Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 62:11

Θα προσκαλέσει τον ουρανό από πάνω. (Κορδέριος.) Παλαιότερα μεν οι επί της γης αποτελούσαν μερίδες αλεπούδων, όπως λέει κάπου στους Ψαλμούς, λατρεύοντας τα ακάθαρτα πνεύματα, και θεωρώντας σε κάθε τόπο ως Θεό ό,τι τους φαινόταν σωστό. Αλλ’ όταν επιφάνηκε ο Σωτήρας, άστραψε σε εμάς το φως της αληθινής θεογνωσίας, επανέφερε το πλανημένο, περιέδεσε το άρρωστο, ως καλός ποιμένας, απομάκρυνε τα θηρία από την αυλή των προβάτων· τα αγίασε με το Πνεύμα, τα διασφάλισε με αγγελικές δυνάμεις, εγκατέστησε σε όλη τη γη αγίους μυσταγωγούς. «Θα προσκαλέσει» λοιπόν, λέει, τους αγγέλους στους ουρανούς και τους εκλεκτούς στη γη για αποστολή, ώστε να κρίνει τον λαό του. Διότι οι απόστολοι εκείνους μεν που πείθονταν τους προσέφεραν στον Θεό, αυτούς δε που απιστούσαν τους παρέδωσαν στον Σατανά, λέγοντας σχεδόν τα εξής: Πορευθείτε λοιπόν, λέει, στο φως της φωτιάς σας και στη φλόγα που ανάψατε. Στους Ιουδαίους λοιπόν που απιστούσαν, λένε: Σε εσάς ήταν αναγκαίο να κηρυχθεί πρώτα ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε, και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη. Και ότι οι άγγελοι συμπράττουν με τους μυσταγωγούς και με τους μαθητές τους, το φανερώνει ο Παύλος λέγοντας: Δεν είναι άραγε όλοι λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται για να υπηρετήσουν εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;

Όταν λοιπόν ο Μονογενής Λόγος του Θεού, αν και κατά φύσιν Θεός και Κύριος και συνεδρεύων με τον Θεό και Πατέρα, συγκατέβηκε στο μέτρο της ανθρωπότητας, και γι' αυτό τον λόγο συγκαταλέχθηκε ως αδελφός με εκείνους που κλήθηκαν μέσω της πίστεως στην υιοθεσία του Θεού· τότε ακριβώς, τηρώντας άριστα την πάνσοφη τάξη της θείας οικονομίας, έλεγε για εμάς άλλοτε μεν: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου», και άλλοτε: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός». Διότι έχουν παραδοθεί σε αυτόν τα πάντα από τον Θεό και Πατέρα, και γίναμε κλήρος του, αν και παλαιότερα ήμασταν «μερίδες αλεπούδων», όπως λέει ο Δαβίδ. Επειδή, οι άθλιοι, ήμασταν υποταγμένοι παρά τη θέλησή μας στις αγέλες των δαιμόνων· όμως ο Χριστός με το δικό του αίμα μας απέκτησε όλους και μας έκανε κληρονομιά του. Και γι' αυτό είπε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα, και εγώ τη δόξα που μου έδωσες την έδωσα σε αυτούς». Διότι, αν και είναι Υιός κατά φύσιν, λέει ότι εξαιτίας της ανθρώπινης φύσεως συμμετείχε μαζί με εμάς κατά χάριν σε αυτή τη δόξα, ωστόσο, παραμένοντας αυτό που ήταν, μας έδωσε τη δική του δόξα. Επειδή μας σφράγισε με το δικό του Πνεύμα για υιοθεσία, και εν αυτώ «κράζουμε: Αββά, ο Πατήρ». Επομένως εμείς, που συγκαταλεχθήκαμε στα τέκνα του Θεού, έχουμε γίνει κοινωνοί αίματος και σαρκός, δηλαδή βρισκόμαστε σε αίμα και σάρκα και σε φθαρτά και γήινα σώματα.

Διότι σκορπίστηκαν, επειδή δεν υφίστατο πλέον ποιμένας για αυτούς. Έχει λεχθεί, άλλωστε, κάπου μέσω ενός από τους αγίους προφήτες, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και είπα, δεν θα σας ποιμάνω· ό,τι πεθαίνει ας πεθάνει, και ό,τι χάνεται ας χαθεί, και τα υπόλοιπα. Ας τρώει ο καθένας τη σάρκα του πλησίον του». Διότι εκείνο που έχει εκπέσει εντελώς από τη φροντίδα και την αγάπη του Θεού, ποια βλάβη δεν θα υποστεί; Επειδή θα παραδοθούν σε εκείνους που θέλουν να τους κατασπαράξουν και να τους παρασύρουν όπου κρίνει ο καθένας από αυτούς που τους αδικούν. Τους απομακρύνουν δε από τον Θεό και οι πονηροί και ολέθριοι δαίμονες. Διότι είναι γεγραμμένο ότι «θα γίνουν μερίδες αλεπούδων». Το ίδιο δε πράττουν και τα πολύτροπα πάθη που υπάρχουν μέσα μας. Διότι ο πάνσοφος Παύλος λέει ότι κάποιοι παραδόθηκαν σε πάθη ατιμίας και σε αδόκιμο νου. Τι υπόσχεται λοιπόν για όλα αυτά ο θείος λόγος; Την κλήση και τη συγκέντρωση των σκορπισμένων, και την εν Πνεύματι επιστροφή των απολωλότων, και την επάνοδο όσων δραπέτευσαν, την επιστροφή και την εγρήγορση, και τα έπαθλα της αγάπης προς τον Χριστό. Διότι λέει, κοίταξε γύρω σου και παρατήρησε τους πάντες. Ιδού, συγκεντρώθηκαν προς εσένα. Για να αναδείξει δε αξιόπιστη την υπόσχεσή του, βεβαιώνει με όρκο αυτό που ειπώθηκε, και λέει: Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, ότι θα τους ενδύσω όλους σαν στολίδι νύμφης.

