Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 62:10

Έπειτα δείχνει τον καρπό του πόθου. Εμένα δε με υποβάσταξε η δεξιά σου. Και ποια θα μπορούσε να είναι η δεξιά του Πατρός, παρά ο μονογενής του Υιός; Αυτοί όμως εις μάτην ζήτησαν την ψυχή μου. Κραυγάζει, λοιπόν, εναντίον των αντικειμένων δυνάμεων, προβάλλοντας τη βία που υπέμεινε, ευχόμενος να παραδοθούν αυτές στις αιώνιες κολάσεις.

Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί στον Θεό. Αφού παρουσίασε διεξοδικά την κατάληξη όσων ασέβησαν απέναντι στον Χριστό και έδειξε ότι μερίδιο και κλήρος τους θα γίνουν τα κατώτατα μέρη της γης, μεταφέρει τον λόγο στο άλλο τάγμα· αυτό δε ήταν το τάγμα όσων πίστεψαν στον Χριστό, οι οποίοι, έχοντας αξιωθεί τη βασιλεία των ουρανών, δικαιολογημένα ονομάζονται και βασιλιάδες, σύμφωνα με τα λόγια του Αποστόλου: «Και μακάρι βέβαια να είχατε βασιλεύσει».

Εκείνος δε μπορεί να προσκολληθεί στον Κύριο, ο οποίος έχει φθάσει στον ίδιο τον σκοπό της μακαριότητας· ο οποίος και ακούει από τον Θεό: «Εσύ όμως στάσου εδώ μαζί μου». <Θα εισέλθουν στα κατώτατα της γης.> (A f. 322.) Κραυγάζει λοιπόν εναντίον των εχθρικών δυνάμεων για τη βία που υπέμεινε, ευχόμενος να παραδοθούν αυτές σε αιώνιες κολάσεις· ή και προφητεύει ότι θα στραφούν ενάντια στους εχθρούς αυτά που μηχανεύτηκαν εναντίον του, δηλαδή ο θάνατος και η κατάβαση στον άδη, και το ξίφος που ύψωσαν εναντίον του, και η κατασπάραξη από τα θηρία. <Θα παραδοθούν σε χέρια ρομφαίας, μερίδια αλεπούδων θα γίνουν.> (A f. 322, B f. 259, C f. 132, E f. 115 b, H f. 97.) Και η ρομφαία δηλώνει την εκεί τιμωρία· και χέρια αυτής, είτε τους πόνους που προκαλεί, είτε εκείνους που την υπηρετούν, που ονομάζονται σκεύη οργής· και εξαιτίας της πονηρίας τους οι πονηρές δυνάμεις ονομάζονται αλεπούδες· διότι μοιράζονται τις ψυχές των πιο αδύναμων οι νοητές αλεπούδες, αυτές που τρέφονται με νεκρά και δύσοσμα σώματα, δηλαδή τα πονηρά και εξαιρετικά δύστροπα πνεύματα.

Μελετώντας τα λόγια σου σε κάθε φυλακή της νύχτας, και έπειτα ακούγοντας τον θείο νόμο που λέει: «Οπίσω Κυρίου του Θεού σου θα πορευτείς», και «έχοντας προσκολληθεί» σε αυτόν, ή έχοντας διαθέσει την ψυχή μου, έγινα πειθήνιος στον νόμο, και αφοσιώθηκα ολόκληρος στο έργο, και αφού τα θεώρησα όλα, ή μάλλον αφού αποστράφηκα όλα όσα έπονται του Θεού, έγινα ανώτερος και υψηλότερος με τον πόθο της ψυχής, και ενώθηκα με σένα τον Θεό μου, ώστε να μπορώ να πω χωρίς να ψεύδομαι: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω σου». Σε τέτοια προκοπή έφτασα και σε τόσο μέγεθος αρετής προχώρησα, όχι χρησιμοποιώντας τη δική μου δύναμη, αλλά τη δική σου δεσποτεία· διότι εσύ ο ίδιος με το έλεός σου μου το δώρισες αυτό. Επειδή, βλέποντας τον πόθο μου για σένα και αποδεχόμενός τον, καταδέκτηκες, απλώνοντας το δεξί σου χέρι, να με πιάσεις και να με ανελκύσεις ψηλά προς τον εαυτό σου· γι' αυτό τον λόγο μπόρεσε η ψυχή μου, βοηθούμενη από σένα, να προσκολληθεί οπίσω σου· επειδή «εμένα με συγκράτησε η δεξιά σου». Διότι διαφορετικά δεν θα έφτανα σε τόσο μεγάλο ύψος, εάν δεν με συγκρατούσε η δεξιά σου. Διδάσκει δε ο Απόστολος πώς προσκολλάται κανείς στον Κύριο, λέγοντας: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο είναι ένα πνεύμα μαζί του· όπως και εκείνος που προσκολλάται στην πόρνη είναι ένα σώμα μαζί της». Λέγοντας δε ο Δαβίδ στον Κύριο: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω σου», ήταν φανερό και από αυτό ότι επιδιδόταν στην αγνεία και την καθαρότητα. «Αυτοί δε μάταια αναζήτησαν την ψυχή μου».

