Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 63:4

Δεν βλέπεις σε ποιον μιλάς; Και κατηγορούμε αυτόν που βλέπει σαν να μη βλέπει, επειδή η κακία τον έχει τυφλώσει. Για να δείξει λοιπόν και ο προφήτης ότι και οι αμαρτωλοί μέσα στην ημέρα, σαν να ήταν νύχτα, δεν αναγνώρισαν τους δικαίους, δεν τους σεβάστηκαν, αλλά μελέτησαν το πώς να τους κατατοξεύσουν, όχι απλώς να τους τοξεύσουν, λέει: «Για να κατατοξεύσουν στη σκοτομήνη τους ευθείς στην καρδιά». Επειδή νόμισαν οι άθλιοι ότι τοξεύουν σαν μέσα στη νύχτα, μάλλον έχασαν τα βέλη τους και δεν έπληξαν τους δικαίους. Στη σκοτομήνη όμως κατατοξεύουν και εκείνοι που κρυφά και ύπουλα επιβουλεύονται τους φίλους τους, οι οποίοι φέρουν ως θεληματική νύχτα και σκοτάδι την υποκρισία και τον δόλο, για τους οποίους έλεγε και στον εξηκοστό τρίτο ψαλμό: «Τέντωσαν το τόξο για υπόθεση πικρή, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο». Όπως λοιπόν εκεί ονόμασε τον δόλο κρυφό πράγμα, έτσι και εδώ τον ονόμασε σκοτομήνη: «Για να κατατοξεύσουν στη σκοτομήνη». Ή ίσως ονόμασε σκοτομήνη τη μήνι μέσα στο σκοτάδι και την κρυφή οργή. Παρατήρησε δε από παντού τους τυφλούς πολεμιστές, που έμειναν άπραγοι και που σχημάτισαν τον πόλεμο μόνο μέχρι το σημείο της απειλής και της εξαγγελίας. «Ιδού οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο»· το τέντωσαν, δεν έριξαν. «Ετοίμασαν τα βέλη στη φαρέτρα»· τα ετοίμασαν, δεν τα εκτόξευσαν. «Για να κατατοξεύσουν στη σκοτομήνη»· έλαβαν τη στάση εκείνων που τοξεύουν και έμειναν ακίνητοι σαν σε ζωγραφιά· διότι η απόφαση του Θεού παρέλυσε τις ορμές τους.

Αυτοί οι οποίοι ακόνισαν σαν ρομφαία τις γλώσσες τους. Αυτά τα λέει, διότι αυτοί, βλασφημώντας τον Ιησού, έλεγαν στους αποστόλους: «Με αυστηρή εντολή σάς παραγγείλαμε να μη μιλάτε σε κανέναν στο όνομα αυτό». —Τέντωσαν το τόξο τους, πράγμα πικρό. Παραβάλλει με βολή τόξου τα θανατηφόρα λόγια της γλώσσας τους. Διότι πώς να μην είναι θανατηφόρα εκείνα τα λόγια που επιχειρούν να πείσουν να μην πιστεύει κανείς ότι ο Ιησούς είναι Θεός;

ΨΑΛΜΟΣ ΞΓ'. <Εισάκουσον, ω Θεέ, τη φωνή μου, όταν δέομαι προς εσένα· από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου.> (A f. 323.) Το δε, «Εισάκουσόν μου όταν δέομαι», σημαίνει: όχι όταν σιωπώ, αλλά όταν προσεύχομαι· διότι σε τέτοιες περιπτώσεις η σιωπή είναι πράγμα επιζήμιο. Ή ότι, άκουσέ με γρήγορα και κατά τη διάρκεια της ίδιας της δέησης, σύμφωνα με το: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, θα πω· Ιδού, είμαι παρών». Δες όμως πόσο ακριβής είναι ο λόγος της προσευχής· διότι δεν είπε: Λύτρωσε την ψυχή μου από τον εχθρό, αλλά «Από τον φόβο του εχθρού». Δεν φοβάται τους αγώνες, δεν παραιτείται από τη μάχη, δεν αποφεύγει την αντίσταση, αλλά μάλλον ζητά δύναμη από τον Θεό, ώστε να μην καταρρακωθεί από τον φόβο. Διότι αυτό, νομίζω, φανερώνει το: «Από τον φόβο του εχθρού λύτρωσε την ψυχή μου». Ζητά δηλαδή ανδρεία από τον Θεό, ώστε να καταβάλει οπωσδήποτε τον αντίπαλο. <Τέντωσαν το τόξο τους, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο.> (A f. 323 b, E f. 116.) Και «πράγμα πικρό» ονόμασε τη συκοφαντία εναντίον του αμώμου, δηλαδή του αθώου· επειδή είναι άτοπο να συκοφαντεί κανείς και τον οποιονδήποτε, αλλά το να συκοφαντεί τον δίκαιο είναι φοβερότερο· τον οποίο τοξεύουν στα κρυφά, δηλαδή λεληθότως· διότι δεν τολμούν να τον διαβάλουν φανερά.

