Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 61:10

Από τα οποία <αναζητάτε το ψεύδος> και, αναζητώντας το ψεύδος, αναζητάτε τη μάχαιρα εναντίον των εαυτών σας. Διότι <στόμα που καταψεύδεται αναιρεί την ψυχή>. Ψεύδος ονομάζει εδώ κάθε μάταιο πράγμα, το οποίο υπόκειται σε ταχεία πτώση και μεταβολή. <Δόλιος ζυγός> και μάταιος είναι το ψεύδος. Είναι γραμμένο: <Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων, ψευδείς οι υιοί των ανθρώπων σε ζυγούς για να αδικούν. Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος;> Και η ζυγαριά έχει δύο πλάστιγγες που διακρίνουν όσα προσφέρονται, οι οποίες δέχονται τα είδη και αντισταθμίζουν την ύλη, κρεμασμένες από νήμα και αιωρούμενες πάνω και κάτω, και κατά την αιώρησή τους υποδεικνύουν το ασφαλές, όταν το μεσαίο κέντρο του ζυγού, η λεγόμενη γλωσσίδα, προβάλλοντας από εδώ και από εκεί, αναζητά πού θα βρει το δίκαιο. Και όταν μεν προβάλλει, ελέγχει την αδικία, όταν δε φαίνεται περισσότερο, μαρτυρεί το μέγεθος της βίας. Σαν κόρη που εξωθείται από τον κοιτώνα της, όταν όμως τα υποκείμενα πράγματα συμφωνούν με ισόρροπη κλίση, κρύβεται μέσα στον θάλαμο, νιώθοντας συστολή ενώπιον του δικαίου. Και η γλώσσα όταν κρύβεται μαρτυρεί την ισότητα, και όταν φαίνεται προκαλεί λύπη, ενώ όταν δεν φαίνεται προκαλεί χαρά. Και ο ζυγοστάτης, σαν εραστής που παρατηρεί σώφρονα κόρη, επιθεωρεί τις δύο θυρίδες του κοιτώνα, λυπούμενος μεν όταν εκείνη προβάλλει, ευφραινόμενος δε όταν παραμένει κρυμμένη.

Αν αυτός που κακολογεί τον πατέρα ή τη μητέρα του είναι άξιος θανάτου, ο γιος που ακονίζει ξίφος εναντίον του πατέρα του πόσες φορές περισσότερο είναι άξιος να πεθάνει; 〈Γιατί λοιπόν αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος;〉 Ψεύδος ονομάζει εδώ κάθε μάταιο πράγμα που υπόκειται σε ταχεία πτώση και μεταβολή· 〈Όμως μάταιοι είναι οι γιοι των ανθρώπων, ψευδείς οι γιοι των ανθρώπων στις ζυγαριές της αδικίας.〉

Όμως, μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων. Γνωρίζοντας ότι όλοι θα δεχθούν την κλήση μέσω του Ευαγγελίου, θεωρεί αξιοθρήνητους αυτούς που δεν πιστεύουν, και μάλιστα τους καθοδηγητές των Ιουδαίων, οι οποίοι ήταν ψεύτες, εφόσον απέρριπταν την αλήθεια. Και όχι μόνο μεθόδευαν την αδικία με ζυγούς και σταθμά, αλλά και συγκεντρώνονταν για μάταιο σκοπό. Διότι, πράγματι, μάταιη ήταν η επιβουλή τους εναντίον του Σωτήρος. Μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε την αρπαγή. Αυτό το λέει προς αυτούς, επειδή από πλεονεξία τον επιβουλεύθηκαν, ελπίζοντας να λαμβάνουν τις καρποφορίες που προέρχονταν από τον νόμο.

Αλλά και ένα δοχείο που έχει ήδη καταληφθεί από κάποιο δύσοσμο υγρό, εάν δεν ξεπλυθεί, δεν πρόκειται να δεχθεί την έκχυση του μύρου. Πρέπει, λοιπόν, να χυθούν όσα υπήρχαν προηγουμένως, ώστε να μπορέσουν να χωρέσουν όσα εισάγονται. Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων. Είδε ότι δεν ακολουθούν όλοι το παράγγελμά του, ούτε καταδέχονται να ελπίσουν στον Θεό, αλλά έχουν την ελπίδα τους στα μάταια του βίου. Γι' αυτό λέει: Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων, ψευδείς οι υιοί των ανθρώπων. Γιατί είναι μάταιοι;

