Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 62:7

«Εάν σε θυμόμουν στην κλίνη μου». Το «Εάν σε θυμόμουν» έχει τεθεί αντί του «ενθυμούμενος»· ώστε να σημαίνει, λέει: «ενθυμούμενος εσένα, έμεινα άγρυπνος προσηλωμένος στις αινέσεις σου και στις φωτεινές σου δωρεές, τις οποίες παρέχεις σε όσους σε επικαλούνται». «Διότι έγινες βοηθός μου, και υπό τη σκέπη των πτερύγων σου θα αγαλλιάσω». Επειδή εσύ ο ίδιος με βοηθάς με την προστασία της δικής σου βοήθειας, δέχομαι την ευφροσύνη.

Και πάλι: «Αν σε θυμόμουν στο κρεβάτι μου, τα ξημερώματα μελετούσα για σένα». <Γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, εγώ σχεδιάζω συμφορές εναντίον αυτής της φυλής, από τις οποίες δεν θα μπορέσετε να σηκώσετε τους τραχήλους σας, ούτε θα περπατήσετε όρθιοι ξαφνικά, διότι ο καιρός είναι πονηρός.> Επειδή, λοιπόν, αυτοί μηχανεύονταν βάσανα και έπρατταν κακά σε κάποιους, παραμερίζοντας την ύψωση των χεριών προς τον Θεό ως κάτι το ανώφελο και χωρίς κέρδος, γι' αυτό κι εγώ, λέει, θα σχεδιάσω συμφορές εναντίον κάθε τέτοιας φυλής, δηλαδή θα επινοήσω τα κακά στα οποία θα περιπέσουν, ήτοι ανίατες συμφορές. Θα είναι δε, λέει, τόσο δυσβάσταχτα και βαριά αυτά που θα τους επιβληθούν, ώστε εκείνοι που θα τα υποστούν θα εξισωθούν με όσους σκύβουν, και κατά κάποιον τρόπο θα λυγίσουν εντελώς, επειδή θα έχουν φορτωθεί δεινά και αφόρητα. Διότι, λέει, θα είναι καιρός πονηρός, κατά τον οποίο θα επικρεμαστούν πάνω τους τα αποτελέσματα της οργής. Και αυτό νομίζω είναι που ψάλλεται σοφά από κάποιον: «Διότι οι ανομίες μου ξεπέρασαν το κεφάλι μου, σαν βαρύ φορτίο με καταπλάκωσαν». Όμως, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προσκαλούσε όσους ήταν με αυτόν τον τρόπο καταβεβαρυμμένοι να αποθέσουν όσα επικρέμονταν πάνω τους, λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, κι εγώ θα σας αναπαύσω».

Έτσι λοιπόν, τα χείλη μου και τα χέρια μου θα αφιερωθούν σε Σένα, ώστε τα μεν χείλη να μη διαφέρουν σε τίποτα από το εύοσμο θυμίαμα, τα δε χέρια να μην υστερούν από μία ενεργή και αληθινή θυσία· ώστε να μπορώ να πω εύστοχα για μεν τα χείλη μου το: «Ας γίνει η προσευχή μου σαν θυμίαμα ενώπιόν σου·» και για τις πράξεις μου το: «Η ανύψωση των χεριών μου, θυσία εσπερινή.» Και η μεν σάρκα και το σώμα θα αφιερωθούν με αυτόν τον τρόπο στη δική Σου λειτουργία· η δε ψυχή μου θα μετάσχει σε μεγαλύτερη δύναμη· γι' αυτό και για αυτήν λέω: «Σαν από στέαρ και πιότητα ας χορτάσει η ψυχή μου.» Διότι η ψυχή δεν θα προσφερθεί πλέον με τον ίδιο τρόπο όπως το σώμα, ούτε με χείλη ούτε με χέρια, ούτε με κάποιο άλλο μέρος ή μέλος, αλλά ολόκληρη από μόνη της, υπερβαίνοντας κάθε ολοκαύτωμα και κάθε καλοθρεμμένο ζώο γεμάτο από πιότητα και στέαρ, θα προσφερθεί σε Σένα τον Θεό, αφού λογιστεί από Εσένα ως πιο πολύτιμη από μόσχο και ταύρο και από κάθε άλογο ζώο. Γι' αυτό και θα αφιερώσω σε Σένα αυτήν την εξαιρετικά πλούσια και προσφιλή σε Σένα θυσία, εννοώ τη δική μου ψυχή. Επιπλέον, για όλα αυτά, ομολογώντας την ευγνωμοσύνη μου με όλο μου το στόμα και με αυτά τα ίδια τα χείλη γεμάτα από χαρά, θα Σε ανυμνήσω· γι' αυτό λέω: «Και με χείλη αγαλλιάσεως θα αινέσει το στόμα μου·» ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Και μέσα από υμνητικά χείλη θα υμνήσει το στόμα μου.» «Εάν Σε ενθυμούμην πάνω στην στρωμνή μου, τα χαράματα μελετούσα Εσένα, διότι έγινες βοηθός μου.»