Στο Λουκ. 9, 58. Και το μεν απλούστερο και πιο πρόχειρο νόημα των λεγομένων είναι περίπου το εξής: ότι και τα θηρία 〈και τα πετεινά〉 έχουν κρησφύγετα και καταλύματα, εγώ όμως δεν μπορώ ακόμη να διαφύγω τις ενοχλήσεις από τους πολλούς· διότι 〈δεν έχω πού〉 να καταλύσω και να αναπαυθώ και να 〈γείρω το κεφάλι μου〉. Η δε εσωτερική και κρυμμένη σημασία τους προκύπτει μέσα από βαθύτερες έννοιες. Διότι φαίνεται ότι ονομάζει 〈αλεπούδες〉 και 〈πετεινά〉 του ουρανού τις πονηρές, πανούργες και αντίθετες δυνάμεις, δηλαδή τις αγέλες των δαιμόνων. Διότι έτσι έχουν ονομαστεί σε πολλά σημεία από τη θεόπνευστη Γραφή. Ο μεν μακάριος ψαλμωδός είπε για κάποιους: 〈Μερίδες αλεπούδων θα γίνουν.〉 Στο δε Άσμα Ασμάτων έχει γραφτεί: 〈Πιάστε μας τις μικρές αλεπούδες που καταστρέφουν τα αμπέλια〉, καθώς οι μεγάλες προφανώς έχουν διαφύγει. Και ο ίδιος ο Χριστός λέει κάπου για τον Ηρώδη: 〈Πείτε σε αυτήν την αλεπού.〉 Είπε δε κάπου και για τους σπόρους που έπεσαν στη γη ότι 〈Ήλθαν τα πετεινά του ουρανού και τους κατέφαγαν.〉 Και βεβαίως δεν ισχυριζόμαστε ότι τα λέει αυτά για αισθητά και ορατά πτηνά, αλλά μάλλον για ακάθαρτα και πονηρά πνεύματα. Όταν λοιπόν οι αλεπούδες και τα πετεινά έχουν φωλιές και καταλύματα μέσα μας, πώς θα έλθει ο Χριστός; Και πού θα αναπαυθεί; 〈Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;〉 Διότι καταλύει μεν σε όσους τον αγαπούν, αλλά αποφεύγει τον βέβηλο.

Άραγε φοβάσαι και εσύ τον θάνατο, και κυριευμένος από δειλία αποφεύγεις το πάθος, παρόλο που είπες στους μαθητές: «Μη φοβάστε εκείνους που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή;» Αλλά και αν κάποιος έλεγε ότι η χάρη της πνευματικής ανδρείας δίδεται από εσένα στους εκλεκτούς, δεν θα απέκλινε από την αλήθεια. Διότι κάθε ισχύς προέρχεται από εσένα, και είσαι κατά φύσιν ζωή και ζωοποιός. Πώς λοιπόν λυπάσαι και αδημονείς έως θανάτου; Καίτοι εγνώριζες σαφώς, όντας Θεός κατά φύσιν, ότι υπομένοντας τον κατά σάρκα θάνατο, θα απαλλάξεις από τον θάνατο τους ανθρώπους σε όλη τη γη, και θα εγείρεις το τρόπαιο της νίκης κατά κάθε πονηρής και αντίπαλης δύναμης, και θα προσκυνηθείς ως Θεός και Δημιουργός των πάντων. Για ποιον λόγο, λοιπόν, λυπάσαι και αδημονείς; Ναι, λέγει, γνωρίζω μεν τα αγαθά που πρόκειται να προκύψουν στον κόσμο εκ του πάθους· με λυπεί όμως ο πρωτότοκος Ισραήλ, διότι δεν συγκαταλέγεται ούτε καν στους δούλους· και ότι η μερίδα του Κυρίου, το μερίδιο της κληρονομιάς, θα γίνει μερίδα αλωπέκων, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Πρέπει λοιπόν εμείς, χαίροντας για όσα έχουμε λάβει από τον Θεό, να του αναπέμπουμε ευχαριστίες, και να μην παρασυρόμαστε γλιστρώντας στην υπερβολή της ευθυμίας σε κάτι που δεν συνάδει με Αυτόν. Αλλά μάλλον να ζητούμε και να σπεύδουμε να εκπληρώσουμε, και μάλιστα με μεγάλη προθυμία, τα καυχήματα της αρετής, χωρίς να μοιραζόμαστε στα πάθη του κόσμου και να υποτάσσουμε τον αυχένα στον σατανά. Διότι είναι αλήθεια αυτό που είπε ο Χριστός: «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· διότι ή τον ένα θα μισήσει και τον άλλο θα αγαπήσει, ή στον ένα θα προσκολληθεί και τον άλλο θα περιφρονήσει»· αν όμως μοιραζόμαστε, και «μερίδες αλωπέκων θα γίνουμε», σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού· και θα βρεθούμε εντελώς και οπωσδήποτε σε στέρηση Εκείνου που γνωρίζει να ευφραίνει. <Διότι τώρα θα πουν: Δεν έχουμε βασιλιά, επειδή δεν φοβηθήκαμε τον Κύριο. Και ο βασιλιάς τι θα μας κάνει; Λέγοντας λόγια με ψευδείς προφάσεις, θα συνάψει διαθήκη.> Όχι μόνο είπε ότι θα σειστούν τα θυσιαστήριά τους και θα καταστραφούν οι στήλες τους, αλλά προσθέτει ότι και θα μετανιώσουν και θα θρηνήσουν για τις κακές τους αποφάσεις. Έχοντας δε διαψευστεί στις ελπίδες τους, και εξαπατηθεί από τα ψευδή λόγια εκείνων που κυβερνούν, αργά και με δυσκολία θα κατανοήσουν.

