέτης θέσπισε αυτό ακριβώς που ζήτησες να μάθεις, απαγορεύοντας τη συνεύρεση με ζώα και τιμωρώντας με θάνατο όσους συνευρίσκονται, ώστε να μη γεννιούνται τερατώδη σώματα και να μη βλαστάνουν τραγωδίες - ας θαυμάζεται η προνοητικότητα του νομοθέτη. Αν όμως, όπως λένε άλλοι, τους οποίους κι εγώ μάλλον πιστεύω, οι μύθοι φανερώνουν την επιμιξία ποικίλων ηθών - διότι, όπως λένε, κανένα από τα όντα που δημιουργήθηκαν εξ αρχής δεν ανέχθηκε να εκλείψει - και σε αυτή την περίπτωση, ας προφυλάσσονται από τη συναναστροφή με τους πονηρούς. Διότι το ότι βλάπτει τα μέγιστα, το φανερώνει και το «φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές», αλλά το φανερώνουν και ο μεγαλύτερος Αμνών και ο νεότερος Αβεσσαλώμ, οι γιοι του Μελωδού, οι οποίοι έζησαν αισχρά και τερμάτισαν τον βίο τους ελεεινά.

Έτσι και τούτο είναι ζήτημα ευχαρίστησης, και μάλιστα ευχαρίστησης πάρα πολύ έντονης· γι' αυτό τα δάκρυα που προέρχονται από τέτοια οδύνη δεν είναι φορτικά, αλλά είναι και πολύ ανώτερα από εκείνα που προέρχονται από την κοσμική ηδονή. Άκουσε τον Προφήτη που λέει: «Άκουσε ο Κύριος τη φωνή του κλαυθμού μου». Διότι πού δεν είναι χρήσιμο το δάκρυ; Στις προσευχές, στις νουθεσίες; Εμείς όμως τα απαξιώνουμε, επειδή δεν τα χρησιμοποιούμε για τον σκοπό για τον οποίο μας έχουν δοθεί. Όταν παρακαλούμε έναν αδελφό που αμαρτάνει, πρέπει να κλαίμε, να οδυρόμαστε και να στενάζουμε· όταν συμβουλεύουμε κάποιον, και εκείνος δεν προσέχει, αλλά οδηγείται στην απώλεια, πρέπει να κλαίμε. Αυτά είναι τα δάκρυα της πνευματικής φιλοσοφίας· όταν όμως κάποιος γίνει φτωχός, όταν βρεθεί σε σωματική ασθένεια, όταν πεθάνει, όχι πλέον· διότι αυτά δεν είναι άξια δακρύων. Όπως λοιπόν δυσφημούμε το γέλιο, όταν το χρησιμοποιούμε άκαιρα, έτσι κάνουμε και με τα δάκρυα, όταν τα μεταχειριζόμαστε άκαιρα. Διότι η αρετή του κάθε πράγματος διαφαίνεται τότε, όταν κατευθύνεται προς το κατάλληλο έργο· όταν όμως κατευθύνεται προς κάτι αλλότριο, δεν φαίνεται πια.

Όταν, λοιπόν, παλαιωθείς από την αμαρτία, ανακαίνισε τον εαυτό σου διά της μετανοίας. Απομακρυνθείτε από εμένα όλοι όσοι εργάζεστε την ανομία, διότι ο Κύριος εισάκουσε τη φωνή του κλαυθμού μου. Άκουσε ο Κύριος τη δέησή μου, ο Κύριος αποδέχθηκε την προσευχή μου. Δεν είναι μικρή και αυτή η οδός που οδηγεί στην αρετή, το να αποφεύγει κανείς τους πονηρούς. Πράγμα το οποίο με τόση έμφαση απαιτεί και ο Χριστός από εμάς, ώστε να προστάζει να αποκόπτουμε ακόμη και τους φίλους που έχουν για εμάς τη θέση των πλέον αναγκαίων μελών, όταν μας σκανδαλίζουν και η συναναστροφή μαζί τους μας προξενεί κάποια βλάβη.

Το «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου»· το «Κοπίασα μέσα στον στεναγμό μου»· το «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι εσείς που πράττετε την ανομία»· το «Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου».

