Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 60:1

Εις το τέλος, εν ύμνοις, του Δαβίδ. Ψαλμός Ξ΄. Υπόθεση. Προσφέρει ευχαριστία στον Θεό τόσο υπέρ του εαυτού του όσο και υπέρ του λαού που σώθηκε δια της πίστεως. Υπόσχεται δε ότι, όταν θα βρίσκεται στις αιώνιες μονές, θα αναπέμπει ακατάπαυστα τον αίνο.

Και πάλι, για αυτούς που φέρουν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», υπάρχει η εξής υποδιαίρεση: διότι κάποιοι μεν επιγράφονται «Ψαλμὸς ᾠδῆς», όπως ο 4ος και ο 64ος· άλλοι δε φέρουν μόνο τη λέξη «Ψαλμός», όπως οι 5ος, 8ος, 9ος, 10ος, 11ος, 12ος, 13ος, 18ος, 19ος, 20ός, 21ος, 30ός, 39ος, 40ός, 50ός, 63ος, 108ος, 138ος, 139ος· ένας δε επιγράφεται «Ἐν ὕμνοις», ο 6ος ψαλμός· και άλλοι «Ψαλμοὶ ᾠδῆς», ο 29ος και ο 63ος. Υπάρχουν και άλλοι που φέρουν μεν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ», χωρίς όμως τη λέξη Ψαλμός, αλλά έχουν κάποια διαφορετική επιγραφή, και είναι οι εξής: 17ος, 35ος, 51ος, 52ος, 53ος, 54ος, 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος, 60ός, 68ος, 69ος. Από αυτούς, λοιπόν, που έχουν διαφορετική επιγραφή, ένας έχει την επιγραφή «Λόγοι ᾠδῆς», ο 17ος· άλλοι φέρουν μόνο το «Τῷ Δαβὶδ», οι 35ος, 68ος, 69ος· άλλοι το «Συνέσεως», οι 51ος, 52ος· άλλοι το «Ἐν ὕμνοις συνέσεως», οι 53ος, 54ος· άλλοι το «Εἰς στηλογραφίαν», οι 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος· και ένας το «Ἐν ὕμνοις», ο 60ός. Ενώ από όσους φέρουν την επιγραφή «Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», χωρίς το «Εἰς τὸ τέλος», φέρει την επιγραφή «Ὠδὴ ψαλμοῦ» μόνον ο 107ος.

Κοινοί βεβαίως είναι συνολικά στο βιβλίο αυτό: μόνο «Ψαλμοί», δʹ, εʹ, ϛʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ, ιαʹ, ιβʹ, ιγʹ, ιδʹ, ιηʹ, ιθʹ, κʹ, καʹ, κθʹ, λʹ, λθʹ, μʹ, νʹ, ξʹ, ξαʹ, ξγʹ, ξδʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ξζʹ, οβʹ, οηʹ, παʹ, ρηʹ, ρληʹ, ρλθʹ· «Ψαλμός ωδή», δʹ, ξδʹ· «Ψαλμοί ωδής», κθʹ, μζʹ, ξζʹ, πϛʹ, πζʹ· μόνο «Ωδή», ληʹ, οϛʹ, ϟεʹ, ριθʹ, ρκʹ, ρκαʹ, ρκβʹ, ρκγʹ, ρκδʹ, ρκεʹ, ρκϛʹ, ρκζʹ, ρκηʹ, ρκθʹ, ρλʹ, ρλαʹ, ρλβʹ, ρλγʹ· «Ωδή Ψαλμού», ξεʹ, πβʹ, ρζʹ· «Λόγοι ωδής», ιζʹ· «Αίνος ωδής», ϟʹ, ϟβʹ, ϟδʹ· «Αίνεσις», ρμδʹ· «Εν ύμνοις», ξʹ, οεʹ. «Εν ύμνοις συνέσεως», νγʹ, νδʹ· «Εν ύμνοις Ψαλμός», ϛʹ, ξϛʹ· «Συνέσεως», λαʹ, ναʹ, νβʹ, ογʹ, οζʹ, πηʹ, ρʹ, ρμαʹ· «Εις στηλογραφίαν», ιεʹ, νεʹ, νϛʹ, νζʹ, νηʹ, νθʹ· «Προσευχή», ιϛʹ, πεʹ, πθʹ, ραʹ· «Προσευχή του Μωυσή, ανθρώπου του Θεού», πθʹ· «Εις Σαλομώντα», οαʹ· ανώνυμοι, θʹ, ξεʹ, ξϛʹ, ϟαʹ, ϟθʹ, ραʹ· «Αλληλούια», ρδʹ, ρεʹ, ρϛʹ, ριʹ, ριαʹ, ριβʹ, ριγʹ, ριδʹ, ριϛʹ, ριζʹ, ριηʹ, ρλδʹ, ρλεʹ, ρμεʹ, ρμϛʹ, ρμζʹ, ρμηʹ, ρμθʹ, ρνʹ. Απλώς «Τω Δαυίδ», λβʹ, λδʹ, λεʹ, ϟϛʹ, ρβʹ, ργʹ, ρλϛʹ, ρλζʹ.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΕΝ ΥΜΝΟΙΣ, ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, Ξ'. «Εισάκουσον, ω Θεέ, τη δέησή μου, πρόσεξε την προσευχή μου». Οι πέντε συνεχόμενοι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «στηλογραφία», μέχρι τον 59ο, έχουν πλέον ολοκληρωθεί. Συνολικά δε, εκείνοι που φέρουν αυτή την επιγραφή είναι έξι: οι προαναφερθέντες και ο 15ος, ο οποίος βρίσκεται στο πρώτο μέρος του βιβλίου των Ψαλμών. Ο προκείμενος ύμνος, ωστόσο, φέροντας και αυτός την επιγραφή «εις το τέλος», παραπέμπει σε αυτό εξαιτίας των ωφέλιμων υποσχέσεων που αναφέρονται στο τέλος του ύμνου.