Επομένως, όσο είμαστε τηρητές του νόμου και φιλόθεοι, και προσπαθούμε να τηρούμε τα προστάγματα, θα βρεθούμε σοφοί και οξυδερκείς, και γνώστες κάθε αρετής, και με τι άραγε από τέτοιου είδους αγαθά δεν θα βρεθούμε εμπλουτισμένοι; Εάν όμως ρέψουμε προς τη ραθυμία, και αψηφήσουμε τους θείους νόμους, θα παρασυρθούμε έπειτα από κάθε άνεμο, στερούμενοι τον νου και την άριστη σύνεση. Και θα γίνουμε «μερίδες αλεπούδων», καθώς τα ακάθαρτα πνεύματα θα μας περιέλκουν εδώ και εκεί. Ορθά λοιπόν και σοφά ψάλλει ο θεσπέσιος Δαβίδ για κάθε δίκαιο άνθρωπο: «Ο νόμος του Θεού του βρίσκεται στην καρδιά του, και δεν θα κλονιστούν τα βήματά του». <Αυτά λέει ο Κύριος: Για τις τρεις ασέβειες του Ισραήλ και για τις τέσσερις δεν θα ανακαλέσω την απόφασή μου γι' αυτόν, διότι πούλησαν τον δίκαιο για ασήμι, και τον φτωχό για ένα ζευγάρι υποδήματα εκείνων που πατούν στο χώμα της γης.> Δεν αφήνει ατιμώρητο, αλλά μάλλον υποβάλλει σε καταδίκες τον Ισραήλ, δηλαδή τις φυλές που βρίσκονται στη Σαμάρεια. Και το γεγονός ότι και αυτοί, αμαρτάνοντας απρόσεκτα, σχεδόν έχουν εξαντλήσει τη γαλήνη που παρέχεται από τον Θεό στους αδύναμους, θα το αποδείξει η αποστροφή για τις τρεις και τέσσερις αμαρτίες, εξαιτίας της οποίας, αφού την υποστούν, κατ' ανάγκην θα υποβληθούν σε δεινά και θα βρεθούν σε κάθε είδους κακό.

Επομένως, εάν μεν κάποιος επιλέξει να είναι σοφός και υπάκουος και να αποστρέφεται την αντίσταση στα θεία προστάγματα, θα ζήσει σε μακροχρόνια ευημερία και θα βρεθεί σε καλή θέση της δικής του κληρονομιάς· διότι θα είναι γεμάτος από αγαθή ελπίδα και θα συνδοξαστεί με τους αγίους στους κατάλληλους καιρούς. Αν όμως φανεί σκληρός και δύστροπος και δεν υποτάσσεται στους θείους νόμους, θα αποκλειστεί οπωσδήποτε από την ελπίδα των αγίων και θα χάσει την κληρονομιά παρά τω Θεώ, και θα γίνει κλήρος των εχθρών του, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους ψαλμούς για κάποιους «Μερίδες ἀλωπέκων ἔσονται», δηλαδή μερίδα των πονηρών και πανούργων και κακεντρεχών δυνάμεων. <Η δόξα της θυγατέρας του Ισραήλ, ξύρισε και κούρεψε τα μαλλιά σου για τα τρυφερά σου τέκνα, πλάτυνε τη χηρεία σου σαν αετός, διότι αιχμαλωτίστηκαν και έφυγαν από σένα.> Είναι σαν να έλεγε πάλι: Ω, τρισμακάρια άλλοτε θυγατέρα Ιερουσαλήμ, εσύ που έλαβες εξαιρετικά ένδοξη και περίβλεπτη δόξα, η Ιερουσαλήμ δηλαδή η Σαμάρεια, χάθηκαν τα τρυφερά σου τέκνα, και καταστράφηκε το πλήθος που παλαιότερα ζούσε στη σπατάλη, το λαμπρό και καλομαθημένο, που κοιμόταν «σε ελεφάντινες κλίνες, και ζούσε σπάταλα στα στρώματά της· που έτρωγε κατσικάκια από τα ποίμνια και τρυφερά μοσχαράκια που θήλαζαν από το μέσο των κοπαδιών· που χειροκροτούσε στους ήχους των οργάνων· που τα θεώρησε αυτά μόνιμα και όχι παροδικά· που έπινε τον διυλισμένο οίνο και χριόταν με τα πιο εκλεκτά μύρα»· απεκδύσου, λοιπόν, ω θυγατέρα Ιερουσαλήμ, δηλαδή απόβαλε τη δόξα και φανερώσου γυμνή από εκείνη την αρχαία ευημερία· έπειτα με βαθύ και ασυνήθιστο θρήνο και προσπαθώντας να μιμηθείς τη βαρυθυμία των αετών, θρήνησε για τα τέκνα σου, επειδή θα βαδίσουν ως αιχμάλωτοι, και εσύ θα γίνεις χήρα και εγκαταλελειμμένη.

