Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 62:2

Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω. Με αυτά τα λόγια υποδηλώνει τον ζήλο της προσκαρτέρησης. Προς εσένα, λέει, εγείρομαι από τον όρθρο, για να αναπέμψω σε εσένα τους ύμνους και τις προσευχές. Σε δίψασε η ψυχή μου. Όχι μόνο, λέει, η ψυχή έχει πληρωθεί από τον θείο έρωτα, αλλά ακόμη περισσότερο και η σάρκα. Διότι δεν πρέπει μόνο να ασκούμε την ευσέβεια, αλλά και διά του σώματος να γινόμαστε αρεστοί στον Θεό, όπως διά της νηστείας, διά της συνεδούς προσευχής, διά της χαμευνίας, διά της εργασίας των χεριών, με σκοπό να χορηγούμε τα αναγκαία σε όσους έχουν ανάγκη.

Σε γη έρημη και άβατη. Καμία βλάβη δεν δέχθηκα από την ερημιά, λέγει, αλλά σαν να στεκόμουν δίπλα στην ίδια την ιερή σου σκηνή, προσφέρω υμνωδία. Διότι η φράση «εν τω αγίω» αναφέρεται στη σκηνή. Επειδή δεν είχε ακόμη οικοδομηθεί ο θείος ναός. Έτσι, μέσα στο άγιο εμφανίστηκα ενώπιόν σου. Με ποιον τρόπο δηλαδή «έτσι»; Διψώντας και επιποθώντας την ένωση με εσένα, τον Άγιο. Και ποιος θα μπορούσε να είναι Άγιος, παρά ο Μονογενής;

Τα μεσάνυχτα θα σηκωθείς και θα υμνήσεις Κύριον τον Θεό σου· διότι αυτήν την ώρα αναστήθηκε ο Κύριός μας από τους νεκρούς και ύμνησε τον Πατέρα. Γι' αυτό μας δόθηκε η εντολή να υμνούμε τον Θεό αυτήν την ώρα. Όταν σηκωθείς, πες πρώτα αυτόν τον στίχο: «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τις κρίσεις της δικαιοσύνης σου»· έπειτα προσευχήσου και άρχισε να λες ολόκληρο τον πεντηκοστό ψαλμό, μέχρι να τον τελειώσεις, και αυτά ας είναι ορισμένα για σένα για κάθε ημέρα. Να πεις τόσους ψαλμούς, όσους μπορείς να πεις στέκοντας όρθια· και σε κάθε ψαλμό ας γίνεται προσευχή και γονυκλισία, ενώ θα εξομολογείσαι με δάκρυα στον Κύριο τις αμαρτίες σου και θα παρακαλείς να σου συγχωρηθούν. Μετά από τρεις ψαλμούς να λες το αλληλούια. Εάν δε βρίσκονται και άλλες παρθένες μαζί σου, ας ψάλλουν και αυτές, και να κάνετε την προσευχή εναλλάξ. Προς τον όρθρο δε, να λέτε αυτόν τον ψαλμό: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα από τα χαράματα απευθύνομαι· σε δίψασε η ψυχή μου»· κατά το ξημέρωμα δε: «Ευλογείτε όλα τα έργα Κυρίου τον Κύριο, υμνείτε· δόξα εν υψίστοις Θεώ» και τα εξής.

Θα συγκεντρώσεις δε τα χωρία των Προφητών που βρίσκονται σε πολλά σημεία σχετικά με την πρωία ή τον όρθρο, ώστε με την παράθεση των περισσότερων να γίνει φανερό το προκείμενο ζήτημα. Για παράδειγμα: «Απέστελλα από τον όρθρο τους Προφήτες»· και το: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου»· και το: «Το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα σε ατενίσω»· και το: «Από τη νύχτα ορθρίζει το πνεύμα μου προς εσένα, Θεέ»· και το: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω»· και το: «Κάθε πρωί εξολόθρευα όλους τους αμαρτωλούς της γης»· και το: «Το βράδυ θα καταλύσει κλαυθμός, και το πρωί αγαλλίαση».

Λέγοντας δε ότι είναι αδύνατον να παρέλθουν τα λόγια του, προαναγγέλλει ήδη και τη συντέλεια των στοιχείων του κόσμου. Διότι είναι αδύνατον, λέει, να παρέλθουν τα λόγια μου, ακόμη και όταν τα στοιχεία του κόσμου παρέλθουν· διότι εγώ λέω την αλήθεια, ότι θα έλθει η ημέρα και αυτά θα γίνουν, και δεν υπάρχει περίπτωση να μη γίνουν αυτά που λέω: «Προσέχετε δε», λέει, «μήπως βαρύνουν οι οφθαλμοί της διανοίας σας»· διότι οι βιοτικές μέριμνες, η κραιπάλη και η μέθη διώχνουν τη σύνεση και σκοτίζουν την πίστη και τον φόβο προς τον Θεό. Υπάρχει ανάγκη, λοιπόν, για τέτοια αγρυπνία και προσοχή, ώστε να μην έλθει αιφνίδια εκείνη η ημέρα σαν παγίδα σε εσάς, χωρίς να έχετε ωφεληθεί καθόλου από το ότι τα είχατε ακούσει εκ των προτέρων. <Τις ημέρες δε, δίδασκε στο ιερό.> (A f. 275) Ποια ήταν δε αυτά που δίδασκε, παρά οπωσδήποτε τα ανώτερα από τη νομική λατρεία; Διότι είχε φθάσει ο καιρός να μεταπλαστεί η σκιά σε αλήθεια· και το πλήθος τον άκουγε με μεγάλη ευχαρίστηση· διότι πολλές φορές τον είχαν θαυμάσει, επειδή ο λόγος του είχε εξουσία· καθώς ο ίδιος ήταν εκείνος που μιλούσε παλαιότερα μέσω του Μωυσή και των προφητών, και ο Κύριος των πάντων, μετέθετε με εξουσία προς την πνευματική λατρεία όσα είχαν προφητευθεί τυπικά. Διανυκτέρευε δε στο όρος των Ελαιών, αποφεύγοντας τους θορύβους της πόλης, για να γίνει και σε αυτό πρότυπο για εμάς· στο δε πλήθος που ξυπνούσε από τα χαράματα για να πάει σε αυτόν, ταίριαζε να λέει τον λόγο του Δαβίδ: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω· εδίψησε για εσένα η ψυχή μου».

