Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 64:1

Εις το τέλος, Ψαλμός του Δαβίδ. Ωδή του Ιερεμία και του Ιεζεκιήλ του λαού της παροικίας, όταν επρόκειτο να αναχωρήσουν. ΞΔ΄. Υπόθεση. Σε αυτόν τον ψαλμό εισάγει το πρόσωπο των εθνών που πίστεψαν στον Χριστό, τα οποία καταβοούν εναντίον των σοφών αυτού του αιώνα και ζητούν άφεση για την προηγούμενη ασέβειά τους. Επιπλέον, αναπέμπει προσευχή υπέρ αυτών, οι οποίοι, ενώ παλαιότερα ήταν άκαρποι, έγιναν εύφοροι δια της πίστεως στον Χριστό.

Και πάλι, για αυτούς που φέρουν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», υπάρχει η εξής υποδιαίρεση: διότι κάποιοι μεν επιγράφονται «Ψαλμὸς ᾠδῆς», όπως ο 4ος και ο 64ος· άλλοι δε φέρουν μόνο τη λέξη «Ψαλμός», όπως οι 5ος, 8ος, 9ος, 10ος, 11ος, 12ος, 13ος, 18ος, 19ος, 20ός, 21ος, 30ός, 39ος, 40ός, 50ός, 63ος, 108ος, 138ος, 139ος· ένας δε επιγράφεται «Ἐν ὕμνοις», ο 6ος ψαλμός· και άλλοι «Ψαλμοὶ ᾠδῆς», ο 29ος και ο 63ος. Υπάρχουν και άλλοι που φέρουν μεν την επιγραφή «Εἰς τὸ τέλος τῷ Δαβὶδ», χωρίς όμως τη λέξη Ψαλμός, αλλά έχουν κάποια διαφορετική επιγραφή, και είναι οι εξής: 17ος, 35ος, 51ος, 52ος, 53ος, 54ος, 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος, 60ός, 68ος, 69ος. Από αυτούς, λοιπόν, που έχουν διαφορετική επιγραφή, ένας έχει την επιγραφή «Λόγοι ᾠδῆς», ο 17ος· άλλοι φέρουν μόνο το «Τῷ Δαβὶδ», οι 35ος, 68ος, 69ος· άλλοι το «Συνέσεως», οι 51ος, 52ος· άλλοι το «Ἐν ὕμνοις συνέσεως», οι 53ος, 54ος· άλλοι το «Εἰς στηλογραφίαν», οι 55ος, 56ος, 57ος, 58ος, 59ος· και ένας το «Ἐν ὕμνοις», ο 60ός. Ενώ από όσους φέρουν την επιγραφή «Ψαλμὸς τῷ Δαβὶδ», χωρίς το «Εἰς τὸ τέλος», φέρει την επιγραφή «Ὠδὴ ψαλμοῦ» μόνον ο 107ος.

Εις το τέλος, ψαλμός ωδής του Δαβίδ. ΞΔ΄. «Σε σένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών, και σε σένα θα αποδοθεί ευχή στην Ιερουσαλήμ.» Περιέχει προφητεία για πράγματα που πρόκειται να συμβούν στο τέλος· γι' αυτό και επιγράφεται: «Εις το τέλος». Ποια είναι δε αυτά, το διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Προς εσένα θα έρθει κάθε σάρκα». Διότι δεν πρόκειται πλέον μόνο για το έθνος των Ιουδαίων, αλλά για κάθε σάρκα, δηλαδή για κάθε γένος ανθρώπων. Διότι έτσι συνηθίζει ο Λόγος να υποδηλώνει όλους τους ανθρώπους που άλλοτε ήταν σαρκικοί και γεώδεις. Γι' αυτό και στον Νόμο αναφέρεται: «Κάθε σάρκα διέφθειρε την οδό της»· και πάλι: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες». Αλλά τότε μεν κάθε σάρκα κατηγορούνταν· τώρα δε λέγεται ότι θα έρθει προς τον Θεό. Γι' αυτό και μετά τον Δαβίδ ο Ιωήλ, όταν έγινε προφήτης, προαναγγέλλει τα καλύτερα για κάθε σάρκα, λέγοντας: «Θα εκχέω από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν». Αλλά και ο Ησαΐας το ίδιο παρουσιάζει λέγοντας: «Θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού». Και το σωτήριο του Θεού, που επρόκειτο να γίνει γνωστό σε κάθε σάρκα, τι άλλο άραγε ήταν, παρά ο Χριστός του Θεού, όπως πολλές φορές έχουμε αποδείξει;

