Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 60:6

Επειδή έγινε «η κληρονομιά μου για μένα σαν λιοντάρι στο δάσος». Διότι τι έκανε; «Έβγαλε εναντίον μου τη φωνή της». Τι λέγοντας; «Πάρε τον, πάρε τον, σταύρωσέ τον». Σχετικά όμως με τα έθνη: «Έδωσες κληρονομιά σε εκείνους που φοβούνται το όνομά σου». Γι' αυτό, παίρνοντας το βιβλίο του Ησαΐα, το διάβασε ως διαθήκη· διότι ο ίδιος πήρε τον τόμο και, αφού τον διάβασε, τον επικύρωσε: «Σήμερα εκπληρώθηκε αυτή η γραφή». Πες μου, λοιπόν, Ιουδαίε, μήπως στην αρχή δεν αναφέρεται «υπέρ της κληρονομούσης», και όχι «εις το τέλος»; Ας δούμε· εσύ στο τέλος τι κληρονόμησες;

Είδαν όλα τα έθνη το σωτήριο του Θεού μας. Αινείτε τον Κύριο, όλα τα έθνη. «Έδωσας κληρονομιά σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου», στους εθνικούς. Ή και, «Εις το τέλος ψαλμός τω Δαυίδ», για το τέλος του Χριστού. Επειδή, λοιπόν, δεν υπάρχει στον θάνατο κανείς που να μνημονεύει τον Χριστό, ο Δαβίδ, προλαμβάνοντας στους ψαλμούς, είπε ότι ο ψαλμός αυτός είναι επιτάφιος για Αυτόν: «Εις το τέλος ψαλμός». Έτσι και η πόρνη προέλαβε να μυρώσει το σώμα του Χριστού για τον ενταφιασμό. Έτσι, ο Δαβίδ, μη προφταίνοντας το τέλος του Χριστού, ψάλλει εκ των προτέρων τον επιτάφιο ψαλμό. Διότι αυτός, προχωρώντας παρακάτω, φανερώνει τη συκοφαντία και την ψευδομαρτυρία των κυριοκτόνων Ιουδαίων κατά του Χριστού: «Διότι δεν υπάρχει στο στόμα τους αλήθεια, η καρδιά τους είναι μάταιη». Έσπειραν αργύρια για να συκοφαντήσουν την ανάσταση. «Η καρδιά τους είναι μάταιη». Σφράγισαν τον τάφο και δεν μπόρεσαν να κρατήσουν Αυτόν που είναι ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς· κατέχουν τη σφραγίδα και δεν έχουν τον θησαυρό. «Η καρδιά τους είναι μάταιη· τάφος ανοιγμένος είναι ο λάρυγγάς τους». Γιατί, ω Δαβίδ, αποκάλεσες τάφο τον λάρυγγα των κυριοκτόνων;

«Εγκατέλειψα τον οίκο μου, άφησα την κληρονομία μου.» Και γιατί; Επειδή «η κληρονομία μου έγινε σε μένα σαν λιοντάρι στο δάσος.» Τι έκανε δηλαδή; «Ύψωσε εναντίον μου τη φωνή της.» Λέγοντας τι; «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν.» Σχετικά δε με τα έθνη λέει: «Έδωσες κληρονομία σε εκείνους που φοβούνται το όνομά σου», Κύριε. Επομένως, κληρονόμος είναι η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη. [«Δώσε προσοχή στα λόγια μου, Κύριε, κατανόησε την κραυγή μου· πρόσεξε τη φωνή της δέησής μου, ο Βασιλιάς μου και ο Θεός μου, διότι σε σένα θα προσευχηθώ, Κύριε.»] Του Αστερίου: Γιατί δεν είπε «τον λόγο μου», αλλά «τα ρήματά μου»; Διότι ο μεν λόγος περιλαμβάνει πολλά ρήματα, ενώ τα ρήματα είναι μέρη του λόγου. Και τα μεν ρήματα ονομάζονται και λόγοι, όμως τα μέρη των ρημάτων δεν είναι λόγοι. Επομένως, αυτός που λέει τον προκείμενο ψαλμό παρακαλεί τον Θεό να εξετάσει αναλυτικά τους λόγους του και να εκπληρώσει το αίτημα σύμφωνα με τα όσα αναγιγνώσκονται. «Κατανόησε την κραυγή μου.» Ω, τι παρρησία έχει ο προφήτης! Ω, τι φιλανθρωπία έχει ο Θεός! Το «κατανόησε (σύνες)» αντί του «νόησε». Και εμείς μεν, όταν μιλάμε σε συνετό άνθρωπο, δεν τολμούμε να του πούμε: «Νόησε αυτά που λέω», για να μη θεωρηθεί βραδύνους· ωστόσο προς τον Θεό, ο Οποίος γνωρίζει τις σκέψεις πριν καν διατυπωθούν, ο προφήτης έλεγε: «Κατανόησε». Αλλά δεν του μιλούσε σαν να αγνοούσε, αλλά ως προς Εκείνον που γνωρίζει τα αιτήματα με τρόπο άρρητο και οξύτερο από κάθε διάνοια, πριν καν του ζητηθούν.

