Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 61:3

Δεν θα υποταχθεί στον Θεό η ψυχή μου; Ακόμη και αν έχεις κλονιστεί, λέγει, ω ψυχή, και έχεις εκπέσει από την κατάσταση της αρετής, εντούτοις υποτάξου στον Κύριο. Διότι αυτός θα σε αναλάβει υπό την προστασία του και θα σε σώσει, ώστε να μην κλονιστείς περισσότερο. Επειδή αυτός είναι ο Θεός μου. Διότι αυτός θα προσφέρει τη σωτηρία σε εμένα τον αδικούμενο από εσάς, και οπωσδήποτε θα με απαλλάξει από τη μοχθηρία σας.

Ερμηνεύει δε τι είναι το σωτήριο. Δεν είναι κάποια απλή ενέργεια, η οποία μας παρέχει κάποια χάρη για απαλλαγή από την ασθένεια και για την ευεξία του σώματος. Αλλά τι είναι το σωτήριο; «Διότι αυτός είναι ο Θεός μου και ο Σωτήρας μου, ο αντιλήπτοράς μου· δεν θα κλονιστώ περισσότερο». Θεός μας είναι ο εκ του Θεού Υιός. Ο ίδιος είναι και Σωτήρας του ανθρώπινου γένους, αυτός που υποβαστάζει την αδυναμία μας, αυτός που επανορθώνει τον κλονισμό που προκαλείται στις ψυχές μας από τους πειρασμούς. «Δεν θα κλονιστώ περισσότερο»· με ανθρώπινο τρόπο ομολογεί τον κλονισμό. Η φράση «περισσότερο» δικαιολογείται, διότι είναι αδύνατον να μην υπάρξει στην ψυχή του ανθρώπου κάποιος κλονισμός από τους πειρασμούς. Όσο λοιπόν αμαρτάνουμε σε μικρά και λίγα πράγματα, κλονιζόμαστε κάπως ήρεμα, όπως τα φυτά που σείονται από μια ελαφριά αύρα· όταν όμως τα κακά είναι περισσότερα και μεγαλύτερα, ανάλογα με την αύξηση των αμαρτημάτων είναι φυσικό να εντείνεται και ο κλονισμός. Και άλλοι μεν κλονίζονται περισσότερο, ενώ άλλοι φτάνουν στο σημείο να ανατραπούν και να καταβληθούν σύρριζα, όταν τα πνευματικά της πονηρίας, πιο βίαια από κάθε λαίλαπα, αποκόψουν τις τρόπον τινά ρίζες της ψυχής, με τις οποίες αυτή είχε στηριχθεί στην κατά Θεόν πίστη. Εγώ λοιπόν, λέει, κλονίστηκα μεν ως άνθρωπος, αλλά δεν θα κλονιστώ περισσότερο, διότι υποστηρίζομαι από το δεξί χέρι του Σωτήρος.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΙΔΙΘΟΥΜ, ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΥΙΔ ΞΑʹ. «Δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου στον Θεό; Διότι από αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου.» Ο προκείμενος ψαλμός έχει μεν ειπωθεί από τον Δαβίδ, προτάσσεται όμως σε αυτόν η επιγραφή «υπέρ του Ιδιθούμ»· πράγμα που μας διδάσκει το κείμενο, ότι δηλαδή ο Δαβίδ, αφού συνέταξε τον ψαλμό υπέρ του Ιδιθούμ, του τον παρέδωσε για να τον μελετά και να τον χρησιμοποιεί ως επωδή προς θεραπεία, επειδή του είχε συμβεί κάποια συμφορά. Και ο τριακοστός όγδοος ψαλμός είχε την επιγραφή: «Εις το τέλος, για τον Ιδιθούμ, ωδή του Δαβίδ»· στον οποίο, παρομοίως, ο Δαβίδ παρέδιδε διδασκαλία στον Ιδιθούμ για την ίδια, νομίζω, κατάσταση. Διότι εδώ μεν αναφέρεται: «Δεν θα κλονιστώ περισσότερο.

Επειδή λοιπόν, όταν του επιτέθηκαν εκείνοι που τον έβαζαν σε πειρασμό, επήλθε σε αυτόν κάποια ατονία, και αισθάνθηκε τον εαυτό του όχι σύμφωνα με τα λόγια εκείνου που είπε: «Εμένα δε παρά λίγο να κλονιστούν τα πόδια μου», αλλά ότι είχε κλονιστεί αληθινά· αναγκαστικά διδάσκεται να λέει: «Δεν θα κλονιστώ περισσότερο»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «Θα σφάλλω πολύ»· και σύμφωνα με την πέμπτη έκδοση έχει ειπωθεί: «Δεν θα κλονιστώ περισσότερο». Το νόημα της προκείμενης διδασκαλίας θα ήταν σύμφωνο με την προφητεία που λέει: «Αλίμονο σε αυτούς που έλκουν τις αμαρτίες σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες σαν με λουρί από ζυγό δαμαλίδας»· και με το, «Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, και αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει;»