«Και υπό τη σκέπη των πτερύγων σου θα αγαλλιάσω, η ψυχή μου προσκολλήθηκε πίσω σου, και η δεξιά σου με στήριξε.» Διατρίβοντας στην έρημο της Ιουδαίας ο θαυμάσιος Δαβίδ, δεν υπόσχεται να προσφέρει θυσίες ζώων, ούτε θυσίες από άλογα θρέμματα, αλλά αυτές που προαναφέρθηκαν, διά μέσου των λόγων και των πράξεων, καθώς και της ίδιας της ψυχής. Έπειτα, επιπροσθέτως αυτών, δεικνύει στον Θεό πώς ήταν αφοσιωμένος στη σωφροσύνη και την τέλεια αγνεία· γι' αυτό λέγει: «Αν σε θυμόμουν στο κρεβάτι μου, κατά τους όρθρους μελετούσα εσένα»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Ενθυμούμενος εσένα στο κρεβάτι μου, κατά τη διάρκεια κάθε φυλακής σε μελετούσα.» Διότι διαφορετικά, λέει, δεν θα μπορούσα να εγείρομαι από τον όρθρο προς εσένα, ούτε να λέω προσευχόμενος: «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω», εάν δεν διατηρούσα καθαρό το κρεβάτι μου. Η δε καθαρότητά μου δεν γινόταν γνωστή από οπουδήποτε αλλού παρά από το να μελετώ τα λόγια σου κατά τον όρθρο. Διότι ήταν φανερό από αυτό πως δεν έπραττα τίποτε άλλο τις νύχτες, παρά να έχω εσένα τον Θεό προ των οφθαλμών μου. Σύμφωνα δε με όσα λέει ο Σύμμαχος, «κατά τη διάρκεια κάθε φυλακής σε μελετούσα», και σύμφωνα με όσα λέει ο Ακύλας, «στις φυλακές ομιλώ μαζί σου», φαίνεται να δηλώνει ότι ασκούνταν κατά τις νυχτερινές ώρες με τη μελέτη των θείων Γραφών. Διότι όλος ο χρόνος της νύχτας είναι διαιρεμένος σε διάφορες φυλακές· έτσι άλλωστε αναφέρεται και στα Ευαγγέλια, ότι ο Σωτήρας ήλθε προς τους μαθητές του κατά την τέταρτη φυλακή.

Και αλλού δε ο ίδιος λέει: «Να αγρυπνείτε, διότι δεν γνωρίζετε σε ποια νυχτερινή σκοπιά έρχεται ο Κύριός σας»· και πάλι: «Εκείνο δε να γνωρίζετε, ότι, εάν γνώριζε ο οικοδεσπότης σε ποια νυχτερινή σκοπιά έρχεται ο κλέφτης...». Ο δε θεοφιλής και αφιερωμένος στον Θεό, ενθυμούμενος τον Θεό πάνω στην κλίνη του, την οποία διαφυλάσσει άσπιλη, αγνή και αμίαντη, σηκωνόταν σε κάθε σκοπιά της νύχτας, προσηλωνόταν στις προσευχές και ασκούνταν στα θεία διδάγματα. Διδάσκοντας, λοιπόν, αυτό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο έλεγε: «Ενθυμούμενός σε πάνω στην κλίνη μου, σε κάθε σκοπιά της νύχτας μελετούσα». Διότι εσένα τον ίδιο τον Θεό μελετούσα αντί για κάθε βιβλίο και γραφή, έχοντας τον νου στραμμένο ψηλά προς εσένα, στοχαζόμενος και αναλογιζόμενος πόσων ευεργεσιών αξιώθηκα από εσένα, και πώς στάθηκες πάντοτε βοηθός μου και με διέσωσες από μύριους πειρασμούς, και πώς με ανέσυρες με τις πτέρυγές σου, δηλαδή με τις δυνάμεις της πρόνοιάς σου. Αναπολώντας τα αυτά στη μνήμη μου, γέμιζα από χαρά και εξυμνούσα εσένα τον Θεό, σύμφωνα με τον Σύμμαχο που λέει: «και σκεπόμενος κάτω από τις πτέρυγές σου σε εξυμνούσα».