Επομένως, προφητευόταν ότι το σωτήριο τούτο επρόκειτο να αποκαλυφθεί σε όλους τους ανθρώπους που άλλοτε ήταν σαρκικοί. Εύλογα λοιπόν και ο προκείμενος ψαλμός, υποδηλώνοντας ακριβώς αυτό, επισφραγίζει την υπόσχεση λέγοντας: «Προς εσένα θα έλθει κάθε σάρκα». Προχωρώντας δε παρακάτω, ερμηνεύει σαφέστερα το νόημα προσθέτοντας: «Εισάκουσέ μας, Θεέ ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα»· και ακόμη πιο καθαρά λέει στη συνέχεια: «Και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου». Διότι το να φοβηθούν όλοι όσοι κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία του Θεού αποτελούσε χαρακτηριστικό των αγαθών και αρχή σοφίας· επειδή «αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Για αυτούς ακριβώς τους λόγους ο ψαλμός φέρει την επιγραφή «Εις το τέλος»· και πρόκειται για ψαλμό ωδής, ο οποίος περιέχει επινίκιο ύμνο προς τον Σωτήρα των εθνών. Για τα οποία το Άγιο Πνεύμα ανυμνεί τον επί πάντων Θεό λέγοντας: «Σε εσένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών». Διότι ποιον άλλον έπρεπε να υμνούν για τη σωτηρία όλων των ανθρώπων παρά τον αίτιο κάθε αγαθού; Διδάσκει δε το ίδιο Πνεύμα εκείνους που προσέρχονται από τα έθνη να λένε μόνο προς τον Θεό: «Σε εσένα πρέπει ύμνος»· σαν να καταδικάζουν έτσι τους εαυτούς τους, για την εποχή που ανέπεμπαν απρεπείς ύμνους στην πολυθεϊστική πλάνη. Πρέπει δε στον Θεό όχι οποιοσδήποτε ύμνος, αλλά εκείνος που αναπέμπεται στη Σιών, δηλαδή μέσα στην Εκκλησία Του.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΩΔΗ ΨΑΛΜΟΥ. ΞΕ΄. «Αλαλάξτε στον Θεό όλη η γη, ψάλτε στο όνομά του, δώστε δόξα στην αίνεσή του.» Ευαγγελικός είναι και ο παρών ψαλμός, καθώς περιέχει την κλήση των εθνών. Επρόκειτο δηλαδή να εκπληρωθεί όχι κατά τους χρόνους που ψαλλόταν, αλλά στη συντέλεια των αιώνων. Γι' αυτό παραπέμπει την προφητεία αυτών που δηλώνονται στο τέλος. Είναι δε και πάλι ωδή ψαλμού· ή σε σχέση με τον προηγούμενο, όπως είχε επιγραφεί, «Ψαλμός ωδής». Διότι το Άγιο Πνεύμα έψαλλε και υμνούσε με πολλή χαρά, μέσω της προφητικής ψυχής που το είχε υποδεχθεί, για τα αγαθά που θεσπίζονταν μέσω αυτού, για τα οποία και παραγγέλλει σε όλα τα έθνη που επρόκειτο να δεχθούν τη σωτήρια χάρη, να πράξουν ορισμένα πράγματα, τα οποία είναι αναγκαίο να επιτελούμε εμείς, προς τους οποίους αυτά είχαν προαναγγελθεί. Προστάζει λοιπόν όλη τη γη, δηλαδή όλους όσοι κατοικούν στο στοιχείο της γης, να μην υποτάσσουν τον εαυτό τους στα παραγγέλματα του Μωυσή και στον βαρύ ζυγό του νόμου· αλλά να πράττουν μόνο αυτά που προστάζονται μέσω των προκείμενων λόγων. Και πρώτον μεν να αλαλάζουν προς τον Θεό, δεύτερον να ψάλλουν στο όνομά Του, τρίτον να αποδίδουν δόξα στην αίνεσή Του, τέταρτον να λένε στον Θεό: «Πόσο φοβερά είναι τα έργα σου!» και: «Στο πλήθος της δυνάμεώς σου θα σου πουν ψέματα οι εχθροί σου».

