Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 62:6

Στο όνομά σου θα υψώσω τα χέρια μου. Δεν πρόκειται πλέον, λέγει, όπως παλαιότερα, να εκτείνω τα χέρια μου σε ξένο Θεό, παρά μόνο σε εσένα, επικαλούμενος στις προσευχές μου το δικό σου όνομα. Σαν από πάχος και πιότητα ας χορτάσει η ψυχή μου. Με αυτό δείχνει πόσο μεγάλο είναι το κέρδος εκείνων που έχουν επιλέξει να στηρίζουν τις ελπίδες τους μόνο σε Αυτόν. Και με χείλη αγαλλιάσεως θα υμνήσει το στόμα μου. Όταν, λέγει, φέρνω στη μνήμη μου το όνομά σου, τότε ακριβώς γεμίζουν από χαρά τα χείλη μου.

Ή ονομάζει «έλεος» τη σωτηρία εν Χριστώ, και «ζωές» τον νόμο, δηλαδή την οδό της κατά νόμον πολιτείας. Ανώτερο λοιπόν, λέει, από τις ζωές είναι το έλεός σου. <Τα χείλη μου θα σε επαινέσουν, έτσι θα σε ευλογήσω στη ζωή μου. (A f. 321.) Υπόσχεται την υμνωδία ως καρπό των χειλέων, και συμφωνεί να ευλογεί τον Θεό όχι μόνο με το στόμα, αλλά να το πράττει αυτό και μέσω της ζωής του, δηλαδή να τον δοξάζει μέσω της ενάρετης πολιτείας του· και λέει: Δεν θα εκτείνω τα χέρια μου προς ξένο θεό, παρά μόνο σε εσένα, και επικαλούμενος το δικό σου όνομα στις προσευχές, δεν θα ζητήσω κανένα αίτημα από κανέναν από τους ψευδώνυμους θεούς· σε εσένα δε, που είσαι ο κατά φύσιν Θεός, θα προσφέρω τις ικεσίες μου. Και αυτό αποτελεί αξιοπρεπές και εξαίρετο καύχημα, το να γνωρίζει κανείς μόνο τον Θεό των όλων, και σε αυτόν να προσφέρει τις προσευχές. <Όπως με πάχος και πιότητα ας χορτάσει η ψυχή μου.> (A f. 321). Δείχνει πόσο μεγάλο είναι το κέρδος εκείνων που εναποθέτουν τις ελπίδες τους μόνο σε αυτόν. Διότι, όπως ακριβώς το σώμα τρέφεται περισσότερο με τα παχιά, δηλαδή τα λιπαρά, εδέσματα, έτσι και η ψυχή με την άφθονη χορηγία του Πνεύματος και με την ευφροσύνη, με την οποία εύχεται ο προφήτης να χορτάσει, ώστε με χείλη αγαλλιάσεως να αινέσει τον Κύριο, έχοντας κορεστεί από την πνευματική τροφή. Διότι όταν, λέει, φέρω στη μνήμη μου το όνομά σου, τότε ακριβώς, τότε το στόμα μου γεμίζει με χαρά. <Κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου θα αγαλλιάσω.> (D f. 159, G f. 32 b.)

Διότι δεν υπάρχει άλλη ηδονή εκτός από το να φοβάται κανείς τον Θεό. Αληθινά αυτό είναι ηδονή. Αληθινά αυτό [δεν είναι τέτοιου είδους, αλλά] γεμίζει την ψυχή σαν με στέαρ και λιπαρότητα. Τότε θα κατακρίνουν τους εαυτούς τους και τα έργα τα οποία έπραξαν. Τότε θα ομολογήσουν ότι η κρίση του Θεού είναι δίκαιη: «Τα ακούγαμε αυτά, και δεν θελήσαμε να επιστρέψουμε από τις πονηρές μας πράξεις». Και τότε τίποτα δεν θα καταφέρουν λέγοντας αυτά.

