Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 60:4

Με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου. Διότι, εάν ο Ίδιος είναι η οδός και ο Ίδιος είναι η θύρα, είναι προφανές ότι θα μας διδάξει να βαδίζουμε την αγαθή οδό, προετοιμάζοντάς μας να ελπίζουμε σε Αυτόν. «Πύργος ισχύος από το πρόσωπο του εχθρού». Είναι σαν να έλεγε: Έγινες τείχος και ασφάλεια, ώστε να μην πάθουμε τίποτα όταν μας επιβουλεύονται οι εχθροί.

Αθανάσιος. Κατά την πνευματική διάνοια, έχουμε γίνει ανώτεροι από τους δαίμονες που μας επιβουλεύονται, μέσω του Χριστού, ο οποίος έχει ονομαστεί πέτρα από τον μακάριο Παύλο. Και για να αποδώσω όλο το νόημα της ψαλμωδίας, τα λόγια αυτά περιέχουν ευχαριστία. Διότι, λέει, όλα όσα προανέφερα μου δόθηκαν, επειδή εσύ ο ίδιος, ο Θεός, με σήκωσες και με ανύψωσες επάνω στην πέτρα που προέρχεται από εσένα, η οποία είναι ο Λόγος σου· διότι η πέτρα ήταν ο Χριστός. Επειδή, λοιπόν, με τον Λόγο σου με ύψωσες και με έκανες να βρεθώ ψηλά, ώστε να μην κατοικώ πλέον στα ενδότερα της γης, αλλά να βρεθώ στα άκρα της· και αφού ήδη με οδήγησες ώστε να φτάσω κοντά σου, και έγινες η ελπίδα μου, χάρη στην οποία ελπίδα δεν θα καταισχυνθώ· αλλά και ενώ μου επιτίθονταν πολλοί νοητοί εχθροί, οι οποίοι ζητούσαν την ψυχή μου, εσύ μόνος ήσουν αρκετός απέναντι σε όλους, γινόμενος πύργος ισχύος για εμένα. Εύλογα, λοιπόν, αφού έλαβα όλα αυτά, σε εσένα αναπέμπω τους ύμνους, εφόσον εσύ έγινες ο αίτιος όλων των αγαθών για εμένα.

Αθανασίου και Κυρίλλου. Επειδή αποτελεί ίδιον γνώρισμα των καθοδηγητών το να υποδεικνύουν ποια μεν είναι η ασφαλής οδός, και να προειδοποιούν για το ποια είναι η σφαλερή και βλαβερή· αυτό ακριβώς διαπιστώνεται ότι έχει πράξει και ο Χριστός, με το να λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα». Το δε «πύργος ισχύος», είναι σαν να έλεγε: Έγινες τείχος και ασφάλεια, ώστε να μην υποστώ κανένα κακό από τις επιβουλές των εχθρών. Διότι ο Χριστός είναι πύργος εδραίος και ακατάσειστος.

Έπειτα λέει: «Και θα γκρεμίσω το τείχος του, και θα γίνει καταπάτημα». Στα προηγούμενα, διηγούμενος τις ευεργεσίες του προς τον λαό, λέει: «Έβαλα γύρω του φράχτη και έχτισα πύργο»· εδώ όμως λέει: «Θα αφαιρέσω τον φράχτη του και θα γκρεμίσω το τείχος του», χρησιμοποιώντας (όπως νομίζω) τη λέξη τείχος αντί για τον πύργο· επειδή και ο πύργος αποτελείται από τέσσερις τοίχους που ενώνονται μεταξύ τους στις γωνίες, ώστε και εκεί ως πύργος να νοείται ο υψηλός περίβολος του αμπελώνα, προκειμένου να είναι απάτητος και απρόσβλητος από τους εχθρούς. —Αλλά και το δικό μας τείχος γκρεμίζεται, όταν εξαιτίας της ραθυμίας μας καθιστούμε τους εαυτούς μας ανάξιους της προστασίας που παρέχουν τα θεία δόγματα. Διότι, για μεν τον δίκαιο ο Θεός είναι πύργος απέναντι στο πρόσωπο του εχθρού· από δε τον αμαρτωλό, εξαιτίας της εγκατάλειψης, αφαιρείται κάθε ασφάλεια και η προστασία κάθε οχυρώματος.

