Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 64:11

Πότισε άφθονα τα αυλάκια της, πλήθυνε τα γεννήματά της. Αυλάκια, λέει, εννοεί τα βάθη των καρδιών, και γεννήματα τους ευσεβείς λογισμούς. Με τις σταγόνες της θα ευφρανθεί καθώς θα βλαστάνει. Ακόμη και τα μικρά, λέει, από τα θεία χαρίσματα που της δίνονται, την ευφραίνουν και την προετοιμάζουν να βλαστήσει, να φέρει δηλαδή τον νοητό καρπό.

Του Αθανασίου και του Ευσεβίου. Σε θεωρητικό δε επίπεδο: Συνέχισε, λέει, Δέσποτα, να αρδεύεις τα βάθη της καρδιάς των ανθρώπων σαν κάποια αυλάκια, ποτίζοντάς τα άφθονα και διεγείροντάς τα προς καρποφορία, ώστε να πληθυνθούν τα γεννήματα της δικαιοσύνης τους, όχι μόνο διά του ποταμού (δηλαδή της χάριτος του Πνεύματος), αλλά και διά των σταγόνων που πέφτουν από τους διδασκάλους σαν από κάποιες νεφέλες, δηλαδή διά των νοημάτων των θείων Γραφών.

Θυμήσου, Κύριε, τον αέρα και τους καρπούς της γης. Θυμήσου, Κύριε, τις βροχές και τα σπαρτά της γης. Θυμήσου, Κύριε, τη σύμμετρη άνοδο των νερών των ποταμών. Εύφρανε πάλι και ανακαίνισε το πρόσωπο της γης· πότισε άφθονα τα αυλάκια της· πλήθυνε τα γεννήματά της. Χορήγησέ το σε εμάς για σπορά και για θερισμό, και τώρα, ευλογώντας, ευλόγησέ το. Οικονόμησε τη ζωή μας. Ευλόγησε τον στέφανο του έτους της αγαθότητάς σου, για τους φτωχούς του λαού σου, για τη χήρα και το ορφανό, για τον ξένο και τον προσήλυτο, και για όλους εμάς που ελπίζουμε σε εσένα και επικαλούμαστε το όνομά σου το άγιο· διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό.

Επομένως, ό,τι βγει από το στόμα του αληθινού Θεού, αυτό οπωσδήποτε και εξάπαντος θα φτάσει στην εκπλήρωσή του· διότι σε Αυτόν υπάρχει η δύναμη να κατορθώνει τα πάντα, και επιπλέον το να είναι αψευδής. Όμως, ο Θεός και Πατέρας έστειλε σε εμάς που είμαστε επί της γης, σαν μια θεϊκή και νοητή βροχή, την παρηγοριά μέσω του Χριστού, δηλαδή τη χορηγία των ευαγγελικών κηρυγμάτων, δια της οποίας έγινε εύκαρπη και γονιμότατη ολόκληρη η γη. Γι' αυτό άλλωστε ψάλλει ο θεσπέσιος Δαβίδ και λέει: «Επισκέφθηκες τη γη και την πότισες άφθονα, την πλούτισες σε μεγάλο βαθμό· πότισε τα αυλάκια της, πλήθυνε τα γεννήματά της, με τις σταγόνες της θα ευφρανθεί καθώς θα αναβλαστάνει». Και βέβαια, και δια της φωνής του Μωυσή λέει: «Ας κατέβει σαν βροχή το απόφθεγμά μου, και ας κατέλθουν σαν δροσιά τα λόγια μου». Επίσης, ο πάνσοφος Παύλος γράφει σε κάποιους: «Ο δε Θεός της ειρήνης είθε να αυξήσει τον σπόρο σας και να πληθύνει τα γεννήματα της δικαιοσύνης σας». Επομένως, αποκτήσαμε την πνευματική ευκαρπία, έχοντας δεχθεί στον νου μας τη χορηγία δια του Χριστού, ώστε όχι μόνο να συλλέξουμε την ιερή τροφή, δηλαδή να έχουμε εμείς τον ζωοποιό άρτο, αλλά βεβαίως και σπόρο για εκείνον που σπέρνει.

