Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 63:2

Εισάκουσε, Θεέ, τη φωνή μου όταν προσεύχομαι. Δέξου, λέγει, Δέσποτα, την ικεσία μου και ενδυνάμωσε τη διάνοιά μου, ώστε να μη φοβάμαι τις επιθέσεις. Από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου. Είναι παρόμοιο με το: Και τώρα, Κύριε, ρίξε το βλέμμα σου στις απειλές τους και δώσε στους δούλους σου τη χάρη να κηρύττουν τον λόγο σου με παρρησία.

Δεν τρως κρέας, αλλά τρως τον αδελφό σου. Απέχεις από τον οίνο, αλλά δεν συγκρατείσαι από τις ύβρεις. Περιμένεις το εσπέρας για τη μετάληψη, αλλά καταναλώνεις την ημέρα στα δικαστήρια. Αλίμονο σε εκείνους που μεθούν, όχι από οίνο. Ο θυμός είναι μέθη της ψυχής, καθιστώντας την παράφρονα, όπως ο οίνος. Η λύπη είναι και αυτή μέθη, η οποία καταποντίζει τη διάνοια. Ο φόβος είναι άλλη μέθη, όταν δημιουργείται για πράγματα που δεν πρέπει· διότι, λέει, «από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου». Και γενικώς το καθένα από τα πάθη, επειδή οδηγεί τη διάνοια εκτός εαυτού, δικαίως θα μπορούσε να ονομαστεί μέθη. Αναλογίσου εκείνον που οργίζεται, πώς μεθά από το πάθος. Δεν είναι κύριος του εαυτού του, αγνοεί τον εαυτό του, αγνοεί τους παρισταμένους· όπως ακριβώς σε νυκτερινή μάχη αρπάζεται με τους πάντες, προσκρούει σε όλους· μιλάει αχαλίνωτα, είναι ακάθεκτος, λοιδορεί, χτυπά, απειλεί, ορκίζεται, φωνάζει, διαρρηγνύεται.

Ελάτε λοιπόν, τέκνα, ακούστε με. Τι άραγε πρόκειται να μας διδάξει ο πνευματικός μας πατέρας; Φόβο Κυρίου, λέει, θα σας διδάξω. Επειδή προηγουμένως πρόσταξε να φοβόμαστε τον Κύριο και υπέδειξε το κέρδος που προέρχεται από αυτόν τον φόβο, λέγοντας: «Ότι δεν υπάρχει καμία στέρηση σε όσους τον φοβούνται», τώρα μας παραδίδει και κάποια διδασκαλία περί του θείου φόβου. Διότι το να πει κανείς ότι πρέπει να είμαστε υγιείς, είναι κάτι που μπορεί να το πει ο καθένας, ακόμη και ο απλός άνθρωπος· το πώς όμως πρέπει να αποκτήσουμε την υγεία, αυτό είναι πλέον ίδιον εκείνου που γνωρίζει την ιατρική τέχνη. Δεν είναι κάθε φόβος αγαθός και σωτήριος, αλλά υπάρχει και κάποιος εχθρικός φόβος, τον οποίο απεύχεται ο Προφήτης να γεννηθεί στην ψυχή του, λέγοντας: «Από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου». Διότι εχθρικός φόβος είναι εκείνος που μας προκαλεί δειλία απέναντι στον θάνατο, εκείνος που μας πείθει να τρέμουμε μπροστά στην υπεροχή των ισχυρών προσώπων. Διότι πώς, εκείνος που φοβάται αυτά, θα μπορέσει σε καιρό μαρτυρίου να αντισταθεί μέχρι θανάτου ενάντια στην αμαρτία, και να αποδώσει την οφειλή στον Κύριο, ο οποίος πέθανε και αναστήθηκε για εμάς; Και εκείνος που τρομάζει εύκολα από τους δαίμονες, έχει μέσα του τον εχθρικό φόβο. Και γενικά, ο τέτοιου είδους φόβος φαίνεται πως είναι πάθος που γεννιέται από την απιστία. Διότι κανένας που πιστεύει ότι παρευρίσκεται δίπλα του ο ισχυρός Βοηθός, δεν φοβάται κανέναν από εκείνους που επιχειρούν να τον ταράξουν. Θέλεις λοιπόν να σου διηγηθώ ποιος είναι ο σωτήριος φόβος, ο φόβος που προξενεί τον αγιασμό, ο φόβος που γεννιέται στην ψυχή ως συνειδητή επιδίωξη και όχι ως πάθος;

