Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 61:11

Όμως, μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων. Γνωρίζοντας ότι όλοι θα δεχθούν την κλήση μέσω του Ευαγγελίου, θεωρεί αξιοθρήνητους αυτούς που δεν πιστεύουν, και μάλιστα τους καθοδηγητές των Ιουδαίων, οι οποίοι ήταν ψεύτες, εφόσον απέρριπταν την αλήθεια. Και όχι μόνο μεθόδευαν την αδικία με ζυγούς και σταθμά, αλλά και συγκεντρώνονταν για μάταιο σκοπό. Διότι, πράγματι, μάταιη ήταν η επιβουλή τους εναντίον του Σωτήρος. Μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε την αρπαγή. Αυτό το λέει προς αυτούς, επειδή από πλεονεξία τον επιβουλεύθηκαν, ελπίζοντας να λαμβάνουν τις καρποφορίες που προέρχονταν από τον νόμο.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν παραφρονήσει από μανία δεν βλέπουν τα ίδια τα πράγματα, αλλά φαντάζονται όσα προέρχονται από το πάθος τους· έτσι και η δική σου ψυχή, έχοντας κυριευθεί από τη φιλοχρηματία, βλέπει τα πάντα ως χρυσό, τα πάντα ως άργυρο. Πιο ευχάριστα θα έβλεπες τον χρυσό παρά τον ήλιο. Εύχεσαι τα πάντα να μεταβληθούν στη φύση του χρυσού, και μάλιστα το μεθοδεύεις όσο είναι δυνατόν. —Διότι ποιο μέσο δεν βάζεις σε εφαρμογή για τον χρυσό; Το σιτάρι σου γίνεται χρυσός, το κρασί σου μετατρέπεται σε χρυσό, τα μαλλιά των προβάτων σου γίνονται χρυσάφι· κάθε εμπορική συναλλαγή, κάθε επινόηση σου αποφέρει χρυσό. Ο ίδιος ο χρυσός αναπαράγει τον εαυτό του πολλαπλασιαζόμενος μέσα από τα δάνεια· και χορτασμός δεν υπάρχει, ούτε βρίσκεται τέλος στην επιθυμία. Διότι στα λαίμαργα παιδιά πολλές φορές προσφέρουμε άφθονα να υπερχορτάσουν από τα πιο περιζήτητα εδέσματα, ώστε με τον υπερβολικό κόρο να τους προκαλέσουμε αποστροφή· ο πλεονέκτης όμως δεν συμπεριφέρεται έτσι, αλλά όσο περισσότερα απολαμβάνει, τόσο περισσότερα επιθυμεί. «Εάν ο πλούτος ρέει, μην προσκολλάτε την καρδιά σας». Εσύ όμως κατακρατάς αυτόν που παραρρέει και περιφράσσεις τις διεξόδους του. Έπειτα, αφού κατακρατείται και λιμνάζει, τι σου κάνει; Σπάει τα φράγματα, και βεβαίως τώρα, έχοντας εγκλωβιστεί βίαια και πλημμυρίζοντας, γκρεμίζει τις αποθήκες του πλουσίου, ισοπεδώνει τα ταμεία του, σαν κάποιος εχθρός που εισέβαλε. Αλλά θα οικοδομήσει μεγαλύτερες; Είναι άδηλο αν δεν τις παραδώσει γκρεμισμένες σε εκείνον που θα ακολουθήσει μετά από αυτόν.

Διότι αυτός που λατρεύει την κτίση παρά τον Κτίσαντα, και δεν προσκυνά τον Υιό, ούτε μέσω του Υιού τον Πατέρα, αλλά συγκροτεί δικά του δόγματα και σε ξένα θυσιαστήρια προσφέρει τη δική του θυσία αινέσεως, ένας τέτοιος άνθρωπος ας κλαίει, εφόσον η κατά Θεόν λύπη προξενεί σε αυτόν αμεταμέλητη σωτηρία. — Και αυτά δεν έχουν ειπωθεί μόνο για όσους έχουν διαμορφώσει την περί Θεού δοξασία από αιρετικά δόγματα, αλλά και για όλους όσοι, αποδεχόμενοι τα ρευστά πράγματα, εναποθέτουν σε αυτά την ελπίδα τους, παρακούοντας εκείνον που λέει: «Εάν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας»· και οι οποίοι συνεπαίρνονται από τη δόξα της σάρκας, η οποία είναι χόρτο, και η δόξα τους είναι σαν το άνθος του χόρτου.

Μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε την αρπαγή. Προηγουμένως είπε: «Ελπίστε σε Αυτόν, κάθε σύναξη λαών». Είδε την οκνηρία της υπακοής και αποφάνθηκε ότι: «Όντως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων». Και πάλι απαγορεύει το να ελπίζει κανείς στην αδικία.

Εκείνος που θεωρεί ότι ο πλούτος που έχει συγκεντρωθεί από την αδικία αποτελεί για τον ίδιο επαρκές μέσο για να αποκτά δύναμη και να επικρατεί, είναι όμοιος με τον άρρωστο που τοποθετεί την ευεξία του στην περίσσεια της νόσου. Μην ελπίζετε στην αδικία. Αυτή σε εμποδίζει σε κάθε σου ενέργεια.

Και να μην επιθυμείτε την αρπαγή. Προτρέπει να μην επιθυμούμε τα ξένα αγαθά. Εάν ρέει ο πλούτος, μην προσηλώνετε την καρδιά σας. Εάν δεις κάποιον από εκείνους που υπερπλουτούν, μην μακαρίσεις τη ζωή του. Εάν τα χρήματα ρέουν προς εσένα από παντού και από άφθονες πηγές, μην προσκολληθείς στην αφθονία τους.

«Εάν ο πλούτος ρέει». Θαύμασε τη φωνή. Ρευστή είναι η φύση του πλούτου· προσπερνά αυτούς που τον κατέχουν ταχύτερα από τον χείμαρρο· από τη φύση του μεταβαίνει άλλοτε στον έναν και άλλοτε στον άλλον. Όπως ακριβώς ένας ποταμός που κατεβαίνει από τα ψηλά πλησιάζει μεν όσους στέκονται στην όχθη, αλλά ταυτόχρονα τους άγγιξε και ευθύς απομακρύνθηκε· έτσι και η ευχέρεια του πλούτου έχει εξαιρετικά ταχεία και ολισθηρή την παρουσία της, καθώς από τη φύση της μεταβαίνει διαδοχικά από τους μεν στους δε.