ΨΑΛΜΟΣ Ξ΄. <Με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου, πύργος ισχύος.> (A f. 315, E f. 111 b, F f. 90 b. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Επειδή ίδιον γνώρισμα εκείνων που οδηγούν είναι να δείχνουν ποια οδός είναι ασφαλής και να μαρτυρούν ποια είναι σφαλερή και βλαβερή, και αυτό ο Χριστός διαπιστώνεται ότι το έχει κάνει, λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα.» Το δε «πύργος ισχύος», είναι όμοιο σαν να έλεγε: Έγινες τείχος και ασφάλεια, ώστε να μην πάθω τίποτα από τις επιθέσεις των εχθρών. Διότι, όπως ακριβώς όταν επιτίθενται οι πολέμιοι, εκείνοι που διαθέτουν ισχυρό πύργο κερδίζουν τη σωτηρία τους, έτσι και όταν μας πολεμούν οι εχθροί, ο Χριστός γίνεται πύργος εδραίος και ακατάσειστος, και διασώζει εύκολα εκείνους που έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους σε Αυτόν. <Θα παροικήσω στο σκήνωμά σου εις τους αιώνας, θα σκεπαστώ κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου.> (A f. 315. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Πνευματικά δε, από τα αγαθά που έχει ήδη λάβει, ελπίζει και για τα μέλλοντα, ότι δηλαδή, αφού βρεθεί στις άνω σκηνές, θα βρίσκεται παντοτινά υπό τη δική Του σκέπη.

Επομένως, στην περίπτωση του πύργου, η πολυγλωσσία ήταν σημείο διασκορπισμού και διαχωρισμού σε όλα τα έθνη· ενώ στην περίπτωση του Χριστού, ήταν σημείο της συγκέντρωσης σε ενότητα μέσω του Πνεύματος, και της πορείας προς τα άνω. Διότι ο Χριστός έγινε για εμάς «πύργος ισχύος», σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού, μεταφέροντάς μας στην άνω πόλη, και ενώνοντας αυτούς που βρίσκονται στη γη με τους χορούς των αγίων αγγέλων.

Ή ποιος τον επικαλέστηκε και τον περιφρόνησε; Διότι ο Κύριος είναι οικτίρμων και ελεήμων, συγχωρεί αμαρτίες και σώζει σε καιρό θλίψης. Ο φόβος, επομένως, του Θεού είναι πύργος ισχύος απέναντι στον εχθρό. Μην καταρρίψεις λοιπόν τον πύργο, και δεν θα αλωθείς. Αλλά να έχεις την προσοχή σου στραμμένη στον Φιλάνθρωπο, βοώντας μαζί με τον Προφήτη προς την αγαθότητά του: Επί σε, Κύριε, ήλπισα, ας μην ντροπιαστώ στον αιώνα. Σύμφωνα με τη δικαιοσύνη σου, λύτρωσέ με και ελευθέρωσέ με. Κλίνε προς εμένα το αυτί σου, σπεύσε να με γλιτώσεις· γίνε για μένα Θεός υπερασπιστής και οίκος καταφυγής για να με σώσεις. Διότι εσύ είσαι το στήριγμά μου και το καταφύγιό μου, και ένεκα του ονόματός σου θα με οδηγήσεις και θα με διαθρέψεις. Θα με βγάλεις από αυτή την παγίδα που μου έκρυψαν, διότι εσύ είσαι ο υπερασπιστής μου, Κύριε. Στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου· με λύτρωσες, Κύριε, ο Θεός της αλήθειας. Έτσι ώστε να πει και Εκείνος σε εμάς αυτό που είναι γραμμένο ως εξής: Εγώ θα είμαι μαζί σου, και δεν θα σε εγκαταλείψω, ούτε θα σε περιφρονήσω. Έχε δύναμη και ανδρεία. Και πάλι λέει: Μην τους φοβηθείς, ούτε να δειλιάσεις μπροστά τους, διότι εγώ είμαι μαζί σου, λέει ο Κύριος, για να σε ελευθερώνω.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, το αμόνι χτυπιέται συνεχώς και δεν υποχωρεί, ούτε σχηματίζει πάνω του βαθουλώματα, αλλά παραμένει πάντοτε το ίδιο σταθερό, έτσι και εκείνος που επιθυμεί να ζει ως χριστιανός, στις διάφορες θλίψεις και τους πειρασμούς, είτε πρόκειται για όσα επιφέρονται εξωτερικά από τους ανθρώπους, όπως ύβρεις, διωγμοί, ζημίες ή άλλα παρόμοια, είτε πρόκειται για εκείνα που προκαλούνται εσωτερικά με διάφορους τρόπους από τα πνεύματα της κακίας, ας παραμένει ακλόνητος, υπομένοντας γενναία όλα όσα επέρχονται. Έχοντας πάντοτε τον Κύριο ως οχύρωμα, προστασία και πύργο ισχύος απέναντι στον Εχθρό, ας καταφεύγει σε Αυτόν τον καιρό του πολέμου, για να μη βρεθεί στην κυριαρχία των εχθρών, και ας λέει: γίνε για εμένα, Θεέ μου, καταφύγιο και τόπος οχυρός για να με σώσεις. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσει να υπερισχύσει όλων των επερχόμενων πειρασμών και θλίψεων, έχοντας διαρκώς ενώπιόν του τον Κύριο, καθώς και την πίστη και την ελπίδα σε Αυτόν ως βέβαιη πεποίθηση.