ΨΑΛΜΟΣ ΞΓ'. <Εισάκουσον, ω Θεέ, τη φωνή μου, όταν δέομαι προς εσένα· από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου.> (A f. 323.) Το δε, «Εισάκουσόν μου όταν δέομαι», σημαίνει: όχι όταν σιωπώ, αλλά όταν προσεύχομαι· διότι σε τέτοιες περιπτώσεις η σιωπή είναι πράγμα επιζήμιο. Ή ότι, άκουσέ με γρήγορα και κατά τη διάρκεια της ίδιας της δέησης, σύμφωνα με το: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, θα πω· Ιδού, είμαι παρών». Δες όμως πόσο ακριβής είναι ο λόγος της προσευχής· διότι δεν είπε: Λύτρωσε την ψυχή μου από τον εχθρό, αλλά «Από τον φόβο του εχθρού». Δεν φοβάται τους αγώνες, δεν παραιτείται από τη μάχη, δεν αποφεύγει την αντίσταση, αλλά μάλλον ζητά δύναμη από τον Θεό, ώστε να μην καταρρακωθεί από τον φόβο. Διότι αυτό, νομίζω, φανερώνει το: «Από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου». Ζητά δηλαδή ανδρεία από τον Θεό, ώστε να καταβάλει οπωσδήποτε τον αντίπαλο. <Τέντωσαν το τόξο τους, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο.> (A f. 323 b, E f. 116.) Και «πράγμα πικρό» ονόμασε τη συκοφαντία εναντίον του αμώμου, δηλαδή του αθώου· επειδή είναι άτοπο να συκοφαντεί κανείς και τον οποιονδήποτε, αλλά το να συκοφαντεί τον δίκαιο είναι φοβερότερο· τον οποίο τοξεύουν στα κρυφά, δηλαδή λεληθότως· διότι δεν τολμούν να τον διαβάλουν φανερά.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΥΙΔ ΞΓ´. «Εισάκουσε, Θεέ, την προσευχή μου όταν σε παρακαλώ, από τον φόβο του εχθρού γλίτωσε την ψυχή μου.» Και ο παρών ψαλμός μάς αναπέμπει στο τέλος· στο οποίο τα βραβεία της άνω κλήσεως και τους στεφάνους της δικαιοσύνης θα λάβουν από τον μεγάλο αγωνοθέτη όσοι αγωνίστηκαν τον καλόν αγώνα. Γι' αυτό, τα μεν πρώτα μέρη του ψαλμού εισάγουν εχθρούς και πονηρούς που εξεγείρονται κατά του δικαίου· στο δε τέλος όλου του λόγου, επισφραγίζει τις αγαθές ελπίδες λέγοντας: «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος εν Κυρίω και θα ελπίσει σε Αυτόν· και θα επαινεθούν όλοι οι ευθείς στην καρδιά». Τέτοια διδάσκει ότι είναι τα τέλη εκείνων που αγωνίστηκαν υπέρ της ευσέβειας. Πράγματι, ο αθλητής της θεοσέβειας, έχοντας αμέτρητους εχθρούς και πολεμίους της ψυχής του, όχι μόνο ορατούς αλλά και αόρατους, προσφεύγει μόνο στον Θεό και ζητά τη δική Του βοήθεια, σαν να λέει σχεδόν: «Αν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος θα είναι εναντίον μας;» Γι' αυτό αφιερώνεται στις προσευχές, επικαλούμενος τον Θεό και λέγοντας: «Εισάκουσε, Θεέ, την προσευχή μου όταν σε παρακαλώ». Εκείνος όμως που δεν είναι τέτοιος, αλλά παρακούει τις εντολές του Θεού, δεν θα μπορούσε να επιδείξει τόση παρρησία· διότι με όποιο μέτρο μετράμε, με το ίδιο θα μετρηθούμε.