Σήμερα ο αγρός ανήκει σε τούτον, αύριο σε άλλον, και μετά από λίγο σε κάποιον άλλον. Στρέψε το βλέμμα σου στα σπίτια της πόλης, πόσα ονόματα έχουν ήδη λάβει από τότε που χτίστηκαν, παίρνοντας κάθε φορά την ονομασία τους από τον εκάστοτε ιδιοκτήτη. Και ο χρυσός διαρκώς ξεγλιστρά από τα χέρια εκείνου που τον κατέχει και μεταβαίνει σε άλλον, και από εκείνον πάλι σε άλλον. Πιο εύκολα μπορείς να συγκρατήσεις το νερό κλείνοντάς το στο χέρι σου, παρά να διατηρήσεις μόνιμα τον πλούτο για τον εαυτό σου. Ορθώς λοιπόν έχει λεχθεί: «Εάν ο πλούτος ρέει, μην προσκολλάτε σε αυτόν την καρδιά σας». Μην προσδένεσαι σε αυτόν με την ψυχή σου, αλλά να αποδέχεσαι ό,τι ωφέλιμο προέρχεται από αυτόν, χωρίς να τον υπεραγαπάς και να τον θαυμάζεις σαν να ήταν κάποιο αληθινό αγαθό, αλλά επιλέγοντάς τον απλώς για την πρακτική του εξυπηρέτηση ως μέσο και εργαλείο.

Διότι κάποιος άνθρωπος, αφού συνάντησε κάποιον μία φορά, συζήτησε μαζί του για πολλά· και μπορεί αυτός που άκουσε τα λόγια του να πει ότι, μία φορά μου μίλησε, αλλά για πολλά έκανε λόγο. Αυτό ακριβώς εννοείται και τώρα: Η μεν εμφάνιση του Θεού έγινε σε μένα μία φορά, δύο όμως είναι τα πράγματα που ελάλησε. Δεν είπε: Ένα πράγμα ελάλησε ο Θεός, αλλά εγώ άκουσα αυτά τα δύο· διότι έτσι θα φαινόταν ότι ο λόγος εμπεριέχει κάποια αντίφαση. Ποια ήταν λοιπόν τα δύο που άκουσε; Ότι στον Θεό ανήκει το κράτος, και δικό σου, Κύριε, είναι το έλεος. Ότι δηλαδή, λέγει, δυνατός είναι ο Θεός κατά την κρίση, και ο Ίδιος είναι ελεήμων. Μην ελπίζετε, λοιπόν, στην αδικία, ούτε να προσκολλάσθε στον πλούτο, ούτε να επιλέγετε τη ματαιότητα, ούτε να περιφέρετε διεφθαρμένο το κριτήριο της ψυχής σας. Γνωρίζοντας ότι ο Δεσπότης μας είναι κραταιός, να φοβηθείτε την ισχύ Του, και να μην απελπιστείτε από τη φιλανθρωπία Του. Ως προς το να μην αδικούμε, λοιπόν, ο φόβος είναι αγαθός· ως προς εκείνον, όμως, που ολίσθησε έστω και μία φορά στην αμαρτία, προκειμένου να μην εγκαταλείψει τον εαυτό του εξαιτίας της απελπισίας, αγαθή είναι η ελπίδα του ελέους. Διότι του Θεού είναι το κράτος, και από Αυτόν προέρχεται το έλεος.

Πρέπει, λοιπόν, εμείς, εάν θέλουμε να διατρέξουμε με ασφάλεια τον προκείμενο δρόμο του βίου, και να παραστήσουμε στον Χριστό την ψυχή και το σώμα μαζί ελεύθερα από την αισχύνη των τραυμάτων, και να λάβουμε τα στεφάνια της νίκης, να περιφέρουμε πάντοτε άγρυπνα τα μάτια της ψυχής, και να αντιμετωπίζουμε με καχυποψία όλα τα τερπνά, και σε τίποτα να μην προσκολλάμε τον λογισμό μας, ούτε αν φαινόταν χρυσός άφθονος απλωμένος μπροστά μας, έτοιμος να περιέλθει στα χέρια όσων τον επιθυμούν (διότι «εάν ο πλούτος ρέει», λέει, «μην προσηλώνετε την καρδιά σας»)· ούτε αν η γη βλαστάνει κάθε είδους τρυφή και επιδεικνύει πολυτελείς σκηνές (διότι «το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στον ουρανό, από τον οποίο και απεκδεχόμαστε ως Σωτήρα τον Χριστό»)· ούτε αν υπάρχουν χοροί, και ξεφαντώματα, και μέθες, και τραπέζια με συνοδεία αυλών (διότι «ματαιότης», λέει, «ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης»)· ούτε αν προβάλλονται σωματικά κάλλη, που κατοικούνται από πονηρές ψυχές (διότι «από πρόσωπο γυναίκας, όπως από πρόσωπο φιδιού, φεύγε», λέει ο σοφός)· ούτε αν υπάρχουν δυναστείες και τυραννίες, και σμήνη από σωματοφύλακες ή κόλακες, ούτε αν υπάρχει θρόνος υψηλός και λαμπρός, που έχει υποτάξει έθνη και πόλεις σε ακούσια δουλεία· διότι «κάθε σάρκα είναι χόρτο, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν άνθος χόρτου· ξεράθηκε το χόρτο, και το άνθος εξέπεσε».