Διότι ο καταραμένος Ιεροβοάμ, αφού έστησε για αυτούς τα δαμάλια, έλεγε: «Αυτοί είναι οι θεοί σου, Ισραήλ, που σε έβγαλαν από τη γη της Αιγύπτου». Εκείνοι δε, αν και γνώριζαν ότι το γεγονός αυτό δεν ήταν κατόρθωμα κανενός άλλου παρά του Θεού, προσέφεραν τις ευχαριστίες τους σε χειροποίητα δαμάλια, και παρακινούσαν, δεν ξέρω πώς, ο ένας τον άλλον να αποδίδουν σε αυτά το μεγαλείο των θείων κατορθωμάτων. Επομένως, σαν να είναι μεθυσμένοι από το κρασί των Σοδόμων, σχεδόν τους κεντρίζει λέγοντας σαφώς ότι αυτός είναι εκείνος που τους έβγαλε «από τον οίκο της δουλείας» και που πρόσταξε μέσω του Μωυσή: «Δεν θα υπάρξουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από εμένα», και ότι αυτός είναι ο μόνος που σώζει και που κατορθώνει αβίαστα ό,τι θέλει, αυτός που τους έθρεψε στην έρημο, και που σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη ανέβλυσε πηγές υδάτων, κατέβασε το μάννα και τους δώρισε άρτο αγγέλων από τον ουρανό, και τους έβοσκε σαν καλός ποιμένας για να ευφραίνονται, κατά τις βοσκές τους ή τις μετακινήσεις τους. Διότι οι Ισραηλίτες δεν είχαν έλλειψη από κανένα αγαθό στην έρημο, παρόλο που άλλαζαν συνεχώς τόπους και κατασκήνωναν σε γη τραχιά και άκαρπη.

Είναι, λοιπόν, ασυγκρίτως καλύτερο να υπερτερούμε αυτών των πραγμάτων και να απομακρυνόμαστε από κάθε φαυλότητα, απορρίπτοντας όσο το δυνατόν πιο μακριά την πλεονεξία και, χωρίς να επιθυμούμε τα περιττά, να αναζητούμε τροφή, σκεπάσματα και όσα αρκούν στους σώφρονες για να ζήσουν. Διότι «όσοι επιθυμούν να πλουτίσουν, περιπίπτουν σε επιθυμίες πολλές, ανόητες και βλαβερές, οι οποίες βυθίζουν τους ανθρώπους στον όλεθρο και στην απώλεια». Είναι, επιπλέον, επιζήμιο να καταναλώνει κανείς τον ελεύθερο χρόνο της νύχτας σε αμαρτωλές σκέψεις. Αντιθέτως, είναι καλό να μιμούμαστε τον μακάριο Ψαλμωδό, ο οποίος λέει προς τον Θεό των όλων: «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τις δίκαιες κρίσεις σου». Και πάλι: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα απευθύνομαι από τον όρθρο· δίψησε για σένα η ψυχή μου, πόσο πολύ σε ποθεί η σάρκα μου».

Ψαλμός ΞΒ'. «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω.» (F f. 92 b.) Και λέει ότι ορθρίζει προς τον Θεό, μη έχοντας τη διάνοια στραμμένη σε άλλα πράγματα, αλλά μόνο σε εκείνα που είναι αρεστά και φίλια σε Αυτόν. Διότι αυτή είναι αληθώς η αγιοπρεπής πολιτεία και τα κατορθώματα της εξαίρετης ζωής. «Εδίψησε για εσένα η ψυχή μου, και ποσαπλώς η σάρκα μου, σε γη έρημη και άβατη και άνυδρη.» (A f. 320 b, E f. 114 b. Κυρίλλου και του Νύσσης.) Αυτά τα λέει η ψυχή που βρίσκεται σε γη έρημη από υγιή διδασκαλία, και η οποία αναζητεί τη θεία επιρροή. Μπορεί όμως να πει το «Εδίψησε για εσένα η ψυχή μου και η σάρκα μου» και εκείνος που υποτάσσει τη σάρκα στο πνεύμα και την καθιστά σύμφωνη με την ψυχή, κάνοντάς την έρημη από πάθη, άβατη σε αυτά και άνυδρη, δηλαδή απαλλαγμένη από τη λαγνεία, τη μιαρή ρεύση και την υγρότητα των ηδονών. Όταν λοιπόν και εμείς νεκρώσουμε τα μέλη μας τα επί της γης, τότε θα πούμε με παρρησία τα λόγια του Δαβίδ: «Έτσι στο άγιο» και τα εξής. Ή διψώντας και επιποθώντας τη συνάφεια με τον άγιό σου. Και ποιος είναι ο άγιος, αν όχι ο μονογενής σου Υιός; «Διότι είναι ανώτερο το έλεός σου από ζωές.» (A f. 321, E f. 114 b.) Όσοι προσέρχονται στο έλεος του Θεού, δηλαδή του Χριστού, θεωρώντας ως μηδέν τη ζωή του παρόντος βίου, αναφωνούν αυτά τα λόγια: λέγοντας δηλαδή ότι το έλεος που τους δόθηκε από τον Μονογενή είναι ανώτερο από όλη την παρούσα ζωή.

Σε αυτούς λοιπόν που έχουν φτάσει σε αυτήν τη λαμπρότατη κατάσταση θα ταίριαζε να πουν στη συνέχεια: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω». Και επιπλέον αυτού, το: «Το πρωί θα εισακούσεις τη φωνή μου, το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με επιβλέψεις». Διότι, όταν ανατείλει στον νου μας το φως της δικαιοσύνης, δηλαδή ο Χριστός, και ρίξει νοητή αυγή στις καρδιές μας, τότε λοιπόν, τότε θα παρασταθούμε ενώπιόν του πάρα πολύ λαμπροί διά της απόλυτης αρετής, και θα αναδείξουμε τους εαυτούς μας άξιους της άνωθεν επίβλεψης· διότι «Οι οφθαλμοί του Κυρίου», λέει, «είναι στραμμένοι στους δικαίους». Όταν λοιπόν η αυγή έχει πια ανατείλει, τερματίζει την πάλη. Δες λοιπόν πώς κατά θεία οικονομία και με εξαιρετική τέχνη διδάσκει τον Ιακώβ, ο οποίος ήθελε να φύγει, να αλλάξει γνώμη και να επιθυμήσει σφοδρά να του παραχωρήσει αυτά που ήταν αναγκαία για τη σωτηρία του. Διότι αυτός που έχει νικήσει ολοκληρωτικά και μπορούσε να απομακρυνθεί, ακόμη κι αν τυχόν ο νικημένος δεν τον άφηνε, παραχωρώντας του τρόπον τινά την εξουσία, αν το επιθυμούσε, να τον κρατάει σφιχτά, λέει: «Άφησέ με να φύγω». Παρόμοιο με αυτό θα βρούμε και εκείνο που ειπώθηκε προς τον Μωυσή από τον Θεό με σοφία και θεία οικονομία.

Θεέ, ο Θεός μου, σε εσένα προσεύχομαι από τα χαράματα. Δίψασε για εσένα η ψυχή μου, και πόσο πολύ σε ποθεί η σάρκα μου, μέσα σε γη έρημη, αδιάβατη και άνυδρη. Έτσι εμφανίστηκα ενώπιόν σου στο αγιαστήριο, για να δω τη δύναμή σου και τη δόξα σου. Αναγγείλετε ανάμεσα στα έθνη τη δόξα του, και σε όλους τους λαούς τα θαυμαστά έργα του.

Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα από τα χαράματα προσεύχομαι. Δίψασε για εσένα η ψυχή μου, πόσο πολύ σε λαχτάρησε η σάρκα μου, σε γη έρημη, αδιάβατη και άνυδρη. Έτσι παρουσιάστηκα σε εσένα στο αγιαστήριό σου, για να δω τη δύναμή σου και τη δόξα σου. Υψώσου, Κύριε, με τη δύναμή σου· θα υμνήσουμε και θα ψάλουμε τα δυνατά σου έργα.