Γι' αυτό στις Παροιμίες η σοφία του Θεού απευθύνεται προς τους απειθείς λέγοντας: «Επειδή καλούσα και δεν υπακούσατε, και σας απηύθυνα λόγια και δεν δίνατε προσοχή· αλλά καθιστούσατε άκυρες τις δικές μου βουλές, και στις δικές μου εντολές δεν υπακούατε. Γι' αυτό λοιπόν και εγώ θα περιγελάσω τη δική σας απώλεια». Διότι θα έρθει η ώρα που θα με επικαλεστείτε, αλλά εγώ δεν θα σας εισακούσω. Εάν, λοιπόν, θέλουμε να εισακουγόμαστε σε όσα παρακαλούμε τον Θεό, ας πράττουμε και εμείς το ίδιο, γινόμενοι πειθήνιοι στα παραγγέλματα του Θεού. Διότι τότε με πολλή παρρησία θα μπορέσουμε και εμείς να πούμε στον Θεό: «Εισάκουσε, Θεέ μου, την προσευχή μου όταν σε παρακαλώ». Και τι παρακαλούσε ο μακάριος Δαβίδ; (διότι δικά του είναι αυτά τα λόγια, όπως νομίζω, τα οποία ειπώθηκαν κατά τους χρόνους που προσπαθούσε να ξεφύγει από τον Σαούλ και τους συνοδούς του·) παρακαλούσε να λυτρωθεί η ψυχή του από τον φόβο του εχθρού, όχι να μην έχει εχθρούς, ούτε να αποκρουστούν οι δικές τους προθέσεις, αλλά να διατηρηθεί η δική του ψυχή άτρομη, απτόητη και άφοβη, ώστε, αποκτώντας την έξη της αταραξίας, να λέει και αυτός παρόμοια με τον Παύλο: «Σε κάθε περίσταση θλιβόμαστε, αλλά δεν οδηγούμαστε σε αδιέξοδο· καταδιωκόμαστε, αλλά δεν εγκαταλειπόμαστε· καταβαλλόμαστε, αλλά δεν χανόμαστε». Λέγοντας δε αυτά προς τον Θεό ο Δαβίδ, δεν λησμονούσε τις ευεργεσίες που του είχαν ήδη γίνει στο παρελθόν.

Όμως και τώρα αξιώ να τύχω της ίδιας βοήθειας από εσένα. Κατά δε τους λοιπούς ερμηνευτές, μία και η αυτή διατηρείται έγκληση του λόγου, και ένα είναι το νόημα των όσων ειπώθηκαν· γι' αυτό έχει ειπωθεί σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Εισάκουσον, Θεέ, της φωνής μου όταν σου ομιλώ, από τον τρόμο του εχθρού θα περιφράξεις τη ζωή μου· θα με κρύψεις από τις συσκέψεις των κακούργων, από την ταραχή εκείνων που εργάζονται την αδικία.» Διότι όλα έχουν ειπωθεί όχι σαν να πρόκειται για παρελθόντα, αλλά για μελλοντικά γεγονότα, και παρομοίως κατά τους λοιπούς ερμηνευτές. «Οι οποίοι ακόνισαν σαν ρομφαίες τις γλώσσες τους, τέντωσαν το τόξο, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο. Ξαφνικά θα τον κατατοξεύσουν, και δεν θα φοβηθούν.» Αν και ο Δαβίδ προηγήθηκε χρονικά της σωτηριώδους ελεύσεως, εντούτοις δεν αγνοούσε τα ευαγγελικά διδάγματα, όντας μαθητευμένος από το θείο Πνεύμα· και γνώριζε πάρα πολύ καλά το σωτήριο λόγιο που είπε: «Μη φοβηθείτε από εκείνους που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή·» γι' αυτό δεν αγωνιούσε για το πλήθος της στρατιωτικής παράταξης, ούτε για εκείνους που παρατάσσονταν με πανοπλίες και δόρατα· αλλά αυτούς τους καταφρονούσε, ως εκείνος που κατέβαλε τον τόσο μεγάλο Γολιάθ ακοπίαστα και χωρίς ιδρώτα· εκείνους όμως φοβόταν, τους οποίους υπονοούσε μέσα από τα προκείμενα λόγια, λέγοντας: «Οι οποίοι ακόνισαν σαν ρομφαία τις γλώσσες τους, τέντωσαν το τόξο, πράγμα πικρό.» Βλέπεις τι λογής πανοπλία εχθρών περιγράφει;

