Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 61:9

Στον Θεό επαφίεται η σωτηρία μου και η δόξα μου. Σε Αυτόν έχω την ελπίδα της σωτηρίας και της δόξας. Δηλαδή, Αυτός και θα με διασώσει και θα με δοξάσει, αναδεικνύοντάς με νικητή αυτών. [Μόνο στον Θεό να υποτάσσεσαι, ψυχή μου. Διότι σχεδόν μας στέρησαν και αυτήν ακόμη τη λογική, αναγκάζοντάς μας να προσκυνούμε ξύλα και λίθους, με αποτέλεσμα να λέγεται και για εμάς: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το αντελήφθη». Αλλά εκείνοι μεν, ω ψυχή, είναι τέτοιοι· εσύ όμως υποτάξου στη δουλεία Του. Έπειτα προσθέτει, ότι ακριβώς αυτό ελπίζω από Αυτόν, το να επιτύχω δηλαδή τη σωτηρία, εφόσον με προστατεύει και δεν επιτρέπει να γίνω μετανάστης και φυγάς από Αυτόν, δηλαδή να υποταχθώ σε άλλη δεσποτεία. Διότι από εκεί προσδοκώ και να σώζομαι και να βοηθούμαι, από το να ελπίζω σε Αυτόν.] Ελπίσατε σε Αυτόν, κάθε συναγωγή λαών.

Αφού προετοίμασε πρώτα στον εαυτό του τον δρόμο προς τη μετάνοια, προτρέπει και τους άλλους σε αυτήν, ενώ παράλληλα προαναγγέλλει προφητικά την κλήση όλων των εθνών. «Εκχύστε ενώπιόν του τις καρδιές σας». Είναι σαν να έλεγε: Μην προσέρχεστε σε αυτόν με διχασμένη καρδιά, αλλά όπως έχει γραφτεί: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη τη διάνοιά σου».

Άλλος δοξάζεται για τον πλούτο του· και άλλος, επειδή είναι κάποιος ρήτορας δεινός και ακαταμάχητος, ή έμπειρος στην κατά κόσμον σοφία. Τη δόξα όλων αυτών αρμόζει να την οικτείρουμε· και να μακαρίζουμε εκείνους που κάνουν τον Θεό δική τους δόξα. Διότι, εάν ο δείνα υπερηφανεύεται επειδή είναι δούλος ενός βασιλιά και λαμβάνει από αυτόν μεγάλες τιμές, πόσο περισσότερο αρμόζει σε εσένα να καυχάσαι, επειδή είσαι δούλος του μεγάλου Βασιλέως, ο οποίος σε προσκάλεσε στην ύψιστη οικείωση, και έλαβες το Πνεύμα της επαγγελίας, ώστε, σφραγισμένος με αυτό, να αποδειχθείς υιός Θεού; Γνωρίζοντας δε ο ίδιος από την εμπειρία του το όφελος της γνήσιας ελπίδας στον Θεό, προτρέπει τον λαό να αποκτήσει τον ίδιο ζήλο με εκείνον, λέγοντας: Ελπίστε σε Αυτόν, όλη η συναγωγή των λαών, εκχύστε ενώπιόν Του τις καρδιές σας. Είναι αδύνατον να γίνουμε δεκτικοί της θείας χάριτος, εάν δεν αποδιώξουμε τα πάθη της κακίας που έχουν προκαταλάβει τις ψυχές μας. Έχω δει εγώ ιατρούς να μη δίνουν πρώτα τα σωτήρια φάρμακα, προτού αδειάσουν μέσω εμετών τη νοσογόνο ύλη, την οποία συσσώρευσαν μέσα τους οι ακόλαστοι εξαιτίας της κακής τους διατροφής.

Μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε την αρπαγή. Προηγουμένως είπε: «Ελπίστε σε Αυτόν, κάθε σύναξη λαών». Είδε την οκνηρία της υπακοής και αποφάνθηκε ότι: «Όντως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων». Και πάλι απαγορεύει το να ελπίζει κανείς στην αδικία.