Αυτοί θα σε ευλογήσουν στην εκκλησία σου, έχοντας δοκιμαστεί μέσα από διάφορους τρόπους ζωής, και δικαίως θα σε ευλογήσουν, καθότι έγινες βοηθός σε κάθε ταπεινή πόλη και σκέπη σε όσους αποθαρρύνθηκαν εξαιτίας της στέρησης. Διότι και όταν ήταν ταπεινοί και βρίσκονταν σε αποθάρρυνση και στέρηση κάθε απόλαυσης, ζώντας ανάμεσα στους φαύλους, εσύ ήσουν βοηθός και σκέπη τους, αλλά και όταν διψούσαν εκείνον τον καιρό, ώστε να λένε: «δίψασε για σένα η ψυχή μου», και: «δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Εσύ πάλι ήσουν η πηγή που τους δρόσιζε και τους πότιζε με τη ροή του Αγίου Πνεύματος, και εσύ, ανακτώντας τους από την ολιγοψυχία, τους ενίσχυες με τη δύναμη του μονογενούς σου Λόγου.

«Δεν μίλησα στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης»· διότι, επειδή «όλη η γη και όσοι κατοικούν σε αυτήν», δηλαδή όλοι οι άνθρωποι, «είναι δικοί μου», για τον λόγο αυτό λέει ότι δεν άφησα τους δικούς μου λόγους να κρύβονται ούτε να μένουν στην αφάνεια σαν στο σκοτάδι, αλλά φέρνοντάς τους στο φως τους διέδωσα σε όλους, «ώστε να κηρυχθεί σε όλα τα έθνη το σωτήριο ευαγγέλιο». Γι' αυτό «σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος» των δικών μου αποστόλων «και στα πέρατα της οικουμένης τα ρήματά τους». Και πολύ λογικά συνδέονται αυτά με το: «Ανανεωθείτε ενώπιόν μου, νησιά. Ο Ισραήλ σώζεται από τον Κύριο με σωτηρία αιώνια· δεν θα καταισχυνθούν ούτε θα ντροπιαστούν στον αιώνα». Μέσω αυτών ο λόγος, αφού μνημόνευσε τις εκκλησίες του Θεού και τους αποστόλους του Σωτήρος μας, ακολούθως προσέθεσε το: «δεν μίλησα στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης», και σύμφωνα με τον Σύμμαχο έχει ειπωθεί: «δεν μίλησα στα κρυφά ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης». Προφανέστατα δε, αυτά θα ταίριαζαν μόνο στο ευαγγελικό κήρυγμα· διότι τα λόγια του Μωυσή, αν κάποιος ήθελε να τα εξετάσει, θα τα έβρισκε «να έχουν ειπωθεί στα κρυφά», και μάλιστα στην εβραϊκή γλώσσα, με ιδιότυπους χαρακτήρες που δεν ήταν γνωστοί σε όλους. Αλλά και αν κάποιος αναλογιστεί ότι ο νόμος του Μωυσή παραδόθηκε «σε γη έρημη και άβατη και άνυδρη», θα διαπίστωνε ότι αυτός «έχει ειπωθεί σε σκοτεινό τόπο της γης».

ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ, ΟΤΑΝ ΒΡΙΣΚΟΤΑΝ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ ΤΗΣ ΙΟΥΔΑΙΑΣ, ΞΒʹ «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω.» Φεύγοντας ο Δαβίδ, φτάνει στον ιερέα Αχιμέλεχ· από εκεί στον Αχούς, τον βασιλιά της Γεθ, και από εκεί στη Μασσηφά της Μωάβ. Ο προφήτης Γαδ, όμως, που ήταν μαζί του, τον προτρέπει να μην διαμένει μεταξύ των αλλοφύλων. Γι' αυτό, αναχωρώντας από εκεί, κατοικεί στην έρημο της Ιουδαίας· τότε ακριβώς διηγείται η Γραφή λέγοντας: «Και εγκαταστάθηκε ο Δαβίδ στην έρημο της Μασσενέθ στα στενά· και καθόταν στο όρος στην έρημο Ζιφ. Και τον αναζητούσε ο Σαούλ όλες τις ημέρες, αλλά ο Κύριος δεν τον παρέδωσε στα χέρια του». Βρισκόμενος σε αυτές τις συνθήκες, συντάσσει τον προκείμενο ψαλμό, υποδεικνύοντας την εποχή μέσω της επιγραφής. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Ψαλμός του Δαβίδ, όταν αυτός βρισκόταν στην έρημο της Ιουδαίας». Είναι εύλογο δε, φτάνοντας στο σημείο αυτό, να επισημάνουμε και πάλι ότι η σειρά των ψαλμών δεν είναι συντεταγμένη σύμφωνα με τη χρονολογική ακολουθία των ιστορικών γεγονότων· αντίθετα, διαφοροποιείται σε μεγάλο βαθμό ως προς τον χρόνο. Για παράδειγμα, η μεν ιστορία περιλαμβάνει ως πρώτη τη διήγηση κατά την οποία ο Σαούλ έστειλε απεσταλμένους στο σπίτι του Δαβίδ για να τον θανατώσουν, τότε που η γυναίκα του, η Μελχόλ, τον κατέβασε μέσα από το παράθυρο· το βιβλίο των Ψαλμών, όμως, μνημονεύει αυτή την πράξη στον πεντηκοστό όγδοο (ΝΗʹ) ψαλμό.

Περιπλανώμενος ο Δαβίδ, παρομοίως με τους υπόλοιπους προφήτες, σε ερημιές και βουνά, και σε σπήλαια, και στις οπές της γης, και ασκούμενος στους κόπους της ανεξικακίας, έψαλλε και τον προκείμενο ψαλμό, αφιερώνοντας την ησυχία της ερήμου στην κατά Θεόν φιλοσοφία· και, διεγείροντας τον δικό του έρωτα για τα θεία, ομολογεί ότι διψά για το πόμα της αθανασίας· γι' αυτό βοούσε προς τον Θεό λέγοντας: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω. Δίψασε για εσένα η ψυχή μου, πόσο απλώς για εσένα και η σάρκα μου.» Αντί δε του «πόσο απλώς για εσένα η σάρκα μου», ο μεν Ακύλας το ερμήνευσε «τείνεται προς εσένα η σάρκα μου»· ο δε Σύμμαχος, «Σε ποθεί η σάρκα μου»· ώστε δεν ήταν μόνο η ψυχή του Δαβίδ στραμμένη με ένταση προς τον Θεό, αλλά και αυτή η ίδια η σάρκα και το σώμα του, επειδή δηλαδή παρέμενε αγνός και καθαρός μέσω του να αφιερώνει τον χρόνο του στον Θεό. Και το να λέει, «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω», ήταν δηλωτικό της νυχτερινής του καθαρότητας. Διότι κανείς που έχει ρυπάνει την ψυχή του σε κλίνες και ασέλγειες, και είναι μιαρός και ακάθαρτος στο σώμα, δεν θα ήταν σε θέση να προφέρει τέτοιες φωνές. Όμως ο μέγας Δαβίδ, με παρρησία στη συνείδησή του, δεν επικαλείτο τον Θεό απλώς λέγοντας, «Ο Θεός»· αλλά κατά δεύτερον, τον θεωρούσε δικό του· γι' αυτό προσθέτει λέγοντας: «Ο Θεός μου.» Έπειτα, επειδή ακριβώς τόλμησε να τον αναγορεύσει δικό του Θεό, διδάσκει την αιτία αυτής της τόλμης λέγοντας: «Προς εσένα ορθρίζω.»