Όμως και τώρα αξιώ να τύχω της ίδιας βοήθειας από εσένα. Κατά δε τους λοιπούς ερμηνευτές, μία και η αυτή διατηρείται έγκληση του λόγου, και ένα είναι το νόημα των όσων ειπώθηκαν· γι' αυτό έχει ειπωθεί σύμφωνα με τον Σύμμαχο: «Εισάκουσον, Θεέ, της φωνής μου όταν σου ομιλώ, από τον τρόμο του εχθρού θα περιφράξεις τη ζωή μου· θα με κρύψεις από τις συσκέψεις των κακούργων, από την ταραχή εκείνων που εργάζονται την αδικία.» Διότι όλα έχουν ειπωθεί όχι σαν να πρόκειται για παρελθόντα, αλλά για μελλοντικά γεγονότα, και παρομοίως κατά τους λοιπούς ερμηνευτές. «Οι οποίοι ακόνισαν σαν ρομφαίες τις γλώσσες τους, τέντωσαν το τόξο, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο. Ξαφνικά θα τον κατατοξεύσουν, και δεν θα φοβηθούν.» Αν και ο Δαβίδ προηγήθηκε χρονικά της σωτηριώδους ελεύσεως, εντούτοις δεν αγνοούσε τα ευαγγελικά διδάγματα, όντας μαθητευμένος από το θείο Πνεύμα· και γνώριζε πάρα πολύ καλά το σωτήριο λόγιο που είπε: «Μη φοβηθείτε από εκείνους που αποκτείνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να αποκτείνουν την ψυχή·» γι' αυτό δεν αγωνιούσε για το πλήθος της στρατιωτικής παράταξης, ούτε για εκείνους που παρατάσσονταν με πανοπλίες και δόρατα· αλλά αυτούς τους καταφρονούσε, ως εκείνος που κατέβαλε τον τόσο μεγάλο Γολιάθ ακοπίαστα και χωρίς ιδρώτα· εκείνους όμως φοβόταν, τους οποίους υπονοούσε μέσα από τα προκείμενα λόγια, λέγοντας: «Οι οποίοι ακόνισαν σαν ρομφαία τις γλώσσες τους, τέντωσαν το τόξο, πράγμα πικρό.» Βλέπεις τι λογής πανοπλία εχθρών περιγράφει;

Και στα προηγούμενα λεγόταν: «Υιοί ανθρώπων, τα δόντια τους είναι όπλο και βέλη, και η γλώσσα τους μάχαιρα οξεία». Αυτά δε έχει καταγραφεί ότι τα είπε «όταν διέφευγε από το πρόσωπο του Σαούλ στο σπήλαιο». Από τα παρόμοια λοιπόν λόγια φαίνεται ότι είναι η ίδια εποχή, κατά την οποία λέχθηκαν και τα προκείμενα για αυτούς τους ίδιους και για τους παρόμοιούς τους. Αλλά και «όταν απέστειλε ο Σαούλ, και φρουρούσε τον οίκο του για να τον θανατώσει», για τους ίδιους πάλι εξέφερε παρόμοιες φωνές λέγοντας: «Ιδού, θα αποφθεγχθούν με το στόμα τους, και ρομφαία υπάρχει στα στόματά τους». Αλλά σε εκείνα μεν αυτά λέγονταν· στα προκείμενα όμως αναφέρει ότι οι εχθροί του, από τον φόβο των οποίων προσευχόταν να λυτρωθεί, είχαν ακονίσει τις γλώσσες τους σαν ρομφαία· ή, κατά τους υπόλοιπους ερμηνευτές, «ως μάχαιρα»· αλλά και τέντωσαν το τόξο τους, κατά μεν τους Εβδομήκοντα ερμηνευτές, «σε πράγμα πικρό»· διότι μέσω πικρού πράγματος προσπαθούσαν να κατατοξεύσουν τον δίκαιο· κατά δε τον Σύμμαχο, «Γέμισαν», λέει, «το τόξο τους με πικρό λόγο». Διότι ήταν αληθινά πικροί, μην έχοντας μέσα τους τίποτα γλυκό, εκείνοι που διέβαλλαν τον Δαβίδ στον Σαούλ· όπως ήταν ο Δωήκ, και οι Ζιφαίοι, και οι παρόμοιοί τους. Αλλά και κάθε άθεος λόγος θα ήταν πικρός, όπως ακριβώς ο θείος είναι αγαθός και γλυκύς. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Γευθείτε, και δείτε, ότι αγαθός είναι ο Κύριος».