Διότι το «Δεν πρόκειται να μεταναστεύσω», το έθεσε αντί του «δεν θα μετατοπιστώ». Δεν θα γίνω, λέει, μετανάστης από την αλήθεια στην πλάνη, και δούλος της αμαρτίας. <Ελπίσατε σε αυτόν, πάσα συναγωγή λαών.> (A f. 318 b, E f. 113.) Δεν εννοεί κάποια μερική συναγωγή, όπως λέει πάλι και ο Μωυσής.

Διότι το πρώτο υποδήλωνε μεν ότι κλονίζεται, αλλά όχι σε μεγαλύτερο βαθμό· ενώ εδώ υπάρχει παντελής άρνηση της πτώσης. «Στον Θεό εναπόκειται η σωτηρία μου και η δόξα μου, ο Θεός είναι η βοήθειά μου, και η ελπίδα μου βρίσκεται στον Θεό.» Και εδώ η λέξη «Σωτήριον» ονομάζεται «Ιησούς» στην εβραϊκή γλώσσα, και γράφεται ακριβώς με τους ίδιους χαρακτήρες. Όπως ακριβώς έγραφε και ο θείος Απόστολος μιλώντας για τον Σωτήρα μας: «Δικαιώνονται δε δωρεάν με τη χάρη του, διαμέσου της απολυτρώσεως που έγινε με τον Ιησού Χριστό, τον οποίο ο Θεός προόρισε ως μέσο εξιλασμού, μέσω της πίστεως, με το αίμα του»· και πάλι: «Εάν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε παράκλητο προς τον Θεό, τον δίκαιο Ιησού Χριστό· και αυτός είναι ο εξιλασμός για τις αμαρτίες μας»· με τον ίδιο τρόπο έχει ειπωθεί και εδώ: Στον Θεό εναπόκειται η σωτηρία μου και η δόξα μου, και η βοήθειά μου και η ελπίδα μου. Εάν δηλαδή το νόημα της εβραϊκής λέξης αποδιδόταν πιο ξεκάθαρα στη μετάφραση, θα είχε ως εξής: Ο Ιησούς, ο οποίος αποτελεί τη σωτηρία μου εν τω Θεώ και βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, αυτός είναι η δόξα μου και ο φύλακάς μου, και ο Θεός της βοηθείας μου, και η ελπίδα μου στον Θεό. Διότι όλα αυτά είναι ο Λόγος του Θεού για όσους ελπίζουν σε αυτόν. Γι' αυτό και κατά τη μετάφραση του Ακύλα αναφέρεται: «Στον Θεό εναπόκειται η σωτηρία μου και η δόξα μου, το στερέωμα της ισχύος μου, η ελπίδα μου βρίσκεται στον Θεό. Ελπίστε σε αυτόν, κάθε σύναξη λαών· ανοίξτε ενώπιόν του τις καρδιές σας».

«Ο Θεός βοηθός ημών. Διάψαλμα.» Αφού έκανε μνεία του Σωτηρίου, αντιλήφθηκε ότι δεν θα αποτελέσει θεραπεία μόνο για τον ίδιο, αλλά θα γίνει κοινό αγαθό· γι' αυτό τον λόγο προσκαλεί τους πάντες σε αυτό, αποστρεφόμενος μεν τη φιλαυτία, επιδεικνύοντας δε φιλανθρωπία και αγάπη προς τον πλησίον.

