Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 61:1

Εις το τέλος. Υπό του Ιδιθούμ, Ψαλμός του Δαυίδ. ΞΑ΄. Υπόθεση. Ο Ιδιθούμ ήταν ένας από τους χοροστάτες στον θείο ναό. Αυτός, έχοντας υποπέσει σε αμαρτία, δέχεται από τον Δαυίδ τον ψαλμό, ο οποίος του προετοιμάζει την επάνοδο στην αρετή. Προφητεύει δε μέσα σε αυτόν και τη λύτρωση που επρόκειτο να επέλθει σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος μέσω της οικονομίας του Σωτήρος, καθώς και την ανατροπή των νοητών εχθρών· και εισάγει παραίνεση προς τους ανθρώπους η οποία περιέχει αποτροπή από την κακία, υποδεικνύοντάς τους τα σχετικά με την κρίση του Θεού.

Στον ΞΑ΄ Ψαλμό. Εις το τέλος, υπέρ Ιδιθούμ, ψαλμός του Δαβίδ. Γνωρίζουμε δύο ψαλμούς που φέρουν την επιγραφή «Υπέρ Ιδιθούμ»· τον τριακοστό όγδοο και τον παρόντα. Και θεωρούμε μεν ότι η σύνταξη του κειμένου ανήκει στον Δαβίδ· ωστόσο, ότι δόθηκε στον Ιδιθούμ για δική του ωφέλεια, προς διόρθωση των παθών της ψυχής του, και για να μελωδείται ενώπιον του λαού· μέσω της οποίας και ο Θεός δοξαζόταν, και όσοι άκουγαν την αρμονία διόρθωναν τα ήθη τους. Διότι ο Ιδιθούμ ήταν και ιεροψάλτης, όπως μας μαρτυρεί το βιβλίο των Παραλειπομένων, λέγοντας: «Και μαζί τους ο Αιμάν και ο Ιδιθούμ, με σάλπιγγες και κύμβαλα για να ηχούν δυνατά, και με όργανα για τις ωδές του Θεού». Και λίγο παρακάτω αναφέρει: «Και όρισε ο βασιλιάς Δαβίδ και οι άρχοντες του στρατού στα έργα τους υιούς του Ασάφ, και τον Αιμάν, και τον Ιδιθούμ, για να ψάλλουν με κινύρες, με νάβλες και με τύμπανα». Επομένως, και οι δύο ψαλμοί πραγματεύονται κατά κύριο λόγο την υπομονή, μέσω της οποίας αφενός καταστέλλεται το θυμικό της ψυχής, αφετέρου, αφού εξοριστεί κάθε υπερηφάνεια, κατορθώνεται η ταπείνωση. Διότι είναι αδύνατον, όποιος δεν καταδέχεται να γίνει ο κατώτερος και ο έσχατος όλων, να μπορέσει ποτέ είτε να συγκρατήσει τον θυμό του όταν λοιδορείται, είτε να υπερνικήσει τους πειρασμούς με τη μακροθυμία όταν θλίβεται.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΙΔΙΘΟΥΜ, ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΥΙΔ ΞΑʹ. «Δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου στον Θεό; Διότι από αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου.» Ο προκείμενος ψαλμός έχει μεν ειπωθεί από τον Δαβίδ, προτάσσεται όμως σε αυτόν η επιγραφή «υπέρ του Ιδιθούμ»· πράγμα που μας διδάσκει το κείμενο, ότι δηλαδή ο Δαβίδ, αφού συνέταξε τον ψαλμό υπέρ του Ιδιθούμ, του τον παρέδωσε για να τον μελετά και να τον χρησιμοποιεί ως επωδή προς θεραπεία, επειδή του είχε συμβεί κάποια συμφορά. Και ο τριακοστός όγδοος ψαλμός είχε την επιγραφή: «Εις το τέλος, για τον Ιδιθούμ, ωδή του Δαβίδ»· στον οποίο, παρομοίως, ο Δαβίδ παρέδιδε διδασκαλία στον Ιδιθούμ για την ίδια, νομίζω, κατάσταση. Διότι εδώ μεν αναφέρεται: «Δεν θα κλονιστώ περισσότερο.

