Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 64:12

Θα κατανοήσεις δε τις σταγόνες της από αυτό που έχει λεχθεί για τον Χριστό: «Θα κατέλθει ως βροχή πάνω στον κόκκο, και ως η σταγόνα που στάζει πάνω στη γη». «Θα ευλογήσεις τον στέφανο του ενιαυτού της χρηστότητάς σου». Ως ενιαυτό εννοεί τον καιρό του μέλλοντος αιώνα, και τον αποκαλεί στέφανο χρηστότητας, διότι μέσα σε πολλή χρηστότητα στεφανώνονται σε αυτόν οι άγιοι. «Και οι πεδιάδες σου θα πλησθούν από ευφορία». Πεδιάδες, πάλι, ονομάζει τις ψυχές εκείνων που έχουν πιστέψει σε Αυτόν. «Θα καταστούν εύφορα τα ωραία της ερήμου». Όρη μεν εννοεί τους αγίους αποστόλους και ευαγγελιστές, οι οποίοι κατέστησαν ευτραφείς με τα πνευματικά χαρίσματα· έρημο δε αποκαλεί την εξ εθνών Εκκλησία, η οποία παλαιότερα ήταν έρημη από τη γνώση του Θεού. «Και με αγαλλίαση θα περιζωστούν οι βουνοί». Βουνούς εννοεί τους προέδρους των Εκκλησιών.

Αθανάσιος. Σύμφωνα μεν λοιπόν με το γράμμα, ονόμασε ως ευλογημένο έτος χρηστότητας το έτος της αφθονίας, επειδή δέχεται την ευφορία χάρη στη χρηστότητα του Θεού και γεμίζει με ευλογία μέσω της αφθονίας· σύμφωνα όμως με την πνευματική έννοια... Τα επόμενα ανήκουν στον Κύριλλο. Και λίγο πιο κάτω, του Θεοδωρήτου και του Αθανασίου. Θα μπορούσε, εξάλλου, και ο μέλλων αιώνας να είναι στέφανος χρηστότητας, εξαιτίας του ότι μέσα σε αυτόν οι άγιοι στεφανώνονται με πολλή χρηστότητα.

Θυμήσου, Κύριε, τον αέρα και τους καρπούς της γης. Θυμήσου, Κύριε, τις βροχές και τα σπαρτά της γης. Θυμήσου, Κύριε, τη σύμμετρη άνοδο των νερών των ποταμών. Εύφρανε πάλι και ανακαίνισε το πρόσωπο της γης· πότισε άφθονα τα αυλάκια της· πλήθυνε τα γεννήματά της. Χορήγησέ το σε εμάς για σπορά και για θερισμό, και τώρα, ευλογώντας, ευλόγησέ το. Οικονόμησε τη ζωή μας. Ευλόγησε τον στέφανο του έτους της αγαθότητάς σου, για τους φτωχούς του λαού σου, για τη χήρα και το ορφανό, για τον ξένο και τον προσήλυτο, και για όλους εμάς που ελπίζουμε σε εσένα και επικαλούμαστε το όνομά σου το άγιο· διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό.

Αν όμως κάποιος θα ήθελε να εννοήσει ως πεδιάδες τους ταπεινούς στην καρδιά, οι οποίοι ονομάζονται «γη θελητή» και «γεώργιο του Θεού», επειδή ακριβώς δέχονται τον άνωθεν και εξ ουρανού σπόρο, και κάνουν καρπό, άλλοι εκατό, άλλοι εξήντα και άλλοι τριάντα, θα το εννοήσει πάλι ορθά. Διότι ο Υιός εξέρχεται, σαν να λέμε, σε τέτοιες πεδιάδες για να τις καλλιεργήσει, σύμφωνα οπωσδήποτε με εκείνο που λέχθηκε από τον ίδιο υπό μορφή παραβολής: «Εξήλθε ο σπείρων για να σπείρει τον σπόρο του». Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Και τα πεδία σου θα γεμίσουν από ευφορία»· και προσέθετε ότι «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο». Ότι δε και οι κοιλάδες είναι νοητές, άφησε να εννοηθεί προσθέτοντας αμέσως: «Θα κραυγάσουν, και μάλιστα θα υμνήσουν». Διότι το να υμνούν, δηλαδή το να κραυγάζουν δυνατά, δεν είναι γνώρισμα των άψυχων κοιλάδων, αλλά των νοητών· σε αυτές, λοιπόν, σαν δροσιά, θα μπορούσε να επικάθεται ο θείος και άνωθεν λόγος. <Στάθηκε, και σαλεύτηκε η γη.> Το «στάθηκε» θα μπορούσε πολλές φορές να εννοηθεί στη θεόπνευστη Γραφή και για κάποιο πράγμα που έχει φτάσει στην ολοκλήρωσή του. Όπως εάν κάποιος έλεγε τυχόν: Στάθηκε αυτό το πράγμα, ή ο λόγος αυτού, δηλαδή, ορίστηκε και έχει πραγματοποιηθεί. Έτσι και η Σεπφώρα, αφού περιέτεμε το παιδί του Μωυσή με αιχμηρό λίθο, έλεγε προς τον ολοθρευτή άγγελο: «Στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου».