Προσκαλεί, λοιπόν, σαν σε σωτήριο λιμάνι, λέγοντας: «Ελπίσατε σε αυτόν, κάθε συναγωγή λαών»· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Να αναπαύεστε με αμεριμνησία σε αυτόν σε κάθε καιρό, λαέ». Εφόσον δε αμεριμνούν και ελπίζουν σε αυτόν, οφείλουν να εκθέτουν τους λογισμούς τους και να αποκαλύπτουν σε αυτόν, όπως ακριβώς σε έναν ιατρό, τα πάθη της ψυχής. Γι' αυτό προσθέτει: «Εκχύσατε ενώπιόν του τις καρδιές σας. Ο Θεός είναι βοηθός μας». Διότι, λέει, εφόσον έχετε βοηθό, να μην έχετε κανέναν ενδοιασμό, ούτε να υποκρύπτετε κάτι στις διάνοιές σας, αλλά, ανοίγοντας διάπλατα τα ταμεία της ψυχής, να αποκαλύπτετε τους λογισμούς που κρύβονται σε αυτήν, εμπιστευόμενοι τους εαυτούς σας στον μόνο αγαθό και ικανό να θεραπεύσει τα πάντα. «Όμως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων, ψευδείς οι υιοί των ανθρώπων πάνω στη ζυγαριά, για να αδικήσουν οι ίδιοι από ματαιότητα όλοι μαζί». Και στον τριακοστό όγδοο ψαλμό ελέγετο: «Όμως τα πάντα είναι ματαιότητα, κάθε ζωντανός άνθρωπος». Και πάλι: «Όμως μάταια ταράσσονται» και, «Βεβαίως ως εικόνα πορεύεται ο άνθρωπος». Και εδώ τα προκείμενα λέγονται σε συμφωνία με εκείνα· μέσω αυτών διδασκόμαστε να ελπίζουμε μόνο στον Σωτήρα και Εκείνον να αναγνωρίζουμε ως βοηθό μας, επειδή όλοι οι υιοί των ανθρώπων, έστω και αν φαίνονται πως είναι άρχοντες, έστω και αν έχουν μεγάλη ισχύ στον βίο τους, είναι μάταιοι ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «ατμός», εφόσον μετά από λίγο θα γίνουν «σαν το χνούδι το οποίο σκορπίζει ο άνεμος από το πρόσωπο της γης».

Και πάλι: «Μόνο στον Θεό να υποτάσσεσαι, ψυχή μου· διότι αυτός είναι ο Θεός μου και ο Σωτήρας μου και ο προστάτης μου» και, «Ελπίστε σε αυτόν, όλη η σύναξη του λαού.» Επομένως, εφόσον έχουμε τον μεγάλο πλούτο και τον αληθινό θησαυρό, ας μην ελπίζουμε στον μάταιο, τον ρευστό και άδικο πλούτο· διότι είναι πραγματικά μάταιοι όλοι οι υιοί των ανθρώπων που στηρίζουν την εμπιστοσύνη τους σε αυτόν. «Μία φορά μίλησε ο Θεός, αυτά τα δύο άκουσα: ότι η ισχύς ανήκει στον Θεό, και σε εσένα, Κύριε, το έλεος· διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του.» Αφού ο λόγος μάς προετοίμασε παιδαγωγικά με όλα αυτά, ακολούθως υπενθυμίζει τη δικαιοκρισία του Θεού· ώστε, έχοντας αυτήν μπροστά στα μάτια μας, να μην παραδίδουμε τον εαυτό μας ούτε στην αδικία ούτε στις αρπαγές, ούτε στον πρόσκαιρο και τυφλό πλούτο.