Φαίνεται δε πώς με αυτό το νόημα συμφωνεί και ο Σύμμαχος, ερμηνεύοντας την επιγραφή με αυτόν τον τρόπο: «Επινίκια ωδή μέσω του Ιδιθούμ για τον Δαβίδ». Και μήπως άραγε, μετά το σφάλμα που συνέβη στον Δαβίδ με τη γυναίκα του Ουρία, επειδή δεν ήταν πλέον σε θέση να προφητεύει όπως παλιά, και καθώς πολλοί πειρασμοί εγείρονταν εναντίον του και αλλεπάλληλες συμφορές, ο Ιδιθούμ, έχοντας συντάξει με τη φώτιση του Αγίου Πνεύματος τους προκείμενους λόγους, του τους παρέδωσε σαν κάποια θεραπευτικά φάρμακα της ψυχής, ώστε να παρηγορηθεί μέσα από τη διδασκαλία που περιέχουν; Και προβάλλοντας λοιπόν στους αναγνώστες δύο εκδοχές για τα προκείμενα, θα αφήσουμε σε αυτούς την επιλογή της μίας εξ αυτών. «Έως πότε επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, φονεύετε όλοι εσείς; Σαν σε τοίχο που έχει γείρει και σε φράχτη που έχει κλονιστεί». Φανερώνει μέσα από αυτά ότι ο Δαβίδ δεν υπέμεινε μόνο έναν πειρασμό, ούτε δέχθηκε μόνο μία πληγή από τους αντιπάλους· αλλά, καθώς δεχόταν χτυπήματα για πολύ καιρό και υπέμενε με καρτερία τις πληγές που του επέφεραν, έλεγε σε αυτούς που τον χτυπούσαν: «Έως πότε επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου;» Ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «Έως πότε επιβουλεύεστε;» Ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Έως πότε ματαιοπονείτε;» Έπειτα, ελέγχοντας την προαίρεση εκείνων που τον επιβουλεύονταν, λέει: «Φονεύετε όλοι εσείς».

«Εις το τέλος· υπέρ του Ιδιθούμ ψαλμός του Δαυίδ» Υπέρ του ανθρώπου του απατημένου· διότι Ιδιθούμ ερμηνεύεται απάτη. Υπέρ αυτού έγραψε ο προφήτης τον ψαλμό. «Ουχί τω Θεώ» Ο άνθρωπος λέγει προς τους δαίμονες: αποχωρήστε από εμένα, διότι υποτάχθηκα στον Θεό. «Παρ' αυτού» Διότι αυτός ελθών με έσωσε <από τους δαίμονες>. «Και γαρ αυτός» Ο Χριστός για τον άνθρωπο, ο οποίος σώθηκε από αυτόν <Ο άνθρωπος προς τον Χριστό, διότι σώθηκε από αυτόν>. «Αντιλήπτωρ» Διότι αφότου ο Χριστός, αφού ήλθε επί της γης, ανέλαβε τον άνθρωπο, αυτός δεν υποπίπτει πλέον στην πλάνη. «Έως πότε» Προς τους δαίμονες απευθύνεται ο λόγος, καθώς τους επιτιμά το Άγιο Πνεύμα· αλλά και προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι επιτίθενται εναντίον του Κυρίου (κατά του Κυρίου). «Ως τοίχω» Ως προς ευτελή άνθρωπο και μη έχοντα προστασία, έτσι αντιμετώπιζαν (έδωσαν προσοχή) τον Χριστό οι Ιουδαίοι. «Πλην την τιμήν» Διότι μισούσαν οι Ιουδαίοι να ακούνε ότι ο Χριστός είναι Θεός και για τον λόγο αυτόν τον πολεμούσαν <και επιβουλεύονταν την τιμή του>, διψώντας για τον θάνατό του. «Τω στόματι αυτών» Διότι πάντοτε μεν ειρηνικά μιλούσαν στον Χριστό οι Ιουδαίοι, αλλά με την καρδιά τους διαλογίζονταν κακά εναντίον του.

Ψαλμός 61ος. Στο τέλος· για τον Ιδιθούν· του Δαβίδ. «Στον Θεό δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου;» Και σε ποιον άλλον λοιπόν θα υποταχθεί; «Από Αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου, και Αυτός είναι ο Θεός μου και ο σωτήρας μου, ο υπερασπιστής μου, και δεν θα κλονιστώ περισσότερο. Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ενός ανθρώπου;» δηλαδή, έως πότε θα συνωμοτείτε δολοφονικά εναντίον ενός ανθρώπου όλοι εσείς; «Σαν σε τοίχο που γέρνει και σε φράχτη που έχει σπρωχτεί», δηλαδή, που ανατρέπεται, ενώ αυτός αποτελεί θείο οχύρωμα. «Όμως σχεδίασαν να απορρίψουν την τιμή μου», δηλαδή «τα τριάντα αργύρια, την τιμή εκείνου που τιμήθηκε», οι οποίοι αφού τα απέρριψαν «τα έδωσαν στον κορβανά για τον αγρό του κεραμέα». «Με το στόμα τους προσποιούνταν και με την καρδιά τους καταριόντουσαν.