Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 60:8

Ημέρες στις ημέρες του βασιλέως θα προσθέσεις. Ο λόγος αυτός σημαίνει ότι και αυτό αποτελεί μέρος της κληρονομίας, δηλαδή η αιώνια ζωή. Διότι αυτό ακριβώς είναι το να προσθέσει κανείς ημέρες επί ημερών στα έτη του βασιλέως. Επειδή διά των ημερών υποδηλώνει ορισμένους χρόνους και αιώνες. Θα διαμείνει εις τον αιώνα ενώπιον του Θεού· το έλεος και την αλήθεια Του ποιος θα τα εκζητήσει; Ο λόγος διατυπώνεται κατ' αναστροφήν, ώστε να έχει την εξής έννοια: Εάν κάποιος εκζητήσει το έλεός Του και την αλήθειά Του, αυτός διαμένει στους ατελεύτητους αιώνες ενώπιον του Θεού.

Ευσεβίου, Αθανασίου, Κυρίλλου. Κατά το πνευματικό νόημα, ο λόγος σημαίνει ότι και αυτό αποτελεί μέρος της κληρονομίας, δηλαδή η αιώνια ζωή. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να προστεθούν ημέρες επί ημερών στα έτη του βασιλιά. Επειδή με τη λέξη «ημέρες» υποδηλώνει κάποιους χρόνους και αιώνες. Και μην υποθέσεις ότι αναφέρει αυτά τα πράγματα για κάποιον συγκεκριμένο βασιλιά· αντίθετα, να γνωρίζεις ότι αναφέρεται σε καθέναν που έχει κληθεί στη βασιλεία των ουρανών· για τον οποίο και λέει ότι θα παραμένει στον αιώνα ενώπιον του Θεού. Διότι εκείνοι που έγιναν σύμμορφοι με τα πάθη Του, θα συμβασιλεύσουν μαζί Του στο διηνεκές. Αφού όμως προείπε ο Προφήτης ότι: «Εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις προσευχές μου», συνέδεσε έπειτα με υπερβατό σχήμα το εξής: «Θα προσθέσεις ημέρες επί ημερών στον βασιλιά».

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που πρόκειται να τελέσουν μια γιορτή, επειδή την έχουν κοντά και προ των πυλών γεμίζουν από πριν με χαρά, και βλέπουν αυτήν που δεν έχει έρθει ακόμη σαν να είναι ήδη παρούσα, έτσι και οι άγιοι έχοντας αγαθές ελπίδες για τη μέλλουσα ζωή, χαίρονται για αυτήν. Πτέρυγες ονομάζει τις προνοητικές δυνάμεις του Θεού, υπό τις οποίες σκέπεται ο θεοφιλής, μη αναχωρώντας ποτέ από τη σκηνή του Θεού, αλλά κατοικώντας σε αυτήν αιώνια. <Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις.> (A f. 316, F f. 90 b. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Κατά την πνευματική έννοια, ο λόγος σημαίνει ότι και αυτό αποτελεί μέρος της κληρονομιάς, δηλαδή η αιώνια ζωή. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να προσθέσει κανείς ημέρες επί ημερών στα έτη του βασιλιά: υποδηλώνει δηλαδή μέσω των ημερών κάποιους χρόνους και αιώνες. Μην υποθέσεις όμως ότι λέει αυτά τα πράγματα για κάποιον συγκεκριμένο βασιλιά, αλλά να γνωρίζεις μάλλον ότι αναφέρεται σε κάθε άνθρωπο που έχει κληθεί στη βασιλεία των ουρανών, για τον οποίο λέει επίσης ότι θα παραμένει αιώνια ενώπιον του Θεού. Διότι όσοι έγιναν σύμμορφοι με τα παθήματά του, θα συμβασιλεύσουν επίσης μαζί του στο διηνεκές. Αφού προείπε πάντως ο προφήτης: «Διότι εσύ, Θεέ, εισάκουσες τις προσευχές μου», συνέδεσε με υπερβατό τρόπο το, «Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις». Διότι, αφού άκουσες, λέει, τις προσευχές μου, πρόσθεσες ημέρες επί ημερών.