Διότι, λέει, εάν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν. Θαύμασε αυτή τη φωνή. Ο πλούτος, λέει, εάν ρέει. Ρευστή είναι η φύση του πλούτου, προσπερνά αυτούς που τον κατέχουν πιο γρήγορα από χείμαρρο· από τη φύση του μεταβαίνει από τον έναν στον άλλον. Και όπως ακριβώς ένα ποτάμι που κατεβαίνει ορμητικά από τα ψηλά, πλησιάζει μεν αυτούς που στέκονται στην όχθη, αλλά μόλις τους άγγιξε, αμέσως απομακρύνθηκε, έτσι και το ευμετάβολο του πλούτου έχει την παρουσία του ταχύτατη και ολισθηρή, και από τη φύση του μεταβαίνει διαδοχικά από τον έναν στον άλλον. Σήμερα ο αγρός ανήκει σε αυτόν, αύριο σε άλλον, και μετά από λίγο σε κάποιον άλλον. Ρίξε μια ματιά στα σπίτια της πόλης, πόσα ονόματα έχουν ήδη αλλάξει από την εποχή που χτίστηκαν, παίρνοντας άλλοτε το όνομα του ενός και άλλοτε του άλλου ιδιοκτήτη. Και ο χρυσός, γλιστρώντας συνεχώς από τα χέρια αυτού που τον κατέχει, μεταβαίνει σε άλλον, και από εκείνον πάλι σε άλλον. Είναι πιο εύκολο να κλείσεις μέσα στη χούφτα σου νερό και να το κρατήσεις, παρά να διατηρήσεις μόνιμα δικό σου τον πλούτο. Μην ζηλέψεις, λοιπόν, κανέναν από τους υπερβολικά πλούσιους, ούτε να μακαρίσεις τη ζωή του· κι αν ακόμη τα χρήματα ρέουν προς εσένα από παντού και από άφθονες πηγές, μην προσκολληθείς στην αφθονία τους.

Πρέπει λοιπόν εμείς, εάν πραγματικά θέλουμε να διατρέξουμε με ασφάλεια τον προκείμενο δρόμο της ζωής, και να παραστήσουμε στον Χριστό την ψυχή και το σώμα μας ελεύθερα από την αισχύνη των τραυμάτων, και να λάβουμε τα στεφάνια της νίκης, να στρέφουμε πάντοτε με εγρήγορση τα μάτια της ψυχής προς κάθε κατεύθυνση και να αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη όλα όσα είναι τερπνά, και να τα προσπερνούμε αμέσως, και να μην προσηλώνουμε σε τίποτα τον νου μας· ούτε αν εμφανίζεται μπροστά μας άφθονος χρυσός, έτοιμος να παραδοθεί στα χέρια αυτών που τον επιθυμούν (διότι, όπως λέει, εάν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε σε αυτόν την καρδιά σας)· ούτε αν η γη βλαστάνει κάθε τρυφή, και επιδεικνύει πολυτελείς κατοικίες (διότι το δικό μας πολίτευμα βρίσκεται στον ουρανό, από όπου και απεκδεχόμαστε τον Σωτήρα Χριστό)· ούτε αν υπάρχουν χοροί, και ξεφαντώματα, και μέθες, και συμπόσια με συνοδεία μουσικής (διότι ματαιότης ματαιοτήτων, λέει, τα πάντα είναι ματαιότητα)· ούτε αν προβάλλονται σωματικά κάλλη, που κατοικούνται όμως από πονηρές ψυχές (διότι από το πρόσωπο της γυναίκας να φεύγεις όπως από το πρόσωπο του φιδιού, λέει ο Σοφός)· ούτε αν υπάρχουν δυναστείες και τυραννίες, και σμήνη από σωματοφύλακες ή κόλακες· ούτε αν υπάρχει θρόνος υψηλός και λαμπρός, που έχει υποτάξει έθνη και πόλεις σε εκούσια δουλεία (διότι κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου· ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε).

Ταυτόχρονα δε και με πιο προφητικό τρόπο προαναγγέλλει την κλήση όλων των εθνών. Διότι φανερώθηκε ο Μονογενής, όχι κάνοντας κάποια μερική κλήση, ούτε σώζοντας πλέον μόνο τον Ισραήλ όπως ακριβώς έκανε και μέσω των αγίων προφητών, αλλά απευθυνόμενος σε αυτούς που βρίσκονται σε όλη την οικουμένη και λέγοντας: «Ακούστε, όλα τα έθνη», και τα εξής. Διότι ο μεν νόμος μέσω του Μωυσή παιδαγώγησε ένα έθνος, τον Ισραήλ· η δε χάρις μέσω του Χριστού διευρύνεται σε όλη την υπ' ουρανόν. <Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων.> (F f. 91 b.) Μάταιοι δε στ' αλήθεια είναι οι υιοί των ανθρώπων, δηλαδή αυτοί που φρονούν μόνο τα επί της γης, αυτοί που είναι προσκολλημένοι στις επιθυμίες της σάρκας, και αναζητούν μόνο τα πρόσκαιρα. <Αν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας.> (B f. 255 b, H f. 88.) Μη νομίσεις ότι είναι κάτι το σπουδαίο. Διότι παρέρχεται, όπως είπα, ο πλούτος, και μόλις φανεί, φεύγει όμοια με σκιά. Ας ζητούμε δε παντού τη δικαιοσύνη του Θεού, ας ερευνούμε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, το αγαθό και ευάρεστο και τέλειο. <Μία φορά μίλησε ο Θεός, δύο πράγματα άκουσα.> (A f. 319 b.) Τι λες, ω μακάριε Δαβίδ; Ισχυρίζεσαι ότι ο Θεός των όλων μίλησε μία φορά; Τότε πώς είναι αληθινός ο λόγος; Διότι δεν έχει μιλήσει μία φορά, αλλά πάρα πολλές φορές, πολυμερώς και πολυτρόπως στους πατέρες.

«Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, και θα φονεύετε όλοι εσείς;» και στον τριακοστό όγδοο ψαλμό: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, έγινα σαν κωφός και ταπεινώθηκα, και σιώπησα από τα αγαθά, και ο πόνος μου ανανεώθηκε·» και πάλι: «Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με· με παρέδωσες ως όνειδος στον άφρονα.» Και δες με ποιον τρόπο φανερώνει ότι και στις δύο περιπτώσεις έχει δοκιμαστεί σε κάποιον πειρασμό και έχει υποφέρει δεινά· γι' αυτό και ανέπεμψε αυτές τις φωνές. Και στον προκείμενο ψαλμό, προχωρώντας λέει: «Όμως μάταιοι είναι οι γιοι των ανθρώπων, ψευδείς οι γιοι των ανθρώπων στις ζυγαριές, ώστε να αδικούν όλοι μαζί από ματαιότητα·» και σε εκείνον επίσης ειπώθηκε ομοίως: «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος·» και πάλι: «Όμως μάταιος είναι κάθε άνθρωπος·» τα οποία σε τίποτα δεν θα διέφεραν από το: «Όμως μάταιοι είναι οι γιοι των ανθρώπων, όλοι μαζί από ματαιότητα.» Ακόμη, επιπλέον αυτών, στον τριακοστό όγδοο θα έβρισκες να λέγεται το εξής: «Πράγματι ως εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος. Όμως μάταια ταράζονται. Θησαυρίζει, και δεν γνωρίζει για ποιον θα τα συγκεντρώσει.» Σύμφωνα με αυτά θα ήταν και τα όσα λέγονται στο προκείμενο κείμενο: «Μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε αρπαγές· εάν ο πλούτος ρέει, μην του προσκολλάτε την καρδιά σας.» Και εσύ, εάν με την ησυχία σου παραβάλεις παράλληλα τις λέξεις που περιέχονται και στους δύο αναφερόμενους ψαλμούς, θα διαπιστώσεις ότι συνέχονται από ένα και το αυτό νόημα.