Θα μπορούσε δε να στραφεί ο λόγος, και πολύ εύλογα μάλιστα, αν κάποιος το επέλεγε, και σε αυτούς που έχουν ετερόδοξα φρονήματα, που νομίζουν ότι είναι σοφοί και διαστρέφουν τα ορθά δόγματα της Εκκλησίας. Διότι κυριεύθηκαν όπως οι πόλεις, και μοιράστηκαν στους εχθρούς· είναι δε φανερό ότι αναφέρεται στους κοσμοκράτορες του αιώνος τούτου· και έγιναν μερίδες των αλωπέκων, σύμφωνα με το γεγραμμένο, αφού μοιράστηκαν μεταξύ τους την ασέβεια, τους τρόπους της βλασφημίας και την απόρριψη της αλήθειας. Αυτά δε συνέβησαν και στους λαούς των Ιουδαίων, όταν, αφού ύβρισαν ανόσια τον Εμμανουήλ, τον έβγαλαν έξω από τον αμπελώνα, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και τον παρέδωσαν στον σταυρό, καίτοι έλεγαν και είχαν επίγνωση ότι αυτός είναι ο κληρονόμος. Γι' αυτόν τον λόγο πορθήθηκαν και χάθηκαν άδοξα, όχι για κάποιον άλλο λόγο, αλλά εξαιτίας των καρπών των έργων τους. Ενώ δηλαδή έπρεπε να θαυμάζουν τον Δημιουργό για την αγάπη Του προς τον κόσμο, επειδή «τον Υιό Του τον Μονογενή έδωσε, ώστε κάθε πιστεύων σε Αυτόν να μην χαθεί, αλλά να έχει ζωή αιώνια», αυτό δεν το έπραξαν· πώς θα μπορούσαν άλλωστε; Αντίθετα, φουσκωμένοι από αλαζονεία, σκότωσαν τον Δεσπότη, ανταποδίδοντάς Του κακά αντί για αγαθά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, και διαπράττοντας ανόσια κάθε είδος δυσσέβειας.

Διότι παλαιότερα οι άνθρωποι επί της γης διήγαν βίο όμοιο με των κτηνών και αποτελούσαν «μερίδες αλεπούδων», σύμφωνα με τη φωνή του Ψαλμωδού. Επειδή λάτρευσαν τα ακάθαρτα πνεύματα, αποδίδοντας σεβασμό κατά χώρες και πόλεις, και νομίζοντας ότι είναι θεός αυτό που φαινόταν στον καθένα. Επειδή όμως ο Κύριος και Θεός εμφανίστηκε σε εμάς, έκανε να αστράψει στις καρδιές όλων το φως της αληθινής θεογνωσίας, επανέφερε το πλανημένο, έδεσε το άρρωστο. Και όντας αγαθός ποιμένας, απομάκρυνε τα θηρία από την αυλή των προβάτων, αγίασε με το Πνεύμα, εξασφάλισε προστασία με τις αγγελικές δυνάμεις, και τοποθέτησε σε όλη τη γη αγίους μυσταγωγούς. (I f. 276 b.) Θα προσκαλέσει λοιπόν, λέει, τον ουρανό άνω, δηλαδή τους αγίους αγγέλους που βρίσκονται ψηλά και στους ουρανούς, και τη γη, δηλαδή εκείνους που έχουν επιλεγεί σε αυτήν και έχουν οριστεί για αποστολική διακονία, ώστε να διακρίνει τον λαό του. Διότι εκείνοι που ιερουργούσαν το θείο κήρυγμα, προσέφεραν στον Θεό όσους ήταν υπάκουοι, ενώ εκείνους που δεν ήταν τέτοιοι τους εγκατέλειπαν στον Σατανά, λέγοντας σχεδόν: Πορευθείτε στο φως της φωτιάς σας, και στη φλόγα που ανάψατε. Έτσι λοιπόν μιλούσαν και στους Ιουδαίους· επειδή όμως διαπίστωσαν ότι ήταν σκληροί και έρεπαν πολύ προς την ανυποταξία, έλεγαν ρητά: «Σε εσάς ήταν αναγκαίο πρώτα να κηρυχθεί ο λόγος του Θεού· επειδή όμως τον απορρίπτετε και κρίνετε τους εαυτούς σας ανάξιους της αιώνιας ζωής, ιδού, στρεφόμαστε προς τα έθνη.»

