Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 60:2

Εισάκουσε, Θεέ, τη δέησή μου. Επειδή, αποβλέποντας στην καταδυναστεία και στην τυραννία των δαιμόνων, έχω κυριευθεί από ακηδία· για τον λόγο αυτό ικετεύω, ώστε, αφού φανερωθείς, να μας λυτρώσεις από τα χέρια εκείνων που μας καταπονούν. Το δε «Από τα πέρατα της γης», σημαίνει ότι αυτός αναπέμπει τις ικεσίες του υπέρ όλης της οικουμένης. «Από τα πέρατα της γης έκκραξα προς εσένα». Διότι, επειδή η Βαβυλώνα απέχει πολλούς σταθμούς από την Παλαιστίνη, όσοι είχαν εξανδραποδιστεί και είχαν διαταχθεί να κατοικούν σε εκείνη τη γη, θεωρούσαν ότι κατοικούν στις εσχατιές της οικουμένης. «Πάνω σε πέτρα με ύψωσες». Αποδεικνύει ότι εισακούστηκε αμέσως, σύμφωνα με το χωρίο: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, θα πω: Ιδού, είμαι παρών». Και κηρύττει με σαφήνεια μέσω ποιου έρχεται η σωτηρία· διότι αναφέρει ότι υψώθηκε πάνω σε πέτρα. Επειδή έχουμε γίνει ισχυρότεροι και ανώτεροι από τους δαίμονες που μας πολεμούν, μέσω του Χριστού, ο οποίος ονομάστηκε πέτρα από τον μακάριο Παύλο.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΕΝ ΥΜΝΟΙΣ, ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, Ξ'. «Εισάκουσον, ω Θεέ, τη δέησή μου, πρόσεξε την προσευχή μου». Οι πέντε συνεχόμενοι ψαλμοί που έχουν την επιγραφή «στηλογραφία», μέχρι τον 59ο, έχουν πλέον ολοκληρωθεί. Συνολικά δε, εκείνοι που φέρουν αυτή την επιγραφή είναι έξι: οι προαναφερθέντες και ο 15ος, ο οποίος βρίσκεται στο πρώτο μέρος του βιβλίου των Ψαλμών. Ο προκείμενος ύμνος, ωστόσο, φέροντας και αυτός την επιγραφή «εις το τέλος», παραπέμπει σε αυτό εξαιτίας των ωφέλιμων υποσχέσεων που αναφέρονται στο τέλος του ύμνου.

Είναι δε συνολικά πέντε όλοι όσοι επιγράφονται «Εν ύμνοις»: δύο μεν στο πρώτο μέρος του βιβλίου, ο 4ος και ο 6ος. Αλλά αυτοί μεν ονομάζονται «Ψαλμοί εν ύμνοις», ενώ οι τρεις στο δεύτερο μέρος του βιβλίου επιγράφονται μόνο «Εν ύμνοις», δηλαδή ο 53ος, ο 54ος και ο προκείμενος. Οι μεν λοιπόν «Ψαλμοί εν ύμνοις» φαίνεται ότι ψάλλονταν με το μουσικό όργανο που ονομάζεται ψαλτήριο, επειδή ο ψάλτης είχε ανάγκη από την πρακτική ενέργεια μέσω του σώματος, το οποίο είναι όργανο της ψυχής. Οι δε απλώς ύμνοι ειπώθηκαν μόνο με τη φωνή εκείνου που ανέπεμπε τον ύμνο, χωρίς να προστεθεί η κρούση του ψαλτηρίου, διότι τα λόγια τους είχαν ανάγκη μόνο από την κατά διάνοια θεωρία. Αυτό ακριβώς φανερώνει ο προκείμενος ύμνος λέγοντας: «ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς πρὸς σὲ ἐκέκραξα»· με το οποίο υποδηλώνει ότι ο Προφήτης, ευρισκόμενος σε θεοληψία, βρέθηκε τρόπον τινά έξω από τη σωματική κατάσταση. Δεν αγνοώ βέβαια ότι και οι υπόλοιποι ερμηνευτές δεν έχουν παραδώσει διαφορετική απόδοση. Παρακαλεί λοιπόν ο Δαβίδ μέσω του προκείμενου ψαλμού λέγοντας: «Εἰσάκουσον, ὁ Θεός, τῆς δεήσεώς μου». Επειδή, δηλαδή, έχει ανάγκη από κάποια μεγάλα και θεία αγαθά, παρακαλεί να τα επιτύχει.