Μάλιστα δε, οι προαναφερθέντες προσπαθούν να κατατοξεύσουν τον απλό και άκακο· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Τέντωσαν τόξο, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο». Και άμωμο ονομάζει τον αναίτιο, περιγράφοντας τη συκοφαντία εναντίον εκείνων που δεν έχουν αδικήσει σε τίποτα.

Αντί δε της λέξεως «άμωμον», ο Ακύλας ερμήνευσε «απλούν». Διότι οι τέτοιοι άνθρωποι προσπαθούν να κατατοξεύσουν κυρίως τον απλό και απειρόκακο· γι' αυτό και επιλέγει: «Ξαφνικά θα τον κατατοξεύσουν, και δεν θα φοβηθούν». Διότι αυτοί, καιροφυλακτώντας, επιτίθενται αιφνίδια και απροσδόκητα στον άμωμο, ή στον απλό και ακέραιο. Γι' αυτό ο Απόστολος, γράφοντας κάπου προς τους τέτοιους, λέει: «Φοβάμαι μήπως, όπως το φίδι εξαπάτησε την Εύα, έτσι φθαρούν τα νοήματά σας από την απλότητα που υπάρχει εν Χριστώ». Διότι εκείνον που έχει περιφραγμένη την ψυχή του δεν θα μπορούσαν ποτέ να τον καταβάλουν οι προαναφερθέντες, «οι οποίοι ακόνισαν σαν ρομφαία τις γλώσσες τους, και τέντωσαν το τόξο, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο»· ή, «για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον απλό. Ξαφνικά θα τον κατατοξεύσουν, και δεν θα φοβηθούν». Και πρόσεξε με ποιον τρόπο λέει ότι θα κατατοξεύσουν «αυτόν», αλλά όχι εμένα που τα λέω αυτά· αλλά τον απλό, δηλαδή τον άδολο και ακέραιο, και ακόμη μικρό, θα μπορούσε να πει κανείς, ο οποίος ανήκει σε εκείνους για τους οποίους ο Σωτήρας δίδασκε λέγοντας: «Να μην καταφρονήσετε έναν από τους μικρούς που βρίσκονται στην Εκκλησία μου»· και, «Όποιος σκανδαλίσει έναν από τους μικρούς, τον συμφέρει να ριχτεί στη θάλασσα». Διότι και εκεί ο Σωτήρας δεν παρουσιάζει ως σκανδαλιζόμενο κάποιον μεγάλο, αλλά τον μικρό μέσα στην Εκκλησία, όπως ακριβώς εδώ τον απλό.

