Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 62:12

Για το ότι, εξάλλου, ορκίζονταν στα είδωλα, άκουσε τον προφήτη Αμώς να λέει για τους Ισραηλίτες: «Αυτοί που ορκίζονται στον εξιλασμό της Σαμάρειας και λένε: Ζει ο θεός σου, Δαν, και ζει ο θεός σου, Βηρσαβεέ· και θα πέσουν και δεν θα ανορθωθούν ποτέ». Και άλλος λέει: «Και ορκίζονταν σε ανύπαρκτους θεούς». Για να μη μολύνει, λοιπόν, καθόλου ο ρύπος της αναφοράς των ονομάτων των ψευδών θεών τόσο τη γλώσσα όσο και τη διάνοιά τους, επέτρεψαν να ορκίζονται καλύτερα στον Θεό και τους επαίνεσαν για αυτό. «Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί με τον Θεό, θα επαινεθεί καθένας που ορκίζεται σε αυτόν».

Πρέπει δε να εξεταστεί πάλι τι είναι αυτά που έχει ο Πατέρας. Διότι, εάν μεν εννοεί την κτίση, τότε δεν είχε τίποτε πριν από την κτίση, και φαίνεται να προσλαμβάνει κάτι από την κτίση. Αλλά μη γένοιτο να σκεφτόμαστε κάτι τέτοιο! Διότι, όπως ακριβώς υπάρχει ο ίδιος πριν από την κτίση, έτσι και πριν από την κτίση κατέχει όσα κατέχει, τα οποία πιστεύουμε ότι ανήκουν και στον Υιό. Επειδή, εάν ο Υιός βρίσκεται μέσα στον Πατέρα, άρα τα πάντα, όσα έχει ο Πατέρας, ανήκουν στον Υιό. Αυτό δε το ρητό ανατρέπει την πονηρία των κακοδόξων που ισχυρίζονται: «Εάν τα πάντα έχουν παραδοθεί στον Υιό, άρα ο Πατέρας έχει παύσει να έχει την εξουσία αυτών που παραδόθηκαν, επειδή κατέστησε αντί για τον εαυτό του τον Υιό· διότι και ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά όλη την κρίση την έχει δώσει στον Υιό». Αλλά ας φραχτούν τα στόματα εκείνων που λαλούν τα άδικα· διότι δεν σημαίνει πως, επειδή έδωσε όλη την κρίση στον Υιό, ο ίδιος αποστερήθηκε τη δεσποτεία· ούτε επειδή έχει ειπωθεί ότι τα πάντα έχουν παραδοθεί στον Υιό από τον Πατέρα, παύει ο ίδιος να είναι κυρίαρχος επί των πάντων. Αυτοί σαφώς χωρίζουν τον Μονογενή από τον Θεό, τον αχώριστο κατά τη φύση, έστω και αν αυτοί οι παράφρονες τον χωρίζουν με τα λόγια τους, μη κατανοώντας οι δυσσεβείς ότι ποτέ δεν θα μπορούσε να χωριστεί το φως από τον ήλιο, αλλά υπάρχει φυσικώς μέσα σε αυτόν. Διότι χρησιμοποιώντας μια φτωχή εικόνα από τα πρόχειρα και τα συνηθισμένα, πρέπει να παραστήσουμε το νόημα μέσω του λόγου, επειδή είναι παράτολμο να εμβαθύνει κανείς στην απερινόητη φύση.

Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί στον Θεό. Αφού παρουσίασε διεξοδικά την κατάληξη όσων ασέβησαν απέναντι στον Χριστό και έδειξε ότι μερίδιο και κλήρος τους θα γίνουν τα κατώτατα μέρη της γης, μεταφέρει τον λόγο στο άλλο τάγμα· αυτό δε ήταν το τάγμα όσων πίστεψαν στον Χριστό, οι οποίοι, έχοντας αξιωθεί τη βασιλεία των ουρανών, δικαιολογημένα ονομάζονται και βασιλιάδες, σύμφωνα με τα λόγια του Αποστόλου: «Και μακάρι βέβαια να είχατε βασιλεύσει».