Διατηρώντας δε και τη μνήμη των κακών, αναλογίζεται επιμελώς από πού του συνέβησαν αυτά και για ποια αιτία περιέπεσε σε ένα τέτοιο κακό· και αναλογιζόμενος λοιπόν αυτά, οχυρώνει από παντού τον εαυτό του, για να μην περιπέσει στις ίδιες συμφορές. Έτσι λοιπόν, ρυθμίζοντας καλά και παιδαγωγώντας τη ζωή του, ομολογεί πολλή ευγνωμοσύνη σε Εκείνον που τον έσωσε, παρακαλώντας Τον, όπως ακριβώς Τον βρήκε λυτρωτή, έτσι να Τον έχει διαρκώς φύλακα και στο μέλλον. Αυτήν τη στάση ας μιμηθούμε και εμείς, και αν παρασυρθούμε σε κάποιο αμάρτημα, ας ανανήψουμε γρήγορα, και ας κάνουμε την πτώση μας πρόφαση ασφαλείας και αφορμή για να μην αμαρτήσουμε πλέον. Πώς λοιπόν θα το πράξεις; Έχεις διδάσκαλο τον Δαβίδ. Αμάρτησες; Μην αδρανήσεις παραμένοντας στην αμαρτία, αλλά εγέρσου· αναλογίσου αμέσως ότι ο Θεός απέστρεψε το πρόσωπό Του από εσένα, ότι σε λησμόνησε· έπειτα κλάψε, στέναξε, λούσε κάθε νύχτα την κλίνη σου με δάκρυα, απομακρύνσου γρήγορα από εκείνους που εργάζονται την ανομία. Διότι και αυτά είναι διδάγματα του Δαβίδ. Πες μαζί του: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό Σου από εμένα;». Πες το, όχι με τη γλώσσα, αλλά πολύ πρωτύτερα με την καρδιά· πες και τα άλλα δικαιώματα του Δαβίδ. Όταν τα πεις όλα, να ελπίζεις στο έλεός Του, να ελπίζεις, να μην αμφιβάλλεις. Διότι εκείνος που αμφιβάλλει, λέγει, μοιάζει με το κύμα της θάλασσας, το οποίο παρασύρεται και αναταράσσεται από τον άνεμο.

Το δε «επαλαιώθην», σημαίνει ότι το μάτι μου χρόνισε βλέποντας τις ανόσιες πράξεις των εχθρών. Και τώρα «απομακρυνθείτε από εμένα όλοι όσοι εργάζεστε την ανομία, διότι ο Κύριος εισάκουσε τη φωνή του κλαυθμού μου· εισάκουσε ο Κύριος τη δέησή μου». Επειδή δηλαδή ο Κύριος εισάκουσε τον κλαυθμό και την προσευχή μου, πρέπει και εσείς οι εχθροί μου να απομακρυνθείτε από εμένα, πράγμα που και έγινε. «Ας ντροπιαστούν», λέγει, «και ας ταραχθούν όλοι οι εχθροί μου, ας στραφούν προς τα πίσω και ας καταντροπιαστούν σφόδρα και τάχιστα». Αντιλαμβανόμενοι, λέγει, τη θεία επίσκεψη που μου συνέβη, δεν το υπέφεραν, αλλά τράπηκαν πάρα πολύ γρήγορα σε φυγή.

Διότι είναι μεγάλο κακό να μην το αναγγείλει κανείς γρήγορα σε αυτόν που έχει γνώση, πριν χρονίσει το πάθος. Αυτή δε είναι η θεραπεία, την οποία μας δίδαξε ο Κύριος με τη διάκριση του πνεύματος: οφείλουμε να λέμε ότι: «Εάν, όταν λυπούσα τον πλησίον με λόγια, συντριβόταν η καρδιά μου, καθώς ελεγχόμουν από τον λόγο του Θεού, και αν δεν συμφιλιωθώ γρήγορα μαζί του, δεν αναπαύομαι· πόσο μάλλον, ακάθαρτοι δαίμονες, εάν σκεφτώ μαζί με εσάς τους αποστάτες βλασφημία εναντίον του Θεού που με εδημιούργησε; Όμως, ακόμη κι αν μου υποβάλλετε αυτά, δεν νικιέμαι· διότι αυτά δεν είναι δικά μου, αλλά δικά σας, που πρόκειται να κολαστείτε στο αιώνιο πυρ στους αιώνες των αιώνων· εγώ όμως δεν θα πάψω να ευλογώ και να υμνώ και να ευχαριστώ τον Κύριο και Θεό μου, που με εδημιούργησε από το μηδέν και με προστατεύει από την επιβουλή σας· απομακρυνθείτε από εμένα όλοι εσείς που εργάζεστε την ανομία· διότι ο Κύριος είναι βοηθός μου και δεν θα πάψω να σας καταριέμαι· διότι είστε καταραμένοι από τον Κύριο και Θεό τον Παντοκράτορα.» Και έτσι, όταν εμείς σφραγιζόμαστε με πίστη, αυτό εξαφανίζεται σαν καπνός.» 148. «Όσο για την αιτία για την οποία ήρθα εδώ σε εσάς, το ζητούμενο βρέθηκε σε ένα πήλινο δοχείο», μιλώντας αινιγματικά για το σφάλμα της ψυχής κάποιου άλλου. Ενώ λοιπόν μιλούσε ο αββάς Παχώμιος, υπήρχε κάποιος αδελφός, που ονομαζόταν Ηλίας, απλός στην καρδιά· ο οποίος πριν από λίγο είχε μαζέψει σύκα και τα είχε κρύψει σε ένα πήλινο δοχείο, για να τα φάει μετά τη νηστεία.