Οι εχθροί, λοιπόν, δεν τολμούν καν να πλησιάσουν τους σπουδαίους, ούτε τους κατά Θεόν σοφούς· αλλά κυνηγούν κυρίως τους απλούς και τους ακέραιους. Γι' αυτό ο Δαβίδ, κάνοντας μνεία των εχθρών, φανέρωσε και γύρω από ποιους κυρίως συνηθίζουν αυτοί να συστρέφονται. «Στερέωσαν για τους εαυτούς τους πονηρό λόγο· συνεννοήθηκαν να κρύψουν παγίδες.» Αφού προηγουμένως ανέφερε μεταφορικά ότι οι εχθροί της ψυχής ακόνισαν τη ρομφαία τους και τέντωσαν τα τόξα, παρουσιάζει πιο ξεκάθαρα μέσα από τα προκείμενα λόγια ποια ήταν η ρομφαία και τι το τόξο, λέγοντας: «Στερέωσαν για τους εαυτούς τους πονηρό λόγο». Διότι, αφού δεν έλαβαν τον λόγο από τον Θεό, αλλά τον έπλασαν και τον συνέθεσαν μόνοι τους, αυτόν τον λόγο ενίσχυσαν. Τέτοιοι είναι οι συκοφάντες και όσοι προσπαθούν να ισχυροποιήσουν και να επιβεβαιώσουν τις ψευδοδοξίες που οι ίδιοι σχεδίασαν και έπλασαν για τον εαυτό τους. Έπειτα, βλέποντας ότι ο πονηρός λόγος που οι ίδιοι στερέωσαν είναι σαθρός, δεν τον προβάλλουν γυμνό, αλλά τον περιβάλλουν εξωτερικά με παγίδες, αποκρύπτοντας μέσα από κάποια σοφίσματα και παραλογισμούς τη σκευωρία εναντίον εκείνων που επιβουλεύονται· διότι έτσι νομίζουν ότι θα γίνουν ασύλληπτοι και ακαταδίωκτοι. Γι' αυτό «είπαν» μέσα τους: «Ποιος θα τους δει;» και, «εξερεύνησαν ανομίες.» Διότι, αναζητώντας, δεν βρήκαν τίποτα ωφέλιμο από τον θείο νόμο· αντίθετα, επινόησαν για τον εαυτό τους ανομίες.

Οι μεν εχθροί της ψυχής, αφού οχυρώθηκαν με πονηρά λόγια, απέκρυψαν τις παγίδες τους, και ερευνώντας ανομίες ακόνισαν μέσω αυτών τις ρομφαίες τους και τέντωσαν σαν τόξα τις γλώσσες τους, περιφέρονταν αναζητώντας τον άμεμπτο, ή τον απλό και ακέραιο, για να θανατώσουν την ψυχή του· εκείνον όμως θα τον διασώσει ο Θεός. Διότι οι άγγελοι των μικρών μέσα στην Εκκλησία βλέπουν ακατάπαυστα το πρόσωπο του Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς. Θα τους αντιμετωπίσει όμως κάποιος άνθρωπος, αληθινά τέλειος άνδρας που φέρει τον πλασμένο κατ' εικόνα Θεού άνθρωπο, ο οποίος, οχυρωμένος με βαθιά καρδιά, θα παραταχθεί απέναντί τους ατρόμητος, και θα τους κατατροπώσει όλους, ώστε να υψωθεί και να δοξαστεί μέσω αυτού ο Θεός, και τα βέλη όλων εκείνων να αποδειχθούν άτονα και αδύναμα, ώστε τα πλήγματά τους να λογαριαστούν ως βέλη νηπίων, και οι γλώσσες τους να χάσουν τη δύναμή τους. Τέτοιος είναι πράγματι ο άνθρωπος του Θεού, ο οποίος παρατάσσεται εναντίον των προαναφερθέντων έχοντας βαθιά καρδιά: δέχεται μεν τα πλήγματα και τα βέλη των σοφισμάτων, αλλά τα περιγελά και τα θεωρεί ένα τίποτα, σαν να εκτοξεύονται εναντίον του από αδύναμα νήπια. Έπειτα, ανασκευάζοντας τα σοφίσματά τους, θα ελέγξει την αδυναμία των γλωσσών και των λόγων τους.

Εις το τέλος· ψαλμός του Δαυίδ. Στον προφήτη φανερώθηκαν τα σχετικά με τα μυστήρια των εσχάτων. «Εισάκουσον»· αυτή είναι η φωνή του Αδάμ. «Από φόβου»· από τον διάβολο, λέει, διότι είναι μεγάλος εχθρός, ο οποίος πάντοτε επιτίθεται στον άνθρωπο και τον φοβίζει. «Εσκέπασάς με»· αυτή είναι η φωνή του Χριστού, ως εκ προσώπου του ανθρώπου. Διότι οι Ιουδαίοι συνωμότησαν εναντίον του Χριστού, όπως ακριβώς οι δαίμονες εναντίον του ανθρώπου (του Αδάμ). «Από πλήθους»· του ιουδαϊκού λαού, οι οποίοι διαλογίστηκαν αδικία εναντίον του Χριστού και Θεού. «Οίτινες ηκόνησαν»· εναντίον του Χριστού [και Θεού]· διότι οι Ιουδαίοι εξαπέλυσαν τις γλώσσες τους, φλεγόμενοι από φθόνο.