Επειδή είναι ψεύτες. Πού αποδεικνύεται κυρίως το ψεύδος τους; «Σε ζυγαριές», λέει, «για να αδικήσουν». Σε ποιες ζυγαριές, λέει; Διότι, μήπως όλοι οι άνθρωποι ζυγίζουν; Μήπως είναι όλοι εριοπώλες ή κρεοπώλες, ή εμπορεύονται χρυσό ή άργυρο, ή γενικώς ασχολούνται με αυτά τα υλικά, τα οποία οι έμποροι συνηθίζουν να συναλλάσσονται με ζυγαριές και σταθμά; Εξάλλου, είναι μεγάλο το πλήθος των χειρωνακτών, οι οποίοι δεν έχουν καμία απολύτως ανάγκη από ζυγούς για την εργασία τους· πολλοί είναι οι ναυτικοί· πολλοί είναι αυτοί που αναστρέφονται στα δικαστήρια και στην άσκηση της εξουσίας, στους οποίους αφενός υπάρχει το ψεύδος, αλλά αφετέρου δεν μετέρχονται την απάτη μέσω των ζυγών. Τι είναι, επομένως, αυτό που λέει;

Ψεύτες, λοιπόν, είναι οι άνθρωποι, έχοντας διεφθαρμένα τα κριτήρια της ψυχής τους· αυτούς ακριβώς κατακρίνει και ο Προφήτης λέγοντας: «Αλίμονο σε εκείνους που ονομάζουν το σκοτάδι φως, και το φως σκοτάδι· σε εκείνους που ονομάζουν το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό». «Εμένα», λέει, «με ενδιαφέρουν τα παρόντα· διότι ποιος γνωρίζει τα μέλλοντα;». Κακώς ζυγίζεις, επιλέγοντας τα πονηρά αντί των αγαθών, προτιμώντας τα μάταια από τα αληθινά, προτάσσοντας τα πρόσκαιρα από τα αιώνια, διαλέγοντας την παροδική ηδονή αντί της ακατάπαυστης και διαρκούς ευφροσύνης. Ψεύτες, λοιπόν, είναι οι υιοί των ανθρώπων στις ζυγαριές, προκειμένου να αδικήσουν. Και αδικούν κατά πρώτον τους εαυτούς τους, έπειτα δε και τους πλησίον τους, γινόμενοι και για τους εαυτούς τους πονηροί σύμβουλοι ως προς τις πράξεις τους, και αποτελώντας μοχθηρό παράδειγμα για τους άλλους. Δεν σου είναι δυνατόν να πεις την ημέρα της κρίσεως: «Δεν γνώριζα το αγαθό».

Μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε την αρπαγή. Προηγουμένως είπε: «Ελπίστε σε Αυτόν, κάθε σύναξη λαών». Είδε την οκνηρία της υπακοής και αποφάνθηκε ότι: «Όντως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων». Και πάλι απαγορεύει το να ελπίζει κανείς στην αδικία.

Ταυτόχρονα δε και με πιο προφητικό τρόπο προαναγγέλλει την κλήση όλων των εθνών. Διότι φανερώθηκε ο Μονογενής, όχι κάνοντας κάποια μερική κλήση, ούτε σώζοντας πλέον μόνο τον Ισραήλ όπως ακριβώς έκανε και μέσω των αγίων προφητών, αλλά απευθυνόμενος σε αυτούς που βρίσκονται σε όλη την οικουμένη και λέγοντας: «Ακούστε, όλα τα έθνη», και τα εξής. Διότι ο μεν νόμος μέσω του Μωυσή παιδαγώγησε ένα έθνος, τον Ισραήλ· η δε χάρις μέσω του Χριστού διευρύνεται σε όλη την υπ' ουρανόν. <Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων.> (F f. 91 b.) Μάταιοι δε στ' αλήθεια είναι οι υιοί των ανθρώπων, δηλαδή αυτοί που φρονούν μόνο τα επί της γης, αυτοί που είναι προσκολλημένοι στις επιθυμίες της σάρκας, και αναζητούν μόνο τα πρόσκαιρα. <Αν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας.> (B f. 255 b, H f. 88.) Μη νομίσεις ότι είναι κάτι το σπουδαίο. Διότι παρέρχεται, όπως είπα, ο πλούτος, και μόλις φανεί, φεύγει όμοια με σκιά. Ας ζητούμε δε παντού τη δικαιοσύνη του Θεού, ας ερευνούμε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο. <Μία φορά μίλησε ο Θεός, δύο πράγματα άκουσα.> (A f. 319 b.) Τι λες, ω μακάριε Δαβίδ; Ισχυρίζεσαι ότι ο Θεός των όλων μίλησε μία φορά; Τότε πώς είναι αληθινός ο λόγος; Διότι δεν έχει μιλήσει μία φορά, αλλά πάρα πολλές φορές, πολυμερώς και πολυτρόπως στους πατέρες.