Από αυτά ο Σολομών, έχοντας ωφεληθεί από τον πατέρα του, έγραφε: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης», και όσα παρόμοια. Οι δε υιοί των ανθρώπων είναι ψεύτες κατά δύο τρόπους: αφενός, επειδή ψευδολογούν και βρίσκονται απορριφθέντες μακριά από την αλήθεια· αφετέρου, επειδή με απάτες και ψευδολογίες πλανούν αυτούς που τους πιστεύουν. Γι' αυτό δεν αρμόζει να παραδίδουμε τους εαυτούς μας σε τέτοιους ανθρώπους· διότι έχουν συνηθίσει να ψεύδονται και δεν υπάρχει σε αυτούς αλήθεια, αλλά και οι ζυγοί της ψυχής τους δεν περιέχουν τίποτα το δίκαιο ούτε το ισόρροπο. Όντας δε ετεροβαρείς, πράττουν τα αντίθετα προς το δίκαιο. Με αυτούς λοιπόν τους άδικους ζυγούς τους υπηρετούν τη ματαιότητα, αποστρεφόμενοι την αλήθεια και τον Θεό της αλήθειας. Γι' αυτό δεν πρέπει να τους έχουμε εμπιστοσύνη, παρά μόνο τον προαναφερθέντα Σωτήρα να επικαλούμαστε ως βοηθό. «Μην ελπίζετε στην αδικία, και μην επιθυμείτε την αρπαγή· εάν ο πλούτος ρέει, μην προσκολλάτε την καρδιά σας.» Και στον τριακοστό όγδοο ψαλμό, σε στενή συνάφεια με αυτά, λέγεται: «Όμως μάταια ταράζονται. Θησαυρίζει, και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει.» Επειδή λοιπόν εκείνος που θησαυρίζει πάνω στη γη και συγκεντρώνει πολλά χρήματα, μάταια τα συγκεντρώνει —διότι ούτε ο ίδιος είναι βέβαιο ότι θα τα απολαύσει πλήρως, καθώς θα αναχωρήσει από τον βίο ταχύτερα και από ένα φτάρνισμα, ούτε είναι απόλυτα πεπεισμένος για το τι είδους διάδοχο θα έχει— προς τι λοιπόν θορυβείται μάταια;

Μάταια, λοιπόν, ταράζονται στ' αλήθεια συσσωρεύοντας θησαυρούς, χωρίς να γνωρίζουν ποιος θα τους συγκεντρώσει. Γι' αυτό αρμόζει να μην ελπίζει κανείς στην αδικία και σε όσα αποκτώνται από την αδικία· ούτε να επαίρεται, εάν ο πλούτος ρέει άφθονος σαν ποτάμι.

Εάν πάλι αρμόζει κάποτε να αποκτά κανείς κάποια αγαθή ελπίδα μέσω του πλούτου, ας το πράττει χρησιμοποιώντας τον δίκαιο πλούτο, ο οποίος συχνά παρέχεται από τον Θεό· και, ω άνθρωποι, με ζυγούς ορθούς και ισορροπημένους, να επιδίδεστε σε αγαθές πράξεις, θησαυρίζοντας για τους εαυτούς σας θησαυρούς στους ουρανούς και σπέρνοντας με ευλογίες σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς, η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Διότι αυτή είναι η μόνη αγαθή ελπίδα· διαφορετικά, δεν πρέπει να ελπίζουμε στην αδικία, ούτε να υπερηφανευόμαστε για τα χρήματα που συγκεντρώνονται από αρπαγή και πλεονεξία. Αλλά ακόμη και αν συμβεί ποτέ να ευημερούν οι υποθέσεις μας, και να έρχεται ανεμπόδιστα από παντού ο πλούτος ρέοντας σαν ποταμός, και μάλιστα ερχόμενος με απροσδόκητη ορμή από πηγές όπου κανείς δεν διαπράττει αδικία, μην νομίζεις ότι αυτό προέρχεται οπωσδήποτε από τον Θεό, ούτε να μακαρίζεις τον εαυτό σου, εξαπατώμενος στη διάνοιά σου και προσκολλώμενος στον πλούτο σαν να είναι πραγματικό αγαθό. Να γνωρίζεις δε, ότι εφόσον είναι ρευστής φύσεως, όπως έρχεται ρέοντας, έτσι και διαρρέει· χωρίς να έχει απολύτως τίποτα το βέβαιο, το στερεό και το ασφαλές. Με θαυμαστό τρόπο, άλλωστε, χρησιμοποίησε τη λέξη της ροής, λέγοντας: «Ο πλούτος εάν ρέει»· ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Ο πλούτος», λέγει, «εάν καρποφορεί, μην προσηλώνετε την καρδιά σας». Αλλά το σε ποιον πρέπει να προσηλώνει κανείς την καρδιά του και σε ποιον να προσκολλάται, έχει ειπωθεί πολλές φορές στο χωρίο: «Δεν θα υποταχθεί στον Θεό η ψυχή μου;»