Εγώ μεν, λέει, είχα στραμμένη την προσοχή μου σε σένα, τον δικό μου Σωτήρα, και σε σένα ένωνα την ψυχή μου, και μελετούσα τους δικούς σου λόγους, ενώ βρισκόμουν σε φυγή και διέμενα στις ερήμους. Διότι δεν αμυνόμουν εναντίον εκείνων που με καταδίωκαν, ούτε, ενώ αφιέρωνα τον χρόνο μου σε εσένα, τον Θεό, ανέπεμπα προσευχές εναντίον των εχθρών μου· αλλά μόνο σε σένα είχα στραμμένη την προσοχή μου, όπως είπα. Εκείνοι όμως δεν έπαυαν να καταβάλλουν μάταιη προσπάθεια εναντίον της ψυχής μου· διότι μάταια την αναζητούσαν, αφού τους ήταν αδύνατο να τη βρουν επειδή είχε προσκολληθεί πίσω σου. Γι' αυτό, τα όσα τους περιμένουν αυτοί μεν δεν τα γνωρίζουν, αλλά το Άγιο Πνεύμα τα προφητεύει. Έπειτα, στη συνέχεια αυτών, αναφωνεί προφητικά λέγοντας: «Θα εισέλθουν στα κατώτατα της γης». Επειδή, δηλαδή, είχαν γήινο φρόνημα και έγιναν άνθρωποι των κατώτερων πραγμάτων, εύλογα θα υποστούν τις δίκαιες συνέπειες για όσα έπραξαν. Διότι εκείνος μεν που ενώθηκε με τον Θεό και η ψυχή του προσκολλήθηκε σε Αυτόν, θα έχει ελπίδες για τη Βασιλεία των Ουρανών· εκείνοι δε, που ακολούθησαν τον αντίθετο δρόμο και είχαν γήινο φρόνημα, αφού καταβιβαστούν στον λάκκο (όπως ονομάζεται αλλού), θα εισέλθουν στα κατώτατα της γης. Διότι, προς το παρόν, κάθε άνθρωπος που κατοικεί στην επιφάνεια της γης, λέγεται ότι κατοικεί μόνο στα κατώτερα μέρη, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Διότι ο Θεός βρίσκεται επάνω στον ουρανό, και εσύ κάτω στη γη.»

Μετά δε την απαλλαγή από τα επίγεια, οι μεν θεοφιλείς θα έχουν ως κατοικία τον ουρανό, αφού υψωθούν στα ανώτερα και αρπαγούν μέσα σε νεφέλες σε συνάντηση του Κυρίου, και έτσι θα βρίσκονται πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Οι δε ασεβείς και οι αμαρτωλοί θα κατέβουν στα κατώτατα της γης. Έχοντάς τα αυτά υπόψη του, ο Απόστολος έλεγε: «Εκείνος που κατέβηκε στα κατώτερα της γης, αυτός είναι που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα». Διότι και μέχρι τα κατώτατα της γης κατέβηκε ο Σωτήρας και Κύριός μας, για να γεμίσει τα πάντα με τη σωτήρια δύναμή Του. Αυτό φανερώνει και στον Ιώβ ο Κύριος όταν του ομιλεί, λέγοντας: «Ήλθες στη γη της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου. Σου ανοίγονται με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, έφριξαν». Όμως, Αυτός μεν κατέβηκε μέχρις εκεί κάτω, για να αξιώσει ελευθερίας τις ψυχές των αγίων που από παλιά κρατούνταν εκεί· οι δε ασεβείς, αφού κατέλθουν στα κατώτατα της γης, θα παραδοθούν στην εξουσία της ρομφαίας.