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΤΩ ΔΑΥΙΔ, ΨΑΛΜΟΣ ΩΔΗΣ 67ος. «Ας αναστηθεί ο Θεός, και ας διασκορπιστούν οι εχθροί του, και ας φύγουν από το πρόσωπό του όσοι τον μισούν». Οι τρεις συνεχόμενοι ψαλμοί που προηγούνται του προκειμένου προανήγγειλαν την κλήση των εθνών· από αυτούς ο μεν 64ος είχε επιγραφεί «Ψαλμός ωδής, τω Δαυίδ», ο επόμενος «Ωδή ψαλμού», και ο τρίτος «Εν ύμνοις, ψαλμός ωδής». Εύλογα, επομένως, και ο προκείμενος, εφόσον είναι και αυτός ευαγγελικός και περιέχει προφητεία όχι μόνο για την κλήση των εθνών, αλλά και για τον ίδιο τον Σωτήρα, επιγράφεται «Εις το τέλος, τω Δαυίδ» και «Ψαλμός ωδής», όπως ακριβώς και οι προηγούμενοι. Διότι έπρεπε οι λόγοι που επαγγέλλονται τα αγαθά να μην ονομάζονται μόνο ψαλμοί, αλλά συγχρόνως και ταυτόχρονα να ονομάζονται ψαλμοί ωδών και ωδές ψαλμών και να παραπέμπουν «εις το τέλος»· καθώς όσα προφητεύονταν σε αυτούς επρόκειτο να εκπληρωθούν πολλά χρόνια αργότερα, κατά τη συντέλεια του αιώνος. Έχει διατυπωθεί δε και αυτός από το προφητικό Πνεύμα εκ προσώπου των αποστόλων. Όπως, λοιπόν, μέσω των προηγούμενων προσεύχονταν για τον εαυτό τους, επικαλούμενοι τον Θεό ως συνεργό στο ευαγγελικό κήρυγμα, με τον ίδιο τρόπο και στα προκείμενα οι ίδιοι, προχωρώντας, λένε: «Ευλογητός ο Κύριος ημέρα με την ημέρα· θα μας κατευοδώσει ο Θεός των σωτηρίων μας»· και πάλι: «Πρόσταξε, Θεέ, τη δύναμή σου· δυνάμωσε, Θεέ, αυτό που κατεργάστηκες για εμάς».

Ψαλμός 64. Στο τέλος· ψαλμός του Δαβίδ· ωδή του Ιερεμία και του Ιεζεκιήλ από τον λαό της παροικίας, όταν επρόκειτο να αναχωρήσουν. «Σε σένα ταιριάζει ύμνος, ω Θεέ, στη Σιών, και σε σένα θα εκπληρωθεί η προσευχή στην Ιερουσαλήμ». Δες πόσο μεγάλη ήταν τότε η ατέλεια της πίστεως, ώστε μόνο στα Ιεροσόλυμα να προσφέρεται ο θείος ύμνος και οι προσευχές. Διότι, αν και «όλα τα έθνη» προτράπηκαν «να χειροκροτήσουν» και «να αλαλάξουν στον Θεό», εντούτοις δεν είχε έρθει ακόμη ο καιρός, τον οποίο και τώρα υπονοώντας είπε: «Εισάκουσε την προσευχή μου», διότι μετά από αυτά «προς εσένα κάθε σάρκα θα έρθει», όταν δηλαδή το κρυμμένο μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας θα φτάσει στην εκπλήρωσή του. «Λόγια ανόμων» τυράννων «μας υπερνίκησαν», δηλαδή, κατατυράννησαν την εκκλησία του Θεού, «και για την ασέβειά μας εσύ θα δώσεις εξιλέωση», διότι εκτός από σένα κανένας άλλος δεν είναι ικανός για αυτό. «Μακάριος είναι αυτός που εξέλεξες και προσέλαβες για να κατασκηνώσει στις αυλές σου». Διότι αν αυτός που συχνάζει στις αυλές του βασιλιά είναι ένδοξος, πόσο μάλλον αυτός που διατρίβει στις αυλές του Θεού με παρρησία. «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου». Είναι ολοφάνερο, δηλαδή, ότι αυτός που συναναστρέφεται στις θείες αυλές, απολαμβάνει επίσης και τα αποταμιευμένα αγαθά του οίκου. «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη».