Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 61:4

«Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου;» Καταβοά εναντίον των αντίθετων δυνάμεων· διότι επιτίθενται στην ανθρώπινη φύση, η οποία έχει κλίνει προς τα πονηρά, και η οποία μοιάζει κατά κάποιον τρόπο, εξαιτίας της φυσικής της αδυναμίας, με τοίχο που γέρνει και πρόκειται να καταρρεύσει, και με φραγμό που έχει ανατραπεί.

«Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου; Φονεύετε όλοι εσείς, ωσάν σε τοίχο που γέρνει και σε φράχτη που καταρρέει;» Πάλι ο λόγος μάχεται εναντίον των πονηρών υπηρετών του διαβόλου, κατακρίνοντας την υπερβολή της επιβουλής που προέρχεται από αυτούς. Διότι οι μεν άνθρωποι είναι οντά ασθενή· εσείς όμως επιτίθεστε, χωρίς να αρκείστε στην πρώτη προσβολή, αλλά επιφέρετε και δεύτερη και τρίτη, μέχρι να καταστρέψετε με αυτόν τον τρόπο την ψυχή εκείνου που έχει περιπέσει στα χέρια σας, ώστε να γίνει παρόμοια με τοίχο που έχει γείρει και με φράχτη που έχει ανατραπεί.

Υποδηλώνει δε ότι θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών, και κάποιοι στους έσχατους καιρούς θα απομακρυνθούν από την ορθή και αδιάβλητη πίστη, δίνοντας προσοχή σε πνεύματα πλάνης και σε ψευδολογίες ανθρώπων που έχουν καυτηριασμένο τον νου τους. Εναντίον αυτών προσερχόμαστε στον Θεό ως γνήσιοι δούλοι Του, παρακαλώντας να αποδειχθούν άπρακτες οι πονηρίες τους και τα εγχειρήματά τους κατά της δόξας Του. Αδικούν δε αυτούς που υπηρετούν τον Θεό και κάποιοι άλλοι, εναντίον των οποίων η εκ μέρους μας προσέλευση στον Θεό, δηλαδή μέσω της προσευχής, θα είναι ακατηγόρητη. Ποιοι είναι πάλι αυτοί; Οι πονηρές και αντίπαλες δυνάμεις, και ο αντίδικος όλων Σατανάς, ο οποίος ανθίσταται αγρίως σε αυτούς που θέλουν να ζουν ενάρετα, ο οποίος ρίχνει στους βόθρους της φαυλότητας όσους νυστάζουν πνευματικά, ο οποίος εμφυτεύει μέσα μας τα σπέρματα κάθε αμαρτίας. Διότι επιτίθεται αβάσταχτα μαζί με τους δικούς του υπασπιστές. Και γι' αυτό ακριβώς καταβόησε εναντίον του ο Ψαλμωδός, λέγοντας: «Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον του ανθρώπου; Φονεύετε όλοι εσείς, σαν σε τοίχο που γέρνει και σε φράχτη που έχει γκρεμιστεί;». Διότι όπως ένας τοίχος που έχει ήδη υποστεί κλίση, και ένας φράκτης που έχει σπρωχθεί, δηλαδή έχει ανατραπεί, πέφτουν εύκολα όταν κάποιος τους σπρώχνει, έτσι και ο ανθρώπινος νους, έχοντας από μόνος του πάρα πολύ μεγάλη ροπή προς τις κοσμικές φιληδονίες, πέφτει σε αυτές εύκολα, όταν κάποιος τον ελκύει και τον παρακινεί. Και αυτό είναι το έργο του Σατανά.

ΨΑΛΜΟΣ ΞΑ'. <Δεν θα υποταχθεί στον Θεό η ψυχή μου;> (A f. 316. b. Κυρίλλου και του Νύσσης.) Ο Δαβίδ απεφάνθη ότι η υποταγή της ψυχής στον Θεό είναι σωτηρία. Είναι άριστο, επωφελές και πρόξενο κάθε αγαθής ελπίδας για εμάς το να υποτασσόμαστε στον Κύριο, να υποκλίνουμε σε αυτόν τον αυχένα της διάνοιας και να οικειωνόμαστε μαζί του με κάθε επιείκεια, λέγοντας εκείνο το προφητικό: «Ιδού, εμείς θα είμαστε δικοί σου, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας». <Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου; Φονεύετε όλοι εσείς;> (A f. 317 b.) Διότι ο Σατανάς είναι φονιάς ψυχών και πνευμάτων, καθώς και τα τέκνα του· και όσους έχουν ήδη ρέψει προς την αμαρτία, εξαιτίας της ασθένειας που ενυπάρχει στη φύση, τους ωθεί προς την καταστροφή.