Αυτός είναι και πηγή ζωής, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: «Σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής.» Τα ορμήματά του, δηλαδή οι διδασκαλίες, ευφραίνουν την Εκκλησία. <Ότι έτσι είναι η ετοιμασία.> (Κώδ. M φ. 105.) Έτσι, με τρόπο εξαιρετικά προνοητικό και θεοπρεπή. από εδώ είναι φανερό ότι πρόκειται για προφητεία μελλοντικών γεγονότων και όχι για διήγηση γεγονότων που έχουν ήδη συμβεί. <Μέθυσε τα αυλάκια της.> (E φ. 116 β. Κυρίλλου και Ησυχίου.) Ως αυλάκια εννοεί τα βάθη της καρδιάς, τα οποία όταν μεθύσουν από τη χορηγία του Πνεύματος, βλασταίνει μέσα μας ένα πλήθος αρετών. <Θα ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου.> (A φ. 328 β, D φ. 162, E φ. 119 β, L φ. 152) Και σύμφωνα με το πνευματικό νόημα, «έτος χρηστότητας» που φέρει ως καρπό την ευσέβεια, είναι ο καιρός της επίγειας παρουσίας του Χριστού, οπότε και ευλογηθήκαμε, καθώς ο Θεός ενήργησε με την έμφυτη χρηστότητα και φιλανθρωπία Του. Έτσι και ο ίδιος ο Χριστός λέει μέσω της φωνής του προφήτη Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να κηρύξω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς», και στη συνέχεια: «να κηρύξω ευπρόσδεκτο έτος Κυρίου». Διότι ευπρόσδεκτο έτος ήταν εκείνο κατά το οποίο ενανθρώπησε ο Μονογενής Λόγος του Θεού. και εμείς γίναμε δεκτοί μέσω της πίστης, καθώς Αυτός μας προσέφερε στον Θεό και Πατέρα. Και λίγο πιο κάτω: Όταν λοιπόν ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου, τότε και οι πεδιάδες σου θα γεμίσουν από ευφορία.

Επειδή δε τα τάγματα αυτών που τον μεταλαμβάνουν είναι διάφορα, εύλογα, παρέχοντας στον καθένα τα κατάλληλα, λέγεται ότι είναι γεμάτος από πολλά ύδατα. Αφού η λογική χώρα μεταλάβει από αυτά, δίνει στον καθένα τις κατάλληλες τροφές, καθώς και τους καρπούς που είναι αντάξιοι ενός τέτοιου ποταμού. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Ετοίμασας την τροφή τους, διότι έτσι είναι η ετοιμασία». Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Θα τελεσφορήσεις, λέει, τη σπορά της, διότι έτσι τη στερέωσες», δηλαδή τη γη, «και τη μέθυσες, την πλήθυνες για να την πλουτίσεις». Με τον δικό σου λοιπόν ποταμό θα τελεσφορήσεις τη σπορά της, δηλαδή τα σπέρματα που καταβλήθηκαν σε αυτήν, εσύ ο ίδιος θα τα κάνεις να τελεσφορήσουν μέσω του δικού σου ποταμού, ώστε να αποδώσουν τέλεια τα στάχυα. Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, η μία θα αποδώσει τριάντα, η άλλη εξήντα, και η άλλη εκατό, καθώς η ανθρώπινη ψυχή ονομάζεται γη, και σύμφωνα με τη σωτήρια παραβολή: «Μέθυσε τα αυλάκια της· πλήθυνε τα γεννήματά της· με τις σταγόνες της θα ευφρανθεί καθώς αναβλαστάνει». Αφού ο προφητικός λόγος διήλθε λεπτομερώς τα σημεία της αρετής του Σωτήρα, και με την πρόγνωση του Πνεύματος είδε τα μελλοντικά, σαν να τα έχει ήδη δει να πραγματοποιούνται μέσω των έργων· πώς δηλαδή κατεργάστηκε την ανατροπή των αντιπάλων, και πώς επισκέφθηκε τη γη και τη μέθυσε, και πώς την πλήθυνε για να την πλουτίσει, όταν ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα.