Αλλά και την εκ νεκρών ανάστασή του σαφώς παρουσιάζει η προκειμένη προφητεία, λέγοντας από το δικό του πρόσωπο: «Θεέ, ποιος είναι όμοιός σου; Όσες πολλές και κακές θλίψεις μου έδειξες, αφού επέστρεψες με ζωοποίησες, και από τις ανάγκες της γης πάλι με ανέβασες». Είτε, λοιπόν, εκ μέρους του προσώπου του Σωτήρα, είτε εκ μέρους κάθε δικαίου, πρέπει να κατανοήσουμε αυτά τα λόγια. Διότι περιέχουν διδασκαλία που μας εκπαιδεύει με υγιή διάθεση να θέτουμε τα πάντα σε δεύτερη μοίρα, και μόνο στον Κύριο να στηρίζουμε τις ελπίδες μας, ώστε να του λέμε με γνήσια διάθεση: «Σε εσένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην καταισχυνθώ εις τον αιώνα». Διότι εκείνοι που αναθέτουν τις ελπίδες τους στον πλούτο και στην πολλή περιουσία του βίου, ή στα κοσμικά αξιώματα, ή στην οικειότητα και προστασία των αρχόντων, ή σε οτιδήποτε άλλο από τα θνητά και εφήμερα, θα υποστούν ντροπή. «Διότι επικατάρατος είναι ο άνθρωπος που έχει την ελπίδα του σε άνθρωπο, και κάνει τη σάρκα στήριγμα του βραχίονά του». Και κράζει βοώντας ο λόγος της Γραφής: «Μην εμπιστεύεστε σε άρχοντες, ούτε σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία»· και πάλι: «Εάν ο πλούτος ρέει άφθονος, μην προσηλώνετε σε αυτόν την καρδιά σας». Και σε άλλα σημεία διδασκόμαστε να λέμε: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος. Καλύτερα να εμπιστεύεται κανείς στον Κύριο, παρά να εμπιστεύεται σε άνθρωπο. Καλύτερα να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες».

Και μάλιστα το να βλέπει κανείς, να ακούει, να αισθάνεται και γενικώς το να ζει αποτελεί το μέγιστο κακό, εφόσον είναι αθάνατος για πάντα και κατέχει όλα τα λεγόμενα αγαθά εκτός από τη δικαιοσύνη και κάθε άλλη αρετή, ενώ είναι μικρότερο κακό εάν ένας τέτοιος άνθρωπος ζήσει για ελάχιστο χρόνο. Αυτά ακριβώς νομίζω ότι θα πείσετε και θα αναγκάσετε τους ποιητές της πολιτείας σας να λέγουν, τα ίδια δηλαδή με εμένα, και, προσαρμόζοντάς τα στους ανάλογους ρυθμούς και αρμονίες, έτσι να εκπαιδεύουν τους νέους σας. Διότι, το βλέπετε; Εγώ βέβαια λέγω με σαφήνεια ότι τα λεγόμενα κακά είναι αγαθά για τους αδίκους, αλλά για τους δικαίους είναι κακά· ενώ τα αγαθά είναι πράγματι αγαθά για τους αγαθούς, αλλά για τους κακούς είναι κακά. Αυτό λοιπόν που ρώτησα είναι, συμφωνούμε εγώ και εσείς ή πώς έχουν τα πράγματα;» Αυτά δεν απέχουν πολύ από τους ψαλμούς του Δαβίδ, τους οποίους εκείνος, προλαβαίνοντας, συνέταξε με τη φώτιση του θείου Πνεύματος διαμέσου ωδών και ύμνων, διδάσκοντας ποιος είναι ο αληθινά μακάριος και ποιος είναι ο αντίθετός του. Από εκεί άλλωστε αρχίζει και το βιβλίο του λέγοντας: «Μακάριος ο άνθρωπος που δεν πορεύθηκε σύμφωνα με τις βουλές των ασεβών» και τα παρόμοια. Τα οποία μεταφέροντας ο Πλάτων, λέγει ότι πρέπει οι ποιητές να διακηρύσσουν «ότι ο μεν αγαθός άνθρωπος, όντας σώφρων και δίκαιος, είναι ευδαίμων και μακάριος· εάν όμως πλουτεί, αλλά είναι άδικος, είναι άθλιος». Κάτι που και πάλι ο ίδιος ο Δαβίδ εξέφρασε κάπως έτσι μέσα από τους ψαλμούς του λέγοντας: «Εάν ο πλούτος ρέει άφθονος, μην προσκολλάται σε αυτόν η καρδιά σας»· και πάλι: «Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος και όταν πληθυνθεί η δόξα του οίκου του».

Ο ίδιος δίδαξε να καταφρονούμε τον πλούτο λέγοντας: «Αν ο πλούτος ρέει, μην προσκολλάτε σε αυτόν την καρδιά σας»· και: «Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει ένας άνθρωπος και όταν πολλαπλασιαστεί η δόξα του οίκου του· διότι όταν πεθάνει δεν θα τα πάρει όλα, ούτε θα κατέβει μαζί του η δόξα του». Αλλά δίδασκε με τα εξής λόγια να μην θαυμάζουμε ούτε τις ανθρώπινες εξουσίες: «Μην στηρίζετε την ελπίδα σας σε άρχοντες, σε υιούς ανθρώπων, στους οποίους δεν υπάρχει σωτηρία. Θα εξέλθει το πνεύμα του και θα επιστρέψει στη γη του· εκείνη την ημέρα θα χαθούν όλοι οι διαλογισμοί του».

ΙΒʹ. Οι σοφοί και οι φιλόσοφοι, και όσοι επιδεικνύετε σεμνότητα με τη γενειάδα και τον τρίβωνα, οι σοφιστές, οι γραμματιστές και οι κυνηγοί των δημόσιων χειροκροτημάτων, δεν γνωρίζω πώς θα μπορούσατε να ονομαστείτε σοφοί, εφόσον δεν κατέχετε τον πρώτο λόγο. Εσείς που μεριμνάτε για τον πλούτο, ακούστε εκείνον που λέει: «Εάν ο πλούτος ρέει, μην προσηλώνετε σε αυτόν την καρδιά σας»· να γνωρίζετε ότι εναποθέτετε το θάρρος σας σε αβέβαιο πράγμα. Ξεφόρτωσε κάτι από το πλοίο, για να ταξιδέψεις ελαφρύτερος. Ίσως έτσι αφαιρέσεις κάτι από τον εχθρό, στον οποίο πρόκειται να περιέλθουν τα αγαθά σου. Εσείς που ζείτε μέσα στην τρυφή, αφαιρέστε κάτι από την κοιλιά και δώστε το στο πνεύμα. Ο φτωχός βρίσκεται κοντά· βοήθησε την ασθένειά του· απόβαλε σε αυτόν κάτι από τα περιττά σου. Γιατί να ταλαιπωρείσαι εσύ από δυσπεψία, ενώ αυτός πεινά; Και εσύ να κραιπαλάς, ενώ αυτός υποφέρει από υδρωπικία; Και εσύ να επιβαρύνεις τον κορεσμό με κορεσμό, ενώ αυτός καταρρέει από την αρρώστια; Μην παραβλέψεις τον δικό σου Λάζαρο εδώ, για να μη σε καταστήσει τον πλούσιο της άλλης ζωής.