«Σε δίψασε η ψυχή μου, πόσο απόλυτα σε δίψασε και η σάρκα μου». Γι' αυτόν τον λόγο σε ονόμασα Θεό μου, επειδή κανένας πόθος για τα επίγεια, ούτε για όσα βλέπουν τα μάτια της σάρκας, δεν με περισπά. Όπως ακριβώς λέει ο Απόστολος, «Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· με τέτοια διάνοια και ο Δαβίδ έλεγε στον Θεό: «Προς εσένα ορθρίζω. Σε δίψασε η ψυχή μου». Όπως ακριβώς ένας τόπος, που δεν έχει δεχθεί τη συνήθη βροχή, θα λεγόταν ότι τη διψά, με τον ίδιο τρόπο σε δίψασε, ή σε ποθεί μαζί με την ψυχή μου και η ίδια η σάρκα μου, σαν να διψά πολλαπλάσια. Διότι, όπως με φυσικούς όρους λέμε ότι η ίδια η γη διψά για νερό, έτσι και η σάρκα μου σε δίψασε, λέει· γι' αυτό προσθέτει: «Σε γη έρημη και άβατη και άνυδρη», ή, σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου: «Σαν σε γη διψασμένη και σε εξάντληση λόγω έλλειψης νερού». Μπορεί όμως με αυτά τα λόγια να υπονοεί και την ίδια την έρημο, στην οποία διέμενε όταν έφευγε κυνηγημένος από τον Σαούλ. Διότι οπωσδήποτε, καθώς βρισκόταν σε αυτήν και είχε απομακρυνθεί πολύ από την κιβωτό του Θεού και τη σκηνή του αγιάσματος, όπου τελούνταν οι λατρείες σύμφωνα με τον νόμο, ποθούσε τη θέα τους. Και όπως η διψασμένη γη ορέγεται το νερό, έτσι, λέει, και η δική μου ψυχή διψά όσα είναι αρεστά και προσφιλή σε εσένα τον Θεό· σε σημείο να εξαντλείται και να λιώνει, αν δεν μεταλάβει από την πηγή που υπάρχει σε σένα· για την οποία έχει ειπωθεί: «Διότι σε σένα υπάρχει πηγή ζωής. Γι' αυτό σε δίψασε η ψυχή μου».

Έπειτα, αφού αναδειχθώ άξιος, θα δω τη δύναμή σου και τη δόξα σου· των οποίων τη θεωρία είναι αδύνατον να επιτύχει κανείς, εάν δεν βρεθεί προηγουμένως στον άγιο τόπο, και εάν πρώτα δεν αναδειχθεί άξιος των αγαθών του Θεού. Διότι έπειτα από αυτά θα δει κανείς, ως ήδη δοκιμασμένος, τη δύναμη του Θεού και τη δόξα Του. Και ως ύψιστο τέλος των αγαθών θα μπορούσε να θεωρηθεί αυτό: το να φτάσει δηλαδή κανείς στη θεωρία τους· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό». Αυτό, λοιπόν, δίψασε η ψυχή του Δαβίδ· γι' αυτό έλεγε: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω. Δίψασε για σένα η ψυχή μου». «Διότι το έλεός σου είναι ανώτερο από ζωές, τα χείλη μου θα σε επαινέσουν». Εκείνος που έχει κατανοήσει τη φύση του θνητού βίου και έχει εξετάσει σε βάθος πόση και ποια είναι η πρόσκαιρη ζωή, τα αποστρέφεται αυτά ως μικρά και ανάξια λόγου· παραδιδόμενος δε ολοκληρωτικά στην άνω ελπίδα, εύχεται να επιτύχει αυτήν, η οποία χορηγείται μέσω του ελέους του Θεού. Διότι κανείς δεν πρόκειται να επιτύχει τα επουράνια αγαθά σαν να του οφείλονται, ούτε σύμφωνα με την αξία της δικής του δικαιοσύνης.

«Και υπό τη σκέπη των πτερύγων σου θα αγαλλιάσω, η ψυχή μου προσκολλήθηκε πίσω σου, και η δεξιά σου με στήριξε.» Διατρίβοντας στην έρημο της Ιουδαίας ο θαυμάσιος Δαβίδ, δεν υπόσχεται να προσφέρει θυσίες ζώων, ούτε θυσίες από άλογα θρέμματα, αλλά αυτές που προαναφέρθηκαν, διά μέσου των λόγων και των πράξεων, καθώς και της ίδιας της ψυχής. Έπειτα, επιπροσθέτως αυτών, δεικνύει στον Θεό πώς ήταν αφοσιωμένος στη σωφροσύνη και την τέλεια αγνεία· γι' αυτό λέγει: «Αν σε θυμόμουν στο κρεβάτι μου, κατά τους όρθρους μελετούσα εσένα»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Ενθυμούμενος εσένα στο κρεβάτι μου, κατά τη διάρκεια κάθε φυλακής σε μελετούσα.» Διότι διαφορετικά, λέει, δεν θα μπορούσα να εγείρομαι από τον όρθρο προς εσένα, ούτε να λέω προσευχόμενος: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω», εάν δεν διατηρούσα καθαρό το κρεβάτι μου. Η δε καθαρότητά μου δεν γινόταν γνωστή από οπουδήποτε αλλού παρά από το να μελετώ τα λόγια σου κατά τον όρθρο. Διότι ήταν φανερό από αυτό πως δεν έπραττα τίποτε άλλο τις νύχτες, παρά να έχω εσένα τον Θεό προ των οφθαλμών μου. Σύμφωνα δε με όσα λέει ο Σύμμαχος, «κατά τη διάρκεια κάθε φυλακής σε μελετούσα», και σύμφωνα με όσα λέει ο Ακύλας, «στις φυλακές ομιλώ μαζί σου», φαίνεται να δηλώνει ότι ασκούνταν κατά τις νυχτερινές ώρες με τη μελέτη των θείων Γραφών. Διότι όλος ο χρόνος της νύχτας είναι διαιρεμένος σε διάφορες φυλακές· έτσι άλλωστε αναφέρεται και στα Ευαγγέλια, ότι ο Σωτήρας ήλθε προς τους μαθητές του κατά την τέταρτη φυλακή.