Έπειτα, αφού παρουσίασε τον εαυτό του ως άξιο να εισακουστεί, προσθέτει: «Πρόσεξε την προσευχή μου». Διότι, έχοντας την πεποίθηση ότι η προσευχή του ήταν γεμάτη από πολύ και βαθύ νόημα, αξίωνε από τον Θεό να επιβλέψει, να ατενίσει τα λόγια της και να δοκιμάσει τα λεγόμενα, ως άξια της δικής Του ακοής. Στη συνέχεια, φανερώνει και το έργο για χάρη του οποίου επικαλείτο τον Θεό ως θεατή της προσευχής του· γι' αυτό προσθέτει: «Από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα». Και επειδή με σύμφωνο τρόπο έχουν αποδώσει το χωρίο και οι λοιποί ερμηνευτές, ο μεν Ακύλας λέγοντας, «Από την άκρη της γης προς εσένα θα επικαλεστώ»· ο δε Σύμμαχος, «Από τα πέρατα της γης σε επικαλούμαι»· η δε πέμπτη έκδοση, «Από τα πέρατα της γης προς εσένα θα κράξω»· ποιος δεν θα αναζητούσε ευλόγως το βαθύτερο νόημα της φράσεως;

Διότι ο μεν φαύλος άνθρωπος, που περιτρέχει τις αγορές και τους δήμους, τα βουλευτήρια και τα δικαστήρια, και είναι εντελώς καταχωσμένος στις ηδυπάθειες του σώματος, δικαιολογημένα θα μπορούσε να λεχθεί ότι κατοικεί στον βυθό της γης. Εκείνοι όμως που «περιπλανήθηκαν με προβιές και με δέρματα κατσικιών, υστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι», και οι οποίοι αποφεύγουν τα κέντρα των πόλεων και διαμένουν στις ερήμους, στα όρη, στα σπήλαια και στις οπές της γης, ευλόγως θα μπορούσε να λεχθεί ότι βρίσκονται έξω από τη γη. Και αν δεν ήταν παντελώς απαλλαγμένοι από το σώμα, θα βρίσκονταν σχεδόν εκτός αυτού. Τώρα όμως, επειδή, παρότι ζούσαν μέσα σε αυτό και το χρησιμοποιούσαν ως όργανο, δεν καταβυθίζονταν στα κακά του βίου, αλλά μετείχαν μόνο ακροθιγώς στην αναγκαία τροφή και στις λοιπές ανάγκες, δικαιολογημένα έδιναν την εντύπωση ότι βρίσκονται στα άκρα και στα πέρατα του σώματος. Τέτοιος ήταν ο Παύλος όταν έλεγε: «Διότι, ενώ ζούμε στη σάρκα, δεν στρατευόμαστε κατά σάρκα» και, «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό· δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Εκείνος, λοιπόν, που βρίσκεται σε αυτή την πνευματική κατάσταση, ευλόγως θα μπορούσε να πει στον Θεό: «Πρόσεξε την προσευχή μου», έχοντας πολλή παρρησία εξαιτίας αυτού του τρόπου ζωής. Και δεν θα έλεγε ψέματα αναφωνώντας: «Από τα πέρατα της γης έκραξα προς εσένα». Προσθέτει δε και την αιτία, λέγοντας: «Όταν ακηδίασε η καρδιά μου» ή «Όταν αδημονεί η καρδιά μου», σύμφωνα με τον Σύμμαχο.