Ναι, αδελφέ· αυτήν την αγαθή μερίδα να αποκτήσεις, την οποία εξέλεξε η Μαρία, και η οποία δεν θα της αφαιρεθεί. Βλέπεις, αδελφέ, πόσο σπουδαία είναι η ησυχία; Διότι ο ίδιος ο Κύριος επαινεί εκείνον που την αποκτά. Αυτήν να αποκτήσεις, αγαπητέ μου αδελφέ, και να εντρυφήσεις στον Κύριό σου, καθήμενος κοντά στα πόδια Του και προσκολλώμενος μόνο σε Αυτόν, ώστε να λες και εσύ με παρρησία: προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω Σου, και εμένα με στήριξε η δεξιά Σου. Γι' αυτό σαν από πάχος και πιότητα ας χορτάσει η ψυχή μου. Ναι, αδελφέ μου, αυτήν που είναι γλυκύτερη από το μέλι να αποκτήσεις. Διότι είναι προτιμότερο ένα κομμάτι ψωμί με αλάτι, με ησυχία και αμεριμνησία, παρά η παράθεση πολυτελών εδεσμάτων με περισπασμούς και μέριμνες. Άκουγε Εκείνον που λέει: ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Διότι ο Κύριος θέλει να σε αναπαύσει από τις μέριμνες, από τον θυμό, από τους περισπασμούς και τις θλίψεις αυτού του αιώνα. Θέλει να είσαι αμέριμνος από την κατασκευή πλίνθων της Αιγύπτου· θέλει να σε οδηγήσει στην έρημο, δηλαδή στην ησυχία, ώστε να φωτίσει τους δρόμους σου με τον στύλο της νεφέλης, ώστε να σε θρέψει με το μάννα, εννοώ βέβαια τον άρτο της ησυχίας και της αμεριμνησίας, ώστε να κληρονομήσεις τη γη της επαγγελίας. Ναι, αγαπητέ, αυτήν να αποκτήσεις, αυτήν να αγαπήσεις, ώστε να ευφρανθείς στην οδό των μαρτυρίων του Θεού, περισσότερο από κάθε πλούτο.

Τότε οι κολαζόμενοι θα κραυγάσουν προς τον Κύριο, και δεν θα τους εισακούσει. Τότε θα καταλάβουν ότι μάταια τους απέβησαν τα του βίου, και εκείνα που τους φαίνονταν εδώ ως ευχάριστα, βρέθηκαν πιο πικρά από χολή και δηλητήριο. Πού θα είναι τότε η ψευδώνυμη ηδονή της αμαρτίας; Διότι δεν υπάρχει άλλη ηδονή παρά το να φοβάται κανείς τον Κύριο. Αληθινά, αυτό είναι ηδονή. Αληθινά, χορταίνει την ψυχή σαν με πάχος και πιότητα. Τότε θα καταδικάσουν τους εαυτούς τους και τα έργα τους, τα οποία έπραξαν.

Βλέπεις, αδελφέ, πόσο σπουδαία είναι η ησυχία; Ο ίδιος ο Κύριος επαινεί αυτόν που την αποκτά. Αυτήν απόκτησε, αδελφέ μου, και θα απολαύσεις τον Κύριό σου, καθισμένος στα πόδια του και προσκολλημένος μόνο σε αυτόν, για να λες και εσύ με παρρησία: «προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω σου, και εμένα με συγκράτησε το δεξί σου χέρι». Γι' αυτό, σαν από πάχος και ευφορία γέμισε η ψυχή μου. Ναι, αδελφέ μου, αυτήν να αποκτήσεις που είναι πιο γλυκιά από το μέλι. Διότι είναι προτιμότερο λίγο ψωμί με αλάτι μαζί με ησυχία και αμεριμνησία, παρά παράθεση πολλών φαγητών με περισπασμούς και μέριμνες. Άκουσε αυτόν που λέει: «ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Διότι να σε αναπαύσει θέλει ο Κύριος από τις μέριμνες, από τον θυμό, από τους περισπασμούς και τις θλίψεις αυτού του αιώνα. Θέλει να είσαι αμέριμνος από την κατασκευή πλίνθων της Αιγύπτου· θέλει να σε οδηγήσει στην έρημο, δηλαδή στην ησυχία. Αυτός θα φωτίσει τους δρόμους σου με τον στύλο της νεφέλης και θα σε θρέψει με το μάννα· εννοώ βέβαια τον άρτο της ησυχίας και της αμεριμνησίας, για να κληρονομήσεις την αγαθή γη, εννοώ την άνω Ιερουσαλήμ. Ναι, αδελφέ, αυτήν αγάπησε, αυτήν απόκτησε, για να ευφρανθείς στον δρόμο των μαρτυρίων του Θεού σαν να κατέχεις κάθε πλούτο. Ναι, αδελφέ, απόκτησε την ησυχία με φόβο Θεού, και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σου.