Διδασκόμαστε δε μέσω αυτών ότι βεβαίως όλοι όσοι επιβουλεύονται τους ανθρώπους του Θεού, δεν επιδιώκουν τίποτε άλλο παρά να τους αποστερήσουν από την τιμή που έχουν ενώπιον του Θεού. «Μόνο στον Θεό να υποτάσσεσαι, ψυχή μου, διότι από Αυτόν προέρχεται η υπομονή μου. Διότι Αυτός είναι ο Θεός μου και ο Σωτήρας μου, ο αντιλήπτοράς μου, δεν θα μεταναστεύσω.» Στην αρχή μεν έλεγε: «Δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου στον Θεό;», σαν να ενδοιάζει ακόμη· εδώ όμως, αποφαντικά, έχοντας βεβαιωθεί από τα όσα ειπώθηκαν, δίνοντας θάρρος στην ίδια του την ψυχή την προτρέπει· γι' αυτό και της λέει: «Μόνο στον Θεό να υποτάσσεσαι, ψυχή μου.» Και πιο πάνω έλεγε: «Διότι από Αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου»· εδώ όμως λέει: «Διότι από Αυτόν προέρχεται η υπομονή μου.» Και αυτό θα ήταν παρόμοιο με εκείνον που είπε: «Όλα τα μπορώ μέσω Εκείνου που με ενδυναμώνει.» Διότι δεν απέκτησα τη δύναμη από τον εαυτό μου, αλλά από Αυτόν που με ενδυναμώνει· έτσι και εδώ, λέει, «Η υπομονή μου» δεν συνίσταται από τη δική μου αρετή και δύναμη, αλλά προέρχεται από τη δική Του χάρη· «Διότι Αυτός είναι ο Θεός μου και ο Σωτήρας μου»· επομένως, ως Θεός μου και Σωτήρας μου, μου παρέχει την υπομονή. Έπειτα, πιο πάνω έχεις το: «Διότι Αυτός είναι Θεός μου και Σωτήρας μου, ο αντιλήπτοράς μου, δεν θα μεταναστεύσω»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Σύμμαχο: «δεν θα σφάλλω». Υπάρχει δε μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε αυτόν που ισχυρίζεται: «δεν θα σαλευθώ πλέον», και σε αυτόν που λέει: «δεν θα σφάλλω», και «δεν θα μεταναστεύσω».

Έθεσα φρουρά στο στόμα μου, όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου· κώφευσα και ταπεινώθηκα και σιώπησα, και όσα ακολουθούν αυτά· τα οποία βεβαίως, αφού τα παραθέσαμε στους οικείους τόπους, τα διασαφηνίσαμε. Στον δε εξηκοστό πρώτο (ξα΄) ψαλμό πάλι ο ίδιος, μιλώντας, δίδασκε το ίδιο: Δεν θα υποταχθεί στον Θεό η ψυχή μου; Διότι από Αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου. Επειδή Αυτός είναι ο Θεός μου και ο Σωτήρας μου, ο αντιλήπτοράς μου, δεν πρόκειται να κλονιστώ περισσότερο. Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, φονεύετε όλοι εσείς; Και το ποιο νόημα έχουν και αυτά, έχει ερμηνευθεί σύμφωνα με τη χάρη που δόθηκε.

«Εις το τέλος· υπέρ του Ιδιθούμ ψαλμός του Δαυίδ» Υπέρ του ανθρώπου του απατημένου· διότι Ιδιθούμ ερμηνεύεται απάτη. Υπέρ αυτού έγραψε ο προφήτης τον ψαλμό. «Ουχί τω Θεώ» Ο άνθρωπος λέγει προς τους δαίμονες: αποχωρήστε από εμένα, διότι υποτάχθηκα στον Θεό. «Παρ' αυτού» Διότι αυτός ελθών με έσωσε <από τους δαίμονες>. «Και γαρ αυτός» Ο Χριστός για τον άνθρωπο, ο οποίος σώθηκε από αυτόν <Ο άνθρωπος προς τον Χριστό, διότι σώθηκε από αυτόν>. «Αντιλήπτωρ» Διότι αφότου ο Χριστός, αφού ήλθε επί της γης, ανέλαβε τον άνθρωπο, αυτός δεν υποπίπτει πλέον στην πλάνη. «Έως πότε» Προς τους δαίμονες απευθύνεται ο λόγος, καθώς τους επιτιμά το Άγιο Πνεύμα· αλλά και προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι επιτίθενται εναντίον του Κυρίου (κατά του Κυρίου). «Ως τοίχω» Ως προς ευτελή άνθρωπο και μη έχοντα προστασία, έτσι αντιμετώπιζαν (έδωσαν προσοχή) τον Χριστό οι Ιουδαίοι. «Πλην την τιμήν» Διότι μισούσαν οι Ιουδαίοι να ακούνε ότι ο Χριστός είναι Θεός και για τον λόγο αυτόν τον πολεμούσαν <και επιβουλεύονταν την τιμή του>, διψώντας για τον θάνατό του. «Τω στόματι αυτών» Διότι πάντοτε μεν ειρηνικά μιλούσαν στον Χριστό οι Ιουδαίοι, αλλά με την καρδιά τους διαλογίζονταν κακά εναντίον του.

Ψαλμός 61ος. Στο τέλος· για τον Ιδιθούν· του Δαβίδ. «Στον Θεό δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου;» Και σε ποιον άλλον λοιπόν θα υποταχθεί; «Από Αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου, και Αυτός είναι ο Θεός μου και ο σωτήρας μου, ο υπερασπιστής μου, και δεν θα κλονιστώ περισσότερο. Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ενός ανθρώπου;» δηλαδή, έως πότε θα συνωμοτείτε δολοφονικά εναντίον ενός ανθρώπου όλοι εσείς; «Σαν σε τοίχο που γέρνει και σε φράχτη που έχει σπρωχτεί», δηλαδή, που ανατρέπεται, ενώ αυτός αποτελεί θείο οχύρωμα. «Όμως σχεδίασαν να απορρίψουν την τιμή μου», δηλαδή «τα τριάντα αργύρια, την τιμή εκείνου που τιμήθηκε», οι οποίοι αφού τα απέρριψαν «τα έδωσαν στον κορβανά για τον αγρό του κεραμέα». «Με το στόμα τους προσποιούνταν και με την καρδιά τους καταριόντουσαν.