Αυτά τα αποδεικνύει και εκείνος που, αφού είπε, «έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ μου», πρόσθεσε, «θα ψάλω και θα υμνήσω με τη δόξα μου», και αλλού: «όταν σε θυμόμουν στο κρεβάτι μου, τα ξημερώματα μελετούσα εσένα». Αλλά και «όταν νηστεύετε», λέει, «να μη γίνεστε σκυθρωποί όπως οι υποκριτές· διότι παραμορφώνουν τα πρόσωπά τους, για να φανούν στους ανθρώπους ότι νηστεύουν· αλήθεια σας λέω, ότι έχουν ήδη λάβει την ανταμοιβή τους· εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, ώστε να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά στον Πατέρα σου που είναι στα κρυφά, και ο Πατέρας σου που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά».

«και χείλη». Διότι όταν τα χείλη ανοίγουν με χαρά, δοξάζεται το στόμα του ανθρώπου, το οποίο δέχεται τα μυστήρια του Χριστού. «εάν σε θυμόμουν». Στρωμνή είναι ο τάφος του Χριστού· διότι η ανάσταση έγινε τον όρθρο. Εκείνος που τα θυμάται (τα μελετά) πάντοτε αυτά, έχει αληθινά ελπίδα. «ότι έγινες». Διότι έτσι βοηθούνται οι πιστοί. «και στη σκέπη». Διότι στο κυριακό πρόσωπο οι πιστοί έχουν την αγαλλίαση· διότι πτέρυγες του Χριστού (του Θεού) είναι η δεσποτική σάρκα. «προσκολλήθηκε η ψυχή». Οι ψυχές των αγίων που ακολουθούν τον Χριστό. «εμένα αντιλήφθηκε». Η δεξιά του Χριστού, η οποία έπιασε τον χαμένο (ένδοξο) άνθρωπο. «αυτοί δε εις μάτην». Οι δαίμονες μάταια αναζήτησαν την ψυχή του Αδάμ <αφού την πήραν μάταια, ο Χριστός την έβγαλε πάλι>. «θα εισέλθουν». Οι δαίμονες, που έθλιψαν τον άνθρωπο, στο κατώτατο βάθος της αβύσσου. «θα παραδοθούν». Δηλαδή στα χέρια της γέεννας <η ρομφαία του πυρός ερμηνεύεται ως γέεννα>. «μερίδια». Σε ευτελές και ακάθαρτο ζώο παρομοιάστηκαν οι δαίμονες που φρυάττουν με τέτοια πράγματα. «ο δε βασιλιάς». Ο Υιός στον Πατέρα <ευφράνθηκε>. «θα επαινεθεί». Έπαινο θα έχει από τον Θεό καθένας που θυμάται τον Θεό (τον Χριστό) και σεμνύνεται για αυτόν <Έχοντας έπαινο από τον Θεό και σεμνυνόμενος για αυτόν κάθε άνθρωπος>. «ότι φράχθηκε». Των βλάσφημων, των επίορκων, των γοητών· διότι φράχθηκαν με την ανάσταση (παρουσία) του Χριστού.

Άκουσε τον προφήτη που λέει: «Όταν σε θυμόμουν στην κλίνη μου, τα ξημερώματα μελετούσα για σένα». «Αλλά κουράστηκα», λέει κάποιος, «πολύ κατά τη διάρκεια της ημέρας, και δεν μπορώ». Αυτά είναι δικαιολογίες και προφάσεις· διότι, όσο και αν κοπιάσεις, δεν πρόκειται να μοχθήσεις όπως ο χαλκουργός, ο οποίος κατεβάζει ένα τόσο βαρύ σφυρί από μεγάλο ύψος πάνω στους σπινθήρες και δέχεται τον καπνό σε όλο του το σώμα· και όμως, εκείνος αναλίσκει σε αυτό το έργο το μεγαλύτερο μέρος της νύχτας.