Σε αυτούς λοιπόν τους ίδιους, λέει, έδωσες κληρονομιά· και ποια είναι αυτή δεν το είπε, αλλά το άφησε σε εμάς να το αναζητήσουμε. Στον μεν Ισραήλ υποσχέθηκε μέσω του Μωυσή τη γη που ρέει μέλι και γάλα· σε εκείνους όμως που τον φοβούνται, τι είδους κληρονομιά έδωσε, το άφησε να αναζητηθεί. Θα τη βρεις δε αυτήν στους μακαρισμούς του Σωτήρα μας, στους οποίους έχει ειπωθεί: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών»· και πάλι έχεις την επαγγελία του Σωτήρα μας, διά της οποίας λέει: «Και στον αιώνα τούτο θα λάβει πολλαπλάσια, και στον μέλλοντα θα κληρονομήσει αιώνια ζωή». Και εξαιτίας αυτής της κληρονομιάς ο πέμπτος ψαλμός έφερε την επιγραφή: «Εἰς τὸ τέλος, ὑπὲρ τῆς κληρονομούσης»· και στον δέκατο πέμπτο ψαλμό η ίδια κληρονομιά δηλωνόταν σύμφωνα με το: «Ο Κύριος είναι η μερίδα της κληρονομιάς μου και του ποτηρίου μου, εσύ είσαι αυτός που αποκαθιστά την κληρονομιά μου σε εμένα. Διότι πράγματι η κληρονομιά μου είναι άριστη για εμένα». «Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις· τα έτη του έως ημέρας γενεάς και γενεάς, θα διαμείνει στον αιώνα ενώπιον του Θεού. Το έλεος και την αλήθειά του ποιος θα τα εκζητήσει;» Αφού προείπε: «Διότι εσύ, ο Θεός, εισάκουσες τις προσευχές μου», συνέδεσε με υπερβατό σχήμα το: «Ημέρες επί ημερών του βασιλιά θα προσθέσεις». Επειδή δηλαδή εισάκουσες, λέει, τις προσευχές μου, μου πρόσθεσες ημέρες επί ημερών.

Και στο παρόν, λοιπόν, παρόμοια με εκείνους προσευχήθηκε ο Δαβίδ, και αφού προσευχήθηκε, εισακούστηκε· και έχοντας εισακουστεί έλαβε αυτήν την υπόσχεση, μέσω της οποίας έχει ειπωθεί: «Ημέρες στις ημέρες του βασιλιά θα προσθέσεις· τα έτη του θα είναι έως την ημέρα γενεάς και γενεάς»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Ημέρες στις ημέρες του βασιλιά θα προσθέσεις, τα έτη του, εφόσον υπάρχει γενεά και γενεά· θα κατοικήσει αιώνια ενώπιον του Θεού· έλεος και αλήθεια θα τον περιφράξουν». Όλα αυτά δε θα τα επιτύχει εκείνος που μπόρεσε να πει: «Από τα πέρατα της γης προς εσένα έκκραξα, όταν λιποψύχησε η καρδιά μου». Διότι, ως άξιο καρπό μιας τέτοιας πνευματικής προκοπής, θα λάβει την αιώνια ζωή. Λέγοντας δε ο λόγος, «Τα έτη του έως την ημέρα γενεάς και γενεάς», σημαίνει πως ο Δαβίδ θα μνημονεύεται όχι μόνο κατά τον χρόνο που έζησε, αλλά και σε κάθε γενεά, ή σε δύο συγκεκριμένες γενεές, υπονοώντας ο λόγος τον λαό της περιτομής και την Εκκλησία από τα έθνη. Εφόσον, λοιπόν, η πρώτη γενεά μελετά τις θείες Γραφές, διατηρεί στη μνήμη της τον Δαβίδ· και η δεύτερη γενεά, αυτή της εκλογής από όλα τα έθνη, ομοίως δεν παύει ποτέ να μνημονεύει τον Δαβίδ, επειδή έχει διαρκώς στο στόμα της τη βίβλο της γενέσεως του Ιησού Χριστού, του υιού του Δαβίδ. Αυτό λοιπόν υπονόησε ο λόγος λέγοντας: «Τα έτη του έως την ημέρα γενεάς και γενεάς».

Και ανάμεσα στους ανθρώπους θα επιτύχει αυτή τη μακροβιότητα· κοντά δε στον ίδιο τον Θεό ποτέ, λέει, δεν πρόκειται να χαθεί· αλλά αφού αποκτήσει αθάνατη και απέραντης διάρκειας ζωή, «θα παραμείνει αιώνια ενώπιον του Θεού». Το πώς δε θα ήταν δυνατόν η ανθρώπινη φύση να διαρκεί και να συμπαρεκτείνεται με τη ζωή του Θεού, το διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Το έλεος και την αλήθειά του ποιος θα τα αναζητήσει;». Αυτό το ερμήνευσε σαφέστερα ο Σύμμαχος λέγοντας: «Έλεος και αλήθεια τον περιφρουρούν»· και ο Ακύλας παρομοίως: «Έλεος και αλήθεια θα τον διατηρήσουν». Διότι αυτά θα είναι γι' αυτόν τα αίτια της αθανασίας, το έλεος του Θεού και η αλήθεια· στα οποία, όταν μετέχει κάθε θεοφιλής, σαν να συντηρείται με αλάτι, θα διαφυλαχθεί για την αιώνια ζωή.