Αυτός δε ήταν ο βασιλεύων λαός, ο οποίος ευφραίνεται τη νοητή ευφροσύνη, την οποία του έχει χαρίσει ο ίδιος ο Θεός. Εγώ, λέγει, που έλαβα από εσένα τη βασιλεία, χαίρομαι με τη δική σου βοήθεια, όχι με τον θάνατο εκείνων. Θα επαινεθεί καθένας που ορκίζεται σε Αυτόν. Έτσι, λέγει, καύχημά τους θα είναι ο Χριστός, αυτών δηλαδή που βασίλευσαν· ώστε δικαίως να επαινούνται θέτοντάς Τον ως όρκο τους. Διότι θα ορκιστούν στον αληθινό Θεό, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Ότι φράχτηκε το στόμα εκείνων που μιλούν άδικα». Και ποιοι είναι αυτοί παρά εκείνοι που τόλμησαν να πουν: «Εξαφάνισε από τη γη έναν τέτοιον· διότι δεν του πρέπει να ζει»; Αυτών λοιπόν φράχτηκε το στόμα, όταν ο Κύριος καταπάτησε τον θάνατο και αναστήθηκε τριήμερος. Και το στόμα των ίδιων των αντικείμενων δυνάμεων φράχτηκε, εφόσον αναιρέθηκε η αμαρτία διά της χάριτος, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί αλλού: «Και κάθε ανομία θα φράξει το στόμα της». Διότι ο Θεός είναι αυτός που δικαιώνει, και ποιος είναι αυτός που θα κατακρίνει;

Διότι η αλεπού, όντας πανούργο και ακάθαρτο θηρίο, λαμβάνεται ως εικόνα των ακάθαρτων πνευμάτων της πονηρίας, από τα οποία θα περιφέρονται εδώ και εκεί όσοι ρέπουν προς τη ραθυμία, αλλά σίγουρα όχι οι τηρητές του νόμου. Διότι ορθά έχει λεχθεί για τον δίκαιο: «Ο νόμος του Θεού βρίσκεται στην καρδιά του, και δεν θα κλονιστούν τα βήματά του.» Επειδή ο νόμος κατευθύνει προς ό,τι είναι αρεστό στον Θεό. <Θα επαινεθεί καθένας που ορκίζεται στο όνομά Του.> (A f. 322. E f. 115 b.) Έτσι, λέει, καύχημά τους θα είναι ο Χριστός, δηλαδή εκείνων που βασίλευσαν, ώστε και όταν ορκίζονται στο όνομά Του να επαινούνται δικαίως. Διότι θα ορκιστούν στον αληθινό Θεό, σύμφωνα με το γεγραμμένο.

Κάτι τέτοιο εξηγεί και τώρα ο μακάριος Δαβίδ λέγοντας: «Θα επαινεθεί καθένας που ορκίζεται σε αυτόν». Διότι, μαζί με τα άλλα, αποτελεί δείγμα της αγάπης προς αυτόν και τούτο: το να μνημονεύει κανείς μόνο αυτόν, εάν τυχόν υπάρξει ανάγκη για όρκο. Μήπως, λοιπόν, λέμε τούτο, ότι δηλαδή ο λόγος του προφήτη μάς προτρέπει σε όρκους; Αν και πώς δεν είναι καλύτερο να μην ορκιζόμαστε ποτέ; Διότι αυτό μας έχει προστάξει να κάνουμε και ο ίδιος ο Σωτήρας. Τι είναι, λοιπόν, αυτό που δηλώνεται μέσα από αυτά; Πώς είναι αξιέπαινος αυτός που ορκίζεται σε αυτόν; Ο λόγος αυτός κρύβει κάποια σοφή και αναγκαία οικονομία. Άκουσε λοιπόν: Όσοι κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ, αν και παιδαγωγούνταν από τον θείο νόμο και είχαν λάβει την εντολή να προσκυνούν έναν και μόνο Θεό, εξαιτίας της υπερβολικά μεγάλης ασεβείας τους τρέπονταν κατά καιρούς σε άτοπες ειδωλολατρίες, και προσκύνησαν τα έργα των ίδιων τους των χεριών, εγκαταλείποντας τον κατά φύση Θεό, και ορκίζονταν σε θεούς που δεν υπήρχαν. Άρα λοιπόν, εκείνη την εποχή πιστός και γνήσιος, και απαλλαγμένος από τα εγκλήματα της ειδωλολατρίας, ήταν όποιος δεν ορκιζόταν σε κάποιον άλλον θεό, αλλά όταν υπήρχε ανάγκη για όρκο ανέφερε το όνομα του κατά φύση αληθινού Θεού. Με βάση λοιπόν την τότε επικρατούσα συνήθεια, υποδηλώνει τον αληθινά πιστό και γνήσιο προσκυνητή λέγοντας: «Θα επαινεθεί καθένας που ορκίζεται στον Θεό».