Γιατί λοιπόν αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψέμα; Ψέμα ονομάζει εδώ κάθε πράγμα μάταιο, που έχει γρήγορη πτώση και μεταβολή. Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων, ψεύτικοι οι υιοί των ανθρώπων στους ζυγούς, ώστε να αδικούν.

«Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, και θα φονεύετε όλοι εσείς;» και στον τριακοστό όγδοο ψαλμό: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, έγινα σαν κωφός και ταπεινώθηκα, και σιώπησα από τα αγαθά, και ο πόνος μου ανανεώθηκε·» και πάλι: «Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με· με παρέδωσες ως όνειδος στον άφρονα.» Και δες με ποιον τρόπο φανερώνει ότι και στις δύο περιπτώσεις έχει δοκιμαστεί σε κάποιον πειρασμό και έχει υποφέρει δεινά· γι' αυτό και ανέπεμψε αυτές τις φωνές. Και στον προκείμενο ψαλμό, προχωρώντας λέει: «Όμως μάταιοι είναι οι γιοι των ανθρώπων, ψευδείς οι γιοι των ανθρώπων στις ζυγαριές, ώστε να αδικούν όλοι μαζί από ματαιότητα·» και σε εκείνον επίσης ειπώθηκε ομοίως: «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος·» και πάλι: «Όμως μάταιος είναι κάθε άνθρωπος·» τα οποία σε τίποτα δεν θα διέφεραν από το: «Όμως μάταιοι είναι οι γιοι των ανθρώπων, όλοι μαζί από ματαιότητα.» Ακόμη, επιπλέον αυτών, στον τριακοστό όγδοο θα έβρισκες να λέγεται το εξής: «Πράγματι ως εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος. Όμως μάταια ταράζονται. Θησαυρίζει, και δεν γνωρίζει για ποιον θα τα συγκεντρώσει.» Σύμφωνα με αυτά θα ήταν και τα όσα λέγονται στο προκείμενο κείμενο: «Μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε αρπαγές· εάν ο πλούτος ρέει, μην του προσκολλάτε την καρδιά σας.» Και εσύ, εάν με την ησυχία σου παραβάλεις παράλληλα τις λέξεις που περιέχονται και στους δύο αναφερόμενους ψαλμούς, θα διαπιστώσεις ότι συνέχονται από ένα και το αυτό νόημα.

Προσκαλεί, λοιπόν, σαν σε σωτήριο λιμάνι, λέγοντας: «Ελπίσατε σε αυτόν, κάθε συναγωγή λαών»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Να αναπαύεστε με αμεριμνησία σε αυτόν σε κάθε καιρό, λαέ». Εφόσον δε αμεριμνούν και ελπίζουν σε αυτόν, οφείλουν να εκθέτουν τους λογισμούς τους και να αποκαλύπτουν σε αυτόν, όπως ακριβώς σε έναν ιατρό, τα πάθη της ψυχής. Γι' αυτό προσθέτει: «Εκχύσατε ενώπιόν του τις καρδιές σας. Ο Θεός είναι βοηθός μας». Διότι, λέει, εφόσον έχετε βοηθό, να μην έχετε κανέναν ενδοιασμό, ούτε να υποκρύπτετε κάτι στις διάνοιές σας, αλλά, ανοίγοντας διάπλατα τα ταμεία της ψυχής, να αποκαλύπτετε τους λογισμούς που κρύβονται σε αυτήν, εμπιστευόμενοι τους εαυτούς σας στον μόνο αγαθό και ικανό να θεραπεύσει τα πάντα. «Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων, ψευδείς οι υιοί των ανθρώπων πάνω στη ζυγαριά, για να αδικήσουν οι ίδιοι από ματαιότητα όλοι μαζί». Και στον τριακοστό όγδοο ψαλμό ελέγετο: «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος». Και πάλι: «Όμως μάταια ταράσσονται» και, «Βεβαίως ως εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος». Και εδώ τα προκείμενα λέγονται σε συμφωνία με εκείνα· μέσω αυτών διδασκόμαστε να ελπίζουμε μόνο στον Σωτήρα και Εκείνον να αναγνωρίζουμε ως βοηθό μας, επειδή όλοι οι υιοί των ανθρώπων, έστω και αν φαίνονται πως είναι άρχοντες, έστω και αν έχουν μεγάλη ισχύ στον βίο τους, είναι μάταιοι ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «ατμός», εφόσον μετά από λίγο θα γίνουν «σαν το χνούδι το οποίο σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης».