Εκείνος δε μπορεί να προσκολληθεί στον Κύριο, ο οποίος έχει φθάσει στον ίδιο τον σκοπό της μακαριότητας· ο οποίος και ακούει από τον Θεό: «Εσύ όμως στάσου εδώ μαζί μου». <Θα εισέλθουν στα κατώτατα της γης.> (A f. 322.) Κραυγάζει λοιπόν εναντίον των εχθρικών δυνάμεων για τη βία που υπέμεινε, ευχόμενος να παραδοθούν αυτές σε αιώνιες κολάσεις· ή και προφητεύει ότι θα στραφούν ενάντια στους εχθρούς αυτά που μηχανεύτηκαν εναντίον του, δηλαδή ο θάνατος και η κατάβαση στον άδη, και το ξίφος που ύψωσαν εναντίον του, και η κατασπάραξη από τα θηρία. <Θα παραδοθούν σε χέρια ρομφαίας, μερίδια αλεπούδων θα γίνουν.> (A f. 322, B f. 259, C f. 132, E f. 115 b, H f. 97.) Και η ρομφαία δηλώνει την εκεί τιμωρία· και χέρια αυτής, είτε τους πόνους που προκαλεί, είτε εκείνους που την υπηρετούν, που ονομάζονται σκεύη οργής· και εξαιτίας της πονηρίας τους οι πονηρές δυνάμεις ονομάζονται αλεπούδες· διότι μοιράζονται τις ψυχές των πιο αδύναμων οι νοητές αλεπούδες, αυτές που τρέφονται με νεκρά και δύσοσμα σώματα, δηλαδή τα πονηρά και εξαιρετικά δύστροπα πνεύματα.

Εκείνοι δε που παλαιότερα βρίσκονταν σε πλάνη και λάτρευσαν την κτίση αντί για τον Κτίστη, όντας σαν ορφανά σε αυτόν τον κόσμο, εντελώς αβοήθητοι, και έτοιμοι για κάθε πλεονεξία, και σαν χήρες που δεν έχουν τον νυμφίο Λόγο, διαρπαγμένοι από τον Σατανά και έχοντας γίνει μερίδες αλεπούδων, επειδή πίστεψαν στον Χριστό, απέκτησαν ως πλούτο πατέρα τον Θεό για κηδεμόνα, και νυμφίο τον Χριστό που εμφυτεύει μέσα τους τους θείους σπόρους, καθώς ενώθηκαν μαζί Του μέσω της πίστεως. <Ο Θεός βρίσκεται στον άγιο τόπο του.> (E f. 125 b) Άγιος τόπος του Θεού είναι εκείνοι που τον αγαπούν, ή και η ψυχή κάθε αγίου. <Ο Θεός εγκαθιστά τους μονοτρόπους σε οίκο.> (A f. 337 b) Τους χαρίζει, λέει, βέβαιη και ασφαλή τη διαμονή σε όλα τα αγαθά.

Γι' αυτό λοιπόν, καθώς η αγία μας πανήγυρη προλάμπει και μας καλεί σε καθαρή και νόμιμη αγνεία· σε όσους βέβαια είναι ακόμη προσκολλημένοι στην κακία, είναι αναγκαίο να πούμε: «Καθαρίστε τα χέρια σας, αμαρτωλοί, και εξαγνίστε τις καρδιές σας, δίψυχοι». Σε εκείνους όμως που απέφυγαν το βέβηλο αίσχος της αμαρτίας και ασκούν τη σεμνή αγάπη του πολιτεύματος, ας φέρει το χαρμόσυνο μήνυμα ο προφήτης, λέγοντας: «Φωτίζου, φωτίζου, Ιερουσαλήμ· διότι ήλθε το φως σου και η δόξα του Κυρίου ανέτειλε πάνω σου». Διότι, επειδή όλοι οι άνθρωποι που κατοικούν κάτω από τον ήλιο, έχοντας γίνει «μερίδες αλεπούδων», σύμφωνα με το γεγραμμένο, διαμοιράζονταν σε πολυειδή και πολύτροπη κακία, και νικημένοι από το σκοτάδι της άγνοιας, έπεφταν σε βαθιά αμαρτία σαν σε λάκκο· αναγκαίως ο Ψαλμωδός, καλώντας τον Θεό Λόγο από τον ουρανό προς εμάς, έλεγε: «Εσύ που ποιμαίνεις τον Ισραήλ, πρόσεξε· εσύ που οδηγείς σαν πρόβατο τον Ιωσήφ· εσύ που κάθεσαι πάνω στα Χερουβίμ, εμφανίσου ενώπιον του Εφραίμ και του Βενιαμίν και του Μανασσή· εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις». Όταν δε αισθανόταν ότι Εκείνος θα έλθει στον κατάλληλο καιρό σε εμάς που βρισκόμασταν πεσμένοι, φώναζε πάλι: «Γιατί, Κύριε, στέκεσαι μακριά; Παραβλέπεις στους καιρούς της ανάγκης, στις θλίψεις;». Διότι ο Σωτήρας, μην έχοντας αναλάβει ακόμη τη δική μας ομοίωση, βρισκόταν μακριά μας, ως προς τον λόγο της ενανθρώπησης.