Γι' αυτό λέγεται: «Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί εν τω Θεώ». Διότι, ως γενναίος αθλητής του Θεού, έχοντας διεξαγάγει μεγάλους αγώνες και έχοντας καταξιωθεί με βραβεία και θεία στεφάνια, θα απολαύσει την ευφροσύνη κοντά στον ίδιο τον αγωνοθέτη. Όπως ακριβώς οι εχθροί του δεν είχαν αίσιο τέλος, κατεβαίνοντας στα κατώτατα μέρη της γης και παραδιδόμενοι στα χέρια της ρομφαίας, γινόμενοι μερίδες των αλεπούδων· πράγματα τα οποία εκπληρώνονταν κατά λέξη στην ιστορία, όταν ο Σαούλ, αποφεύγοντας τους εχθρούς, κρυβόταν, και ζητώντας βοήθεια από τον Θεό δεν την έβρισκε, αλλά ούτε και αξιωνόταν κάποιας θείας απόκρισης, με αποτέλεσμα να καταφύγει στην εγγαστρίμυθο και να ερευνήσει τα απαγορευμένα από τον Θεό. Τότε λοιπόν αληθινά έγιναν μερίδες των αλεπούδων, τόσο ο ίδιος όσο και αυτοί που ήταν μαζί του. Γι' αυτό, αφού εγκαταλείφθηκαν από τον Θεό, παραδόθηκαν στη ρομφαία των εχθρών πέφτοντας στον πόλεμο. Όπως λοιπόν αυτά, αν και δεν είχαν ακόμη συμβεί, ειπώθηκαν κατά πρόγνωση ότι επρόκειτο να συμβούν σε εκείνους που καταδίωκαν τον Δαβίδ, έτσι και για τον ίδιο το Άγιο Πνεύμα προανήγγελλε την αίσια έκβαση λέγοντας: «Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί εν τω Θεώ». Διότι, επειδή στήριξε την ελπίδα του στον Θεό, και ένωσε την ψυχή του με Αυτόν, ώστε να πει: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω Σου», θα επιτύχει την ανώτατη ευφροσύνη κοντά στον Θεό. Και καθένας που ορκίζεται σε Αυτόν, ως τηρώντας τον όρκο του, θα επαινεθεί· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Θα καυχηθεί εκείνος που ορκίζεται σε Αυτόν».

«και χείλη». Διότι όταν τα χείλη ανοίγουν με χαρά, δοξάζεται το στόμα του ανθρώπου, το οποίο δέχεται τα μυστήρια του Χριστού. «εάν σε θυμόμουν». Στρωμνή είναι ο τάφος του Χριστού· διότι η ανάσταση έγινε τον όρθρο. Εκείνος που τα θυμάται (τα μελετά) πάντοτε αυτά, έχει αληθινά ελπίδα. «ότι έγινες». Διότι έτσι βοηθούνται οι πιστοί. «και στη σκέπη». Διότι στο κυριακό πρόσωπο οι πιστοί έχουν την αγαλλίαση· διότι πτέρυγες του Χριστού (του Θεού) είναι η δεσποτική σάρκα. «προσκολλήθηκε η ψυχή». Οι ψυχές των αγίων που ακολουθούν τον Χριστό. «εμένα αντιλήφθηκε». Η δεξιά του Χριστού, η οποία έπιασε τον χαμένο (ένδοξο) άνθρωπο. «αυτοί δε εις μάτην». Οι δαίμονες μάταια αναζήτησαν την ψυχή του Αδάμ <αφού την πήραν μάταια, ο Χριστός την έβγαλε πάλι>. «θα εισέλθουν». Οι δαίμονες, που έθλιψαν τον άνθρωπο, στο κατώτατο βάθος της αβύσσου. «θα παραδοθούν». Δηλαδή στα χέρια της γέεννας <η ρομφαία του πυρός ερμηνεύεται ως γέεννα>. «μερίδια». Σε ευτελές και ακάθαρτο ζώο παρομοιάστηκαν οι δαίμονες που φρυάττουν με τέτοια πράγματα. «ο δε βασιλιάς». Ο Υιός στον Πατέρα <ευφράνθηκε>. «θα επαινεθεί». Έπαινο θα έχει από τον Θεό καθένας που θυμάται τον Θεό (τον Χριστό) και σεμνύνεται για αυτόν <Έχοντας έπαινο από τον Θεό και σεμνυνόμενος για αυτόν κάθε άνθρωπος>. «ότι φράχθηκε». Των βλάσφημων, των επίορκων, των γοητών· διότι φράχθηκαν με την ανάσταση (παρουσία) του Χριστού.