«Ενέτειναν»: Αφού όπλισαν τη γλώσσα τους, μέσω της οποίας οι λόγοι εκτοξεύονται ως πικραμένα βέλη. «Του κατατοξεύσαι»: Για να κατατοξεύσουν τον Χριστό που είναι πραγματικά άμωμος· διότι στα κρυφά πάντοτε βουλεύονταν εναντίον του για να τον θανατώσουν. «Εξάπινα»: Διότι, όπως νόμιζαν οι Ιουδαίοι, συνέλαβαν αιφνιδίως τον Χριστό, αυτός όμως ήταν χωρίς φόβο, ως Θεός. «Εκραταίωσαν»: Λέγοντας: ας δέσουμε τον δίκαιο (ή τον ισχυρό), διότι μας είναι δύσχρηστος. «Διηγήσαντο»: Διότι οι Ιουδαίοι συζητούσαν μεταξύ τους για τον Χριστό, δηλαδή δίδασκαν ο ένας τον άλλον πώς να τον παγιδεύσουν. «Είπαν»: Διότι ούτε καν σκέφτηκαν ότι υπάρχει Θεός που τους επιβλέπει. «Εξηρεύνησαν»: Διότι, ενώ ερευνούσαν τι να πράξουν εναντίον του Χριστού, εξέλιπαν οι σκέψεις τους, έχοντας ματαιωθεί. «Προσελεύσεται»: Ο άνθρωπος Χριστός, για τον οποίο έχει γραφεί: και είναι βαθιά η καρδιά του· διότι είναι αδύνατον να κατανοήσει κανείς τον Θεό. «Και υψωθήσεται»: Επάνω στον σταυρό, αφού υψώθηκε ο Χριστός. «Βέλος νηπίων»: Εντελώς άγονες και ανίσχυρες είναι οι πληγές των Ιουδαίων· διότι το να αποτολμά κανείς εναντίον του Θεού είναι ανέφικτο και παντελώς αδύνατον. «Και εξουθένησαν»: Διότι ούτε μπόρεσαν να πουν κάτι αληθινό εναντίον του Χριστού· επειδή ματαιώθηκαν οι λογισμοί τους. «Εταράχθησαν»: Όλα τα έθνη, βλέποντας το θράσος των Ιουδαίων, κυριεύθηκαν από φόβο. «Και εφοβήθη»: Θαυμάζοντας τη μακροθυμία του Θεού, για τα όσα μακροθύμησε απέναντι στους Ιουδαίους, οι οποίοι αποτόλμησαν τέτοια πράγματα εναντίον του Χριστού.

Όμως, ούτε διέλαθε της προσοχής του αλάνθαστου οφθαλμού ούτε επρόκειτο να αποφύγει για πολύ τη θεία δίκη· αλλά, επειδή παρέμενε μέχρι τέλους ανίατος από αυτή την κακία, καταδικάστηκε σε σωματική νόσο αντίστοιχη της ψυχικής, και αφού καταλήφθηκε από μανία και άρχισε να υλακτεί σαν σκύλος, έτσι τελείωσε τη ζωή του. Ο δε Στέφανος, αφού κατευθύνθηκε προς τον βασιλιά, επιχειρούσε να τον κατατοξεύσει από μακριά, τεντώνοντας ως τόξο ένα πικρό πράγμα, τη διαβολή. Σκοπός του ήταν αφενός να καταβάλει αυτόν τον μακάριο για την εν πνεύματι πτωχεία του, αυτόν τον άνθρωπο του Θεού που ήταν φτωχός από κάθε επιλήψιμο και μεμπτό έργο και λόγο και λογισμό και άξιος της βασιλείας των ουρανών, αφού του αφαιρέσει την προστασία των αδελφών, παρουσιάζοντάς τον ως αφελή και ανίκανο, απλό ιδιώτη και αγράμματο, και εντελώς αδαή ως προς την καθοδήγηση των μοναχών. Και αν αυτό γινόταν, φυσικό επακόλουθο θα ήταν να σφαγιαστούν οι ευθείς στην καρδιά· διότι, τι άλλο σήμαινε το να στερηθούν έναν τέτοιο πνευματικό καθοδηγητή εκείνοι που είχαν καλώς συνηθίσει να κατευθύνονται από αυτόν;