Αν όμως τυχόν, ωθούμενος προς τα πίσω από τις σαρκικές ορμές σαν από κάποιες αντίθετες πνοές ανέμων, υποχωρεί, τότε ακριβώς κάθε ασφάλεια μέσα μας θα εκμηδενιστεί, καθώς η αμαρτία ενδυναμώνεται μέσα μας από τη δική μας θέληση· και «θα γίνουμε μερίδες αλωπέκων», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, παραδίδοντας τη δική μας ευπρέπεια σε πανούργους και ακάθαρτους δαίμονες. Και σαν ένας αμπελώνας που στερείται τόσο τον φράχτη όσο και τη νήψη εκείνων που τον φυλάνε, έτσι θα εκτεθούμε ως ολόετοιμη τροφή σε εκείνους που μας κατασπαράζουν. Αλλά εάν στον καθένα είναι επιθυμητό να μη γευτεί τίποτα από όλα αυτά, ας αποδεχθεί πρόθυμα τη νηστεία, τη μητέρα κάθε σεμνότητας, ας καταπονεί το σώμα του και ας το υποδουλώνει, και μέσω της προθυμίας του να κοπιάζει, «ας περιφράξει το κτήμα του με αγκάθια», όπως ακριβώς είπε κάποιος από τους σοφούς μας.

Και «το πρόσωπο» της γης, αναφέρει, δηλαδή την επιφάνειά της, «θα αποκαλύψει», ώστε εκείνοι που είναι σκεπασμένοι μέσα σε αυτήν να βγουν στο φως, υποδηλώνοντας έτσι ο λόγος τον τρόπο της ανάστασης των νεκρών. «Και θα διασπείρει όσους κατοικούν σε αυτήν», ή, σύμφωνα με τον Ακύλα και τον Θεοδοτίωνα, «θα διασκορπίσει», τον καθένα σε διαφορετικό μέρος, σε αναλογία με τις πράξεις του καθενός. Διότι «υπάρχουν πολλές μονές κοντά στον Πατέρα», και ο κόσμος του Θεού είναι μεγάλος και ευρύς, ώστε να δύναται να υποδεχθεί όλες τις ψυχές που έζησαν από αιώνων επί της γης, με τους μεν ασεβείς να λαμβάνουν ως κλήρο τον Άδη και τα υπόγεια οικητήρια, σκοτεινά και αόρατα βάθη, σύμφωνα με το: «θα εισέλθουν στα κατώτατα της γης· θα παραδοθούν στη δύναμη της ρομφαίας, θα γίνουν μερίδια για τις αλεπούδες», τους δε ευσεβείς να «αρπάζονται μέσα σε νεφέλες για να προϋπαντήσουν τον Κύριο στον αέρα και έτσι να βρίσκονται πάντοτε μαζί με τον Κύριο». Και όταν «αποκαλυφθούν» τα σώματα που έχουν κρυφτεί μέσα στη γη, αυτοί που πρόκειται να κριθούν «θα παρασταθούν όλοι» εξίσου «ενώπιον του βήματος» του μεγάλου Κριτή, ώστε να μη διαφέρουν σε τίποτα εκείνοι που κατά τον θνητό βίο θεωρήθηκε κάποτε ότι κατείχαν κάτι περισσότερο, είτε σε αξίωμα είτε σε καταγωγή είτε σε πλούτο, από τους κατώτερούς τους· διότι τότε «όλοι» εξίσου «θα παρασταθούν στο βήμα του Χριστού». Με όμοιο τρόπο ο «ιερέας», και παρόμοια με τον «ιερέα» ο «λαός», και όλοι οι όμοιοι· «επειδή δεν υπάρχει προσωποληψία εκ μέρους του Θεού».

Μετά δε την απαλλαγή από τα επίγεια, οι μεν θεοφιλείς θα έχουν ως κατοικία τον ουρανό, αφού υψωθούν στα ανώτερα και αρπαγούν μέσα σε νεφέλες σε συνάντηση του Κυρίου, και έτσι θα βρίσκονται πάντοτε μαζί με τον Κύριο. Οι δε ασεβείς και οι αμαρτωλοί θα κατέβουν στα κατώτατα της γης. Έχοντάς τα αυτά υπόψη του, ο Απόστολος έλεγε: «Εκείνος που κατέβηκε στα κατώτερα της γης, αυτός είναι που ανέβηκε υπεράνω όλων των ουρανών, για να γεμίσει τα πάντα». Διότι και μέχρι τα κατώτατα της γης κατέβηκε ο Σωτήρας και Κύριός μας, για να γεμίσει τα πάντα με τη σωτήρια δύναμή Του. Αυτό φανερώνει και στον Ιώβ ο Κύριος όταν του ομιλεί, λέγοντας: «Ήλθες στη γη της θάλασσας, και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου. Σου ανοίγονται με φόβο οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, έφριξαν». Όμως, Αυτός μεν κατέβηκε μέχρις εκεί κάτω, για να αξιώσει ελευθερίας τις ψυχές των αγίων που από παλιά κρατούνταν εκεί· οι δε ασεβείς, αφού κατέλθουν στα κατώτατα της γης, θα παραδοθούν στην εξουσία της ρομφαίας.