Αυτές λοιπόν οι αλεπούδες, παίρνοντας ως εύρημα τις ψυχές των ασεβών που πέφτουν εκεί, τις διαρπάζουν, μοιράζοντάς τες μεταξύ τους. Και το Άγιο Πνεύμα προφητεύει ότι τέτοιο θα είναι το τέλος των ασεβών. Ως προς τον δίκαιο, όμως, ο οποίος έχει κατορθώσει τα όσα ελέχθησαν προηγουμένως, προσθέτει λέγοντας: «Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί για τον Θεό· θα επαινεθεί καθένας που ορκίζεται σε Αυτόν· διότι έφραξε το στόμα εκείνων που λαλούν άδικα». Πολύ παράδοξα εισάγεται εδώ το όνομα του βασιλιά· διότι ο Δαβίδ, τον καιρό που τα έλεγε αυτά, παρουσιάζεται να φεύγει κυνηγημένος από τον Σαούλ και να κατοικεί στην έρημο της Ιουδαίας, και όχι βέβαια να βασιλεύει ήδη κάπου· ο δε Σαούλ, κρατώντας την εξουσία του έθνους, βρισκόταν στην ηγεσία του βασιλείου. Ποιος λοιπόν βασιλιάς θα ευφρανθεί για τον Θεό; Αλλά θα πει κάποιος ότι εννοείται ο ίδιος ο Δαβίδ μέσω της πρόγνωσης του μέλλοντος· διότι επρόκειτο πολύ σύντομα, όταν θα πέθαινε ο Σαούλ, να βασιλεύσει ο ίδιος. Κάποιος άλλος πάλι λέει ότι και τότε ήταν ήδη βασιλιάς· επειδή είχε χριστεί βασιλιάς από τον Σαμουήλ, και ενώπιον του Θεού λογιζόταν ήδη ως βασιλιάς· εξάλλου, βασίλευε και στο πλήθος που βρισκόταν μαζί του, το οποίο μνημονεύει η ιστορία. Επειδή λοιπόν ο λόγος παρουσίασε το τέλος εκείνων που τον καταδίωκαν, δικαιολογημένα προφητεύεται και για τον ίδιο το τέλος των κόπων του, καθώς είχε επιδείξει μεγάλη προκοπή.

Γι' αυτό λέγεται: «Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί εν τω Θεώ». Διότι, ως γενναίος αθλητής του Θεού, έχοντας διεξαγάγει μεγάλους αγώνες και έχοντας καταξιωθεί με βραβεία και θεία στεφάνια, θα απολαύσει την ευφροσύνη κοντά στον ίδιο τον αγωνοθέτη. Όπως ακριβώς οι εχθροί του δεν είχαν αίσιο τέλος, κατεβαίνοντας στα κατώτατα μέρη της γης και παραδιδόμενοι στα χέρια της ρομφαίας, γινόμενοι μερίδες των αλεπούδων· πράγματα τα οποία εκπληρώνονταν κατά λέξη στην ιστορία, όταν ο Σαούλ, αποφεύγοντας τους εχθρούς, κρυβόταν, και ζητώντας βοήθεια από τον Θεό δεν την έβρισκε, αλλά ούτε και αξιωνόταν κάποιας θείας απόκρισης, με αποτέλεσμα να καταφύγει στην εγγαστρίμυθο και να ερευνήσει τα απαγορευμένα από τον Θεό. Τότε λοιπόν αληθινά έγιναν μερίδες των αλεπούδων, τόσο ο ίδιος όσο και αυτοί που ήταν μαζί του. Γι' αυτό, αφού εγκαταλείφθηκαν από τον Θεό, παραδόθηκαν στη ρομφαία των εχθρών πέφτοντας στον πόλεμο. Όπως λοιπόν αυτά, αν και δεν είχαν ακόμη συμβεί, ειπώθηκαν κατά πρόγνωση ότι επρόκειτο να συμβούν σε εκείνους που καταδίωκαν τον Δαβίδ, έτσι και για τον ίδιο το Άγιο Πνεύμα προανήγγελλε την αίσια έκβαση λέγοντας: «Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί εν τω Θεώ». Διότι, επειδή στήριξε την ελπίδα του στον Θεό, και ένωσε την ψυχή του με Αυτόν, ώστε να πει: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω Σου», θα επιτύχει την ανώτατη ευφροσύνη κοντά στον Θεό. Και καθένας που ορκίζεται σε Αυτόν, ως τηρώντας τον όρκο του, θα επαινεθεί· ή, σύμφωνα με τον Ακύλα, «Θα καυχηθεί εκείνος που ορκίζεται σε Αυτόν».