Το ότι η βασιλεία είναι εντός μας, τι άλλο σημαίνει, παρά την ουράνια ευφροσύνη του Πνεύματος που ενεργείται στην άξια ψυχή; Διότι την απόλαυση, τη χαρά και την πνευματική ευφροσύνη στο αιώνιο φως που πρόκειται να έχουν οι Άγιοι στη βασιλεία των ουρανών, τον αρραβώνα και την απαρχή αυτών αξιώνονται να λάβουν ήδη από αυτήν εδώ τη ζωή οι άγιες και πιστές ψυχές μέσω της ενεργού κοινωνίας του Πνεύματος. Διότι λέει: Αυτός που μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να μπορούμε και εμείς να παρηγορούμε αυτούς που βρίσκονται σε κάθε θλίψη, μέσω της παρηγοριάς με την οποία παρηγορούμαστε και εμείς οι ίδιοι από τον Θεό. Αλλά και το χωρίο, η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν για τον ζωντανό Θεό, και το, ας χορτάσει η ψυχή μου σαν από πάχος και παχύτητα, και τα παρόμοια με αυτά, υποδηλώνουν την ενεργή ευφροσύνη του Πνεύματος και την παρηγοριά του αγιασμού. Τα δε ακόλουθα παραγγέλματα όλων των εντολών, αποτελούν κατά κάποιον τρόπο τα μέλη της κεφαλής.

Έτσι λοιπόν, τα χείλη μου και τα χέρια μου θα αφιερωθούν σε Σένα, ώστε τα μεν χείλη να μη διαφέρουν σε τίποτα από το εύοσμο θυμίαμα, τα δε χέρια να μην υστερούν από μία ενεργή και αληθινή θυσία· ώστε να μπορώ να πω εύστοχα για μεν τα χείλη μου το: «Ας γίνει η προσευχή μου σαν θυμίαμα ενώπιόν σου·» και για τις πράξεις μου το: «Η ανύψωση των χεριών μου, θυσία εσπερινή.» Και η μεν σάρκα και το σώμα θα αφιερωθούν με αυτόν τον τρόπο στη δική Σου λειτουργία· η δε ψυχή μου θα μετάσχει σε μεγαλύτερη δύναμη· γι' αυτό και για αυτήν λέω: «Σαν από στέαρ και πιότητα ας χορτάσει η ψυχή μου.» Διότι η ψυχή δεν θα προσφερθεί πλέον με τον ίδιο τρόπο όπως το σώμα, ούτε με χείλη ούτε με χέρια, ούτε με κάποιο άλλο μέρος ή μέλος, αλλά ολόκληρη από μόνη της, υπερβαίνοντας κάθε ολοκαύτωμα και κάθε καλοθρεμμένο ζώο γεμάτο από πιότητα και στέαρ, θα προσφερθεί σε Σένα τον Θεό, αφού λογιστεί από Εσένα ως πιο πολύτιμη από μόσχο και ταύρο και από κάθε άλογο ζώο. Γι' αυτό και θα αφιερώσω σε Σένα αυτήν την εξαιρετικά πλούσια και προσφιλή σε Σένα θυσία, εννοώ τη δική μου ψυχή. Επιπλέον, για όλα αυτά, ομολογώντας την ευγνωμοσύνη μου με όλο μου το στόμα και με αυτά τα ίδια τα χείλη γεμάτα από χαρά, θα Σε ανυμνήσω· γι' αυτό λέω: «Και με χείλη αγαλλιάσεως θα αινέσει το στόμα μου·» ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Και μέσα από υμνητικά χείλη θα υμνήσει το στόμα μου.» «Εάν Σε ενθυμούμην πάνω στην στρωμνή μου, τα χαράματα μελετούσα Εσένα, διότι έγινες βοηθός μου.»