Πρόσθεσε, αν θέλεις, και άλλες κατηγορίες, εσύ που προφέρεις τα λόγια του Θεού: «Δικό μου είναι το ασήμι και δικό μου το χρυσάφι». Εμείς ούτε για τον πλούτο υπερηφανευόμαστε, στον οποίο, καθώς είναι ρευστός, αποτελεί επιταγή του δικού μας νόμου να μην προσκολλώμαστε, ούτε μετράμε ετήσια και ημερήσια εισοδήματα, ούτε καυχόμαστε για την πολυτέλεια του τραπεζιού και για τα ηδύσματα της αναίσθητης κοιλιάς.

Επειδή δε ο πονηρός πλούτος προσλαμβάνει μαζί του κάποιες φορές και μια σύντροφο ακόμη πιο πονηρή, δηλαδή την αλαζονεία και την πεποίθηση στον πλούτο, για τον λόγο αυτόν, γράφοντας στον Τιμόθεο ο θείος Παύλος λέει: «στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υπερηφανεύονται, ούτε να ελπίζουν στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό». Διότι η επίγνωση της αλήθειας στους ανθρώπους είναι η ταπείνωση, ενώ εκείνος που υπερηφανεύεται για τον πλούτο του - ο οποίος είναι πραγματικά το πιο γήινο από όλα όσα έχουμε - και ελπίζει σε αυτόν, είναι όντως άφρων και σε τίποτα δεν διαφέρει από τους πλουσίους που παρουσίασε ο Κύριος σε παραβολές. Από αυτούς, ο ένας, που είχε στα πρόθυρά του τον Λάζαρο, από την αλαζονεία του ούτε καν τον κοίταζε, ο δε άλλος, που συνομιλούσε με την ψυχή του για τα αγαθά που είχε θησαυρίσει για πολλά χρόνια, φανέρωσε την ελπίδα που είχε εναποθέσει στον πλούτο. Γι' αυτό, τον μεν πρώτο τον υποδέχθηκε η άσβεστη φλόγα, ενώ τον δεύτερο η αδυσώπητη απαίτηση της ψυχής του. Βλέπετε ποιο είναι το τέλος εκείνων που είναι προσκολλημένοι στον πλούτο; Γι' αυτό ο Δαβίδ λέει: «αν ρέει ο πλούτος, μην του παραδίδετε την καρδιά σας»· και ο Σολομών λέει: «εκείνος που έχει πεποίθηση στον πλούτο θα πέσει», ενώ κάπου αλλού πάλι παρομοιάζει με τον Άδη και την απώλεια εκείνους που είναι άπληστοι για τα κέρδη, λέγοντας: «όπως ο Άδης και η απώλεια δεν χορταίνουν ποτέ, έτσι και τα μάτια των αφρόνων»· ο δε Κύριος λέει: «αλίμονο στους πλουσίους, αλίμονο στους χορτασμένους».

Διάψαλμα: μεταβολή του λόγου. πλὴν μάταιοι: Όλοι όσοι πορεύονται κατά τα ανθρώπινα και δεν έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους στον Θεό είναι ως μάταιοι. ψευδεῖς οἱ υἱοί: Όσοι κατέχουν διπλά σταθμά και μέτρα για να αδικούν τον πλησίον· αυτοί είναι άρπαγες και πλεονέκτες, στους οποίους ο Θεός εναντιώνεται. μὴ ἐλπίζετε: Όσοι συγκεντρώνουν (αρπάζουν) τον πλούτο από αρπαγή· διότι τέτοιος πλούτος είναι μάταιος, επειδή δεν παραμένει. καὶ ἐπὶ ἁρπάγματα: Όσοι πλουτίζουν από τα ξένα και από πλεονεξία (πλεονεξίες), μην έχετε πεποίθηση στους εαυτούς σας· διότι ο Θεός (ο Κύριος) είναι ο εκδικητής των πάντων. πλοῦτος ἐὰν ῥέῃ: Διότι δεν πρέπει, λέει, να έχουμε πεποίθηση στην αβεβαιότητα του πλούτου· διότι πετάει μακριά ταχύτερα από φτερό και όσοι προσκολλώνται σε αυτόν αναχωρούν εκεί με αδειανά χέρια. ἅπαξ ἐλάλησεν: Μία φορά μίλησε ο Θεός μέσω των προφητών, δεύτερη <δε> φορά ακούσαμε μέσω των αποστόλων. ὅτι τὸ κράτος—τὸ ἔλεος: Δηλαδή το κράτος είναι η δύναμη του Πατρός [ο Χριστός]· το <δε> έλεος, επειδή βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε Αυτόν, μέσω του οποίου (μέσω αυτού) ελέησε τα σύμπαντα. ὅτι σὺ ἀποδώσεις: Ο Χριστός ως δίκαιος κριτής.