Διότι εκείνος που δεν αμφιβάλλει, αλλά και δίνει όρκο ότι ο βασιλιάς δεν πρόκειται ποτέ να εκπέσει από την υποσχεθείσα ελπίδα, θα επαινεθεί ως ευορκών. Και αυτά θα ισχύσουν για τον βασιλιά και για καθέναν που ορκίζεται στο όνομά του: «Διότι έφραξε το στόμα εκείνων που μιλούν άδικα.» Σύμφωνα με μία άλλη έννοια, καθώς ο δίκαιος τελειοποιείται μέσα από την προκοπή στην αρετή που του έχει χορηγηθεί, χαίρει και ευφραίνεται ο βασιλιάς, ο Μονογενής Υιός του Θεού, ευχαριστώντας τον Πατέρα Του, ο οποίος δώρισε τόσο μεγάλα χαρίσματα στην ανθρώπινη φύση. Όποιος δε γνωρίσει αυτόν τον βασιλιά, και κάνει όρκο του το όνομά Του, θα ήταν άξιος κάθε επαίνου, εφόσον θα έχει μάθει ότι με τη δική Του δύναμη και ο δίκαιος τελειοποιήθηκε, και κάθε στόμα που μιλά πολλά άδικα έφραξε. Διότι, έστω και αν σε κάποια στιγμή επιτράπηκε στο έπακρο στο στόμα των ασεβών να μιλά άδικα και να καταβλασφημεί τον δίκαιο, αλλά και τον ίδιο τον Θεό, με τον ισχυρισμό ότι δεν παρέχει καμία προστασία σε όσους διώκονται για χάρη Του· εντούτοις δεν θα τους επιτραπεί να λένε τέτοια πράγματα μέχρι τέλους. Αντιθέτως, θα φράξει το ασεβές στόμα τους, και η αλαζονεία τους εναντίον των θεοφιλών ανδρών θα παύσει, όταν τους καταλάβουν τα προαναγγελθέντα τέλη.

Ως ανομία δε θα νοήσεις τον διάβολο, και καθέναν που πράττει σύμφωνα με αυτήν, κατά το ρητό: «Εμφράχθηκε το στόμα εκείνων που λαλούν άδικα». Ποιος είναι σοφός και θα τα τηρήσει αυτά, και θα κατανοήσουν τα ελέη του Κυρίου;