Άρχοντες με καταδίωξαν αναίτια, και από τους λόγους σου δείλιασε η καρδιά μου. Εγώ θα αγαλλιάσω για τα λόγιά σου, σαν εκείνον που βρίσκει πολλά λάφυρα. Την αδικία τη μίσησα και τη βδελύχθηκα, τον δε νόμο σου τον αγάπησα. Επτά φορές την ημέρα σε αίνεσα για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου. Θα το κατανοήσεις κι έτσι, αν παρατηρήσεις ότι, σηκωνόμενος από το κρεβάτι πριν από τον ήλιο, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Από τη νύχτα ορθρίζει το πνεύμα μου προς εσένα, Θεέ» και, «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω», ανέπεμπε τον πρώτο ύμνο· έπειτα, όταν ξημέρωνε η ημέρα, κατά την πρώτη ώρα, προσέφερε στον Θεό τον δεύτερο σαν πρωινή θυσία, και κατά την τρίτη ώρα ομοίως τον τρίτο, και πάλι κατά την έκτη τον τέταρτο, κατά δε την ενάτη ώρα τον πέμπτο, και κατά τη δωδέκατη τον έκτο, έπειτα το εσπέρας, μετά την περιποίηση του σώματος, καθώς επρόκειτο να πλαγιάσει στην κλίνη του, απέδιδε τον έβδομο ύμνο, και έτσι εκπλήρωνε το: Επτά φορές την ημέρα σε αίνεσα.

Κάνε να ακούσω το πρωί το έλεός σου. Στους πειρασμούς δεόμαστε για το θείο έλεος· πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί, εάν αφοσιωνόμασταν με εγρήγορση στις προσευχές, και μάλιστα κατά την πρωινή ώρα, ώστε να μπορούμε να λέμε: Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω.

Όσο για εμένα, όταν αναλογιστώ τα άλλα, και όσες θλίψεις αφενός μας περιέβαλαν και αφετέρου μας περιβάλλουν, καθώς και την αναταραχή των κακών που μας στροβιλίζουν άνω κάτω, και τον πόλεμο που δεχόμαστε από όλους χωρίς να έχουμε αδικήσει σε τίποτα, και έπειτα στρέψω το βλέμμα μου μόνο σε αυτό, ότι δηλαδή αξιώθηκα να γίνω κήρυκας της αλήθειας, της υγιούς διδασκαλίας που έχει παραπεταχτεί και περιφρονηθεί ⟨σε γη έρημη⟩ ⟨και άβατη και άνυδρη⟩, σύμφωνα με το γεγραμμένο, είναι λίγο να πω ότι απαλλάσσομαι από κάθε αγωνία, αλλά επιπλέον υπερχαίρομαι, καθώς αξιώθηκα πράγματα ανώτερα από τις δικές μου δυνάμεις.

Διότι το να ρωτούν αναμεταξύ τους σχετικά με αυτήν που εμφανίστηκε, καθώς παρουσιάζεται με διαφορετική όψη και όχι σύμφωνα με την προηγούμενη μορφή, αποτελεί το τελειότερο εγκώμιο για την κατά αρετήν προκοπή της, μαρτυρώντας περίτρανα τη μεταβολή και τη μετάστασή της προς το κρείττον. Διότι η φωνή προέρχεται από ανθρώπους που εκπλήσσονται από το ασυνήθιστο θέαμα, εκφράζοντας τον θαυμασμό τους για τη μορφή που άνθισε πάνω της, λέγοντας: «Αυτή που ανεβαίνει από την έρημο, προηγουμένως μας φαινόταν μαύρη. Πώς απέπλυνε τη σκοτεινή της μορφή; Πώς αστράφτει πάνω της το χιονώδες κάλλος;». Η έρημος, όπως φαίνεται, είναι η αιτία αυτών, η οποία την έκανε, σαν να ήταν κάποιος βλαστός, να αναπτυχθεί προς τα ύψη και τη μεταμόρφωσε σε ένα τέτοιο κάλλος. Διότι η άνοδός της προς το ύψος δεν προήλθε από κάποια τυχαία σύμπτωση ούτε από κάποια αδιάκριτη κλήρωση, αλλά απέκτησε το κάλλος αυτό μέσα από τους δικούς της κόπους, με την εγκράτεια και την επιμέλεια. Έτσι κάποτε και η ψυχή του προφήτη δίψασε για τη θεία πηγή, όταν η σάρκα του, αφού έγινε γη έρημος και άβατος και άνυδρος, δέχθηκε μέσα της τη θεία δίψα.

Τέτοια λόγια, αδελφέ, ταιριάζει να τα λένε οι αιρετικοί, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι το σώμα είναι πονηρό και πλάσμα του πονηρού. Εμείς όμως θεωρούμε ότι είναι κακό το να βρίσκεται ο νους στα σαρκικά φρονήματα, αλλά δεν είναι κακό το να βρίσκεται μέσα στο σώμα, επειδή ούτε το σώμα είναι πονηρό. Γι' αυτό, μαζί με τον Δαβίδ, καθένας από όσους αφιερώνουν τη ζωή τους στον Θεό, αναβοά προς τον Θεό: «Σε δίψησε η ψυχή μου, πόσες φορές και η σάρκα μου για σένα» και «Η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν για τον ζωντανό Θεό» και, μαζί με τον Ησαΐα: «Η κοιλιά μου θα ηχήσει σαν κιθάρα και τα σπλάχνα μου σαν χάλκινο τείχος, το οποίο εγκαινίασες» και «Από τον φόβο σου, Κύριε, λάβαμε στην κοιλιά μας το Πνεύμα της σωτηρίας σου», έχοντας θάρρος στο οποίο, δεν θα πέσουμε, αλλά θα πέσουν όσοι μιλούν από τη γη και διαβάλλουν τα επουράνια ρήματα και τις πολιτείες ως γήινα. Διότι, αν και ο Απόστολος αποκαλεί το σώμα «θάνατο», λέγοντας «ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα του θανάτου αυτού;», το εννοεί ως το υλικό και σαρκικό φρόνημα, το οποίο είναι κυριολεκτικά σωματοειδές· γι' αυτό, συγκρίνοντάς το με το πνευματικό και θείο, δικαίως το ονόμασε «σώμα», και όχι απλώς «σώμα», αλλά «θάνατο σώματος», και λίγο πιο πάνω δηλώνει πιο ξεκάθαρα ότι δεν κατηγορεί τη σάρκα, αλλά την αμαρτωλή ορμή που εισήλθε εξαιτίας της παραβάσεως: «Είμαι πουλημένος», λέει, «κάτω από την αμαρτία»· και εκείνος που έχει πουληθεί δεν είναι εκ φύσεως δούλος.