Διάψαλμα· ανοχή του πνεύματος. «Μόνο στον Θεό»: Ο κατά Θεόν άνθρωπος απευθύνεται προς Αυτόν. «Διότι από Αυτόν»: Ο Θεός είναι εκείνος που δίνει υπομονή σε όσους ελπίζουν σε Αυτόν. «Διότι Αυτός είναι Θεός»: Για τον πιστό άνθρωπο, ο Θεός είναι σωτήρας κατά πάντα και εν πάσι. «Αντιλήπτοράς μου»: Διότι ο άνθρωπος δεν θα είναι πλέον εξόριστος μακριά από τον Θεό, από τη στιγμή που τον ανέλαβε ο Χριστός. «Επί τον Θεό»: Η σωτηρία και η δόξα του πιστού ανθρώπου, που ζει σύμφωνα με τον Θεό, είναι ο ίδιος ο Θεός. «Ο Θεός της βοηθείας»: Έτσι οφείλει να λέει κάθε άνθρωπος που φοβάται τον Θεό και ελπίζει σε Αυτόν. «Ελπίσατε σε Αυτόν»: Δηλαδή, μετά την έλευση του Χριστού· διότι από τότε κάθε πνοή στήριξε την ελπίδα της στον Θεό. «Εκχέετε»: Διότι δεν πρέπει ο άνθρωπος να επαφίεται ή να έχει πεποίθηση στον εαυτό του, αλλά να αναθέτει τον εαυτό του στον Θεό και να φανερώνει τα βάθη της καρδιάς του. «Ο Θεός βοηθός»: Προφανώς αυτών που Τον φοβούνται.

Διότι το «έχω προείπει και πάλι λέγω, σαν να είμαι παρών για δεύτερη φορά, και ενώ απουσιάζω τώρα γράφω», δεν υπονοεί τίποτε άλλο παρά αυτό ακριβώς που υπάρχει φόβος μήπως συμβεί και σε εμάς. Διότι τώρα, έστω κι αν δεν παρευρίσκεται ο Παύλος, ο οποίος τότε απειλούσε τους Κορινθίους, είναι όμως παρών ο Χριστός, ο οποίος τότε μιλούσε μέσω εκείνου. Και αν επιμένουμε να παραμένουμε ανένδοτοι, δεν θα μας λυπηθεί, αλλά θα μας καταφέρει μεγάλο πλήγμα και εδώ και εκεί. «Ας προφθάσουμε, λοιπόν, να παρουσιαστούμε ενώπιόν Του με εξομολόγηση», ας εκχύσουμε ενώπιόν Του τις καρδιές μας. «Αμάρτησες;» λέει, «μην το επαναλάβεις πλέον, και παρακάλεσε για τα προηγούμενα σφάλματά σου». Και πάλι: «Ο δίκαιος είναι κατήγορος του εαυτού του στην αρχή της απολογίας του». Ας μην περιμένουμε, λοιπόν, τον κατήγορο, αλλά ας προλάβουμε να καταλάβουμε εμείς τη δική του θέση, και έτσι, μέσω της ειλικρινούς μας στάσης, θα καταστήσουμε τον Κριτή πιο επιεική.

Όμως, στον Θεό υποτάξου, ψυχή μου· διότι αυτός είναι ο Θεός μου και ο σωτήρας μου. Ελπίστε σε αυτόν, όλη η σύναξη του λαού. «Ξεχειλίστε ενώπιόν του τις καρδιές σας» και όχι προς τα μάταια του βίου. «Όμως, είναι μάταιοι οι γιοι των ανθρώπων, χρησιμοποιώντας ζυγαριές για να αδικήσουν». Δηλαδή, λέει, αφού έστησαν ανισοβαρή σταθμά, εξαπατούν στις συναλλαγές, αδικούν και έχουν γίνει μάταιοι και ψεύτες, ζυγίζοντας με δόλο. Αλλά, λέει, «μην ελπίζετε στην αδικία και μην επιθυμείτε διακαώς την αρπαγή· εάν ο πλούτος ρέει, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν», αλλά να υψώνετε την επιθυμία σας προς τον άρρευστο πλούτο. «Μία φορά μίλησε ο Θεός, εγώ αυτά τα δύο άκουσα». Ποια δύο; «Ότι η δύναμη και το έλεος ανήκουν στον Θεό, και θα ανταποδώσει στον καθένα ανάλογα με τα έργα του», είτε είναι φαύλα είτε χρηστά.