Αφού εγκατέλειψε όλα τα απαγορευμένα είδη του όρκου και δεν χρησιμοποίησε ούτε τη βασιλεύουσα πόλη ούτε τον θρόνο του μεγάλου βασιλέως ως όρκο για τις νεάνιδες (διότι μέσα από αυτό διδασκόμαστε πόσο πρέπει να απέχουμε από το να αυθαδιάζουμε απέναντι στον Θεό με τους όρκους, επειδή δεν μας επιτρέπεται να συμπεριλαμβάνουμε στον όρκο ούτε τον θρόνο ούτε την πόλη), και αφού σεβάστηκε επιπλέον την τίμια κεφαλή, την οποία στη συνέχεια περιγράφει με τον λόγο της ως χρυσή, της οποίας οι τρίχες δεν είναι ούτε λευκές ούτε μαύρες (διότι πώς θα μπορούσε ο χρυσός είτε να μαυρίσει είτε να αποκτήσει λευκό χρώμα;)· οπωσδήποτε, διότι προτείνει στις παρθένους έναν τέτοιο όρκο, ο οποίος ούτε αντιστρατεύεται τον ευαγγελικό νόμο και γίνεται αφορμή επαίνου για όσους έχουν ορκιστεί, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη που λέει ότι «Θα επαινεθεί καθένας που ορκίζεται σε Αυτόν», ώστε το νόημα των λεγομένων να μην βρίσκεται έξω από το ναι και το όχι, με τα οποία ο ευαγγελικός νόμος θέλει να διασφαλίζεται η αλήθεια, λέγοντας: «Ας είναι δε ο λόγος σας το ναι ναι, και το όχι όχι».

Διότι αυτός είναι ο όρκος που επιβεβαιώνει την αλήθεια, για τον οποίο καθένας που ορκίζεται σε αυτόν επαινείται, όπως λέει ο προφήτης. Πράγματι, εκείνος που έχει κατορθώσει μέσα του την ασφάλεια σε αυτά τα δύο, αφενός στον λόγο της πίστεως, όταν ατενίζει απλανώς προς την αλήθεια, και αφετέρου στον τρόπο της ζωής, όταν διατηρείται καθαρός από κάθε μόλυσμα της πονηρίας, αυτός ορκίζεται στον Κύριο να μην ανέβει στο στρωμένο κρεβάτι του, να μη δώσει ύπνο στα μάτια του ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά του, μέχρις ότου βρει μέσα του τόπο για τον Κύριο, γενόμενος ο ίδιος σκήνωμα Εκείνου που κατοικεί εντός του.

Κατανοήσατε πόσο μέρος του Τόμου διέγραψε εντελώς; Και όχι μόνο το διέγραψε, αλλά προέβαλε και τα εντελώς αντίθετα από αυτά που είχε διαγράψει. Διότι το συμπέρασμα που εξάγεται από το ότι η άκτιστη χάρη του Πνεύματος δεν είναι ουσία αλλά ενέργεια του Πνεύματος, και το οποίο προσάπτεται δήθεν ως κατηγορία από τον Βαρλαάμ στον Παλαμά και στους άλλους μοναχούς, δηλαδή τη διθεΐα, αφού τρόπον τινά το αφαίρεσε από τη μέση, παρέλειψε να το αναφέρει, ώστε να μην αποκαλυφθεί εξ αυτού ότι και ο ίδιος είναι ένας άλλος Βαρλαάμ. Επειδή και αυτός, εξάγοντας τα ίδια συμπεράσματα από τις ίδιες προκείμενες, δεν παύει να τα προβάλλει εναντίον τους, όπως όλοι γνωρίζουν, αλλά αποσιώπησε και τις έγγραφες αναφορές του Βαρλαάμ σχετικά με αυτή τη δήθεν κατηγορία, οι οποίες αναγνώστηκαν ενώπιον όλων. Καθώς και το πώς ο Παλαμάς απολογήθηκε προφορικά, και μάλιστα απολογήθηκε με τα κατάλληλα επιχειρήματα, με τα οποία «έκλεισε τότε το στόμα» του Βαρλαάμ, που «λαλούσε άδικα».