Οι ψυχές τους, λοιπόν, φέροντας το πλούσιο και δυνατό στοιχείο της πίστεως, θα μπορούσαν να πουν αυτό που έχει λεχθεί αλλού: «Σαν από πάχος και πιότητα ας χορτάσει η ψυχή μου, και με χείλη αγαλλιάσεως θα αινέσει το στόμα μου.» Έτσι, λοιπόν, «μεμυαλωμένα» ονομάζονται τα καλοθρεμμένα και παχιά και λιπαρά. Τέτοιες τυγχάνουν να είναι οι ψυχές των αθλητών του Θεού, «μεμυαλωμένες» από τις θείες και λογικές τροφές, και χωρίς να έχουν τίποτα το χαμερπές ούτε ασθενές· γι' αυτό λένε: «Ολοκαυτώματα μεμυαλωμένα θα σου προσφέρω μαζί με θυμίαμα.» Και θα κατανοήσεις το θυμίαμα από τη φωνή που λέει: «Ας κατευθυνθεί η προσευχή μου σαν θυμίαμα ενώπιόν σου.» Αυτές, λοιπόν, οι ψυχές, αφού καθαρίστηκαν με το πνευματικό πυρ, έγιναν ολοκαυτώματα, ή, δίκην θυσιών, προσέφεραν τα ίδια τους τα ονόματα ως ολοκαυτώματα, σαν να είχαν τελειωθεί διά του πυρός. Και οι προσευχές τους θα ήταν τα θυμιάματα. Επειδή δε υπόσχονται να προσφέρουν κριάρια και βόδια μαζί με τράγους, θα παρατηρήσεις πώς και αυτά έχουν ειπωθεί εκ προσώπου των αποστόλων του Σωτήρος, εννοώντας ως τράγους και βόδια και κριάρια εκείνους που καθοδηγήθηκαν από αυτούς. Διότι αυτοί έγιναν οι πρώτοι μάρτυρες του Θεού· έπειτα κατέστησαν μυριάδες άλλους μιμητές και ζηλωτές τους, τους οποίους προσφέρουν στον Θεό σαν δικά τους γεωργήματα.

Ποια βασιλεία λέει ότι βρίσκεται εντός ημών; Ποια άλλη από την ευφροσύνη που γεννιέται στις ψυχές άνωθεν, μέσω του Πνεύματος; Διότι αυτή αποτελεί τρόπον τινά εικόνα, αρραβώνα και δείγμα της αιώνιας χαράς, την οποία θα απολαύσουν οι ψυχές των αγίων στον προσδοκώμενο αιώνα. Μας παρηγορεί, επομένως, ο Κύριος μέσω της ενέργειας του Πνεύματος σε κάθε μας θλίψη, για να μας σώσει και να μας μεταδώσει τα πνευματικά αγαθά και τα δικά Του χαρίσματα. Διότι, όπως λέει: «Εκείνος που μας παρηγορεί σε κάθε μας θλίψη, ώστε να μπορούμε εμείς να παρηγορούμε εκείνους που βρίσκονται σε κάθε θλίψη»· και το: «Η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν για τον ζωντανό Θεό»· και το: «Σαν από στέαρ και λιπαρότητα ας χορτάσει η ψυχή μου»· όλα αυτά υποδηλώνουν αινιγματικά την ευφροσύνη και την παρηγοριά που προέρχεται από το Πνεύμα.