Εις το τέλος εν ύμνοις τω Δαβίδ. Η προφητεία δηλώνει περί του νέου ύμνου, ο οποίος ψάλλεται στον Χριστό στο τέλος των αιώνων. «Εισάκουσον»: Ο προφήτης (η προφητεία) κραυγάζει προς τον Θεό εκ προσώπου του Αδάμ. «Από των περάτων»: Διότι ο Αδάμ ήταν ριγμένος στη γη εξαιτίας της παράβασης, έχοντας ξεπέσει στο γήινο φρόνημα και κραυγάζοντας. «Εν τω ακηδιάσαι»: Διότι, όταν ο άνθρωπος έφτασε σε απόγνωση, ο Σωτήρας τον ανέλαβε και τον ύψωσε στον βράχο του Γολγοθά πάνω στον σταυρό. «Ωδήγησάς με»: Έχοντας καθοδηγήσει τον άνθρωπο στην οδό του Ευαγγελίου. «Πύργος ισχύος»: Διότι έδωσε στον άνθρωπο την Εκκλησία ως πύργο σωτηρίας, μέσα στον οποίο ο εχθρός δεν μπορεί να αντισταθεί. «Παροικήσω»: Ο άνθρωπος κατοικεί στην Εκκλησία και στο δεσποτικό σώμα μέσω της πίστης. «Σκεπασθήσομαι»: Φτερούγες του Θεού είναι η δικαιοσύνη και η αλήθεια, και με αυτές σκεπάζεται ο πιστός άνθρωπος.

Ψαλμός 60ός. Εις το τέλος, με ύμνους· ψαλμός του Δαβίδ. «Εισάκουσε, Θεέ, τη δέησή μου, πρόσεξε την προσευχή μου. Από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα, όταν η καρδιά μου κυριεύθηκε από ακηδία· πάνω σε πέτρα με ύψωσες, με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου». Ο ψαλμός είναι πολύ γενικός, ώστε να μπορεί να προσοικειωθεί από κάθε πρόσωπο. Διότι αυτό δηλώνει και το «από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα», δηλαδή από κάθε τόπο στον οποίο παροικεί ο καθένας. Διότι ο Δαβίδ δεν έκραζε αυτά «από τα πέρατα της γης», αλλά από το μέσον της γης, εκτός αν ίσως τα ανέφερε αυτά εκ μέρους του αιχμάλωτου λαού στη Βαβυλώνα. «Έδωσες κληρονομιά σε όσους φοβούνται το όνομά σου», δηλαδή παραμένει το όνομά σου αιώνιο και ανεξάλειπτο. «Θα προσθέσεις ημέρες στις ημέρες του βασιλιά, τα έτη του μέχρι την ημέρα γενεάς και γενεάς. Παραμένει στον αιώνα ενώπιον του Θεού», δηλαδή ο Υιός μαζί με τον Πατέρα. «Το έλεος και την αλήθειά του ποιος θα τα εκζητήσει;» αντί του κανείς δεν θα τα εξιχνιάσει. «Έτσι θα ψάλλω στο όνομά σου στους αιώνες».