Αυτός είναι και πηγή ζωής, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: «Σε εσένα βρίσκεται η πηγή της ζωής.» Τα ορμήματά του, δηλαδή οι διδασκαλίες, ευφραίνουν την Εκκλησία. <Ότι έτσι είναι η ετοιμασία.> (Κώδ. M φ. 105.) Έτσι, με τρόπο εξαιρετικά προνοητικό και θεοπρεπή. από εδώ είναι φανερό ότι πρόκειται για προφητεία μελλοντικών γεγονότων και όχι για διήγηση γεγονότων που έχουν ήδη συμβεί. <Μέθυσε τα αυλάκια της.> (E φ. 116 β. Κυρίλλου και Ησυχίου.) Ως αυλάκια εννοεί τα βάθη της καρδιάς, τα οποία όταν μεθύσουν από τη χορηγία του Πνεύματος, βλασταίνει μέσα μας ένα πλήθος αρετών. <Θα ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου.> (A φ. 328 β, D φ. 162, E φ. 119 β, L φ. 152) Και σύμφωνα με το πνευματικό νόημα, «έτος χρηστότητας» που φέρει ως καρπό την ευσέβεια, είναι ο καιρός της επίγειας παρουσίας του Χριστού, οπότε και ευλογηθήκαμε, καθώς ο Θεός ενήργησε με την έμφυτη χρηστότητα και φιλανθρωπία Του. Έτσι και ο ίδιος ο Χριστός λέει μέσω της φωνής του προφήτη Ησαΐα: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό με έχρισε, με απέστειλε να κηρύξω το χαρμόσυνο μήνυμα στους φτωχούς», και στη συνέχεια: «να κηρύξω ευπρόσδεκτο έτος Κυρίου». Διότι ευπρόσδεκτο έτος ήταν εκείνο κατά το οποίο ενανθρώπησε ο Μονογενής Λόγος του Θεού. και εμείς γίναμε δεκτοί μέσω της πίστης, καθώς Αυτός μας προσέφερε στον Θεό και Πατέρα. Και λίγο πιο κάτω: Όταν λοιπόν ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου, τότε και οι πεδιάδες σου θα γεμίσουν από ευφορία.

«Θα ευλογήσεις το στεφάνι του έτους της χρηστότητάς σου, και οι πεδιάδες σου θα γεμίσουν από αφθονία.» Επειδή λέγεται ότι ο Σωτήρας έχει έλθει για να κηρύξει δεκτό έτος του Κυρίου και ημέρα ανταπόδοσης, σύμφωνα με τη Γραφή που αναφέρει από το πρόσωπό του: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να φέρω το χαρμόσυνο άγγελμα στους φτωχούς· να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους και ανάβλεψη στους τυφλούς· να εξαγγείλω δεκτό έτος του Κυρίου, και ημέρα ανταπόδοσης»· εύλογα, λοιπόν, και εδώ υποδηλώνει την ημέρα της ανταπόδοσης.

Αυτός δε είναι ο αιώνας που πρόκειται να έλθει μετά τη συντέλεια του παρόντος. Ότι λοιπόν εκείνος ο ενιαυτός πρόκειται να κοσμηθεί σαν με στεφάνι από τα νεαρά και ωραία άνθη εκείνων που πρόκειται να πολιτευθούν σε αυτόν, προφητεύει το παρόν λόγιο λέγοντας: «Θα ευλογήσεις τον στέφανο του ενιαυτού της χρηστότητός σου». Διότι ο ενιαυτός εκείνος του μέλλοντος αιώνος, επειδή είναι έκφραση της χρηστότητας του Θεού, θα έχει ως ευλογημένο στέφανο ολόκληρη τη χορεία των αγίων. Αυτόν ακριβώς τον στέφανο, αφού ευλογήσει, θα περιβληθεί ο Χριστός του Θεού, ωραϊζόμενος με τα άνθη της δικής τους πνευματικής γεωργίας.