«και χείλη». Διότι όταν τα χείλη ανοίγουν με χαρά, δοξάζεται το στόμα του ανθρώπου, το οποίο δέχεται τα μυστήρια του Χριστού. «εάν σε θυμόμουν». Στρωμνή είναι ο τάφος του Χριστού· διότι η ανάσταση έγινε τον όρθρο. Εκείνος που τα θυμάται (τα μελετά) πάντοτε αυτά, έχει αληθινά ελπίδα. «ότι έγινες». Διότι έτσι βοηθούνται οι πιστοί. «και στη σκέπη». Διότι στο κυριακό πρόσωπο οι πιστοί έχουν την αγαλλίαση· διότι πτέρυγες του Χριστού (του Θεού) είναι η δεσποτική σάρκα. «προσκολλήθηκε η ψυχή». Οι ψυχές των αγίων που ακολουθούν τον Χριστό. «εμένα αντιλήφθηκε». Η δεξιά του Χριστού, η οποία έπιασε τον χαμένο (ένδοξο) άνθρωπο. «αυτοί δε εις μάτην». Οι δαίμονες μάταια αναζήτησαν την ψυχή του Αδάμ <αφού την πήραν μάταια, ο Χριστός την έβγαλε πάλι>. «θα εισέλθουν». Οι δαίμονες, που έθλιψαν τον άνθρωπο, στο κατώτατο βάθος της αβύσσου. «θα παραδοθούν». Δηλαδή στα χέρια της γέεννας <η ρομφαία του πυρός ερμηνεύεται ως γέεννα>. «μερίδια». Σε ευτελές και ακάθαρτο ζώο παρομοιάστηκαν οι δαίμονες που φρυάττουν με τέτοια πράγματα. «ο δε βασιλιάς». Ο Υιός στον Πατέρα <ευφράνθηκε>. «θα επαινεθεί». Έπαινο θα έχει από τον Θεό καθένας που θυμάται τον Θεό (τον Χριστό) και σεμνύνεται για αυτόν <Έχοντας έπαινο από τον Θεό και σεμνυνόμενος για αυτόν κάθε άνθρωπος>. «ότι φράχθηκε». Των βλάσφημων, των επίορκων, των γοητών· διότι φράχθηκαν με την ανάσταση (παρουσία) του Χριστού.

Ο δε βασιλιάς θα ευφρανθεί στον Θεό· ο σύζυγος της Σωσάννας. Θα επαινεθεί καθένας που ορκίζεται σε αυτόν, δηλαδή εκείνος που πιστεύει σε αυτόν, διότι έκλεισε το στόμα όσων μιλούσαν άδικα· τα άδικα στόματα των παράνομων πρεσβυτέρων. Τότε το πένθος των γονέων της μεταστράφηκε σε χαρά· ο σύζυγός της αγαλλιούσε δοξάζοντας τον Θεό· οι συγγενείς χαίρονταν· οι γείτονες ευθυμούσαν· όλος ο οίκος της ευφραινόταν, και, γενικά, ήταν μια πάνδημη εορτή του Θεού, των αγγέλων και των ανθρώπων. Είδες σε γυναικείο σώμα ανδρεία ψυχή; Είδες σωφροσύνη γυναίκας, της οποίας η μνήμη παραμένει αθάνατη μαζί με τη νίκη της; Αυτή δοξάστηκε από τους ανθρώπους, μεγαλύνθηκε από τους αγγέλους, στεφανώθηκε από τον Θεό. Αυτήν να μιμηθείτε, γυναίκες, για να αξιωθείτε και εσείς της ίδιας τιμής από τον Θεό, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

γʹ. Μου έρχεται να δακρύσω, όταν ακούω κάποιους από την Εκκλησία μας να λένε ότι αυτά δεν αναφέρονται στις θείες Γραφές· και αυτό όχι μόνο από λαϊκούς, αλλά και από εκείνους που θεωρούνται ποιμένες, και οι οποίοι κατέχουν μεν τις θέσεις των αποστόλων και των προφητών, όχι όμως και το ήθος τους. Σε αυτούς ταιριάζει να πούμε: Αλίμονο σε εσάς, τυφλοί οδηγοί, αμαθείς και αστήρικτοι· εσείς που φροντίζετε για τον καλλωπισμό των ενδυμάτων και όχι των βιβλίων· εσείς που εγκαταλείψατε τον λόγο του Θεού και υπηρετείτε την κοιλιά σας. Των οποίων Θεός είναι η κοιλιά, και η δόξα τους βρίσκεται στην ντροπή τους· εσείς που καταχράστε το γάλα, το μαλλί και το κρέας του ποιμνίου, αλλά δεν φροντίζετε καθόλου για τα πρόβατα. Πώς λοιπόν θα ξεφύγετε, έχοντας αμελήσει μια τόσο μεγάλη σωτηρία; Εγώ, παρακινούμενος από τον λόγο, θα παραθέσω δημοσίως περισσότερες μαρτυρίες, αποδεικνύοντας μέσα από τις άγιες Γραφές, τα Ευαγγέλια, τους προφήτες και τους αποστόλους, με τη χάρη του Χριστού, πώς φράσσεται το στόμα όσων μιλούν άδικα και πώς φωτίζεται η καρδιά όσων ποθούν τον λόγο. Και από πού να αρχίσουμε, παρά από Εκείνον που είπε: Εγώ είμαι η αρχή και το τέλος; Ας προσηλώσει λοιπόν ο καθένας τον νου του, αποθέτοντας κάθε βιοτική μέριμνα. Είπε ο Κύριος: Προσέχετε να μην πλανηθείτε.