Ψαλμός του Δαβίδ, όταν βρισκόταν... της Ιδουμαίας. Έρημη και εκλείπουσα είναι η εκκλησία, γι' αυτήν λοιπόν γράφτηκε η προφητεία. Διότι η Ιδουμαία ερμηνεύεται ως «εκλείπουσα». «Ο Θεός, ο Θεός μου». Η εκκλησία έκραζε προς τον Θεό: Σε Εσένα καταφεύγω κατά τον καιρό της αναστάσεως· διότι η ανάσταση έγινε κατά τον όρθρο. «Εδίψησε». Διότι η εκκλησία διψούσε για τον Θεό, καθώς φλεγόταν από τις θυσίες των ειδώλων· διότι δεν υπήρχε ακόμη σε αυτήν το ύδωρ του βαπτίσματος, ώστε να πληθυνθεί το σώμα της εκκλησίας. «Σε γη έρημη». Διότι η εκκλησία ήταν έρημη, επειδή δεν την περπατούσαν τα πόδια του Χριστού· και άνυδρη, διότι δεν είχε ακόμη την πηγή, η οποία εξήλθε από την πλευρά του Χριστού. «Έτσι μέσα στο άγιο». Διότι έτσι φανερώθηκε η εκκλησία στον Χριστό, γι' αυτό, αφού τη σπλαγχνίστηκε, την ανέστησε. «Για να δω». Διότι η εκκλησία, όταν είδε τον Χριστό, γέμισε από δύναμη και δόξα. «Επειδή είναι καλύτερο». Πάνω από την παρούσα ζωή, καλύτερο είναι το έλεος του Θεού, λέει τότε στην εκκλησία. «Τα χείλη». Τα χείλη της εκκλησίας είναι ο λαός· διότι μέσα σε αυτήν ο άνθρωπος δεν παύει να δοξολογεί τον Θεό. «Έτσι θα ευλογήσω». Έτσι [θα γίνει η ευλογία]. Πώς; Όπως διδάχθηκε ο άνθρωπος από τον Χριστό. «Στο όνομά Σου». Διότι έτσι δίδαξε και ο Παύλος: να υψώνουν με οσιότητα τα χέρια τους σε κάθε τόπο. «Σαν από στέαρ». Το στέαρ είναι το σώμα του Χριστού και η πιότητα το αίμα του Χριστού· από αυτά χορταίνει ο πιστός άνθρωπος <κάθε άνθρωπος>.

Σήμερα, λοιπόν, γεννάται ο Χριστός κατά σάρκα, έχοντας καταδεχθεί από τη δική Του φιλανθρωπία τη μορφή του δούλου και μεταβάλλοντας εκείνη την παλαιά δυσπρέπεια σε ευπρέπεια. Πάλι, δίνοντας τη μαρτυρία του, ο Δαβίδ επαληθεύεται: «Ο Κύριος εβασίλευσε, ενεδύθη ευπρέπεια». Διότι αυτή είναι η μορφή του δούλου, η οποία μεταποιήθηκε σύμφωνα με το ομοίωμα του Λόγου που την ενδύθηκε, δηλαδή το φως, για το οποίο γίνεται πολύς λόγος και λέγει: «Αυτός που περιβάλλεται το φως ως ιμάτιο», καθώς και ο Ίδιος στα Ευαγγέλια αναφέρει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Και, το παραδοξότερο όλων, από παρθένο γεννάται το φως, ο πολύς, το μυστήριο της ευφημίας. Παρθένος γέννησε χωρίς συνουσία, για να επαληθευτεί ο Ησαΐας: «Ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει ως κρίνο», προφητεύοντας σύμφωνα με τον Δαβίδ που είπε: «Σε δίψασε η ψυχή μου. Πόσο πολύ Σε επιπόθησε η σάρκα μου σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη;», όσον αφορά την ικμάδα της τεκνοποιίας και την εμπλοκή σε άβατα ίχνη. Γέννησε για εμάς το ακατάληπτο φως· και ούτε η γέννα διέφθειρε την παρθενία, ούτε η παρθενία αμαύρωσε τη γέννα.

Τι είναι, λοιπόν, αυτό που λέγει εδώ; Αναλογιζόμενος την απελπισία της ανθρώπινης φύσεως και την άρρητη πρόνοια του Χριστού, και από ποια δεινά μας απάλλαξε, και ποια αγαθά μας χάρισε, και έχοντας φλεγεί από τον πόθο για Αυτόν, εκφράζεται με αυτόν τον τρόπο. Επειδή και οι προφήτες πολλές φορές οικειοποιούνται τον κοινό Θεό, λέγοντας τα εξής: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς Εσένα ορθρίζω»· και, εκτός αυτών, αποδεικνύοντας ότι είναι δίκαιο ο καθένας από εμάς να οφείλει τόση ευγνωμοσύνη στον Χριστό, όση σαν να είχε έλθει αποκλειστικά και μόνο για αυτόν. Διότι δεν θα παραιτείτο από το να επιδείξει τόσο μεγάλη οικονομία ακόμη και για έναν μόνο άνθρωπο· αγαπά τον κάθε άνθρωπο με τόσο μέτρο αγάπης, με όσο αγαπά ολόκληρη την οικουμένη. Η μεν θυσία, λοιπόν, προσφέρθηκε υπέρ όλης της φύσεως και ήταν ικανή να σώσει τους πάντες· εκείνοι όμως που έκαναν χρήση της ευεργεσίας είναι μόνο όσοι πιστεύουν. Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι δεν προσήλθαν όλοι, δεν τον απέτρεψε από μία τέτοια οικονομία, αλλά, όπως ακριβώς το δείπνο στο Ευαγγέλιο είχε μεν ετοιμαστεί για όλους, επειδή όμως οι προσκεκλημένοι δεν θέλησαν να έλθουν, δεν απέσυρε όσα είχαν παρατεθεί, αλλά κάλεσε άλλους· έτσι έπραξε και εδώ. Διότι και το πρόβατο που αποχωρίστηκε από τα ενενήντα εννέα ήταν ένα, αλλά ωστόσο δεν περιφρόνησε ούτε αυτό. Αυτό ακριβώς υπαινίσσεται κατά κάποιον τρόπο και ο Παύλος, όταν ομιλεί περί των Ιουδαίων, λέγοντας: «Τι σημαίνει λοιπόν εάν απίστησαν μερικοί; Μήπως η απιστία τους θα καταργήσει την πίστη του Θεού;»

Δες τι λέει: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου». Δεν είπε απλώς, «πλησίασε», αλλά, «προσκολλήθηκε». Και πάλι: «Δίψασε η ψυχή μου για εσένα». Δεν είπε απλώς, «επιθύμησε», για να φανερώσει μέσα από αυτές τις λέξεις τη σφοδρότητα του πόθου. Και πάλι: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου». Διότι θέλει να είμαστε πάντοτε έτσι προσκολλημένοι και συνδεδεμένοι μαζί Του, ώστε ποτέ να μην απομακρυνόμαστε από Αυτόν. Εάν κατ' αυτόν τον τρόπο κρατιόμαστε από τον Θεό, εάν προσηλώσουμε σε Αυτόν τις διάνοιές μας, εάν διψάμε από πόθο για Αυτόν, τότε θα γίνουν δικά μας όλα όσα επιθυμούμε και θα επιτύχουμε τα μελλοντικά αγαθά, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, η δύναμη και η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και για να μάθεις ότι περιγράφουμε την αλήθεια και όχι ψέμα, ας τρυγήσουμε τις μελωδίες του Αγίου Πνεύματος από την ίδια τη γραπτή ιστορία. «Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα», είπε ο Δαβίδ. Και αν θέλεις να γνωρίσεις αληθινά ότι και τη νύχτα και την ημέρα ο Δαβίδ θυμόταν τον Θεό, και καθώς τον μνημόνευε ευφραινόταν, πρόσεξε τα όσα λέγονται με μεγάλη προθυμία και φιληκοΐα: «Θυμήθηκα τη νύχτα το όνομά σου, Κύριε»· και, «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά»· «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω, Κύριε»· «Τους όρθρους μελετούσα εσένα». «Το βράδυ και το πρωί και το μεσημέρι θα διηγηθώ και θα αναγγείλω»· «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω».