Διότι υπάρχει εκεί κάποια ρομφαία θανάτου, την οποία μνημονεύοντας ο Σωτήρας στον κα΄ ψαλμό έλεγε: «Λύτρωσε την ψυχή μου από τη ρομφαία, και από το χέρι του σκύλου τη μονογενή μου· σώσε με από το στόμα του λέοντος, και από τα κέρατα των μονοκέρων την ταπείνωσή μου.» Όλα αυτά, βεβαίως, λέγονταν για τις αντικείμενες δυνάμεις. Και όχι μόνο θα παραδοθούν στα χέρια της ρομφαίας οι προαναφερθέντες, αλλά και θα διασπαστούν, συρόμενοι εδώ και εκεί από κάποια φοβερά και πανούργα πνεύματα, τα οποία ο παρών λόγος τα ονομάζει αλεπούδες, επειδή έχουν καταδυθεί και φωλιάζουν στους κατώτατους μυχούς.

Γι' αυτό λέγεται: «Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί εν τω Θεώ». Διότι, ως γενναίος αθλητής του Θεού, έχοντας διεξαγάγει μεγάλους αγώνες και έχοντας καταξιωθεί με βραβεία και θεία στεφάνια, θα απολαύσει την ευφροσύνη κοντά στον ίδιο τον αγωνοθέτη. Όπως ακριβώς οι εχθροί του δεν είχαν αίσιο τέλος, κατεβαίνοντας στα κατώτατα μέρη της γης και παραδιδόμενοι στα χέρια της ρομφαίας, γινόμενοι μερίδες των αλεπούδων· πράγματα τα οποία εκπληρώνονταν κατά λέξη στην ιστορία, όταν ο Σαούλ, αποφεύγοντας τους εχθρούς, κρυβόταν, και ζητώντας βοήθεια από τον Θεό δεν την έβρισκε, αλλά ούτε και αξιωνόταν κάποιας θείας απόκρισης, με αποτέλεσμα να καταφύγει στην εγγαστρίμυθο και να ερευνήσει τα απαγορευμένα από τον Θεό. Τότε λοιπόν αληθινά έγιναν μερίδες των αλεπούδων, τόσο ο ίδιος όσο και αυτοί που ήταν μαζί του. Γι' αυτό, αφού εγκαταλείφθηκαν από τον Θεό, παραδόθηκαν στη ρομφαία των εχθρών πέφτοντας στον πόλεμο. Όπως λοιπόν αυτά, αν και δεν είχαν ακόμη συμβεί, ειπώθηκαν κατά πρόγνωση ότι επρόκειτο να συμβούν σε εκείνους που καταδίωκαν τον Δαβίδ, έτσι και για τον ίδιο το Άγιο Πνεύμα προανήγγελλε την αίσια έκβαση λέγοντας: «Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί εν τω Θεώ». Διότι, επειδή στήριξε την ελπίδα του στον Θεό, και ένωσε την ψυχή του με Αυτόν, ώστε να πει: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω Σου», θα επιτύχει την ανώτατη ευφροσύνη κοντά στον Θεό. Και καθένας που ορκίζεται σε Αυτόν, ως τηρώντας τον όρκο του, θα επαινεθεί· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Θα καυχηθεί εκείνος που ορκίζεται σε Αυτόν».

«και χείλη». Διότι όταν τα χείλη ανοίγουν με χαρά, δοξάζεται το στόμα του ανθρώπου, το οποίο δέχεται τα μυστήρια του Χριστού. «εάν σε θυμόμουν». Στρωμνή είναι ο τάφος του Χριστού· διότι η ανάσταση έγινε τον όρθρο. Εκείνος που τα θυμάται (τα μελετά) πάντοτε αυτά, έχει αληθινά ελπίδα. «ότι έγινες». Διότι έτσι βοηθούνται οι πιστοί. «και στη σκέπη». Διότι στο κυριακό πρόσωπο οι πιστοί έχουν την αγαλλίαση· διότι πτέρυγες του Χριστού (του Θεού) είναι η δεσποτική σάρκα. «προσκολλήθηκε η ψυχή». Οι ψυχές των αγίων που ακολουθούν τον Χριστό. «εμένα αντιλήφθηκε». Η δεξιά του Χριστού, η οποία έπιασε τον χαμένο (ένδοξο) άνθρωπο. «αυτοί δε εις μάτην». Οι δαίμονες μάταια αναζήτησαν την ψυχή του Αδάμ <αφού την πήραν μάταια, ο Χριστός την έβγαλε πάλι>. «θα εισέλθουν». Οι δαίμονες, που έθλιψαν τον άνθρωπο, στο κατώτατο βάθος της αβύσσου. «θα παραδοθούν». Δηλαδή στα χέρια της γέεννας <η ρομφαία του πυρός ερμηνεύεται ως γέεννα>. «μερίδια». Σε ευτελές και ακάθαρτο ζώο παρομοιάστηκαν οι δαίμονες που φρυάττουν με τέτοια πράγματα. «ο δε βασιλιάς». Ο Υιός στον Πατέρα <ευφράνθηκε>. «θα επαινεθεί». Έπαινο θα έχει από τον Θεό καθένας που θυμάται τον Θεό (τον Χριστό) και σεμνύνεται για αυτόν <Έχοντας έπαινο από τον Θεό και σεμνυνόμενος για αυτόν κάθε άνθρωπος>. «ότι φράχθηκε». Των βλάσφημων, των επίορκων, των γοητών· διότι φράχθηκαν με την ανάσταση (παρουσία) του Χριστού.