Διότι διακατέχεται από ακηδία και αδημονεί κάθε θεοφιλής ψυχή που διατρίβει στον θνητό βίο· γι' αυτό και θα έλεγε, νομίζω: «Παρατάθηκε η παροικία μου». Και εμείς που βρισκόμαστε σε τούτο το σκήνωμα στενάζουμε βαρυφορτωμένοι. Στέναζε λοιπόν και ο Παύλος, διακατεχόμενος από ακηδία για την παράταση του θνητού βίου· γι' αυτό και θρηνούσε λέγοντας: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα του θανάτου αυτού;» Διακατέχεται δε από ακηδία και αδημονεί και από φιλανθρωπία, βλέποντας το πλήθος εκείνων που οδηγούνται στην απώλεια· επειδή «πλατιά και ευρύχωρη είναι η οδός που οδηγεί στην απώλεια»· έτσι πάλι ο ίδιος πενθεί πολλούς, για τους οποίους έλεγε: «Θα πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν για την αμαρτία και την ανομία και την ασέβεια που έπραξαν». Ο ίδιος πάλι, πονώντας βαθύτατα και συμπάσχοντας για τους άλλους, αναφωνούσε: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν πυρώνομαι;» Παρομοίως και οι προφήτες θρηνούσαν για τον παλαιό λαό, όπως ακριβώς και ο Δαβίδ. Γι' αυτό ο ίδιος απέφευγε τα μέσα της γης, και ευρισκόμενος στα άκρα της έκραζε προς τον Θεό· ενώ, πονώντας στην ψυχή του για την απώλεια των πολλών αλλά και του ίδιου του Σαούλ, θρηνούσε. «Πάνω σε πέτρα με ύψωσες, διότι έγινες η ελπίδα μου, πύργος ισχύος από προσώπου του εχθρού»· και τα εξής. Σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, ο λόγος αυτός περιέχει ευχαριστία.

Αυτά, λέγει, μου συνέβησαν, όσα έχω προαναφέρει· επειδή Εσύ ο ίδιος ο Θεός με ανύψωσες και με ύψωσες, στήνοντάς με στην πέτρα που βρίσκεται κοντά Σου, η οποία είναι ο Λόγος που προέρχεται από Εσένα· διότι η πέτρα ήταν ο Χριστός. Επειδή, λοιπόν, με ύψωσες διά του Λόγου Σου και με σήκωσες ψηλά, ώστε να μην κατοικώ πλέον στα μέσα της γης, αλλά να βρεθώ στα άκρα της, και ήδη με οδήγησες ώστε να φτάσω κοντά Σου· και έγινες η ελπίδα μου, χάρη στην οποία δεν θα καταισχυνθώ· αλλά και ενώ μου επιτίθονταν πολλοί νοητοί εχθροί και πολέμιοι που ζητούσαν την ψυχή μου, αντί για όλους στάθηκες αρκετός Εσύ μόνος, αφού έγινες για εμένα πύργος οχυρός, και με περιέφραξες με την ασφάλεια της σωτηρίας που προέρχεται από Εσένα, ώστε κανείς από τους εχθρούς μου να μην μπορεί να στραφεί εναντίον μου. Εύλογα, αφού αξιώθηκα όλα αυτά, αναπέμπω σε Εσένα τους ύμνους, διότι έγινες για μένα η αιτία όλων των αγαθών. Αντί δε του, «Σε πέτρα με ύψωσες», και των ακολούθων, ο Σύμμαχος απέδωσε διαφορετικό νόημα λέγοντας: «Όταν ο ισχυρός επαίρεται εναντίον μου, θα με οδηγήσεις. Διότι έγινες η αφοβία μου, πύργος υψηλός απέναντι στον εχθρό»· και ο Ακύλας ομοίως απέδωσε το ίδιο νόημα λέγοντας: «Σε στερεό τόπο που υψώθηκε πιο πάνω από εμένα, θα με καθοδηγήσεις», και τα εξής. Μας διδάσκει δε μέσω αυτών ο λόγος να μη στρέφουμε την προσοχή μας σε κανέναν από όσους επαίρονται εναντίον μας, αλλά να δοθούμε ολοκληρωτικά στον Θεό, έχοντας θάρρος μόνο σε Αυτόν.