Διότι και οι γυναίκες και οι άνδρες, και οι ηλικιωμένοι και οι νέοι, διαχωρίζονται μεν ως προς την ηλικία, δεν διαχωρίζονται όμως ως προς την υμνωδία. Επειδή το Πνεύμα, αφού συγκεράσει τη φωνή του καθενός, δημιουργεί από όλους μία και μόνη μελωδία. Όπως ακριβώς το φανέρωσε και ο ίδιος ο Δαβίδ, προσκαλώντας κάθε ηλικία και το κάθε φύλο σε αυτή τη συμφωνία και λέγοντας: «Πάσα πνοή ας αινέσει τον Κύριο». «Αίνεσε, ψυχή μου, τον Κύριο». Για ποιο λόγο παρέλειψε τη σάρκα; Για ποιο λόγο δεν απευθύνεται καθόλου στο σώμα; Μήπως, άραγε, χώρισε το ζωντανό πλάσμα στα δύο; Σε καμία περίπτωση· αλλά παρακινεί πρώτα τον τεχνίτη. Και για το ότι δεν αποχώρισε τη σάρκα από την ψυχή, άκουσε τι λέει κάπου αλλού: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω· σε δίψησε η ψυχή μου, και πολλαπλάσια σε ποθεί η σάρκα μου, πάνω στη γη». «Αλλά δείξε μου», λέει, «και τη σάρκα να προσκαλείται στους ύμνους».

Γʹ. Μαθαίνοντας, λοιπόν, όλα αυτά ο Δαβίδ, γράφει τον ψαλμό, αναπέμποντας ευχαριστήριους ύμνους στον Θεό, και αποδίδοντας σε Αυτόν ολόκληρο το στρατήγημα. Γι' αυτό και ξεκινώντας λέει κάπως έτσι: «Κύριε ο Θεός μου, σε σένα ήλπισα, σώσε με». Όχι στον Χουσί, ούτε στην ανθρώπινη σοφία, ούτε στη δική του σύνεση, ούτε στη δική μου κρίση, αλλά, «Σε σένα». Αυτό, λοιπόν, ας κάνουμε κι εμείς· και αν μέσω ανθρώπων κατορθώσουμε κάτι, γι' αυτά ας ευχαριστούμε τον Θεό, τόσο για τις ευεργεσίες που γίνονται μέσω ημών, όσο και για εκείνες που γίνονται σε εμάς από άλλους. Διότι, αν πράττουμε έτσι, τίποτα δεν θα είναι δύσκολο ούτε στρεβλό· αυτό ακριβώς έκανε και ο Δαβίδ, λέγοντας σχεδόν τα εξής: «Δεν στήριξα την ελπίδα της σωτηρίας στα λόγια του Χουσί, αλλά στη δική σου συμμαχία». Και δες με πόση θερμή διάθεση ομιλεί· πράγμα που συνηθίζει να κάνει. Διότι δεν είπε: «Κύριε ο Θεός», αλλά, «Κύριε ο Θεός μου»· και αλλού: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω».

Σε δίψασε η ψυχή μου, σαν γη αδιάβατη και άνυδρη και έρημη. Διότι έτσι το ανέφερε κάποιος άλλος από τους ερμηνευτές. Επειδή, δηλαδή, δεν μπορεί να παραστήσει αυτόν τον έρωτα με λόγια, περιφέρεται αναζητώντας ένα παράδειγμα, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να μας φανερώσει την ένθερμη αγάπη του και να μας κάνει κοινωνούς αυτού του έρωτα. Ας πειστούμε, λοιπόν, σε αυτόν και ας μάθουμε να αγαπούμε με αυτόν τον τρόπο.

Επομένως, οι Πατέρες δεν καθιέρωσαν αυτόν τον ψαλμό γι' αυτόν τον λόγο, αλλά νομοθέτησαν να λέγεται ως ένα σωτήριο φάρμακο και μέσο καθαρισμού των αμαρτημάτων, ώστε όλα όσα τυχόν προσκολλώνται επάνω μας καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας, είτε περνάμε τον χρόνο μας στην αγορά, είτε στο σπίτι, είτε οπουδήποτε αλλού, όταν έλθει το βράδυ, να τα αποβάλλουμε μέσω αυτής της πνευματικής επωδής. Διότι πρόκειται για ένα φάρμακο που τα εξαλείφει όλα αυτά. Τέτοιος είναι και ο εωθινός ψαλμός· διότι τίποτα δεν εμποδίζει να κάνουμε εν συντομία μνεία και σε εκείνον. Επειδή ανάβει τον πόθο προς τον Θεό, και διεγείρει την ψυχή, και αφού την πυρώσει σφόδρα και τη γεμίσει με πολλή αγαθότητα και αγάπη, έτσι την αφήνει να προσέλθει. Ας δούμε, όμως, και από πού αρχίζει, και τι μας διδάσκει: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω. Δίψασε για εσένα η ψυχή μου». Βλέπεις πώς φανερώνει τα λόγια μιας φλεγόμενης ψυχής;

Αναζητεί, λοιπόν, τη διάθεση εκείνου που ευχαριστεί, ώστε να φλέγεται από τον πόθο, να διεγείρεται από την αγάπη και να είναι ολοκληρωτικά αφιερωμένος στον υμνούμενο Θεό. Όπως ακριβώς και αλλού, δηλώνοντας το ίδιο πράγμα, έλεγε: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου εσένα, Θεέ». Και πάλι: «Δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό». Και ξανά: «Σε δίψασε η ψυχή μου, πόσο πολύ σε επιθύμησε η σάρκα μου, σε γη έρημη, και αδιάβατη, και άνυδρη»· πράγμα που ένας άλλος ερμηνευτής το απέδωσε: «Σαν σε γη διψασμένη». Διότι, θέλοντας να παραστήσει τη διάθεση και τον πόθο της ψυχής του, την παρομοιάζει με γη διψασμένη και με ελάφι που διψά. Και μέσα από τα λόγια του πάλι φανερώνει τον ίδιο πόθο, λέγοντας: «Πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ μπροστά στο πρόσωπο του Θεού;»