Άραγε δεν συμφωνούν με αυτά και η δική σου οξύνοια και μεγαλοφροσύνη, υπέρλαμπρε; Εγώ τουλάχιστον έτσι νομίζω, εκτός αν ίσως θέλεις να αδικήσεις τη δική σου αλήθεια. Εφόσον, λοιπόν, αυτά έχουν τεθεί από εμένα και έχουν ομολογηθεί, ας μην σε εκφοβίζουν οι σκευωρίες και οι κακοτεχνίες των αντιπάλων μας, ούτε επειδή τεντώνουν εναντίον σου το τόξο τους, πράγμα πικρό, ας παραλύσουν τα χέρια σου ή ας δειλιάσει η καρδιά σου, σύμφωνα με τα προφητικά λόγια, αλλά να ανδρίζεσαι και ας κραταιώνεται η καρδιά σου. Διότι ο Κύριος είναι δίκαιος και αγάπησε τη δικαιοσύνη και ίσως τα τόξα τους συντριβούν και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου, ίσως δε, ακόμη κι αν σε πλήξουν, τα κτυπήματά τους θα θεωρηθούν σαν βέλος νηπίων. Και να στέκεσαι για χάρη μου πάνω στην πέτρα και με θάρρος να υπερασπίζεσαι όσα δικαίως αποφάσισες, προβάλλοντας την ασπίδα του λόγου, στην οποία, ενώ ο Θεός προμήθευσε την ύλη εκ φύσεως, ο δικός σου κόπος έδωσε μορφή. Και επειδή έπρεπε να αναφερθούν στον βασιλιά όσα συνέβησαν στο κτήμα, εμείς δεν έχουμε τη συνείδηση ότι εμποδίσαμε την ευγένειά σου να το πράξει, ούτε περισσότερο από όσο εμποδίσαμε τον ήλιο να ανατείλει, εκτός εάν θεωρείς ως εμπόδιο για την αναφορά το ότι ζητήσαμε να συνταχθεί υπόμνημα για την πράξη· διότι αυτό βέβαια το ζητήσαμε με τεράστια επιθυμία.

Στον αδελφό του βασιλέως, τον κύρη Αδριανό. Και βοηθήθηκα από την ασύγκριτη μεγαλειότητά σου και αναζωογονήθηκε η σάρκα μου — και χάρη οφείλεται σε Εκείνον που χαρίτωσε την ψυχή σου, ώστε να προπορεύονται από αυτήν το έλεος και η αλήθεια, με τα οποία έχουμε μάθει ότι οριοθετούνται όλες οι θείες οδοί —, διότι η ψυχή μου είχε λιώσει σαν ιστός αράχνης, και ο βίος μου, σύμφωνα με εκείνο του Ιώβ, ήταν ελαφρύτερος από τον λόγο και κατά τον Ωσηέ η παρηγοριά κρύφτηκε από τα μάτια μου, όταν οι υιοί της απείθειας, και γι' αυτό και της απώλειας, οι άστοργοι και άσπονδοι και ασύνθετοι — γιατί είναι καλό να ονομάζονται με τα λόγια του Παύλου και του Πνεύματος — αγάπησαν μεν όλα τα λόγια καταποντισμού της δόλιας γλώσσας, και τέντωσαν το τόξο τους, πράγμα πικρό, για να κατατοξεύσουν στα κρυφά τον άμωμο και μάλιστα τον κατετόξευσαν και πρόσθεσαν πόνο στις πληγές μου. Εσύ όμως με ανέλαβες και δεν έκανες τους εχθρούς μου να χαρούν εις βάρος μου, αλλά ντύθηκες τον ζήλο σου ως πανοπλία και έφερες συντριβή πάνω στην ισχύ τους, όπως λέει ο θείος Αμώς, και επέφερες ταλαιπωρία στο οχύρωμα της συκοφαντίας· το οποίο θεμελίωσε μεν η περαιτέρω κακοτεχνία, και στο οποίο ο Μηδενός, φερόμενος ως πρωτομάστορας αρχιτέκτονας, τοποθέτησε από κάτω βαρείς και δυσκίνητους λίθους, συγκεντρώνοντας ρητά και άρρητα εναντίον μας και ρίχνοντάς τα στις βασιλικές ακοές· ενώ αυτοί που ήρθαν μετά από αυτόν το επικοδόμησαν και το ύψωσαν, κατασκάπτοντας τα της Αχρίδας μέχρι το έδαφος, για τους οποίους ήμουν ζωντανός έλεγχος εγώ, που είμαι εντελώς περιττός και περίεργος και απέχω από τις οδούς τους όπως από τις ακαθαρσίες, και τους ήμουν βαρύς ακόμη και να με βλέπουν.