Αφού προφήτευσε αυτά, και βλέποντάς τα σαν να εκτυλίσσονται ήδη προ των οφθαλμών του, στρέφεται σε προσευχή και ικετεύει τον Θεό λέγοντας: «Μέθυσε τα αυλάκια της, και πλήθυνε τα γεννήματά της». Αυλάκια δε της ψυχής θα μπορούσαν να είναι οι βαθύτεροι λογισμοί της, και η κρυφή και άγνωστη στους πολλούς δύναμη της συνείδησής της, την οποία ο λόγος του Θεού, ανατέμνοντας και μεταβάλλοντάς την δίκην αρότρου, την καθιστά λεία· και αφού αφαιρέσει τα αγκάθια και την περιττή ύλη, εναποθέτει μέσα της τα δικά του σπέρματα· έπειτα, ποτίζοντάς την με τα λογικά νάματα, τη μεθά. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Μέθυσε τα αυλάκια της, και πλήθυνε τα γεννήματά της». Έπειτα, αντί του: «Με τις σταγόνες της θα ευφρανθεί καθώς ανατέλλει», κατά τον μετάφραση του Συμμάχου έχει ειπωθεί: «Με τις ψιχάλες της θα μαλακώσεις αυτήν και το βλάστημά της». Και όλα αυτά τυγχάνουν σημεία Εκείνου που επισκέφθηκε την Εκκλησία Του· τα οποία βέβαια, αν και προελέχθησαν παλαιόθεν, δεν έγιναν πράξη με κανέναν άλλο τρόπο παρά μόνο διά της επιφανείας του Σωτήρος ημών. Μέσω αυτής, όσοι αξιώθηκαν της χάριτός Του, έχοντας αποδεχθεί στις ψυχές τους τα εξ ουρανού σπέρματα, αποδίδουν καρπούς ευθαλείς· άλλοι αποδίδοντας εκατό, άλλοι εξήντα και άλλοι τριάντα. Και βλέποντας κανείς στην Εκκλησία του Θεού τα διάφορα τάγματα εκείνων που προκόβουν εν Χριστώ, θα κατανοήσει την παγκαρπία όσων θεσπίζονται μέσω της προκείμενης προφητείας. «

Και πληθαίνοντας τα γεννήματά της θα τα ευλογήσει. Αυτή δε ευφραίνεται και, αφού ανανεωθεί, αναβλαστάνει. Έπειτα, γεμάτη από κάθε είδους καρπούς, σπαρτά και ακρόδρυα, στεφανώνεται, ώστε να μη διστάσει κανείς να πει ότι κατά την εποχή της άνοιξης αυτή έχει στεφανωθεί, και ότι οι πεδιάδες ξεχειλίζουν από γονιμότητα· και ακόμη ότι τα όρη της ερήμου ανθίζουν, και οι λόφοι περιζώνονται με αγαλλίαση· αλλά και τα κριάρια των προβάτων ενδύονται με το δικό τους μαλλί, και οι ίδιες οι περιοχές των κοιλάδων συχνά γεμίζουν από σιτάρι, και σχεδόν με την ίδια τους την πράξη αναβοούν και δοξάζουν τον Θεό.

Εύφρανε πάλι και ανακαίνισε το πρόσωπο της γης. Πότισε άφθονα τα αυλάκια της, πλήθυνε τα γεννήματά της· χορήγησέ τα σε εμάς για σπορά και για θερισμό, και τώρα με άφθονη ευλογία ευλόγησέ τα. Οικονόμησε τη ζωή μας. Ευλόγησε τον στέφανο του έτους της αγαθότητάς σου, για χάρη των φτωχών του λαού σου, για τη χήρα και το ορφανό, για τον ξένο και τον προσήλυτο, και για όλους εμάς που ελπίζουμε σε εσένα και επικαλούμαστε το άγιο όνομά σου. Διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Ενέργησε προς εμάς σύμφωνα με την αγαθότητά σου, εσύ που δίνεις τροφή σε κάθε σάρκα. Γέμισε με χαρά και ευφροσύνη τις καρδιές μας, ώστε, έχοντας πάντοτε σε όλα πλήρη αυτάρκεια, να αφθονούμε σε κάθε αγαθό έργο, για να πράττουμε το άγιο θέλημά σου.

Τότε με λύπες ο τοκετός, τώρα χωρίς ωδίνες η γέννηση· τότε από σάρκα γεννηθήκαμε σάρκες, τώρα αυτό που γεννήθηκε είναι πνεύμα από πνεύμα· τότε γεννηθήκαμε υιοί ανθρώπων, τώρα τέκνα Θεού· τότε από τους ουρανούς αποπεμφθήκαμε στη γη, τώρα ο επουράνιος έκανε και εμάς ουράνιους· τότε εξαιτίας της αμαρτίας βασίλευε ο θάνατος, τώρα μέσω της ζωής η δικαιοσύνη αναλαμβάνει πάλι την εξουσία· ένας άνοιξε τότε την είσοδο του θανάτου, μέσω ενός τώρα πάλι αντεισάγεται η ζωή· τότε εξαιτίας του θανάτου εκπέσαμε από τη ζωή, τώρα από τη ζωή αναιρείται ο θάνατος· τότε από ντροπή κρυφτήκαμε στη συκιά, τώρα με δόξα προσεγγίζουμε το ξύλο της ζωής· τότε λόγω της παρακοής εξοριστήκαμε από τον παράδεισο, τώρα μέσω της πίστεως εισερχόμαστε στον παράδεισο. Πάλι ο καρπός της ζωής τίθεται ελεύθερα στη διάθεσή μας για απόλαυση· πάλι η πηγή του παραδείσου, η οποία χωρίζεται στα τέσσερα μέσω των ευαγγελικών ποταμών, ποτίζει ολόκληρο το πρόσωπο της Εκκλησίας, έτσι ώστε να ποτίζονται άφθονα τα αυλάκια των ψυχών μας, τα οποία άνοιξε με το άροτρο της διδασκαλίας εκείνος που σπέρνει τον λόγο, και να πληθαίνουν τα γεννήματα της αρετής.

Επλήθυνας: Δηλαδή, με πλήθος οικτιρμών εμπλούτισες όλη τη γη με τη χάρη. Ο ποταμός του Θεού: Εννοεί το βάπτισμα, διότι κατακλύζει την αμαρτία σαν ποταμός. Ετοίμασας: Διότι ετοίμασε για όσους βαπτίζονται ως τροφή το ίδιο του το σώμα και [ως ποτό] το αίμα του, επειδή έτσι είχε προαποφασίσει. Τις αύλακες: Της νοητής γης, η οποία είναι ο άνθρωπος· και αύλακες είναι η καρδιά, ο νους και η ψυχή, σαν να έχουν οργωθεί με τον σταυρό. Θα μεθύσουν (θα ποτιστούν άφθονα), δηλαδή θα γεμίσουν από τη χάρη μέσω των μυστηρίων, ώστε να φέρουν καρπό, τον καρπό του Αγίου Πνεύματος. Στις σταγόνες: Τόσο η αισθητή γη, που βλασταίνει με τις βροχές, όσο και η νοητή, που είναι ο άνθρωπος, ο οποίος ευφραίνεται με τα δάκρυα της μετάνοιας. Θα ευλογήσεις: Εννοεί τον κύκλο της αναστάσεως, για τον οποίο λέγει: ήρθα να κηρύξω δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταπόδοσης. Και οι πεδιάδες: Οι πεδιάδες της Εκκλησίας, τις οποίες εξομάλυνε η χάρη, θα γεμίσουν από τον λόγο του Ευαγγελίου· διότι μέσα σε αυτόν τρέφονται πλούσια οι ψυχές. Θα παχυνθεί (θα τραφεί πλούσια): Είναι προφανές ότι εννοεί την Εκκλησία· διότι προηγουμένως ήταν έρημος, και ωραία της ονομάζει τις ψυχές των ανθρώπων· και αυτές τρέφονται πλούσια με το νερό του βαπτίσματος και το χρίσμα του ελαίου. Και αγαλλίαση: Εννοεί τους αποστόλους· διότι η Γραφή ονομάζει βουνούς τους αποστόλους. Αυτοί λοιπόν αγαλλίασαν, καθώς μέσω αυτών εξαπλώθηκε το κήρυγμα του Ευαγγελίου.