Και επέστρεψε όλος ο λαός με βιασύνη. Και είπε ο Δανιήλ: Χωρίστε τους τον έναν από τον άλλον. Και ρώτησε τον έναν, λέγοντας: Εσύ που έχεις γεράσει μέσα σε πονηρές ημέρες, τώρα έφτασαν οι αμαρτίες σου τις οποίες διέπραττες. Πες μου, λοιπόν, κάτω από ποιο δέντρο τους είδες να συνευρίσκονται μεταξύ τους; Εκείνος δε είπε: Κάτω από έναν σχίνο. Και είπε ο Δανιήλ: Ορθότατα είπες ψέματα εναντίον του ίδιου σου του κεφαλιού· διότι ο άγγελος του Θεού, κρατώντας τη μάχαιρα, πρόκειται να σε σχίσει στη μέση. Και αφού απομάκρυνε αυτόν, καλεί τον άλλον και λέει: Σπέρμα του Χαναάν, και όχι του Ιούδα, η ομορφιά σε εξαπάτησε, και η επιθυμία των οφθαλμών διέστρεψε την καρδιά σου. Πες μου, λοιπόν, κάτω από ποιο δέντρο τους είδες να συνευρίσκονται; Εκείνος δε απάντησε: Κάτω από έναν πρίνο. Ο δε Δανιήλ του είπε: Ορθότατα είπες ψέματα και εσύ εναντίον του ίδιου σου του κεφαλιού· διότι ο άγγελος του Θεού, κρατώντας τη ρομφαία, πρόκειται να σε πριονίσει στη μέση. Και αναφώνησε όλος ο λαός με φωνή μεγάλη, λέγοντας: Ευλογητός ο Κύριος που σώζει όλους όσοι ελπίζουν σε Αυτόν. Και σώθηκε εκείνη την ημέρα δίκαιο αίμα. Και εκπληρώθηκε αυτό που ειπώθηκε από τον Δαβίδ εκ προσώπου της Σωσάννας: Εμένα όμως με αντελήφθη η δεξιά σου· αυτοί δε μάταια ζήτησαν την ψυχή μου, οι παράνομοι πρεσβύτεροι· θα εισέλθουν στα κατώτατα της γης· θα παραδοθούν σε χέρι ρομφαίας· διότι ο άγγελος του Θεού, κρατώντας τη ρομφαία, πρόκειται να τους κατασπαράξει· μερίδες των αλωπέκων θα γίνουν.

Ψαλμός ΞΒ'. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν βρισκόταν στην έρημο της Ιουδαίας. «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω», δηλαδή, σπεύδω, προσφεύγω, υμνώ και δοξάζω· «σε δίψησε η ψυχή μου». Φλογερό είναι το πάθος της δίψας· γι' αυτό δεν είπε ότι σε αγάπησε η ψυχή μου, αλλά ότι δίψησε, υποδηλώνοντας το απόλυτα αγνό γνώρισμα της αγάπης. Και τα υπόλοιπα του ψαλμού είναι κατάλληλα και ταιριαστά σε όλους μας. Γι' αυτόν τον λόγο, περισσότερο από κάθε άλλη Γραφή, οι Πατέρες μάς παρέδωσαν να αποστηθίζουμε το Ψαλτήριον ως θεόσταλτο πλούτο και κοινή πνευματική τρυφή. Διότι μέσω αυτού υμνούμε τον Θεό, ανατρέπουμε τους δαίμονες, ικετεύουμε για τη σωτηρία μας, κηρύττουμε την πρώτη και τη δεύτερη έλευση του Χριστού. Και γενικά, οι συνετοί που το ερευνούν, το θεωρούν ως δέντρο πάμφορο, λιβάδι θαλερό και πολυαγαπημένο. Το δε «Εις μάτην αναζήτησαν την ψυχή μου», πρέπει να εκληφθεί ότι αναφέρεται στον Χριστό και τους Ιουδαίους. Ποια είναι όμως η ανταμοιβή τους; «Θα εισέλθουν», λέει, «στα κατώτατα της γης. Θα παραδοθούν σε χέρια ρομφαίας και θα γίνουν μερίδες αλεπούδων», δηλαδή θα παραδοθούν στην αιχμαλωσία και τη φθορά και θα γίνουν βορά ερπετών. «Ο δε βασιλιάς» Χριστός «θα ευφρανθεί στον Θεό» και Πατέρα και «θα επαινεθεί καθένας που εμπιστεύεται σε αυτόν, διότι φράχτηκε το στόμα» των Ιουδαίων «που λαλούν» εναντίον του «άδικα», υβρίζοντάς τον ως πλάνο και παραβάτη του νόμου.