Εμείς όμως γνωρίζουμε ότι απωθώντας την ηδονή, προς την οποία, αλίμονο, αυτομολήσαμε όταν αθετήσαμε την εντολή, μέσω της εκούσιας οδύνης της εγκράτειας, γινόμαστε μέτοχοι κατά την προσευχή, με νοερή αίσθηση, της θείας και απαλλαγμένης από οδύνη ηδονής. Όταν αυτή η ηδονή μεταμορφώσει θαυμαστά και το ίδιο το σώμα προς τον απαθή και θείο έρωτα, εκείνος που έχει αποκτήσει την εμπειρία της αναφωνεί προς τον Θεό: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου» και «Σαν από πάχος και παχύτητα ας χορτάσει η ψυχή μου και με χείλη αγαλλιάσεως θα αινέσει το στόμα μου». Μετά από αυτήν και εξαιτίας αυτής, όσοι ετοιμάζουν αναβάσεις στην καρδιά τους, γίνονται μέτοχοι της «θεοειδούς ραστώνης» και της αγγελικής «ευπάθειας», «σύμφωνα με τις θεουργικές επιφοιτήσεις των θείων ελλάμψεων», όπως είπε ο μέγας Διονύσιος.

Ψαλμός του Δαβίδ, όταν βρισκόταν... της Ιδουμαίας. Έρημη και εκλείπουσα είναι η εκκλησία, γι' αυτήν λοιπόν γράφτηκε η προφητεία. Διότι η Ιδουμαία ερμηνεύεται ως «εκλείπουσα». «Ο Θεός, ο Θεός μου». Η εκκλησία έκραζε προς τον Θεό: Σε Εσένα καταφεύγω κατά τον καιρό της αναστάσεως· διότι η ανάσταση έγινε κατά τον όρθρο. «Εδίψησε». Διότι η εκκλησία διψούσε για τον Θεό, καθώς φλεγόταν από τις θυσίες των ειδώλων· διότι δεν υπήρχε ακόμη σε αυτήν το ύδωρ του βαπτίσματος, ώστε να πληθυνθεί το σώμα της εκκλησίας. «Σε γη έρημη». Διότι η εκκλησία ήταν έρημη, επειδή δεν την περπατούσαν τα πόδια του Χριστού· και άνυδρη, διότι δεν είχε ακόμη την πηγή, η οποία εξήλθε από την πλευρά του Χριστού. «Έτσι μέσα στο άγιο». Διότι έτσι φανερώθηκε η εκκλησία στον Χριστό, γι' αυτό, αφού τη σπλαγχνίστηκε, την ανέστησε. «Για να δω». Διότι η εκκλησία, όταν είδε τον Χριστό, γέμισε από δύναμη και δόξα. «Επειδή είναι καλύτερο». Πάνω από την παρούσα ζωή, καλύτερο είναι το έλεος του Θεού, λέει τότε στην εκκλησία. «Τα χείλη». Τα χείλη της εκκλησίας είναι ο λαός· διότι μέσα σε αυτήν ο άνθρωπος δεν παύει να δοξολογεί τον Θεό. «Έτσι θα ευλογήσω». Έτσι [θα γίνει η ευλογία]. Πώς; Όπως διδάχθηκε ο άνθρωπος από τον Χριστό. «Στο όνομά Σου». Διότι έτσι δίδαξε και ο Παύλος: να υψώνουν με οσιότητα τα χέρια τους σε κάθε τόπο. «Σαν από στέαρ». Το στέαρ είναι το σώμα του Χριστού και η πιότητα το αίμα του Χριστού· από αυτά χορταίνει ο πιστός άνθρωπος <κάθε άνθρωπος>.