Τέσσερις ποταμοί ρέουν από τον Παράδεισο, σύμφωνα με τη θεία Γραφή: ο Φισών, ο Τίγρης, ο Γεών και ο Ευφράτης. Έπειτα, και αμέτρητους άλλους ποταμούς εξιστορούν όσοι έχουν ασχοληθεί με την ανακάλυψή τους, τους οποίους και ονομάζουν ως εξής: ο Ινδός, ο Βάκτρος, ο Χόσοπις, ο Αράξης, ο Τάναϊς, ο Τάρσισος, ο Ίστρος, ο Ροδανός, ο Εαγών, ο Νύσσης, ο Χρεμέτης. Και ενώ αμέτρητοι άλλοι ποταμοί ρέουν απλώς στην ανατολική και τη δυτική γη, στον βορρά και τον νότο, μόνο εκείνος επιλέχθηκε να ονομαστεί ποταμός του Θεού, πάνω στον οποίο ακούστηκε από τον ουρανό η φωνή του Πατρός, στον οποίο βαπτίστηκε ο Υιός και στον οποίο φανερώθηκε το Άγιο Πνεύμα με μορφή περιστεράς. «Ετοίμασας την τροφή τους», αυτών δηλαδή που βαπτίζονται στην ομοούσιο Τριάδα, την παναγία σου σάρκα, «διότι τέτοια είναι η ετοιμασία» αυτή για την άφεση των αμαρτιών. «Πότισε άφθονα τα αυλάκια της γης, πλήθυνε τα γεννήματά της» με τις βροχές σου «και θα ευφρανθεί αναβλαστάνοντας» πολυτελείς καρπούς. «Ευλόγησε τον κύκλο του έτους της χρηστότητάς σου, ώστε οι πεδιάδες σου να γεμίσουν από ευφορία και θα καταστούν εύφορα τα ωραία της ερήμου και με αγαλλίαση θα περιζωστούν οι βουνοί. Θα ενδυθούν τα κριάρια των προβάτων» με άφθονο μαλλί «και οι κοιλάδες θα πληθύνουν από σιτάρι· διότι θα αλαλάξουν και θα υμνήσουν».

Και ο μεν χειμώνας είναι τέτοιος. Το δε θέρος μοιάζει με ληστή, που αδικεί την κοινή μητέρα, τη γη, και κυριολεκτικά την απογυμνώνει και την αφήνει χωρίς την πιο ανθισμένη ενδυμασία της, η οποία προέρχεται από την ομορφιά των λουλουδιών. Δεν σπλαχνίζεται τον ροδώνα, δεν λυπάται την ιωνιά, την στερεί από τα άνθη όπως στερούν μια τροφό από τα βρέφη της. Αυτός είναι ο αναιδής Θράκας που κόβει τη γλώσσα του χελιδονιού και στέλνει το αηδόνι στην εξορία, είναι κοινός ολετήρας, είναι ολοφάνερα θεριστής. Πρέπει να τον θεωρήσουμε ως τον Βορρά που ωθεί τον Υάκινθο στους γκρεμούς, ως την πηγή που καταποντίζει τον Νάρκισσο. Τον μεν χειμώνα ο Θεός επισκέπτεται τη γη και ποτίζει πλουσιοπάροχα τα αυλάκια με βροχές, και την δυναμώνει για καρποφορία, και τα ποτάμια δεν στερεύουν από νερό, και στις πηγές τα ύδατα αναβλύζουν πιο άφθονα. Ούτε βρυχάται ο ουρανός με βροντή απαίσια και δυνατή, αφαιρώντας τον νου με την τραχύτητα του κρότου, εκφοβίζοντας τις ψυχές με τον κίνδυνο δήθεν να καταρρεύσει και να σχιστεί σαν δέρμα, ή δημιουργώντας την υποψία ότι θα καταχώσει και θα αποκρύψει το σύμπαν. Το δε θέρος, είτε πέφτει μικρή ψιχάλα που δεν αρκεί ούτε καν να υγράνει το πρόσωπο της γης, είτε ξεσπάει σφοδρή νεροποντή που παρασύρει τα χωράφια και κατακλύζει τα αλώνια και αφήνει τους κόπους των γεωργών απλώς σκέτους κόπους, αφανίζοντας την πλήρη ανταμοιβή των καρπών, ώστε να είναι και η σταλαγματιά ανωφελής και η ραγδαία βροχή ασύμφορη.