Θα κατοικήσω στο σκήνωμά σου εις τους αιώνας. Από τα αγαθά που έχει ήδη λάβει, αντλεί ελπίδα και για τα μελλοντικά· ότι δηλαδή, όταν βρεθεί στις επουράνιες σκηνές, θα βρίσκεται παντοτινά υπό τη σκέπη Του. Έδωσες κληρονομιά σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου. Και ποια είναι η κληρονομιά παρά η βασιλεία των ουρανών; Διότι, λέει, ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου, και τα εξής· ώστε να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, και να ονομάζονται πάνω στη γη Χριστιανοί.

Του Ευσεβίου και του Αθανασίου. Πρέπει βέβαια να γνωρίζουμε ότι αυτά αποτελούν αίνιγμα και για την αληθινή κληρονομιά. Και αυτή είναι η αιώνια ζωή. Αλλά βέβαια αυτή πρόκειται να δοθεί στον μελλοντικό αιώνα· πώς λοιπόν είπε, «Έδωσας»; Διότι, αν και αναμένεται μετά την ανάσταση, εντούτοις, επειδή έχει ήδη προετοιμαστεί, έχει δοθεί σε όσους πρόκειται να τη λάβουν στον κατάλληλο καιρό. Πρόσεξε δε, ότι η κληρονομιά έχει δοθεί και σε όσους φοβούνται τον Θεό. Αν λοιπόν έχει δοθεί σε αυτούς που βρίσκονται σε κατώτερη βαθμίδα, πολύ περισσότερο σε όσους έχουν ανέλθει υψηλότερα, δηλαδή σε όσους αγαπούν τον Θεό. Μιλώντας δε αόριστα για «όσους φοβούνται», και χωρίς να προσθέσει, για Ιουδαίους ή για Έλληνες, άπλωσε τη χάρη σε όλους τους ανθρώπους· και μάλιστα, ο λόγος συνηθίζει να αποκαλεί «φοβούμενους τον Κύριο» εκείνους που προσέρχονται στην πίστη από τα έθνη. Ποια είναι δε η κληρονομιά, αν όχι η βασιλεία των ουρανών; Την οποία ανέφερε ο Σωτήρας στους μακαρισμούς.

Ευσεβίου, Αθανασίου, Κυρίλλου. Κατά το πνευματικό νόημα, ο λόγος σημαίνει ότι και αυτό αποτελεί μέρος της κληρονομίας, δηλαδή η αιώνια ζωή. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να προστεθούν ημέρες επί ημερών στα έτη του βασιλιά. Επειδή με τη λέξη «ημέρες» υποδηλώνει κάποιους χρόνους και αιώνες. Και μην υποθέσεις ότι αναφέρει αυτά τα πράγματα για κάποιον συγκεκριμένο βασιλιά· αντίθετα, να γνωρίζεις ότι αναφέρεται σε καθέναν που έχει κληθεί στη βασιλεία των ουρανών· για τον οποίο και λέει ότι θα παραμένει στον αιώνα ενώπιον του Θεού. Διότι εκείνοι που έγιναν σύμμορφοι με τα πάθη Του, θα συμβασιλεύσουν μαζί Του στο διηνεκές. Αφού όμως προείπε ο Προφήτης ότι: «Εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις προσευχές μου», συνέδεσε έπειτα με υπερβατό σχήμα το εξής: «Θα προσθέσεις ημέρες επί ημερών στον βασιλιά».