Αλλά και ο ίδιος θα γίνει στέφανός τους, σύμφωνα με τον Ησαΐα που λέει: «Και θα είναι ο Κύριος Σαβαώθ ο στέφανος της δόξας. Τότε και οι πεδιάδες του Θεού θα γεμίσουν από πιότητα, και τα όρη της ερήμου τότε θα παχυνθούν». Επιπλέον δε και «οι λόφοι» τότε «θα περιζωστούν με αγαλλίαση». Και προσέτι σε όλα αυτά, τα κριάρια των προβάτων θα ντυθούν με το δικό τους μαλλί. Θα τα κατανοήσεις δε αυτά, εάν λάβεις υπόψη σου τη διαφορά μεταξύ των σωζομένων· από τους οποίους οι μεν, επειδή ο βίος τους είναι κατώτερος σε σύγκριση με τους ανωτέρους, ονομάστηκαν αλληγορικά πεδιάδες του Θεού που γεμίζουν από πιότητα· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Οι πεδιάδες σου θα γεμίσουν από πιότητα»· οι δε, που ήδη ανθίζουν σε διάφορες αρετές, ονομάστηκαν όρη της προηγουμένως έρημης Εκκλησίας· οι οποίοι, ποτιζόμενοι και αυτοί πλούσια από τον προαναφερθέντα ποταμό, λέγεται ότι θα παχυνθούν· αλλά και όσοι είναι ακόμη υψηλότεροι από αυτούς, ονομαζόμενοι μεταφορικά λόφοι, θα περιζωστούν με αγαλλίαση.

Και πληθαίνοντας τα γεννήματά της θα τα ευλογήσει. Αυτή δε ευφραίνεται και, αφού ανανεωθεί, αναβλαστάνει. Έπειτα, γεμάτη από κάθε είδους καρπούς, σπαρτά και ακρόδρυα, στεφανώνεται, ώστε να μη διστάσει κανείς να πει ότι κατά την εποχή της άνοιξης αυτή έχει στεφανωθεί, και ότι οι πεδιάδες ξεχειλίζουν από γονιμότητα· και ακόμη ότι τα όρη της ερήμου ανθίζουν, και οι λόφοι περιζώνονται με αγαλλίαση· αλλά και τα κριάρια των προβάτων ενδύονται με το δικό τους μαλλί, και οι ίδιες οι περιοχές των κοιλάδων συχνά γεμίζουν από σιτάρι, και σχεδόν με την ίδια τους την πράξη αναβοούν και δοξάζουν τον Θεό.

Ενιαύσιο δε, ως ήλιο δικαιοσύνης, που είτε εξορμά από εκεί, είτε περιορίζεται από τα ορατά, και επιστρέφει στον εαυτό του· και ως ευλογημένο στέφανο χρηστότητας, από κάθε πλευρά ίσο και όμοιο με τον εαυτό του· και όχι μόνο, αλλά και επειδή ζωογονεί τον κύκλο των αρετών, οι οποίες αναμειγνύονται και ενώνονται ήπια μεταξύ τους, σύμφωνα με τον νόμο της φιλίας και της τάξης. Άμωμο δε και ακίβδηλο, ως θεραπευτικό των ψεγαδιών και των ελαττωμάτων και μολυσμάτων που προέρχονται από την κακία.