Διότι το ίδιο πράγμα εδώ μεν ονομάζεται κοίλωμα πέτρας, σε άλλα δε σημεία τρυφή του παραδείσου και αιώνια σκηνή και κατοικία παρά τω Πατρί και κόλπος του πατριάρχη και χώρα των ζώντων και ύδωρ αναπαύσεως και η άνω Ιερουσαλήμ και βασιλεία των ουρανών και βραβείο της κλήσεως και στέφανος χαρίτων και στέφανος τρυφής και στέφανος κάλλους και πύργος ισχύος και επιτραπέζια ευφροσύνη και συνεδρία του Θεού και θρόνος κρίσεως και τόπος ονομαστός και απόκρυφη σκηνή.

Είχαμε αδελφή που ήταν δασκάλα της ζωής μας, μητέρα μετά τη μητέρα μας, η οποία είχε τόσο μεγάλη παρρησία προς τον Θεό, ώστε να είναι για εμάς πύργος ισχύος και όπλο ευδοκίας, όπως λέει η Γραφή, και οχυρωμένη πόλη και κάθε άλλη ονομασία ασφάλειας, εξαιτίας της παρρησίας που είχε αποκτήσει προς τον Θεό μέσω του βίου της. Κατοικούσε στα έσχατα μέρη του Πόντου, έχοντας απομακρύνει τον εαυτό της από τον βίο των ανθρώπων· γύρω της υπήρχε μεγάλος χορός παρθένων, τις οποίες η ίδια είχε γεννήσει μέσα από πνευματικές ωδίνες και, οδηγώντας τες στην τελείωση με κάθε επιμέλεια, μιμούνταν τη ζωή των αγγέλων με ανθρώπινο σώμα. Δεν υπήρχε σε αυτήν διάκριση νύχτας και ημέρας, αλλά και η νύχτα αποδεικνυόταν ενεργή στα έργα του φωτός, και η ημέρα αποκτούσε τη νυχτερινή ησυχία χάρη στο ατάραχο της ζωής της· η κατοικία της ηχούσε διαρκώς, αντηχώντας νύχτα και ημέρα από τις ψαλμωδίες. Θα έβλεπε κανείς κάτι που δύσκολα το πιστεύουν και τα ίδια τα μάτια: σάρκα να μην αναζητά τις δικές της επιθυμίες, στομάχι που είχε καταργήσει τις φυσιολογικές του ορμές, όπως ακριβώς εικάζουμε ότι θα συμβαίνει κατά την ανάσταση, πηγές δακρύων ασκημένες να αποτελούν το μέτρο της πόσης, στόμα να μελετά αδιαλείπτως τον νόμο του Θεού, ακοή αφοσιωμένη στα θεία, χέρι αεικίνητο προς την εκπλήρωση των εντολών. Και πώς θα μπορούσε κάποιος να παραστήσει ενώπιόν μας ένα γεγονός που υπερβαίνει την περιγραφή των λόγων;