Διότι, λέγει, εισήκουσας τις προσευχές μου· ημέρες επί ημερών πρόσθεσες. Ενδιαμέσως δε παρενεβλήθη η αναφορά σε όσους φοβούνται το όνομα του Κυρίου, επειδή και σε αυτούς έχει υποσχεθεί την κληρονομία η προφητεία. Αυτή δε ήταν η αιώνια ζωή.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που πρόκειται να τελέσουν μια γιορτή, επειδή την έχουν κοντά και προ των πυλών γεμίζουν από πριν με χαρά, και βλέπουν αυτήν που δεν έχει έρθει ακόμη σαν να είναι ήδη παρούσα, έτσι και οι άγιοι έχοντας αγαθές ελπίδες για τη μέλλουσα ζωή, χαίρονται για αυτήν. Πτέρυγες ονομάζει τις προνοητικές δυνάμεις του Θεού, υπό τις οποίες σκέπεται ο θεοφιλής, μη αναχωρώντας ποτέ από τη σκηνή του Θεού, αλλά κατοικώντας σε αυτήν αιώνια. <Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις.> (A f. 316, F f. 90 b. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Κατά την πνευματική έννοια, ο λόγος σημαίνει ότι και αυτό αποτελεί μέρος της κληρονομιάς, δηλαδή η αιώνια ζωή. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να προσθέσει κανείς ημέρες επί ημερών στα έτη του βασιλιά: υποδηλώνει δηλαδή μέσω των ημερών κάποιους χρόνους και αιώνες. Μην υποθέσεις όμως ότι λέει αυτά τα πράγματα για κάποιον συγκεκριμένο βασιλιά, αλλά να γνωρίζεις μάλλον ότι αναφέρεται σε κάθε άνθρωπο που έχει κληθεί στη βασιλεία των ουρανών, για τον οποίο λέει επίσης ότι θα παραμένει αιώνια ενώπιον του Θεού. Διότι όσοι έγιναν σύμμορφοι με τα παθήματά του, θα συμβασιλεύσουν επίσης μαζί του στο διηνεκές. Αφού προείπε πάντως ο προφήτης: «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις προσευχές μου», συνέδεσε με υπερβατό τρόπο το, «Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις». Διότι, αφού άκουσες, λέει, τις προσευχές μου, πρόσθεσες ημέρες επί ημερών.

Ενδιάμεσα όμως παρενεβλήθη η αναφορά σε όσους φοβούνται το όνομα του Κυρίου, επειδή η προφητεία έχει υποσχεθεί την κληρονομιά και σε αυτούς· η οποία ήταν η αιώνια ζωή.

Εκείνος, λοιπόν, που είναι εφοδιασμένος με αγαθές ελπίδες και έχει αποκτήσει τον Θεό ως «πύργο ισχύος», ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «πύργο κράτους», ή «πύργο οχυρό», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, θα πει: «Θα παροικήσω στο σκήνωμά σου στους αιώνες· θα σκεπαστώ κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου». Διότι, λέει, δεν θα λάβω θάρρος στηριζόμενος στον εαυτό μου, αλλά στη σκέπη των δικών σου πτερύγων. Έτσι συνηθίζει ο Λόγος να ονομάζει τις προνοητικές δυνάμεις του Θεού, κάτω από τις οποίες σκεπάζεται ο θεοφιλής, χωρίς ποτέ να αναχωρεί από τη σκέπη του Θεού, αλλά κατοικώντας αιώνια μέσα σε αυτήν· και απολαμβάνοντας ήδη την Εκκλησία Του και την ευπρέπεια του οίκου Του, ώστε να λέει: «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου»· και, «Ένα ζήτησα από τον Κύριο, αυτό θα επιζητώ, το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να θεωρώ την τερπνότητα του Κυρίου και να επισκέπτομαι τον ναό του». Εάν δε υπάρχει και επουράνια σκηνή, την οποία έστησε ο Κύριος και όχι άνθρωπος, την εικόνα της οποίας κατασκεύαζε ο Μωυσής κατόπιν προσταγής, αναφερόμενος σε εκείνη τη σκηνή, θα μπορούσε να πει το: «Θα παροικήσω στο σκήνωμά σου στους αιώνες». Διότι αυτή την υπόσχεση έχει λάβει ο τέλειος, ο οποίος δεν προσβλέπει στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα είναι αιώνια. «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις προσευχές μου, έδωσες κληρονομιά σε όσους φοβούνται το όνομά σου».