Ίσως βέβαια ο λόγος αντιμάχεται και τους πονηρούς υπηρέτες του διαβόλου, κατηγορώντας την αμετρία της επιβουλής που αυτοί προκαλούν: ότι δηλαδή οι άνθρωποι είναι ασθενή όντα, εσείς όμως επιτίθεστε, μη αρκούμενοι στην πρώτη προσβολή, αλλά επιφέρετε και δεύτερη και τρίτη· μέχρις ότου καταστρέψετε με αυτόν τον τρόπο την ψυχή εκείνου που έπεσε στα χέρια σας, ώστε να γίνει παρόμοια με τοίχο που γέρνει και με φράχτη που έχει γκρεμιστεί. <Όμως, σκέφτηκαν να απορρίψουν την τιμή μου.> (A f. 317 b.) Διότι οι δαίμονες μάς αποστέρησαν σχεδόν και από αυτό το ίδιο το λογικό, αναγκάζοντάς μας να προσκυνούμε ξύλα και λίθους, ώστε να λέγεται και για εμάς: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατάλαβε.» <Έτρεξαν με δίψα.> (A f. 318.) Αυτό δηλώνει την ένταση της επιβουλής των δαιμόνων, ότι τρέχουν εναντίον μας διψώντας για την απώλειά μας και την αποστέρηση της τιμής μας.

Έπειτα, πώς είναι θεμιτό να αμφιβάλλει κανείς ότι είναι πνευματική, εφόσον ο Θεός λέει ξεκάθαρα μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Ξέπλυνε από την κακία την καρδιά σου, για να σωθείς, Ιερουσαλήμ;» Και είναι πάρα πολλοί βέβαια οι τρόποι της φαυλότητας, μαγγανείες, σαρκικές απολαύσεις, πλεονεξίες, ψιθυρισμοί, ψευδορκίες και δόλοι. Προκαλεί όμως περισσότερο σε οργή τον Θεό των πάντων από όλα τα άλλα, το να παρασύρεται κανείς εύκολα σε όσα δεν είναι θεμιτά και να αγαπά να γεμίζει με διεστραμμένες σκέψεις, να παραδίδεται σε αδόκιμο νου και να επιλέγουν κάποιοι να ακολουθούν πλάνητα πνεύματα, μη αποδεχόμενοι την ακριβή και ανόθευτη πίστη. Διότι υπάρχουν, υπάρχουν εκείνοι που διαστρεβλώνουν τη δύναμη της αλήθειας σύμφωνα με αυτό που οι ίδιοι προσωπικά νομίζουν, και συσσωρεύουν πλήθος από δοκησίσοφες έννοιες στο πλήθος των απλών ανθρώπων. Σε αυτούς είναι αναγκαίο να ειπωθεί: «Έως πότε επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, φονεύετε όλοι σας;» Θα προσθέσω δε σε όσα είπα και εκείνο: Κάποιοι που έλαβαν το όνομα των Χριστιανών, δεν είναι ακόμη αυτό που ονομάζονται με δύναμη και αλήθεια, αλλά αγαπούν τους τρόπους της αποστασίας και έχουν στραφεί προς τις απάτες των δαιμόνων· στους οποίους ακριβώς θα πούμε: «Συνετιστείτε λοιπόν, άφρονες ανάμεσα στον λαό, και μωροί, λογικευτείτε επιτέλους.»

«Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, και θα φονεύετε όλοι εσείς;» και στον τριακοστό όγδοο ψαλμό: «Όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου, έγινα σαν κωφός και ταπεινώθηκα, και σιώπησα από τα αγαθά, και ο πόνος μου ανανεώθηκε·» και πάλι: «Από όλες τις ανομίες μου λύτρωσέ με· με παρέδωσες ως όνειδος στον άφρονα.» Και δες με ποιον τρόπο φανερώνει ότι και στις δύο περιπτώσεις έχει δοκιμαστεί σε κάποιον πειρασμό και έχει υποφέρει δεινά· γι' αυτό και ανέπεμψε αυτές τις φωνές. Και στον προκείμενο ψαλμό, προχωρώντας λέει: «Όμως μάταιοι είναι οι γιοι των ανθρώπων, ψευδείς οι γιοι των ανθρώπων στις ζυγαριές, ώστε να αδικούν όλοι μαζί από ματαιότητα·» και σε εκείνον επίσης ειπώθηκε ομοίως: «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος·» και πάλι: «Όμως μάταιος είναι κάθε άνθρωπος·» τα οποία σε τίποτα δεν θα διέφεραν από το: «Όμως μάταιοι είναι οι γιοι των ανθρώπων, όλοι μαζί από ματαιότητα.» Ακόμη, επιπλέον αυτών, στον τριακοστό όγδοο θα έβρισκες να λέγεται το εξής: «Πράγματι ως εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος. Όμως μάταια ταράζονται. Θησαυρίζει, και δεν γνωρίζει για ποιον θα τα συγκεντρώσει.» Σύμφωνα με αυτά θα ήταν και τα όσα λέγονται στο προκείμενο κείμενο: «Μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε αρπαγές· εάν ο πλούτος ρέει, μην του προσκολλάτε την καρδιά σας.» Και εσύ, εάν με την ησυχία σου παραβάλεις παράλληλα τις λέξεις που περιέχονται και στους δύο αναφερόμενους ψαλμούς, θα διαπιστώσεις ότι συνέχονται από ένα και το αυτό νόημα.

Φαίνεται δε πώς με αυτό το νόημα συμφωνεί και ο Σύμμαχος, ερμηνεύοντας την επιγραφή με αυτόν τον τρόπο: «Επινίκια ωδή μέσω του Ιδιθούμ για τον Δαβίδ». Και μήπως άραγε, μετά το σφάλμα που συνέβη στον Δαβίδ με τη γυναίκα του Ουρία, επειδή δεν ήταν πλέον σε θέση να προφητεύει όπως παλιά, και καθώς πολλοί πειρασμοί εγείρονταν εναντίον του και αλλεπάλληλες συμφορές, ο Ιδιθούμ, έχοντας συντάξει με τη φώτιση του Αγίου Πνεύματος τους προκείμενους λόγους, του τους παρέδωσε σαν κάποια θεραπευτικά φάρμακα της ψυχής, ώστε να παρηγορηθεί μέσα από τη διδασκαλία που περιέχουν; Και προβάλλοντας λοιπόν στους αναγνώστες δύο εκδοχές για τα προκείμενα, θα αφήσουμε σε αυτούς την επιλογή της μίας εξ αυτών. «Έως πότε επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, φονεύετε όλοι εσείς; Σαν σε τοίχο που έχει γείρει και σε φράχτη που έχει κλονιστεί». Φανερώνει μέσα από αυτά ότι ο Δαβίδ δεν υπέμεινε μόνο έναν πειρασμό, ούτε δέχθηκε μόνο μία πληγή από τους αντιπάλους· αλλά, καθώς δεχόταν χτυπήματα για πολύ καιρό και υπέμενε με καρτερία τις πληγές που του επέφεραν, έλεγε σε αυτούς που τον χτυπούσαν: «Έως πότε επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου;» Ή, σύμφωνα με τον Ακύλα: «Έως πότε επιβουλεύεστε;» Ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Έως πότε ματαιοπονείτε;» Έπειτα, ελέγχοντας την προαίρεση εκείνων που τον επιβουλεύονταν, λέει: «Φονεύετε όλοι εσείς».

Διότι είστε φονείς, λέγει· και δεν παρατάσσεστε όπως οι αντίπαλοι απέναντι σε έναν αθλητή για να περιορίσετε τον αγώνα σε επίπεδο προπόνησης· αλλά μου επιτίθεστε με φονική προαίρεση, και μου επιτίθεστε σαν σε άνθρωπο αβοήθητο, και σαν σε τοίχο που έχει ήδη γείρει και σε φράκτη που έχει κλονιστεί.

Έθεσα φρουρά στο στόμα μου, όταν στάθηκε ο αμαρτωλός απέναντί μου· κώφευσα και ταπεινώθηκα και σιώπησα, και όσα ακολουθούν αυτά· τα οποία βεβαίως, αφού τα παραθέσαμε στους οικείους τόπους, τα διασαφηνίσαμε. Στον δε εξηκοστό πρώτο (ξα΄) ψαλμό πάλι ο ίδιος, μιλώντας, δίδασκε το ίδιο: Δεν θα υποταχθεί στον Θεό η ψυχή μου; Διότι από Αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου. Επειδή Αυτός είναι ο Θεός μου και ο Σωτήρας μου, ο αντιλήπτοράς μου, δεν πρόκειται να κλονιστώ περισσότερο. Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, φονεύετε όλοι εσείς; Και το ποιο νόημα έχουν και αυτά, έχει ερμηνευθεί σύμφωνα με τη χάρη που δόθηκε.