Διάψαλμα: μεταβολή του λόγου. πλὴν μάταιοι: Όλοι όσοι πορεύονται κατά τα ανθρώπινα και δεν έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους στον Θεό είναι ως μάταιοι. ψευδεῖς οἱ υἱοί: Όσοι κατέχουν διπλά σταθμά και μέτρα για να αδικούν τον πλησίον· αυτοί είναι άρπαγες και πλεονέκτες, στους οποίους ο Θεός εναντιώνεται. μὴ ἐλπίζετε: Όσοι συγκεντρώνουν (αρπάζουν) τον πλούτο από αρπαγή· διότι τέτοιος πλούτος είναι μάταιος, επειδή δεν παραμένει. καὶ ἐπὶ ἁρπάγματα: Όσοι πλουτίζουν από τα ξένα και από πλεονεξία (πλεονεξίες), μην έχετε πεποίθηση στους εαυτούς σας· διότι ο Θεός (ο Κύριος) είναι ο εκδικητής των πάντων. πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ: Διότι δεν πρέπει, λέει, να έχουμε πεποίθηση στην αβεβαιότητα του πλούτου· διότι πετάει μακριά ταχύτερα από φτερό και όσοι προσκολλώνται σε αυτόν αναχωρούν εκεί με αδειανά χέρια. ἅπαξ ἐλάλησεν: Μία φορά μίλησε ο Θεός μέσω των προφητών, δεύτερη <δε> φορά ακούσαμε μέσω των αποστόλων. ὅτι τὸ κράτος—τὸ ἔλεος: Δηλαδή το κράτος είναι η δύναμη του Πατρός [ο Χριστός]· το <δε> έλεος, επειδή βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε Αυτόν, μέσω του οποίου (μέσω αυτού) ελέησε τα σύμπαντα. ὅτι σὺ ἀποδώσεις: Ο Χριστός ως δίκαιος κριτής.

Ενώ ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων και βασιλιάς της δόξης, τον οποίο φρίττει όλη η κτίση και υμνεί κάθε πνοή, μας μιλάει μέσα από τα άχραντα Ευαγγέλια, μας νουθετεί, μας απειλεί, μας παρακαλεί, μας προσκαλεί και μας δωρίζει την ατελεύτητη και άφθαρτη βασιλεία του, εμείς τον προσέχουμε τόσο, όσο όταν μας φλυαρεί μιλώντας ένας ανίσχυρος ή φτωχός άνθρωπος, και δεν του δίνουμε σημασία ούτε καν όπως σε κάποιον φίλο. Όντως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων· όντως είναι επίκαιρο να πούμε σε τέτοιους ανθρώπους: «Μωροί, πότε θα αποκτήσετε φρόνηση;». Ταιριάζει όμως σε αυτούς και ένας άλλος στίχος του προφήτη που λέει: «Χάθηκαν μέσα στη ματαιότητα οι ημέρες τους»· διότι, αφού απέρριψαν τον αγγελικό ύμνο και τα θεία λόγια και τα θεώρησαν ανοησίες, αγάπησαν την αργολογία και παραδόθηκαν στον ύπνο. Ο ύπνος όμως τέτοιων ανθρώπων δεν είναι αυτός ο φυσικός ύπνος, αλλά η ραθυμία, ο βαρύς ύπνος της ψυχής, αυτός που ζημιώνει τους πιο νωθρούς, η τύφλωση της καρδιάς, η ληστεύτρια των θησαυρών του Πνεύματος. Για τον ύπνο αυτόν ο Προφήτης παρακαλούσε τον Θεό λέγοντας: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως ποτέ κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου»· και γι' αυτόν επίσης ο Σολομών έγραψε πιο ελεγκτικά λέγοντας: «Πότε θα εγερθείς από τον ύπνο;». Αυτοί είναι που θα ακούσουν και το εξής: «Γιατί στέκεστε όλη την ημέρα», δηλαδή όλη σας τη ζωή, «αργόσχολοι;».