Έτσι λοιπόν και εδώ, μετά τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, με την ενδιάμεση παρεμβολή ενός διαψάλματος, ο Προφήτης κάνει μεταβολή του λόγου του, επειδή αισθάνθηκε την έλευση του αγίου Πνεύματος, φωτίστηκε από αυτό και κατάλαβε ότι η δέηση που είχε προηγουμένως αναφέρει εισακούστηκε από τον Θεό. Γι' αυτό, παραπάνω μεν καθώς προσευχόταν, έλεγε: «Εισάκουσε, Θεέ, τη δέησή μου»· εδώ όμως, μετά το διάψαλμα, αναφέρει: «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις ευχές μου». Βλέπεις πώς συναισθάνθηκε ότι εισακούστηκε; Και αυτό ήταν εκείνο που μέσω του προφήτη Ησαΐα είχε υποσχεθεί στους αξίους ο Θεός λέγοντας: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών»· διότι, ενώ ο Προφήτης ακόμη μιλούσε, το άγιο Πνεύμα ήλθε σε αυτόν και του φανέρωσε ότι πράγματι είχε εισακουστεί. Γι' αυτό λέει: «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις ευχές μου». Και σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές παρουσιάζεται το ίδιο νόημα· διότι σύμφωνα με τον Ακύλα έχει ειπωθεί: «Διότι εσύ, ω Θεέ, άκουσες τις ευχές μου»· και σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις προσευχές μου». Έπειτα προσθέτει: «Έδωσες κληρονομιά σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου». Διότι εμένα μεν προηγουμένως με εισάκουσες· και αφού φωτίστηκα από το Πνεύμα σου γνώρισα ότι όχι μόνο σε εμένα, αλλά και σε όλους αυτούς που φοβούνται το όνομά σου θα δώσεις ως άξιο καρπό του φόβου σου, την κληρονομιά που τους υποσχέθηκες. Λέγοντας δε αορίστως, «σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου», επέκτεινε τη χάρη σε όλους τους ανθρώπους.

Σε αυτούς λοιπόν τους ίδιους, λέει, έδωσες κληρονομιά· και ποια είναι αυτή δεν το είπε, αλλά το άφησε σε εμάς να το αναζητήσουμε. Στον μεν Ισραήλ υποσχέθηκε μέσω του Μωυσή τη γη που ρέει μέλι και γάλα· σε εκείνους όμως που τον φοβούνται, τι είδους κληρονομιά έδωσε, το άφησε να αναζητηθεί. Θα τη βρεις δε αυτήν στους μακαρισμούς του Σωτήρα μας, στους οποίους έχει ειπωθεί: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και πάλι έχεις την επαγγελία του Σωτήρα μας, διά της οποίας λέει: «Και στον αιώνα τούτο θα λάβει πολλαπλάσια, και στον μέλλοντα θα κληρονομήσει αιώνια ζωή». Και εξαιτίας αυτής της κληρονομιάς ο πέμπτος ψαλμός έφερε την επιγραφή: «Εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῆς κληρονομούσης»· και στον δέκατο πέμπτο ψαλμό η ίδια κληρονομιά δηλωνόταν σύμφωνα με το: «Ο Κύριος είναι η μερίδα της κληρονομιάς μου και του ποτηρίου μου, εσύ είσαι αυτός που αποκαθιστά την κληρονομιά μου σε εμένα. Διότι πράγματι η κληρονομιά μου είναι άριστη για εμένα». «Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις· τα έτη του έως ημέρας γενεάς και γενεάς, θα διαμείνει στον αιώνα ενώπιον του Θεού. Το έλεος και την αλήθειά του ποιος θα τα εκζητήσει;» Αφού προείπε: «Διότι εσύ, ο Θεός, εισάκουσες τις προσευχές μου», συνέδεσε με υπερβατό σχήμα το: «Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις». Επειδή δηλαδή εισάκουσες, λέει, τις προσευχές μου, μου πρόσθεσες ημέρες επί ημερών.