Αλλά βλέπω μεγάλη τη διαφορά μεταξύ των τότε ποιμένων και των σημερινών. Εκείνοι ήταν πολεμιστές, τούτοι είναι φυγάδες· εκείνοι ήταν κοσμήτορες βιβλίων και δογμάτων, τούτοι ενδυμάτων και ειδών πολυτελείας. Τούτοι, ως μισθωτοί, εγκαταλείπουν τα πρόβατα και φεύγουν· εκείνοι έθεσαν την ψυχή τους υπέρ των προβάτων, μιμούμενοι τον καλό ποιμένα. Ω, μακάριοι εκείνοι οι άνδρες, των οποίων τα ονόματα βρίσκονται στο βιβλίο της ζωής· αυτούς που έφριξαν οι δαίμονες και τους τρόμαξαν οι αιρετικοί, και έφραξε το στόμα εκείνων που μιλούσαν με αδικία. Θα αναφωνήσω, λοιπόν, και εγώ κάτι παρόμοιο με τον Δαβίδ, ο οποίος οδυρόμενος έλεγε: «Πού είναι τα παλαιά σου ελέη, Κύριε;» Ας πω και εγώ με δάκρυα: Πού είναι εκείνη η μακάρια χορεία των επισκόπων και των διδασκάλων, οι οποίοι έλαμψαν ως φωστήρες στον κόσμο, προβάλλοντας τον λόγο της ζωής; Και τι εμποδίζει να τους φέρουμε στο προσκήνιο, έστω και λίγους από τους πολλούς; Διότι και μόνο η μνημόνευσή τους αποτελεί αγιασμό της ψυχής.

Και με λίγα λόγια, εκείνος που επέλεξε να ζει κατά Θεόν και δεν νεκρώνεται εντελώς ως προς τον παρόντα βίο, είναι ψεύτης και επίορκος, διότι ορκίστηκε μεν στον Θεό, δηλαδή υποσχέθηκε να διανύσει τον άμεμπτο δρόμο των θείων αγώνων, αλλά δεν τον εκπλήρωσε, και γι' αυτό δεν επαινείται καθόλου. Διότι θα επαινεθεί, λέει, καθένας που ορκίζεται σε Αυτόν, δηλαδή καθένας που υποσχέθηκε στον Θεό τον ένθεο βίο και μέσω της αλήθειας των έργων της δικαιοσύνης εκπληρώνει τους όρκους της καλής του υπόσχεσης. Εάν δε, σε κάθε περίπτωση, δέχεται έπαινο αυτός που εκπληρώνει τις δικές του υποσχέσεις, ως κάποιος που ορκίζεται στον Θεό και αληθεύει, είναι φανερό ότι θα υποστεί ψόγο και ατιμία εκείνος που αποβαίνει παραβάτης των δικών του συνθηκών, ως κάποιος που ορκίστηκε στον Θεό και αποδείχθηκε ψεύτης.