Τι λοιπόν θα μπορούσε να γίνει; Διότι δεν πρέπει μόνο να ελέγχουμε. Παρακαλώ και ικετεύω να μην προσέχετε μόνο αυτό, το πώς δηλαδή θα προσέλθετε στην εκκλησία, αλλά και πώς θα αναχωρήσετε για τις οικίες σας έχοντας λάβει κάποιο φάρμακο για τα δικά σας πάθη, ώστε, ακόμη και αν όχι από εμάς, τουλάχιστον από τις Γραφές να έχετε λάβει τα κατάλληλα φάρμακα. Για παράδειγμα, είναι κάποιος οξύθυμος; Ας προσέχει στα αναγνώσματα των Γραφών, και οπωσδήποτε θα βρει τη θεραπεία είτε σε ιστορικές διηγήσεις είτε σε παραινέσεις· στις παραινέσεις μεν, όταν λέγεται: «Η ορμή του θυμού του είναι η πτώση του»· και, «Ο οξύθυμος άνδρας στερείται ευπρέπειας», και όσα παρόμοια· και πάλι: «Ο φλύαρος άνδρας δεν θα κατευθυνθεί στον σωστό δρόμο»· και ο Χριστός πάλι λέει: «Εκείνος που οργίζεται αναιτίως κατά του αδελφού του»· και πάλι ο προφήτης: «Οργίζεσθε και μην αμαρτάνετε»· και, «Επικατάρατος ο θυμός τους, διότι είναι αυθάδης». Στις δε ιστορικές διηγήσεις, όπως όταν ακούς τον Φαραώ να είναι γεμάτος από πολλή οργή, καθώς και τον Ασσύριο, και εξαιτίας αυτού του γεγονότος να καταστρέφονται. Πάλι, μήπως κάποιος νικιέται από τα χρήματα; Ας ακούσει ότι: «Δεν υπάρχει τίποτε πιο άνομο από τον φιλάργυρο· διότι αυτός καθιστά και την ίδια του την ψυχή εξαγοράσιμη»· και τον Χριστό που λέει: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά»· και τον Απόστολο: «Διότι ρίζα όλων των κακών είναι η φιλαργυρία»· και τον προφήτη: «Όταν ο πλούτος ρέει άφθονος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν», και πολλά άλλα παρόμοια. Και από τις ιστορικές διηγήσεις, ας αναλογιστεί τον Γιεζή, τον Ιούδα, τους άρχοντες των Γραμματέων, και το ότι «Τα δώρα τυφλώνουν τα μάτια των σοφών». Μήπως κάποιος άλλος είναι υπερήφανος;

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

Και ότι πρέπει να ελέγχει κανείς τη λαιμαργία του, ας ακούσουν πάλι: «Και τους φόνευσε», λέει, «ανάμεσα στους πιο δυνατούς από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχει κανείς από τα δώρα, θα το μάθουν από το εξής: «Αν ρέει ο πλούτος», λέει, «μην προσηλώνετε την καρδιά σας». Και ότι πρέπει να κυριαρχεί στην επιθυμία της δόξας, και αυτό θα το βρουν: «Ούτε θα κατέβει μαζί του ακολουθώντας τον η δόξα του». Ότι δεν πρέπει να ζηλεύουν τους πονηρούς: «Μη ζηλεύεις όσους πράττουν την πονηρία». Ότι πρέπει να θεωρούν τις εξουσίες ως ένα τίποτα: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρείται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Ότι πρέπει να θεωρούν τα παρόντα ως μηδαμινά: «Εμακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος όμως είναι ο λαός του οποίου βοηθός είναι ο Κύριος και Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση: «Διότι Εσύ», λέει, «θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει κάθε μέρα; «Ο Θεός», λέει, «είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό», λέει, «τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Και πάλι: «Η αδικία τους θα προέλθει σαν από το πάχος (της ευημερίας τους)». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς· η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Καλός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

ε΄. Αλλά τι να πω; Ο παρών καιρός είναι καιρός δακρύων· διότι τα πάντα καταλήγουν στην αδοξία, και ο χρόνος τα κρίνει όλα. Ο χρυσός δοξάζει το παν. Αλλά φέρε μου τον άγιο Δαβίδ, ο οποίος λέει και βροντοφωνάζει: «Εάν ρέει ο χρυσός, μην προσκολλάτε την καρδιά σας». Αλλά πες μου, ποιος ήταν αυτός που εξέφερε αυτήν τη φωνή; Δεν έφερε το στέμμα της βασιλείας επί της κεφαλής του; Δεν διέταζε με βασιλική εξουσία; Εντούτοις, δεν απέβλεπε στην αρπαγή, το φρόνημά του δεν στόχευε στην καθαίρεση της ευσέβειας, ούτε είχε μέριμνα για θησαυρούς, αλλά για τη συγκρότηση στρατευμάτων· και όχι για τη συγκατάθεση γυναίκας.

Και σχετικά με τη σωφροσύνη θα τον ακούσεις να λέει: «Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς»· και πάλι: «Εξολόθρευσες καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα». Όσο για την ανάγκη να χαλιναγωγεί κανείς την κοιλιά του: «Και σκότωσε», λέει, «τους περισσότερους από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχουμε από τα δώρα: «Εάν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν». Και να μην επιθυμούμε τη δόξα: «Ούτε θα κατέβει μαζί του η δόξα του ακολουθώντας τον». Να μη φθονούμε τους πονηρούς: «Μη φθονείς αυτούς που πράττουν την πονηρία». Να θεωρούμε ως τίποτα τις εξουσίες: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Να θεωρούμε ως μηδέν τα παρόντα: «Μακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος είναι ο λαός του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση, λέει: «Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει καθημερινά; «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Και ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό πράγμα: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς, η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα του αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

Ας μη θαυμάζουμε κάθε είδους υγεία, ούτε να αποστρεφόμαστε την ασθένεια, ούτε να προσκολλώμαστε στον ρευστό πλούτο, ούτε να καταφερόμαστε εναντίον της φτώχειας ως κάτι το εντελώς αξιοκαταφρόνητο, καταδικαστέο και ως μιας μισητής μοίρας· αλλά ας μάθουμε να περιφρονούμε την ασύνετη υγεία, της οποίας καρπός είναι η αμαρτία, και να τιμούμε την όσια ασθένεια, τρέφοντας σεβασμό για εκείνους που αναδείχθηκαν νικητές μέσα από τα παθήματά τους.

Άνθρωπε, τι καλό έχεις, το οποίο δεν έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει; Ώ της πωρώσεως, ώ της αναισθησίας· αναγνώρισε τον Κτίστη, αναγνώρισε τον Θεό, τον χορηγό κάθε αγαθού, άνθρωπε. Αφού προσκολλήθηκα με όλη μου την καρδιά στον ρέοντα πλούτο, υπερηφανεύτηκα για τα πολύχρωμα ενδύματα και την ομορφιά των οικιών, χωρίς να αναλογιστώ ότι κάθε ανθρώπινη δόξα είναι σαν το χορτάρι.