Έτσι λοιπόν και εδώ, μετά τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, με την ενδιάμεση παρεμβολή ενός διαψάλματος, ο Προφήτης κάνει μεταβολή του λόγου του, επειδή αισθάνθηκε την έλευση του αγίου Πνεύματος, φωτίστηκε από αυτό και κατάλαβε ότι η δέηση που είχε προηγουμένως αναφέρει εισακούστηκε από τον Θεό. Γι' αυτό, παραπάνω μεν καθώς προσευχόταν, έλεγε: «Εισάκουσε, Θεέ, τη δέησή μου»· εδώ όμως, μετά το διάψαλμα, αναφέρει: «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις ευχές μου». Βλέπεις πώς συναισθάνθηκε ότι εισακούστηκε; Και αυτό ήταν εκείνο που μέσω του προφήτη Ησαΐα είχε υποσχεθεί στους αξίους ο Θεός λέγοντας: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών»· διότι, ενώ ο Προφήτης ακόμη μιλούσε, το άγιο Πνεύμα ήλθε σε αυτόν και του φανέρωσε ότι πράγματι είχε εισακουστεί. Γι' αυτό λέει: «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις ευχές μου». Και σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές παρουσιάζεται το ίδιο νόημα· διότι σύμφωνα με τον Ακύλα έχει ειπωθεί: «Διότι εσύ, ω Θεέ, άκουσες τις ευχές μου»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις προσευχές μου». Έπειτα προσθέτει: «Έδωσες κληρονομιά σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου». Διότι εμένα μεν προηγουμένως με εισάκουσες· και αφού φωτίστηκα από το Πνεύμα σου γνώρισα ότι όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους αυτούς που φοβούνται το όνομά σου θα δώσεις ως άξιο καρπό του φόβου σου, την κληρονομιά που τους υποσχέθηκες. Λέγοντας δε αορίστως, «σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου», επέκτεινε τη χάρη σε όλους τους ανθρώπους.

Εις το τέλος εν ύμνοις τω Δαβίδ. Η προφητεία δηλώνει περί του νέου ύμνου, ο οποίος ψάλλεται στον Χριστό στο τέλος των αιώνων. «Εισάκουσον»: Ο προφήτης (η προφητεία) κραυγάζει προς τον Θεό εκ προσώπου του Αδάμ. «Από των περάτων»: Διότι ο Αδάμ ήταν ριγμένος στη γη εξαιτίας της παράβασης, έχοντας ξεπέσει στο γήινο φρόνημα και κραυγάζοντας. «Εν τω ακηδιάσαι»: Διότι, όταν ο άνθρωπος έφτασε σε απόγνωση, ο Σωτήρας τον ανέλαβε και τον ύψωσε στον βράχο του Γολγοθά πάνω στον σταυρό. «Ωδήγησάς με»: Έχοντας καθοδηγήσει τον άνθρωπο στην οδό του Ευαγγελίου. «Πύργος ισχύος»: Διότι έδωσε στον άνθρωπο την Εκκλησία ως πύργο σωτηρίας, μέσα στον οποίο ο εχθρός δεν μπορεί να αντισταθεί. «Παροικήσω»: Ο άνθρωπος κατοικεί στην Εκκλησία και στο δεσποτικό σώμα μέσω της πίστης. «Σκεπασθήσομαι»: Φτερούγες του Θεού είναι η δικαιοσύνη και η αλήθεια, και με αυτές σκεπάζεται ο πιστός άνθρωπος.

Ψαλμός 60ός. Εις το τέλος, με ύμνους· ψαλμός του Δαβίδ. «Εισάκουσε, Θεέ, τη δέησή μου, πρόσεξε την προσευχή μου. Από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα, όταν η καρδιά μου κυριεύθηκε από ακηδία· πάνω σε πέτρα με ύψωσες, με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου». Ο ψαλμός είναι πολύ γενικός, ώστε να μπορεί να προσοικειωθεί από κάθε πρόσωπο. Διότι αυτό δηλώνει και το «από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα», δηλαδή από κάθε τόπο στον οποίο παροικεί ο καθένας. Διότι ο Δαβίδ δεν έκραζε αυτά «από τα πέρατα της γης», αλλά από το μέσον της γης, εκτός αν ίσως τα ανέφερε αυτά εκ μέρους του αιχμάλωτου λαού στη Βαβυλώνα. «Έδωσες κληρονομιά σε όσους φοβούνται το όνομά σου», δηλαδή παραμένει το όνομά σου αιώνιο και ανεξάλειπτο. «Θα προσθέσεις ημέρες στις ημέρες του βασιλιά, τα έτη του μέχρι την ημέρα γενεάς και γενεάς. Παραμένει στον αιώνα ενώπιον του Θεού», δηλαδή ο Υιός μαζί με τον Πατέρα. «Το έλεος και την αλήθειά του ποιος θα τα εκζητήσει;» αντί του κανείς δεν θα τα εξιχνιάσει. «Έτσι θα ψάλλω στο όνομά σου στους αιώνες».