Εις το τέλος εν ύμνοις τω Δαβίδ. Η προφητεία δηλώνει περί του νέου ύμνου, ο οποίος ψάλλεται στον Χριστό στο τέλος των αιώνων. «Εισάκουσον»: Ο προφήτης (η προφητεία) κραυγάζει προς τον Θεό εκ προσώπου του Αδάμ. «Από των περάτων»: Διότι ο Αδάμ ήταν ριγμένος στη γη εξαιτίας της παράβασης, έχοντας ξεπέσει στο γήινο φρόνημα και κραυγάζοντας. «Εν τω ακηδιάσαι»: Διότι, όταν ο άνθρωπος έφτασε σε απόγνωση, ο Σωτήρας τον ανέλαβε και τον ύψωσε στον βράχο του Γολγοθά πάνω στον σταυρό. «Ωδήγησάς με»: Έχοντας καθοδηγήσει τον άνθρωπο στην οδό του Ευαγγελίου. «Πύργος ισχύος»: Διότι έδωσε στον άνθρωπο την Εκκλησία ως πύργο σωτηρίας, μέσα στον οποίο ο εχθρός δεν μπορεί να αντισταθεί. «Παροικήσω»: Ο άνθρωπος κατοικεί στην Εκκλησία και στο δεσποτικό σώμα μέσω της πίστης. «Σκεπασθήσομαι»: Φτερούγες του Θεού είναι η δικαιοσύνη και η αλήθεια, και με αυτές σκεπάζεται ο πιστός άνθρωπος.

Η ταπεινοφροσύνη είναι άβυσσος ευτέλειας, η οποία είναι απρόσιτη σε όλους τους κλέφτες. Η ταπεινοφροσύνη είναι πύργος ισχύος απέναντι στον εχθρό. Δεν θα πετύχει τίποτα ο εχθρός εναντίον του, και ο γιος της ανομίας, ή μάλλον ο λογισμός, δεν θα μπορέσει πια να τον βλάψει, και θα συντρίψει από μπροστά του τους εχθρούς του, και θα κατατροπώσει εκείνους που τον μισούν.

ξαʹ. Και βρισκόταν ο άγιος ανάμεσα στις πέτρες συνθλιβόμενος και συμπιεζόμενος, επικαλούμενος τον Χριστό και λέγοντας: «Πάνω σε πέτρα με ύψωσες, με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου· πύργος ισχύος από προσώπου εχθρού· έστησες πάνω σε πέτρα τα πόδια μου, και κατεύθυνες τα διαβήματά μου. Δέξου λοιπόν, Μονογενή, το πνεύμα μου, εσύ που γνωρίζεις τη στενοχώρια μου, και μην με παραδώσεις σε χέρια εχθρών». Διότι όλα τα εσωτερικά του όργανα είχαν διαρραγεί, και όλη η συναρμογή των οστών του είχε συνθλιβεί, και οι βολβοί των ματιών του είχαν πεταχτεί έξω από τις κόγχες τους· αλλά ακόμη και έτσι εγκαρτερούσε ο γενναίος αθλητής του Χριστού, σαν αμόνι αλύγιστο, ή σαν πέτρα σκληρή, και από κάθε αδάμαντα ισχυρότερος. Αφού λοιπόν πέρασε ο άγιος ανάμεσα στις πέτρες ένα ημερονύκτιο, διέταξε ο παράνομος Ιουλιανός να διαχωριστούν οι πέτρες, προσδοκώντας ότι θα τον βρει διαρρηγμένο, συντετριμμένο και νεκρό· όταν όμως ανοίχτηκαν οι πέτρες, βγήκε ο άγιος περπατώντας, έχοντας τα μάτια του πεταγμένα έξω, τα οποία είχαν εγκαταλείψει τη φυσική τους θέση, αποτελώντας θέαμα φρικτό και διήγημα ξένο προς την ανθρώπινη φύση, ένας άνθρωπος γυμνός, με συνθλιμμένα τα οστά του και συντετριμμένες τις αρθρώσεις του, φανερώνοντας ότι η φυσιολογική σύσταση της ανθρώπινης φύσης είχε εξέλθει από το σώμα που την περιέβαλλε, και όμως περπατούσε και συνομιλούσε, και απαντούσε στον τύραννο.

Χαίρε, «πύργος ισχύος από προσώπου εχθρού», που φυλάσσεις άτρωτους όσους καταφεύγουν σε σένα. Χαίρε, δίκαιη τιμωρία του άπιστου αιγυπτιακού κόσμου και δίκαιη ελευθερία του ισραηλιτικού λαού. Χαίρε, φωτοφόρε νεφέλη της ημέρας και διαυγέστατε και πυρφώτιστε στύλε της νύχτας.

Έχουμε δε πηδάλιο και σημείο αγαθό τον πανσέβαστο σταυρό Του, τον οποίο και σήμερα προσκυνούμε, ως αήττητο όπλο του Βασιλέως Χριστού. Έχουμε τείχος ακράδαντο και «πύργο ισχύος από προσώπου εχθρού», την άχραντη μητέρα Του και Θεοτόκο, και, εάν βέβαια νήφουμε, δεν θα καταισχυνθούμε.