Διότι, βεβαίως, επειδή δεν έχει από τη φύση του την ίδια ουσία με τον Θεό, δεν θα ζήσει με όμοιο τρόπο με αυτόν, αλλά συγκρατούμενος από το έλεος του Θεού και από την αλήθειά Του. «Έτσι θα ψάλλω στο όνομά σου εις τον αιώνα του αιώνος, για να αποδίδω τις ευχές μου από ημέρα σε ημέρα.» Καθώς το Άγιο Πνεύμα υπαγόρευσε αυτά στην ψυχή του Δαβίδ, αφού αυτός διδάχθηκε τα λεγόμενα σαν από δάσκαλο, επισφραγίζει τον λόγο με την πίστη, αναφωνώντας και λέγοντας: «Έτσι θα ψάλλω στο όνομά σου εις τον αιώνα του αιώνος·» και δεν λέει απλώς, «Θα ψάλλω στο όνομά σου εις τον αιώνα του αιώνος», αλλά με την προσθήκη της λέξης, «Έτσι». Και πώς έτσι; Σύμφωνα με όσα τον δίδαξε προηγουμένως το Άγιο Πνεύμα, λέγοντας: «Έλεος και αλήθεια θα τον περιφρουρήσουν». Διότι, έτσι, περιφρουρούμενος και διατηρούμενος από το δικό σου έλεος και από τη δική σου αλήθεια, θα ψάλλω στο όνομά σου εις τον αιώνα του αιώνος. Επειδή έχω λάβει το θάρρος ότι θα επιτύχω την αιώνια ζωή και την αθανασία κοντά σε σένα χάρη στο δικό σου έλεος και στη δική σου αλήθεια, και όχι χάρη στις δικές μου αρετές: «Έτσι λοιπόν θα ψάλλω στο όνομά σου εις τον αιώνα του αιώνος, για να αποδίδω τις ευχές μου από ημέρα σε ημέρα»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Αποδίδοντας τις ευχές μου κάθε ημέρα». Διότι ουδέποτε θα παύσω να εκπληρώνω τις υποσχέσεις μου, ως οφειλές διαρκείς και σωτήριες για εμένα. Διότι αυτές θα εξακολουθήσω να τις αποδίδω και στον άπειρο αιώνα.

Διάψαλμα: διαχωρισμός του λόγου. «Διότι εσύ, ο Θεός»: Ο Θεός πάντοτε εισακούει τον πιστό κατά Θεόν άνθρωπο. «Έδωσες»: Ώστε να κληρονομούμε τη βασιλεία του Θεού και να ονομαζόμαστε χριστιανοί πάνω στη γη. «Ημέρες επί ημερών»: Διότι από ημέρα σε ημέρα και έως τον αιώνα τα έτη του Χριστού ως βασιλιά δεν θα εκλείψουν. «Έως ημέρας»: Διότι ο Χριστός διαμένει στις γενεές των αιώνων. «Θα διαμείνει»: Ο Υιός ενώπιον του Πατρός ως αχώριστος. «Έλεος και αλήθεια»: Διότι ο Υιός ως Θεός είναι ανελλιπής και στο έλεος και στην αλήθεια. «Έτσι θα ψάλω»: Έτσι και όχι διαφορετικά δοξολογώντας ο άνθρωπος δεν παύει εις τον αιώνα. «Να αποδώσω»: Διότι οι πιστοί δεν παύουν λοιπόν από ημέρα σε ημέρα να επιτελούν τα μυστήρια.

Διότι λέει ο Δαβίδ: «Δες την ταπείνωσή μου και ελευθέρωσέ με, επειδή δεν λησμόνησα τον νόμο σου». «Εμπρός τώρα, οι πλούσιοι.» Προαναγγέλλει την τιμωρία από φιλανθρωπία, ώστε, αφού μετανοήσουν, να αποφύγουν αυτά με τα οποία απειλούνται. «Διότι όποιος θέλει να αγαπά τη ζωή.» Εδώ το «Ποιος;» δεν τίθεται από τον προφήτη ως έκφραση απορίας, αλλά ως μακαρισμός, και κυρίως ως προτροπή, ίσως όμως και ως απορία. Διότι οι πολλοί δεν θέλουν την αληθινή ζωή, καθώς δελεάζονται από τα πρόσκαιρα, ούτε αγαπούν να δουν τις αγαθές ημέρες του μέλλοντος, επειδή είναι προσηλωμένοι στην ευημερία του παρόντος βίου. «Ακόμη και τους αγγέλους που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα.» Σχετικά με τα προκείμενα ρητά: «Το έλεος και την αλήθειά Του ποιος θα τα εκζητήσει;» Διότι ποιος μπορεί να κατανοήσει τη φιλανθρωπία Του, ή ποιος μπορεί να αναλογιστεί την αλήθειά Του; Επειδή από τη μια, χάριν της αλήθειας, δεν λυπήθηκε τους αγγέλους που αμάρτησαν, ενώ από την άλλη, χάριν της φιλανθρωπίας, εισήγαγε στη Βασιλεία πόρνες και τελώνες.