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαυίδ. Στον προφήτη φανερώθηκαν τα σχετικά με τα μυστήρια των εσχάτων. «Εισάκουσον»· αυτή είναι η φωνή του Αδάμ. «Από φόβου»· από τον διάβολο, λέει, διότι είναι μεγάλος εχθρός, ο οποίος πάντοτε επιτίθεται στον άνθρωπο και τον φοβίζει. «Εσκέπασάς με»· αυτή είναι η φωνή του Χριστού, ως εκ προσώπου του ανθρώπου. Διότι οι Ιουδαίοι συνωμότησαν εναντίον του Χριστού, όπως ακριβώς οι δαίμονες εναντίον του ανθρώπου (του Αδάμ). «Από πλήθους»· του ιουδαϊκού λαού, οι οποίοι διαλογίστηκαν αδικία εναντίον του Χριστού και Θεού. «Οίτινες ηκόνησαν»· εναντίον του Χριστού [και Θεού]· διότι οι Ιουδαίοι εξαπέλυσαν τις γλώσσες τους, φλεγόμενοι από φθόνο.

Ψαλμός 63. Εις το τέλος· Ψαλμός του Δαβίδ. «Εισάκουσε, Θεέ, τη φωνή μου όταν προσεύχομαι σε εσένα· από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου· σκέπασέ με από τη συνωμοσία των πονηρών». Αυτά τα λόγια ταιριάζουν και στον Δαβίδ και σε όλους εμάς, αλλά αναφέρονται και στη διαμάχη μεταξύ της Εκκλησίας του Θεού και των άθεων τυράννων, προς τους οποίους οι Μάρτυρες του Χριστού έλεγαν ότι «ως βέλη νηπίων λογαριάζουμε τις πληγές μας». Εξασθένησαν δε οι γλώσσες των τυράννων, καθώς δεν μπορούσαν να αντιπαλέψουν τους θεόφθογγους λόγους της Εκκλησίας. «Ταράχθηκαν όλοι όσοι έβλεπαν» την ωμότητά τους, «και φοβήθηκε κάθε» συνετός «άνθρωπος». «Και ανήγγειλαν τα έργα του Θεού και κατανόησαν τις πράξεις του. Θα ευφρανθεί ο δίκαιος εν Κυρίω και θα ελπίσει σε Αυτόν, και θα επαινεθούν όλοι οι ευθείς στην καρδιά». Διότι, όσο κακό είναι η δολιότητα, τόσο καλύτερο είναι η ευθύτητα, «επειδή η ευθύτητα», λέει, «σε αγάπησε».

Προς την Ευδοκία την κανδιδάτισσα. Μου γνωστοποιήθηκε από τον αδελφό Σιλουανό για την τιμιότητά σου ότι βρίσκεται σε θλίψη επειδή δημιουργείται μέσα σου κάποιος φόβος και ταραχή στην ψυχή χωρίς καμία αιτία. Και ακούγοντάς το, εγώ ο ταπεινός δεν το αντιμετώπισα απαθώς, αλλά και λυπήθηκα και προσευχήθηκα, αν και ανάξιος να εισακουστώ από τον Θεό, να διαλυθεί εκείνος ο φόβος από εσένα. Αλλά και ακόμη, τόσο εγώ όσο και ο κύριος αρχιεπίσκοπος και οι αδελφοί συμπροσεύχονται να συντριβεί αυτό το πάθος από την ευσέβειά σου. Αυτό, κυρία μου, είναι πάθος αλλόκοτο και ευκαταφρόνητο και δεν οφείλεις να λογαριάζεις καθόλου ότι μπορεί σε κάτι να σε βλάψει, διότι, εφόσον είσαι ενδεδυμένη τον Χριστό, έχεις ως όπλο και τον σταυρό Του, με τον οποίο όταν σφραγίζεσαι, να πιστεύεις ότι αποδιώκεις αμέσως κάθε δαιμονική σκευωρία, είτε συμβαίνει να ταράζεσαι την ημέρα είτε τη νύχτα. Ψάλλε λοιπόν προς τον Κύριο: «Από τον φόβο του εχθρού ελευθέρωσε την ψυχή μου» και πάλι: «Δεν θα φοβηθώ από νυκτερινό φόβο, από βέλος που πετάει την ημέρα, από πράγμα που διαπορεύεται στο σκοτάδι, από σύμπτωμα και μεσημβρινό δαιμόνιο» και: «Αν ο Θεός είναι υπέρ σου, ποιος θα είναι εναντίον σου», του Οποίου και το σώμα τρως και το αίμα πίνεις; Με αυτά καταπατούμε πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.