Χαίρε, τίμιε σταυρέ, κυβερνήτη των πλεόντων πιστών και ναυάγιο των πλεόντων πειρατών και των απίστων εθνών. Χαίρε, σταυρέ, ασφαλέστατο και τίμιο «τείχος και οχύρωμα» όλων των πόλεων του πιστότατου λαού. Χαίρε, σταυρέ, «λιμάνι σωτηρίας» και «πύργε ισχύος από προσώπου εχθρού» και φρουρέ των δικαίων.

Ευχή. Δέσποτα, λέγοντας, Δέσποτα και Κύριε του ελέους, ο δημιουργός και σωτήρας όλης της ορατής και αόρατης κτίσης, εσύ που «άπλωσες τον ουρανό σαν δέρμα» και «τον έστησες σαν καμάρα» στο κενό, και «θεμελίωσες τη γη πάνω στη στερεότητά της» και «την εδραίωσες πάνω στα ύδατα» και περιτείχισες τη θάλασσα με άμμο και της έβαλες κλείθρα και πύλες, ένα «όριο που δεν θα υπερβεί», εσένα που τρέμει, υπηρετεί και υπακούει όλη η λογική και άλογη κτίση, εσύ λοιπόν, Κύριέ μου Κύριε, ευδόκησε να εκτελέσω με ασφάλεια και αυτό μου το εγχείρημα, προς δική σου δόξα, Δέσποτα, και για τη σωτηρία της ταπεινότητάς μου, όπως άλλωστε και τόσα άλλα πολλά και αναρίθμητα πραγματοποιήθηκαν με ασφάλεια σε τούτο τον τόπο με τη δική σου ευδοκία και συνέργεια. Και μην επιτρέψεις, Δέσποτα, να γίνω θύμα ενός σαθρότατου γκρεμού, και να βρεθώ περίγελος των αόρατων και ορατών εχθρών. Αλλά μάλλον ευδόκησε να γίνει και εκείνο κατοικητήριο του παναγίου σου Πνεύματος, «πύργος ισχύος απέναντι από το πρόσωπο του εχθρού», και πρόξενος σωτηρίας τόσο δικής μου όσο και άλλων ψυχών που το επιθυμούν, διότι εσύ είσαι και Σωτήρας και Πατέρας και Θεός όλων μας, και ως αγαθός και φιλάνθρωπος επιθυμείς τη σωτηρία όλων των ανθρώπων, και σε σένα πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων.

Και μετά την προσευχή, αφού ασπαζόμουν τον τίμιο σταυρό και τις άγιες εικόνες και θωρακιζόμουν με το δεσποτικό σημείο, έβγαινα. Και αφού έκλεινα το παραθυράκι της εγκλείστρας, ανέβαινα γεμάτος πεποίθηση λέγοντας: «Εισάκουσε, Θεέ, τη δέησή μου, πρόσεξε την προσευχή μου από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα· όταν λιποψυχούσε η καρδιά μου, σε πέτρα με ύψωσες, με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου, πύργος ισχύος απέναντι στον εχθρό. Θα κατοικήσω στο σκήνωμά σου στους αιώνες, θα σκεπαστώ στη σκέπη των πτερύγων σου, διότι εσύ, ο Θεός, εισάκουσες τις ευχές μου, έδωσες κληρονομιά σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου» και τα υπόλοιπα του ψαλμού.