Ψαλμός ΞΒ'. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν βρισκόταν στην έρημο της Ιουδαίας. «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω», δηλαδή, σπεύδω, προσφεύγω, υμνώ και δοξάζω· «σε δίψησε η ψυχή μου». Φλογερό είναι το πάθος της δίψας· γι' αυτό δεν είπε ότι σε αγάπησε η ψυχή μου, αλλά ότι δίψησε, υποδηλώνοντας το απόλυτα αγνό γνώρισμα της αγάπης. Και τα υπόλοιπα του ψαλμού είναι κατάλληλα και ταιριαστά σε όλους μας. Γι' αυτόν τον λόγο, περισσότερο από κάθε άλλη Γραφή, οι Πατέρες μάς παρέδωσαν να αποστηθίζουμε το Ψαλτήριον ως θεόσταλτο πλούτο και κοινή πνευματική τρυφή. Διότι μέσω αυτού υμνούμε τον Θεό, ανατρέπουμε τους δαίμονες, ικετεύουμε για τη σωτηρία μας, κηρύττουμε την πρώτη και τη δεύτερη έλευση του Χριστού. Και γενικά, οι συνετοί που το ερευνούν, το θεωρούν ως δέντρο πάμφορο, λιβάδι θαλερό και πολυαγαπημένο. Το δε «Εις μάτην αναζήτησαν την ψυχή μου», πρέπει να εκληφθεί ότι αναφέρεται στον Χριστό και τους Ιουδαίους. Ποια είναι όμως η ανταμοιβή τους; «Θα εισέλθουν», λέει, «στα κατώτατα της γης. Θα παραδοθούν σε χέρια ρομφαίας και θα γίνουν μερίδες αλεπούδων», δηλαδή θα παραδοθούν στην αιχμαλωσία και τη φθορά και θα γίνουν βορά ερπετών. «Ο δε βασιλιάς» Χριστός «θα ευφρανθεί στον Θεό» και Πατέρα και «θα επαινεθεί καθένας που εμπιστεύεται σε αυτόν, διότι φράχτηκε το στόμα» των Ιουδαίων «που λαλούν» εναντίον του «άδικα», υβρίζοντάς τον ως πλάνο και παραβάτη του νόμου.

Διότι υπήρξε εποχή που ήταν πόλη· τώρα όμως είναι ερημόπολη· έρημη από πολίτες, έρημη από τείχη και από την ασφάλεια που παρέχουν τα τείχη. Ας ονομάζεται όμως ακόμη και έτσι πόλη, με την ελπίδα ότι θα γίνει και πάλι τέτοια μέσω της αυτοκρατορικής δεξιάς, η οποία εν Χριστώ τα πάντα δύναται και ενεργεί. Είναι πόλη ως προς το σχήμα, τριγωνική ως προς τη θέση, βρεχόμενη από θάλασσα και από τις δύο πλευρές της γύρω από την κορυφαία γωνία, έτσι ώστε να μένει ανοικτή μόνο η πλευρά που εκτείνεται προς την ήπειρο· στεριά που είναι ταυτοχρόνως ήπειρος και νησί, και η οποία έλαβε την ονομασία Πελοπόννησος από τον πρώτο οικιστή της. Αυτή αποτελεί το κατώτερο μέρος των περιοχών που δικαίως ονομάζονται «κατωτικά», αποκλίνοντας προς τη δύση ενός νοτιότερου κλίματος, και το έσχατο άκρο αυτής είναι η Μεθώνη, την οποία εγώ δυστυχώς καταδικάστηκα να κατοικώ, σύμφωνα με τα προφητικώς προαναγγελθέντα: «θα εισέλθει στα κατώτατα της γης».

Συμβαίνει δε να υπάρχουν μερικοί που είναι μέτοχοι της χάριτος. Και η κακία, ενώ ακόμη υπάρχει, χρησιμοποιεί τεχνάσματα, υποχωρεί εκούσια και δεν ενεργεί, αλλά κάνει τον άνθρωπο να νομίσει ότι έχει καθαριστεί ο νους του. Και στη συνέχεια του προκαλεί την οίηση, ώστε να σκέφτεται «είμαι τέλειος Χριστιανός», και μετά από αυτά, όταν νομίσει ο άνθρωπος ότι «είμαι πλέον ελεύθερος» και εφησυχάσει, τότε με ληστρικό τρόπο του επιτίθεται η κακία στήνοντας ενέδρα, και τον πειράζει, και τον κατακρημνίζει στα κατώτατα της γης. Διότι, εάν οι άνθρωποι, όντας ληστές ή στρατιώτες, πολλές φορές γνωρίζουν να χρησιμοποιούν τεχνάσματα εναντίον των πολεμίων, και παραμονεύουν, και στήνουν ενέδρα, και βγαίνουν στα νώτα των εχθρών, και τους περικυκλώνουν ξαφνικά και τους σκοτώνουν, πόσο μάλλον η κακία, η οποία υπάρχει εδώ και τόσες χιλιάδες χρόνια έχοντας αυτό το έργο, και αφού έχει καταστρέψει τόσες ψυχές, δεν γνωρίζει άραγε να στήνει ενέδρα μέσα στην καρδιά και να μην ενεργεί κατά διαστήματα, προκειμένου να οδηγήσει την ψυχή στην οίηση της τελειότητας;