Και στον 61ο ψαλμό διατυπώνεται κατά υπερβατό σχήμα το εξής: Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου; Φονεύετε όλοι εσείς, σαν σε τοίχο γερμένο και φράχτη γκρεμισμένο; Διότι, ποιος τοίχος φονεύεται; Επομένως, έτσι πρέπει να το κατανοήσουμε: Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ανθρώπου, σαν σε τοίχο γερμένο και φράχτη γκρεμισμένο; και έπειτα από αυτό να ακολουθεί το: Φονεύετε όλοι εσείς. Αυτή δε η συνήθεια σχετικά με τα υπερβατά σχήματα και τα υπόλοιπα ασαφή σημεία, απαντάται στους συγγραφείς για δύο λόγους: πρώτον, επειδή επιμελούνται την πυκνότητα του λόγου· και δεύτερον, για να μην αποκτήσουμε εμείς τη γνώση της θείας Γραφής άκοπα, αλλά μέσω έρευνας και πολλής αναζήτησης, ώστε να μην καταστεί αυτή για εμάς εύκολα περιφρονητέα.

«Εις το τέλος· υπέρ του Ιδιθούμ ψαλμός του Δαυίδ» Υπέρ του ανθρώπου του απατημένου· διότι Ιδιθούμ ερμηνεύεται απάτη. Υπέρ αυτού έγραψε ο προφήτης τον ψαλμό. «Ουχί τω Θεώ» Ο άνθρωπος λέγει προς τους δαίμονες: αποχωρήστε από εμένα, διότι υποτάχθηκα στον Θεό. «Παρ' αυτού» Διότι αυτός ελθών με έσωσε <από τους δαίμονες>. «Και γαρ αυτός» Ο Χριστός για τον άνθρωπο, ο οποίος σώθηκε από αυτόν <Ο άνθρωπος προς τον Χριστό, διότι σώθηκε από αυτόν>. «Αντιλήπτωρ» Διότι αφότου ο Χριστός, αφού ήλθε επί της γης, ανέλαβε τον άνθρωπο, αυτός δεν υποπίπτει πλέον στην πλάνη. «Έως πότε» Προς τους δαίμονες απευθύνεται ο λόγος, καθώς τους επιτιμά το Άγιο Πνεύμα· αλλά και προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι επιτίθενται εναντίον του Κυρίου (κατά του Κυρίου). «Ως τοίχω» Ως προς ευτελή άνθρωπο και μη έχοντα προστασία, έτσι αντιμετώπιζαν (έδωσαν προσοχή) τον Χριστό οι Ιουδαίοι. «Πλην την τιμήν» Διότι μισούσαν οι Ιουδαίοι να ακούνε ότι ο Χριστός είναι Θεός και για τον λόγο αυτόν τον πολεμούσαν <και επιβουλεύονταν την τιμή του>, διψώντας για τον θάνατό του. «Τω στόματι αυτών» Διότι πάντοτε μεν ειρηνικά μιλούσαν στον Χριστό οι Ιουδαίοι, αλλά με την καρδιά τους διαλογίζονταν κακά εναντίον του.

Ψαλμός 61ος. Στο τέλος· για τον Ιδιθούν· του Δαβίδ. «Στον Θεό δεν θα υποταχθεί η ψυχή μου;» Και σε ποιον άλλον λοιπόν θα υποταχθεί; «Από Αυτόν προέρχεται η σωτηρία μου, και Αυτός είναι ο Θεός μου και ο σωτήρας μου, ο υπερασπιστής μου, και δεν θα κλονιστώ περισσότερο. Έως πότε θα επιτίθεστε εναντίον ενός ανθρώπου;» δηλαδή, έως πότε θα συνωμοτείτε δολοφονικά εναντίον ενός ανθρώπου όλοι εσείς; «Σαν σε τοίχο που γέρνει και σε φράχτη που έχει σπρωχτεί», δηλαδή, που ανατρέπεται, ενώ αυτός αποτελεί θείο οχύρωμα. «Όμως σχεδίασαν να απορρίψουν την τιμή μου», δηλαδή «τα τριάντα αργύρια, την τιμή εκείνου που τιμήθηκε», οι οποίοι αφού τα απέρριψαν «τα έδωσαν στον κορβανά για τον αγρό του κεραμέα». «Με το στόμα τους προσποιούνταν και με την καρδιά τους καταριόντουσαν.