Ψαλμός ΞΒ'. Ψαλμός του Δαβίδ, όταν βρισκόταν στην έρημο της Ιουδαίας. «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω», δηλαδή, σπεύδω, προσφεύγω, υμνώ και δοξάζω· «σε δίψησε η ψυχή μου». Φλογερό είναι το πάθος της δίψας· γι' αυτό δεν είπε ότι σε αγάπησε η ψυχή μου, αλλά ότι δίψησε, υποδηλώνοντας το απόλυτα αγνό γνώρισμα της αγάπης. Και τα υπόλοιπα του ψαλμού είναι κατάλληλα και ταιριαστά σε όλους μας. Γι' αυτόν τον λόγο, περισσότερο από κάθε άλλη Γραφή, οι Πατέρες μάς παρέδωσαν να αποστηθίζουμε το Ψαλτήριον ως θεόσταλτο πλούτο και κοινή πνευματική τρυφή. Διότι μέσω αυτού υμνούμε τον Θεό, ανατρέπουμε τους δαίμονες, ικετεύουμε για τη σωτηρία μας, κηρύττουμε την πρώτη και τη δεύτερη έλευση του Χριστού. Και γενικά, οι συνετοί που το ερευνούν, το θεωρούν ως δέντρο πάμφορο, λιβάδι θαλερό και πολυαγαπημένο. Το δε «Εις μάτην αναζήτησαν την ψυχή μου», πρέπει να εκληφθεί ότι αναφέρεται στον Χριστό και τους Ιουδαίους. Ποια είναι όμως η ανταμοιβή τους; «Θα εισέλθουν», λέει, «στα κατώτατα της γης. Θα παραδοθούν σε χέρια ρομφαίας και θα γίνουν μερίδες αλεπούδων», δηλαδή θα παραδοθούν στην αιχμαλωσία και τη φθορά και θα γίνουν βορά ερπετών. «Ο δε βασιλιάς» Χριστός «θα ευφρανθεί στον Θεό» και Πατέρα και «θα επαινεθεί καθένας που εμπιστεύεται σε αυτόν, διότι φράχτηκε το στόμα» των Ιουδαίων «που λαλούν» εναντίον του «άδικα», υβρίζοντάς τον ως πλάνο και παραβάτη του νόμου.

Έπειτα, μετά από κάποια χρόνια, όταν επέστρεψε ο Αρκάδιος, περιλάμποντας τη βασιλεύουσα με την αρετή, την οξύνοια και τη χρηστότητα των τρόπων του, δεν ανεχόταν να νιώσει κορεσμό από αυτά τα χρηστά πλεονεκτήματα, διότι ο θείος έρωτας και η κατά Θεόν προκοπή δεν γνωρίζουν ποτέ κορεσμό, αλλά όσο περισσότερο πλουτίζει κανείς σε αρετές, τόσο περισσότερες επιθυμεί, και όσο περισσότερο στρέφει κανείς την έφεσή του προς τον ουρανό, τόσο μεγαλύτερη ένταση αποκτά για τα άνω, και όσο περισσότερο ποτίζεται κανείς από τη θεία και αδαπάνητη πηγή, τόσο πιο άφθονα, σαν τα ελάφια προς τις πηγές των υδάτων, ελκύεται, φλεγόμενος και πυρπολούμενος από τον θείο έρωτα. Γι' αυτό και κάποιος, αναβλύζοντας πηγή ζωντανού ύδατος και διψώντας και πάλι, έκραζε: «Σε δίψασε η ψυχή μου». Και: «Όπως επιποθεί το ελάφι τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί η ψυχή μου προς εσένα, ω Θεέ· δίψασε η ψυχή μου για τον Θεό, τον ισχυρό, τον ζωντανό· πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού;». Λιώνοντας από τη φλόγα αυτής της αγάπης, δροσιζόταν και τρεφόταν με τα ίδια του τα δάκρυα: «Έγιναν», λέει, «τα δάκρυά μου για μένα άρτος ημέρα και νύχτα». Ώστε όλα μεν έχουν κορεσμό, και όλα δέχονται τέλος· «Σε κάθε», λέει, «τελειότητα είδα τέλος· πλατιά» όμως και απέραντη «η εντολή σου» και ο καρπός της «σφόδρα», και μη έχοντας πέρας, δεν γνωρίζει ποτέ να λαμβάνει κορεσμό.

Και αφού βρήκαμε γη στα Ημάθια, αποκομμένη τρόπον τινά από την ομόχωρη περιοχή, για να μιλήσω με τα λόγια του Ψαλμού, «έρημη, άβατη και άνυδρη», κατοικία αισθητών και νοητών θηρίων, η οποία περιβάλλεται μεν από οικισμούς αλλά από μακριά, και είναι απρόσιτη αφενός σε ληστρικές επιδρομές και αφετέρου σε θορύβους, αλλά συγχρόνως και απαλλαγμένη από επιβλαβή ερπετά, και επιπλέον δέχεται άφθονο φως εξαιτίας της θέσης της, προβαίνουμε στην ίδρυση του ησυχαστηρίου σε αυτήν.

Προς εσένα ορθρίζω, που από ευσπλαχνία. Αφού κατέλυσες το κράτος του θανάτου με θεϊκή δύναμη, αναστήθηκες τριήμερος, Χριστέ μου, και ανήλθες στους ουρανούς με δόξα, ενώ οι μαθητές σου σε ανυμνούσαν ως Θεό και φιλάνθρωπο.

Αν, λοιπόν, έβλεπε κανείς τότε τον λαό να προσέρχεται από τα χαράματα προς τον Ιησού για να τον ακούσει, θα έλεγε ότι του ταιριάζει να λέει τα λόγια του Δαβίδ: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω· σε δίψησε η ψυχή μου.»

Προς τον Μαχητάρη. Εάν ο Θεός είναι αγάπη, όπως εθέσπισε ο αγαπημένος εν Χριστώ μαθητής, θεωρώ τα γράμματα της αγάπης όχι ως κατάβαση από τον Θεό, αλλά ως ανάβαση προς τον Θεό, και αυτά αποτελούν εκείνη ακριβώς την κλίμακα που είδε ο Ιακώβ, η οποία έχει ως αγγέλους τους λόγους της ενώσεως και πάνω από όλα ή πριν από όλα, τον ίδιο τον Κύριο να επιστηρίζεται σε αυτήν. Επομένως, να μην κατηγορείς τη μη συγγραφή επιστολών από μέρους μου στο ότι επιθυμώ να διατηρήσω αδιάσπαστη την ένωση με το κρείττον, αλλά, αφού έμαθες ότι δενόμαστε με τον Θεό μάλλον περισσότερο όταν η μεταξύ μας αγάπη πλέκεται αρρηκτότερη μέσω των δυνατών επικοινωνιών, να χρησιμοποιείς τις επιστολές και, για να αναφέρω κάτι από τα παλαιά δικά μας, να μου προσφέρεις τα γράμματά σου σαν μια χρυσή αλυσίδα κρεμασμένη από τον ουρανό, η οποία ανυψώνει εκεί όσους αναρριχώνται μέσω αυτής. Διότι σε τόσο βάρβαρους τόπους, όπου δεν θέλουν να με διδάξουν τίποτα το αγαθό, κάποια μικρή απορροή σοφίας που κατέρχεται προς εμάς φαίνεται η ίδια ως η πηγή του νέκταρος. Φρόντισε λοιπόν στο εξής να μην μας παραμελείς, αφήνοντάς μας στεγνούς σε γη έρημη, άβατη και άνυδρη.