Δεν είπε: «Να μη μιλήσεις για τις πράξεις των πατέρων σου», αλλά: «Ούτε καν να τις θυμηθείς, ούτε να τις βάλεις στο νου σου». Βλέπεις σε πόση απόσταση από την κακία θέλει να βρισκόμαστε; Διότι εκείνος που δεν θυμάται, δεν θα σκεφτεί· και εκείνος που δεν σκέφτεται, ούτε θα μιλήσει· και εκείνος που δεν μιλάει, ούτε θα πράξει. Βλέπεις προ πόσων οδών ύψωσε τείχος για εμάς, από πόσα διαστήματα μας απομάκρυνε, και μάλιστα από πολύ μακριά; Ας ακούσουμε, λοιπόν, και εμείς, και ας ξεχάσουμε τα δικά μας κακά. Δεν εννοώ τις αμαρτίες που εμείς έχουμε διαπράξει· διότι λέει: «Θυμήσου εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, και εγώ δεν πρόκειται να τις θυμηθώ». Εννοώ το εξής: Ας μη σκεφτόμαστε πλέον την αρπαγή, αλλά ας επιστρέψουμε και όσα αρπάξαμε παλαιότερα. Αυτό σημαίνει να ξεχάσει κανείς την κακία: να αποβάλει τον αρπακτικό λογισμό και να μην τον δεχθεί πλέον ποτέ, αλλά και να εξαλείψει τα ήδη διαπραχθέντα σφάλματα. Και από πού θα μπορούσε να προέλθει σε εμάς η λήθη της πονηρίας; Από τη μνήμη των αγαθών του Θεού. Εάν μνημονεύουμε διαρκώς τον Θεό, δεν μπορούμε να θυμόμαστε και τα πονηρά. Διότι λέει: «Όταν σε θυμόμουν πάνω στο κρεβάτι μου, κατά τους όρθρους σε μελετούσα». Πάντοτε, λοιπόν, αλλά προπαντός τότε πρέπει να θυμόμαστε τον Θεό, όταν ο λογισμός βρίσκεται σε ησυχία, όταν μέσω εκείνης της μνήμης μπορεί κανείς να καταδικάζει τον εαυτό του, όταν μπορεί να παραμένει προσηλωμένος σε αυτή τη μνήμη.

Διότι, εάν μεν τη θυμηθούμε την ημέρα, οι άλλες φροντίδες που παρεισφρέουν και οι θόρυβοι πάλι την αποβάλλουν· τη νύχτα όμως είναι δυνατόν να τη θυμόμαστε διαρκώς, όταν η ψυχή βρίσκεται σε γαλήνη και ανάπαυση, όταν βρίσκεται σε λιμάνι, όταν επικρατεί ευδία. «Για όσα λέτε μέσα στις καρδιές σας, να νιώσετε κατάνυξη πάνω στα κρεβάτια σας», λέει. Έπρεπε βέβαια και κατά τη διάρκεια της ημέρας να διατηρούμε αυτή τη μνήμη· επειδή όμως πάντοτε μεριμνάτε και περισπάστε από τις βιοτικές υποθέσεις, τουλάχιστον τότε, πάνω στο κρεβάτι σας, να μνημονεύετε τον Θεό· κατά τους όρθρους να Τον μελετάτε. Εάν κατά τους όρθρους μελετήσουμε αυτά, με πολλή ασφάλεια θα προχωρήσουμε στις καθημερινές μας ασχολίες· εάν πρώτα καταστήσουμε ίλεω τον Θεό με την έντευξη και την ικεσία, προχωρώντας με αυτόν τον τρόπο δεν θα έχουμε κανέναν εχθρό· και ακόμη κι αν αποκτήσεις, θα τον περιγελάσεις, εφόσον έχεις ίλεω τον Θεό. Πόλεμος διεξάγεται στην αγορά, μάχη είναι οι καθημερινές υποθέσεις, αποτελούν θαλασσοταραχή και τρικυμία.

Και για να μάθεις ότι περιγράφουμε την αλήθεια και όχι ψέμα, ας τρυγήσουμε τις μελωδίες του Αγίου Πνεύματος από την ίδια τη γραπτή ιστορία. «Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα», είπε ο Δαβίδ. Και αν θέλεις να γνωρίσεις αληθινά ότι και τη νύχτα και την ημέρα ο Δαβίδ θυμόταν τον Θεό, και καθώς τον μνημόνευε ευφραινόταν, πρόσεξε τα όσα λέγονται με μεγάλη προθυμία και φιληκοΐα: «Θυμήθηκα τη νύχτα το όνομά σου, Κύριε»· και, «Θα μνημονεύω το όνομά σου σε κάθε γενεά και γενεά»· «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω, Κύριε»· «Τους όρθρους μελετούσα εσένα». «Το βράδυ και το πρωί και το μεσημέρι θα διηγηθώ και θα αναγγείλω»· «Ο Θεός, ο Θεός μου, προς εσένα ορθρίζω».