Δεν εξαπατήθηκες από τον φθαρτό πλούτο, και καθώς αυτός έρεε δεν προσκόλλησες σε αυτόν την καρδιά σου. Δεν συναναστράφηκες με χλευαστές, των οποίων ο βίος είναι αίσχος και η ζωή τους είναι γεμάτη κηλίδες. Δεν έσπευσε το πόδι σου προς τον δόλο· ούτε χάρηκες με την πτώση των εχθρών, για να πει η καρδιά σου: Εύγε. Δεν στέναξε η γη εξαιτίας σου· διότι δεν έφαγες μόνος σου τη δύναμή της χωρίς αντάλλαγμα, ούτε κατέθλιψες τις ψυχές των κυρίων της. Απέσυρες τα χέρια σου από άδικα δώρα· διέσωσες τον πτωχό από το χέρι του δυνάστη, και έκλαψες για κάθε αδύναμο· και βλέποντας άνθρωπο σε ανάγκη, στέναξες. Βοήθησες τα ορφανά που δεν είχαν βοηθό· και στόματα χηρών σε ευλόγησαν. Διότι ενδύθηκες τη δικαιοσύνη, και περιβλήθηκες την ευθεία κρίση σαν διπλό μανδύα. Έγινες οφθαλμός των τυφλών, πόδι των χωλών και πατέρας των αδυνάτων. Συνέτριψες τις σιαγόνες των αδίκων, και μέσα από τα δόντια τους απέσπασες το άρπαγμα. Και για να μιλήσω συνοπτικά, τρέφεις εκείνους που πεινούν και ποτίζεις εκείνους που διψούν, περιθάλπεις τους ξένους και ντύνεις τους γυμνούς, επισκέπτεσαι τους ασθενείς και διακονείς εκείνους που βρίσκονται στις φυλακές· μάλλον δε, με όλα αυτά γίνεσαι ευάρεστος στον Θεό· για χάρη του οποίου έκρινες πιο ένδοξο από όλα το να βοηθάς όλους αυτούς με προθυμία.

Όμως, στον Θεό υποτάξου, ψυχή μου· διότι αυτός είναι ο Θεός μου και ο σωτήρας μου. Ελπίστε σε αυτόν, όλη η σύναξη του λαού. «Ξεχειλίστε ενώπιόν του τις καρδιές σας» και όχι προς τα μάταια του βίου. «Όμως, είναι μάταιοι οι γιοι των ανθρώπων, χρησιμοποιώντας ζυγαριές για να αδικήσουν». Δηλαδή, λέει, αφού έστησαν ανισοβαρή σταθμά, εξαπατούν στις συναλλαγές, αδικούν και έχουν γίνει μάταιοι και ψεύτες, ζυγίζοντας με δόλο. Αλλά, λέει, «μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε διακαώς την αρπαγή· εάν ο πλούτος ρέει, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν», αλλά να υψώνετε την επιθυμία σας προς τον άρρευστο πλούτο. «Μία φορά μίλησε ο Θεός, εγώ αυτά τα δύο άκουσα». Ποια δύο; «Ότι η δύναμη και το έλεος ανήκουν στον Θεό, και θα ανταποδώσει στον καθένα ανάλογα με τα έργα του», είτε είναι φαύλα είτε χρηστά.

Τα «ενόντα» λοιπόν, δηλαδή τα υπάρχοντά σας. Και πολύ σωστά είπε «τα ενόντα», και δεν είπε «τα όντα», διότι τα χρήματα βρίσκονται μέσα στην καρδιά του φιλάργυρου και εγκαθίστανται σε αυτήν, γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει να μην προσκολλάται η καρδιά στον πλούτο, δηλαδή να μην προσηλώνεται και να μη συνδέεται με αυτόν. «Αλλά αλίμονο σε εσάς τους Φαρισαίους, διότι δίνετε το δέκατο από τον δυόσμο, τον πήγανο και κάθε λαχανικό, αλλά παραβλέπετε τη δικαιοσύνη και την αγάπη του Θεού· αυτά έπρεπε να κάνετε, χωρίς να παραμελείτε και εκείνα. Αλίμονο σε εσάς τους Φαρισαίους, διότι αγαπάτε την πρωτοκαθεδρία στις συναγωγές και τους ασπασμούς στις αγορές. Αλίμονο σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι είστε σαν τα άδηλα μνημεία, και οι άνθρωποι που περπατούν από πάνω τους δεν το γνωρίζουν». Αποκρινόμενος τότε κάποιος από τους νομικούς, του λέει: «Διδάσκαλε, λέγοντας αυτά προσβάλλεις και εμάς». Και εκείνος είπε: «Και σε εσάς τους νομικούς αλίμονο, διότι φορτώνετε τους ανθρώπους με φορτία δυσβάστακτα, και εσείς οι ίδιοι ούτε με ένα από τα δάχτυλά σας δεν αγγίζετε τα φορτία. Αλίμονό σας, διότι οικοδομείτε τα μνημεία των προφητών, ενώ οι πατέρες σας τους σκότωσαν· άρα μαρτυρείτε και συγκατατίθεστε στα έργα των πατέρων σας, διότι εκείνοι μεν τους σκότωσαν, εσείς δε οικοδομείτε τα μνημεία τους».

Ποιος ήλπισε στον Κύριο και ντροπιάστηκε; Και πάλι: Δεν είδα δίκαιο εγκαταλελειμμένο, και τα υπολείμματα των ασεβών θα εξολοθρευτούν, ενώ η σωτηρία των δικαίων προέρχεται από τον Κύριο. Ποιος είναι τόσο ευεξαπάτητος και με πωρωμένο και κτηνώδη νου, ώστε να ελπίζει στην αδικία και να επιθυμεί την αρπαγή, και μάλιστα έχοντας ακούσει τον Ιώβ, από τον οποίο κανείς δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει πλουσιότερος, αλλά ούτε και πιο φιλαλήθης, όταν λέει ότι ο πλούτος που συγκεντρώνεται άδικα θα εξεμεθεί; Εφόσον, λοιπόν, πανευγενέστατε, τα γνωρίζεις αυτά όχι λιγότερο από οποιονδήποτε άλλον, όπως έχουμε ακούσει και έχουμε πειστεί, τι περισσότερο θα μπορέσει να σε νουθετήσει ο δικός μας λόγος; Απολύτως τίποτα, εκτός αν θέλαμε να γίνουμε μάταια φορτικοί. Όμως, επειδή όλα είναι δυνατά σε αυτόν που πιστεύει, είθε να ωφεληθείς από τα γράμματά μου, σύμφωνα με όσα έχεις πιστέψει. Διότι γνωρίζω, άλλωστε, ότι για τους δρομείς οι προτροπές των φίλων γίνονται φτερά.