«Αληθινό και δίκαιο ζύγι να έχεις, για να ζήσεις πολλά χρόνια πάνω στη γη που Κύριος ο Θεός σου σου δίνει ως κληρονομιά, διότι βδέλυγμα για τον Κύριο τον Θεό σου είναι καθένας που τα πράττει αυτά.» «Ζυγός δίκαιος, και μέτρο δίκαιο, και χοίνικας δίκαιος θα υπάρχει σε εσάς.» ΤΙΤΛΟΣ Δ΄. —Περί άδικων ζυγών, σταθμών και μέτρων. «Ψεύτες αποδεικνύονται οι γιοι των ανθρώπων στους ζυγούς, με σκοπό να αδικούν.» «Οι δόλιοι ζυγοί είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου· το δίκαιο όμως ζύγι είναι αποδεκτό σε αυτόν.» «Ζύγι μεγάλο και μικρό, και διπλά μέτρα, είναι και τα δύο ακάθαρτα ενώπιον του Κυρίου· και εκείνος που τα κατασκευάζει, θα σκοντάψει στα ίδια του τα έργα.» «Βδέλυγμα στον Κύριο είναι το διπλό ζύγι· και ο δόλιος ζυγός δεν είναι καλό πράγμα ενώπιόν του.» «Ο Χαναάν, έχοντας στα χέρια του άδικο ζυγό, αγάπησε να καταδυναστεύει. Όλοι οι κόποι του δεν θα τον ωφελήσουν, εξαιτίας των αμαρτιών τις οποίες διέπραξε.» «Ακούστε αυτά, εσείς που συνθλίβετε από το πρωί τον πένητα και καταδυναστεύετε τους φτωχούς πάνω στη γη· εσείς που λέτε: Πότε θα περάσει ο μήνας, για να πουλήσουμε, και τα Σάββατα, για να ανοίξουμε τις αποθήκες, ώστε να μικρύνουμε το μέτρο και να μεγαλώσουμε τα σταθμά, και να φτιάξουμε άδικο ζυγό, με σκοπό να εξαγοράσουμε με ασήμι τους φτωχούς και τους ταπεινούς αντί για ένα ζευγάρι υποδήματα, και να εμπορευτούμε κάθε είδους γέννημα.» «Από τα οποία γέμισαν τον πλούτο τους με ασέβεια.» ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. —Περί αγαθού ή πονηρού ζήλου. «Μη φθονείς όσους πράττουν πονηρία, μήτε να ζηλεύεις αυτούς που διαπράττουν την ανομία.

Εκείνος που αθετείται από κάποιον και δεν φιλονικεί με εκείνον που τον αθετεί ούτε με τον λόγο ούτε με τη σκέψη, έχει αποκτήσει αληθινή γνώση και επιδεικνύει σταθερή πίστη στον Δεσπότη. «Ψεύτικοι είναι οι υιοί των ανθρώπων στις ζυγαριές της αδικίας», εφόσον ο Θεός διασώζει το δίκαιο για τον καθένα.

Όμως, στον Θεό υποτάξου, ψυχή μου· διότι αυτός είναι ο Θεός μου και ο σωτήρας μου. Ελπίστε σε αυτόν, όλη η σύναξη του λαού. «Ξεχειλίστε ενώπιόν του τις καρδιές σας» και όχι προς τα μάταια του βίου. «Όμως, είναι μάταιοι οι γιοι των ανθρώπων, χρησιμοποιώντας ζυγαριές για να αδικήσουν». Δηλαδή, λέει, αφού έστησαν ανισοβαρή σταθμά, εξαπατούν στις συναλλαγές, αδικούν και έχουν γίνει μάταιοι και ψεύτες, ζυγίζοντας με δόλο. Αλλά, λέει, «μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε διακαώς την αρπαγή· εάν ο πλούτος ρέει, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν», αλλά να υψώνετε την επιθυμία σας προς τον άρρευστο πλούτο. «Μία φορά μίλησε ο Θεός, εγώ αυτά τα δύο άκουσα». Ποια δύο; «Ότι η δύναμη και το έλεος ανήκουν στον Θεό, και θα ανταποδώσει στον καθένα ανάλογα με τα έργα του», είτε είναι φαύλα είτε χρηστά.