Διάψαλμα: διαχωρισμός του λόγου. «Διότι εσύ, ο Θεός»: Ο Θεός πάντοτε εισακούει τον πιστό κατά Θεόν άνθρωπο. «Έδωσες»: Ώστε να κληρονομούμε τη βασιλεία του Θεού και να ονομαζόμαστε χριστιανοί πάνω στη γη. «Ημέρες επί ημερών»: Διότι από ημέρα σε ημέρα και έως τον αιώνα τα έτη του Χριστού ως βασιλιά δεν θα εκλείψουν. «Έως ημέρας»: Διότι ο Χριστός διαμένει στις γενεές των αιώνων. «Θα διαμείνει»: Ο Υιός ενώπιον του Πατρός ως αχώριστος. «Έλεος και αλήθεια»: Διότι ο Υιός ως Θεός είναι ανελλιπής και στο έλεος και στην αλήθεια. «Έτσι θα ψάλω»: Έτσι και όχι διαφορετικά δοξολογώντας ο άνθρωπος δεν παύει εις τον αιώνα. «Να αποδώσω»: Διότι οι πιστοί δεν παύουν λοιπόν από ημέρα σε ημέρα να επιτελούν τα μυστήρια.

Ψαλμός 60ός. Εις το τέλος, με ύμνους· ψαλμός του Δαβίδ. «Εισάκουσε, Θεέ, τη δέησή μου, πρόσεξε την προσευχή μου. Από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα, όταν η καρδιά μου κυριεύθηκε από ακηδία· πάνω σε πέτρα με ύψωσες, με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου». Ο ψαλμός είναι πολύ γενικός, ώστε να μπορεί να προσοικειωθεί από κάθε πρόσωπο. Διότι αυτό δηλώνει και το «από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα», δηλαδή από κάθε τόπο στον οποίο παροικεί ο καθένας. Διότι ο Δαβίδ δεν έκραζε αυτά «από τα πέρατα της γης», αλλά από το μέσον της γης, εκτός αν ίσως τα ανέφερε αυτά εκ μέρους του αιχμάλωτου λαού στη Βαβυλώνα. «Έδωσες κληρονομιά σε όσους φοβούνται το όνομά σου», δηλαδή παραμένει το όνομά σου αιώνιο και ανεξάλειπτο. «Θα προσθέσεις ημέρες στις ημέρες του βασιλιά, τα έτη του μέχρι την ημέρα γενεάς και γενεάς. Παραμένει στον αιώνα ενώπιον του Θεού», δηλαδή ο Υιός μαζί με τον Πατέρα. «Το έλεος και την αλήθειά του ποιος θα τα εκζητήσει;» αντί του κανείς δεν θα τα εξιχνιάσει. «Έτσι θα ψάλλω στο όνομά σου στους αιώνες».

Και μετά την προσευχή, αφού ασπαζόμουν τον τίμιο σταυρό και τις άγιες εικόνες και θωρακιζόμουν με το δεσποτικό σημείο, έβγαινα. Και αφού έκλεινα το παραθυράκι της εγκλείστρας, ανέβαινα γεμάτος πεποίθηση λέγοντας: «Εισάκουσε, Θεέ, τη δέησή μου, πρόσεξε την προσευχή μου από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα· όταν λιποψυχούσε η καρδιά μου, σε πέτρα με ύψωσες, με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου, πύργος ισχύος απέναντι στον εχθρό. Θα κατοικήσω στο σκήνωμά σου στους αιώνες, θα σκεπαστώ στη σκέπη των πτερύγων σου, διότι εσύ, ο Θεός, εισάκουσες τις ευχές μου, έδωσες κληρονομιά σε αυτούς που φοβούνται το όνομά σου» και τα υπόλοιπα του ψαλμού.