Ερώτηση. Τι είναι αυτό που είπε: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»; Απόκριση. Αυτό το είπε για την ευσεβή μνήμη, ώστε να μην επιχειρούμε κάθε πράγμα αδιάκριτα, αλλά πρώτα να Τον παρακαλούμε και να προσπαθούμε να κάνουμε τα πάντα μέσω Αυτού. Διότι σε εκείνα προοδεύουμε, στα οποία Τον επικαλούμαστε, και σε εκείνα οδυνόμαστε, στα οποία Τον λησμονούμε. Δεν πρέπει λοιπόν να κάνουμε κάτι ή να μιλάμε ή να πολεμάμε ή να ταραζόμαστε με τα πράγματα αβοήθητοι, επειδή καταβάλλουμε περισσότερο τους εαυτούς μας, εάν δεν αναζητήσουμε πρώτα Αυτόν που έχει την εξουσία. Διότι μόνος Αυτός κατευθύνει τον άνθρωπο, προλαμβάνοντας τα πάντα μέσα από τα θαυμάσια του Πνεύματος. Θέλεις να επιτελέσεις κάποιο έργο; Προσευχήσου σε Αυτόν. Θέλεις να μιλήσεις; Μνημόνευσέ Τον. Θέλεις να λυτρωθείς από τα κακά; Επικαλέσου τον Κύριο. Σε αφανίζει η αμαρτία; Εκείνος είναι ο «αμνός ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Σε φοβίζει άνθρωπος; Εκείνος είναι «πύργος ισχύος από προσώπου εχθρού». Σε ταράζουν οι δαίμονες; Τους επιτιμά και εξαφανίζονται. Σε κυριεύει η αφροσύνη; «Από το πρόσωπό Του προέρχεται η γνώση και η σύνεση». Σε κατέχει η δειλία; Αυτός δίνει θάρρος. Ενεργεί μέσα σου η λύπη; Η μνήμη Του δημιουργεί χαρά. Δεν βρίσκεις διέξοδο από τους διαλογισμούς; «Εγώ είμαι», λέει, «η θύρα των προβάτων». Τα πάντα βρίσκονται σε Αυτόν, όπως ακριβώς είπε: «Τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα». Εσύ λοιπόν, σε όλα να πιστεύεις σε Αυτόν και να έχεις θάρρος ελπίζοντας σε Αυτόν.

Μέσα από την παραβολή του πύργου, ο Κύριος μας διδάσκει ότι, αφού αποφασίσουμε μια φορά να τον ακολουθήσουμε, πρέπει να διατηρήσουμε την ίδια προαίρεση και να μην βάλουμε μεν το θεμέλιο, δηλαδή την αρχή της μαθητείας, και έπειτα να μην το φέρουμε εις πέρας, σαν να μην έχουμε επαρκή προετοιμασία προθυμίας. Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους ο ευαγγελιστής Ιωάννης είπε: «Πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω». Και κάθε άνθρωπος που επιλέγει μεν να ασκήσει την αρετή, αλλά δεν κατορθώνει να αποκτήσει και τη θεία γνώση, επειδή ξεκίνησε τον αγώνα της αρετής ατελώς και χωρίς πνευματική σύνεση, κτίζει ατελώς, μη μπορώντας να ολοκληρώσει τον πύργο της υψηλής γνώσεως. Γι' αυτό και εμπαίζεται από όσους τον παρατηρούν, ανθρώπους και δαίμονες. Και από άλλη άποψη, ως θεμέλιο μπορεί να νοήσει κανείς τον διδακτικό λόγο. Διότι ο λόγος της διδασκαλίας, όταν για παράδειγμα πραγματεύεται την εγκράτεια, μοιάζει με θεμέλιο που τίθεται στην ψυχή του μαθητή. Πρέπει λοιπόν, πάνω σε αυτόν τον λόγο, δηλαδή στο θεμέλιο, να εποικοδομούμε και τα έργα, ώστε η αρετή εκείνη την οποία θέσαμε ως σκοπό, να ολοκληρωθεί για εμάς ως πύργος ισχύος απέναντι στον εχθρό.

Στον καίσαρα Μελισσηνό. Άγιε μου δέσποτα, εσύ που στάλθηκες από τον Θεό ως ελευθερωτής στη βάρβαρη αλλά και στη δική μας οικουμένη, αποτελείς για όλους παρηγοριά και ανακούφιση, σε όσους προστρέχουν στο θεοστεφές κράτος σου, και κυρίως για την αδυναμία της δικής μου ταπεινότητας είσαι ράβδος δυνάμεως και πύργος ισχύος απέναντι στο πρόσωπο του εχθρού, όποιον κι αν πρέπει να εννοήσουμε ως αυτόν τον εχθρό, είτε κάποιον εντελώς άδικο διώκτη, είτε τη θλίψη που καρφώνει τα βέλη της εσωτερικά. Διότι, αν κάτι από αυτά με ενοχλήσει έστω και στο ελάχιστο, αμέσως ο σύμμαχος βρίσκεται δίπλα μου και δεν είναι μακριά το φάρμακο που ανακουφίζει από τον πόνο, αφού, μόλις θυμηθώ τη βασιλεία σου, αμέσως ευφραίνομαι.