Ψαλμός 60ός. Εις το τέλος, με ύμνους· ψαλμός του Δαβίδ. «Εισάκουσε, Θεέ, τη δέησή μου, πρόσεξε την προσευχή μου. Από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα, όταν η καρδιά μου κυριεύθηκε από ακηδία· πάνω σε πέτρα με ύψωσες, με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου». Ο ψαλμός είναι πολύ γενικός, ώστε να μπορεί να προσοικειωθεί από κάθε πρόσωπο. Διότι αυτό δηλώνει και το «από τα πέρατα της γης προς εσένα έκραξα», δηλαδή από κάθε τόπο στον οποίο παροικεί ο καθένας. Διότι ο Δαβίδ δεν έκραζε αυτά «από τα πέρατα της γης», αλλά από το μέσον της γης, εκτός αν ίσως τα ανέφερε αυτά εκ μέρους του αιχμάλωτου λαού στη Βαβυλώνα. «Έδωσες κληρονομιά σε όσους φοβούνται το όνομά σου», δηλαδή παραμένει το όνομά σου αιώνιο και ανεξάλειπτο. «Θα προσθέσεις ημέρες στις ημέρες του βασιλιά, τα έτη του μέχρι την ημέρα γενεάς και γενεάς. Παραμένει στον αιώνα ενώπιον του Θεού», δηλαδή ο Υιός μαζί με τον Πατέρα. «Το έλεος και την αλήθειά του ποιος θα τα εκζητήσει;» αντί του κανείς δεν θα τα εξιχνιάσει. «Έτσι θα ψάλλω στο όνομά σου στους αιώνες».

Ο διάβολος, λοιπόν, είχε υποχείριό του τον άνθρωπο και, κρατώντας το δικαίωμα της παρακοής, υπερηφανευόταν ότι είχε κατακυριεύσει τη δεσποτική εικόνα, έχοντας το θάρρος να λέει ότι, ακόμη και αν ο Θεός θέλει να τον λυτρώσει, θα εμποδιστεί από την ίδια Του τη δικαιοσύνη. Δεν γνώριζε ότι ο Θεός είναι παντοδύναμος, έχοντας τη δύναμη και το δίκαιο να διαφυλάξει και τον άνθρωπο να λυτρώσει, πράγμα που και έκανε, εξοφλώντας κάθε χρέος για εμάς. Πρώτα, με τη δική Του υπακοή, έσχισε το χειρόγραφο της παρακοής, και έπειτα, με την ευσέβεια, κατέλυσε την ασέβεια. Εμείς ήμασταν άξιοι θανάτου, αλλά Εκείνος πέθανε για εμάς. Εμείς και άλλους οδηγήσαμε στην απώλεια, αλλά Εκείνος τους έσωσε όλους. Ω, θαυμάσια του Δεσπότη! Ενώ μπορούσε να συγχωρήσει τα πάντα με έναν λόγο, δεν το κάνει αυτό, αλλά πρώτα υπομένει τα δικά μας εγκλήματα και καταργεί έμπρακτα την αμαρτία, ώστε και την αλήθεια να στερεώσει και το έλεος να φανερώσει στον εαυτό Του, καθώς λέει: «Το έλεος και την αλήθειά Του ποιος θα τα εκζητήσει;». Αλλά ίσως πει κάποιος: «Αν πήρε πάνω Του ως αντάλλαγμα τους κινδύνους όλων, ποιος θα τιμωρηθεί πλέον;». Όμως προείπαμε ότι ο Ίδιος είπε: «Ας γίνει σε σένα όπως πίστεψες». Είναι φανερό, λοιπόν, ότι οι άπιστοι κολάζονται σύμφωνα με το μέτρο της απιστίας τους. Και οι εντολές διακρίνουν τον πιστό από τον άπιστο. Διότι πολλοί νομίζουμε ότι πιστεύουμε χωρίς να εκτελούμε καθόλου τις εντολές και από αυτό ελεγχόμαστε, καθώς στα λόγια κρατάμε την πίστη, αλλά στα έργα έχουμε υιοθετήσει την απιστία.