Ψαλμός ΞΒ'. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν βρισκόταν στην έρημο της Ιουδαίας. «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω», δηλαδή, σπεύδω, προσφεύγω, υμνώ και δοξάζω· «σε δίψησε η ψυχή μου». Φλογερό είναι το πάθος της δίψας· γι' αυτό δεν είπε ότι σε αγάπησε η ψυχή μου, αλλά ότι δίψησε, υποδηλώνοντας το απόλυτα αγνό γνώρισμα της αγάπης. Και τα υπόλοιπα του ψαλμού είναι κατάλληλα και ταιριαστά σε όλους μας. Γι' αυτόν τον λόγο, περισσότερο από κάθε άλλη Γραφή, οι Πατέρες μάς παρέδωσαν να αποστηθίζουμε το Ψαλτήριον ως θεόσταλτο πλούτο και κοινή πνευματική τρυφή. Διότι μέσω αυτού υμνούμε τον Θεό, ανατρέπουμε τους δαίμονες, ικετεύουμε για τη σωτηρία μας, κηρύττουμε την πρώτη και τη δεύτερη έλευση του Χριστού. Και γενικά, οι συνετοί που το ερευνούν, το θεωρούν ως δέντρο πάμφορο, λιβάδι θαλερό και πολυαγαπημένο. Το δε «Εις μάτην αναζήτησαν την ψυχή μου», πρέπει να εκληφθεί ότι αναφέρεται στον Χριστό και τους Ιουδαίους. Ποια είναι όμως η ανταμοιβή τους; «Θα εισέλθουν», λέει, «στα κατώτατα της γης. Θα παραδοθούν σε χέρια ρομφαίας και θα γίνουν μερίδες αλεπούδων», δηλαδή θα παραδοθούν στην αιχμαλωσία και τη φθορά και θα γίνουν βορά ερπετών. «Ο δε βασιλιάς» Χριστός «θα ευφρανθεί στον Θεό» και Πατέρα και «θα επαινεθεί καθένας που εμπιστεύεται σε αυτόν, διότι φράχτηκε το στόμα» των Ιουδαίων «που λαλούν» εναντίον του «άδικα», υβρίζοντάς τον ως πλάνο και παραβάτη του νόμου.

Στο τέκνο Ναυκράτιο. Η μεν ιερή γραφή λέει: «φωνή ακούστηκε στη Ραμά, θρήνος και οδυρμός πολύς, η Ραχήλ να κλαίει τα τέκνα της, και δεν ήθελε να παρηγορηθεί»· εγώ όμως ο ταλαίπωρος, προσαρμόζοντας αυτή τη φωνή, ευλόγως θα έλεγα: χαρμόσυνα νέα ακούσαμε από την τιμιότητά σου, για τα οποία πρέπει να σκιρτά όχι αυτή ή εκείνη η πόλη, αλλά, για να το πω έτσι, σχεδόν ολόκληρη η υφήλιος, διότι ο Κύριος καθαίρεσε όχι τον Σηών, τον βασιλιά των Αμορραίων, ούτε τον Ωγ, τον βασιλιά της Βασάν, μικρούς βασιλείς που καταπίεζαν ένα μικρό μέρος της οικουμένης, αλλά τον νεοφανή και μεγάλο δράκοντα που λυμαινόταν μεγάλο μέρος της οικουμένης, το σκολιό φίδι που σφύριζε βλάσφημα, το βδέλυγμα της ερημώσεως, το σκεύος της οργής, τον υιό του Ταβεήλ, για να μην πω του Καβαλλίνου, τον απόγονο του Αχαάβ, το ομοίωμα του Ιουλιανού, το πλήρωμα του πονηρού, τον υβριστή του Χριστού, τον εχθρό της Θεοτόκου, τον αντίπαλο όλων των αγίων. Διότι, αφού καταδίωξε και εξαφάνισε τις σεπτές τους μορφές (εικόνες), είναι φανερό ότι υπήρξε ολοκληρωτικά εχθρός και διώκτης τους. Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγαλλιάται η γη, ας ραντίσουν τα όρη γλυκασμό και οι λόφοι δικαιοσύνη. Έπεσε ο εχθρός, συνετρίβη αυτός που μας κατέκοπτε. Φράχτηκε το στόμα που μιλούσε άδικα, ανακόπηκε το χέρι του Αβεσσαλώμ, χάθηκε ο σκληρόκαρδος Φαραώ. Και δεν έχω ακόμη ούτε τον καιρό ούτε τον τόπο για να περιγράψω όσα αξίζει να ακουστούν για τον πάγκακο δράκοντα.