«και χείλη». Διότι όταν τα χείλη ανοίγουν με χαρά, δοξάζεται το στόμα του ανθρώπου, το οποίο δέχεται τα μυστήρια του Χριστού. «εάν σε θυμόμουν». Στρωμνή είναι ο τάφος του Χριστού· διότι η ανάσταση έγινε τον όρθρο. Εκείνος που τα θυμάται (τα μελετά) πάντοτε αυτά, έχει αληθινά ελπίδα. «ότι έγινες». Διότι έτσι βοηθούνται οι πιστοί. «και στη σκέπη». Διότι στο κυριακό πρόσωπο οι πιστοί έχουν την αγαλλίαση· διότι πτέρυγες του Χριστού (του Θεού) είναι η δεσποτική σάρκα. «προσκολλήθηκε η ψυχή». Οι ψυχές των αγίων που ακολουθούν τον Χριστό. «εμένα αντιλήφθηκε». Η δεξιά του Χριστού, η οποία έπιασε τον χαμένο (ένδοξο) άνθρωπο. «αυτοί δε εις μάτην». Οι δαίμονες μάταια αναζήτησαν την ψυχή του Αδάμ <αφού την πήραν μάταια, ο Χριστός την έβγαλε πάλι>. «θα εισέλθουν». Οι δαίμονες, που έθλιψαν τον άνθρωπο, στο κατώτατο βάθος της αβύσσου. «θα παραδοθούν». Δηλαδή στα χέρια της γέεννας <η ρομφαία του πυρός ερμηνεύεται ως γέεννα>. «μερίδια». Σε ευτελές και ακάθαρτο ζώο παρομοιάστηκαν οι δαίμονες που φρυάττουν με τέτοια πράγματα. «ο δε βασιλιάς». Ο Υιός στον Πατέρα <ευφράνθηκε>. «θα επαινεθεί». Έπαινο θα έχει από τον Θεό καθένας που θυμάται τον Θεό (τον Χριστό) και σεμνύνεται για αυτόν <Έχοντας έπαινο από τον Θεό και σεμνυνόμενος για αυτόν κάθε άνθρωπος>. «ότι φράχθηκε». Των βλάσφημων, των επίορκων, των γοητών· διότι φράχθηκαν με την ανάσταση (παρουσία) του Χριστού.

Γι' αυτό και την επαίνεσε ο Κύριος λέγοντας: «Η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί». Βλέπεις, αδελφέ, πόσο σπουδαία είναι η ησυχία· διότι ο ίδιος ο Δεσπότης μας Θεός επαινεί αυτόν που την αποκτά. Αυτήν να αποκτήσεις, αδελφέ μου, και θα εντρυφήσεις στον Κύριό σου, καθήμενος κοντά στα πόδια του και παραμένοντας προσκολλημένος μόνο σε αυτόν, ώστε να μπορείς να λες και εσύ με παρρησία: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω σου, και εμένα με στήριξε η δεξιά σου. Γι' αυτό σαν από στέαρ και παχύτητα ας χορτάσει η ψυχή μου». Ναι, αδελφέ μου, αυτήν να αποκτήσεις, η οποία είναι γλυκύτερη από το μέλι.

Αλλά και το «Η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν για τον ζωντανό Θεό», και το «Σαν από πάχος και παχύτητα ας χορτάσει η ψυχή μου», και τα παρόμοια με αυτά, υπαινίσσεται δι' αυτών την ενεργή ευφροσύνη και παρηγοριά του Πνεύματος. Ενώ τα ακόλουθα παραγγέλματα όλων των εντολών είναι σαν μέλη της κεφαλής, τα οποία όσοι έχουν παραδώσει τους εαυτούς τους στον Θεό οφείλουν να εκπληρώνουν ανάλογα με τις δυνάμεις τους.

Διότι, λέει, «η καρδιά μου και η σάρκα μου αγαλλίασαν για τον ζωντανό Θεό»· και το χωρίο: «Ας χορτάσει η ψυχή μου σαν από πάχος και παχύτητα»· και όσα είναι παρόμοια με αυτά, στο ίδιο σημείο κατατείνουν, και υπονοούν την ενεργό ευφροσύνη και παρηγορία του Πνεύματος.