ΙΖʹ. Ας αναγνωρίσουμε, όμως, την αιτία του κακού. Από πού ξεράθηκαν οι καλλιέργειες, ντροπιάστηκαν οι αποθήκες, και εξέλιπε η βοσκή των κοπαδιών, λιγόστεψαν τα ωραία της γης, και δεν γέμισαν οι πεδιάδες με ευφορία αλλά με κατήφεια; Δεν γέμισαν οι κοιλάδες με σιτάρι, αλλά με θρήνο· δεν έσταξαν τα όρη γλυκασμό, όπως θα συμβεί αργότερα στους δικαίους, αλλά έχασαν τον διάκοσμό τους, ατιμάστηκαν και δέχθηκαν, αντιθέτως, την κατάρα του Γελβουέ; Όλη η γη έγινε όπως ήταν εξαρχής, προτού στολιστεί με τις δικές της ομορφιές. Επισκέφθηκες βέβαια τη γη και την πότισες, αλλά με επίσκεψη οδυνηρή και μέθη ολέθρια. Αλίμονο στο θέαμα! Η ευφορία μας περιορίζεται πλέον στα ξερά καλάμια, η σπορά μόλις που αναγνωρίζεται από τα μικρά υπολείμματα, και με δυσκολία το θέρος μας καρποφορεί τις απαρχές για τον Κύριο, καθώς μετριέται περισσότερο με τους μήνες παρά με τα δεμάτια. Τέτοιος είναι ο πλούτος των ασεβών, τέτοιες είναι οι καλλιέργειες εκείνων που σπέρνουν κακώς· να προσδοκούν πολλά, σύμφωνα με την παλαιά κατάρα, και να συγκεντρώνουν λίγα· να σπέρνουν και να μη θερίζουν, να φυτεύουν και να μην τρυγούν· εκεί όπου εργάζονται δέκα ζευγάρια βοδιών, να παράγουν μόνο ένα κανάτι· και να ακούνε για την ευκαρπία των άλλων, ενώ οι ίδιοι πιέζονται από τη στέρηση. Από πού προέρχονται αυτά, και ποια είναι η αιτία της συντριβής; Ας μην περιμένουμε να ελεγχθούμε από άλλους· ας γίνουμε εμείς οι ίδιοι εξεταστές του εαυτού μας. Μεγάλο φάρμακο της κακίας είναι και η ομολογία, και η αποφυγή του σφάλματος. Εγώ πρώτος, όπως από πριν ανάγγειλα στον λαό μου, έχω εκπληρώσει το έργο του φρουρού. (

Εύφρανε πάλι και ανακαίνισε το πρόσωπο της γης. Πότισε άφθονα τα αυλάκια της, πλήθυνε τα γεννήματά της· χορήγησέ τα σε εμάς για σπορά και για θερισμό, και τώρα με άφθονη ευλογία ευλόγησέ τα. Οικονόμησε τη ζωή μας. Ευλόγησε τον στέφανο του έτους της αγαθότητάς σου, για χάρη των φτωχών του λαού σου, για τη χήρα και το ορφανό, για τον ξένο και τον προσήλυτο, και για όλους εμάς που ελπίζουμε σε εσένα και επικαλούμαστε το άγιο όνομά σου. Διότι τα μάτια όλων ελπίζουν σε εσένα, και εσύ τους δίνεις την τροφή τους στον κατάλληλο καιρό. Ενέργησε προς εμάς σύμφωνα με την αγαθότητά σου, εσύ που δίνεις τροφή σε κάθε σάρκα. Γέμισε με χαρά και ευφροσύνη τις καρδιές μας, ώστε, έχοντας πάντοτε σε όλα πλήρη αυτάρκεια, να αφθονούμε σε κάθε αγαθό έργο, για να πράττουμε το άγιο θέλημά σου.

Τι, λοιπόν, αρμόζει πλέον να κάνουν τέτοιοι άνθρωποι; Τι άλλο παρά να μιμούνται τα προφητικά όρη και τους λόφους στα σκιρτήματα; Διότι «τα όρη», λέγει, «εσκίρτησαν σαν κριάρια και οι λόφοι σαν αρνιά προβάτων». Ελάτε, λοιπόν, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο, ο οποίος κατέρριψε τη δύναμη του εχθρού και ανήγειρε για χάρη μας το μέγα τρόπαιο του σταυρού με την πτώση του αντιπάλου. Ας αλαλάξουμε, διότι ο αλαλαγμός είναι η επινίκια ιαχή που υψώνεται από τους νικητές εναντίον των ηττημένων. Επειδή, λοιπόν, έπεσε η παράταξη του εχθρού, και αυτός ο ίδιος που κατέχει την εξουσία της πονηρής στρατιάς των δαιμόνων έχει καταστραφεί και εξαφανιστεί και έχει ήδη περιέλθει στην ανυπαρξία, ας πούμε ότι ο Κύριος είναι Θεός μέγας και Βασιλεύς μέγας σε όλη τη γη, Αυτός που ευλόγησε τον στέφανο του έτους της αγαθότητάς Του και μας συγκέντρωσε σε αυτή την πνευματική χοροστασία, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες, αμήν.

Επλήθυνας: Δηλαδή, με πλήθος οικτιρμών εμπλούτισες όλη τη γη με τη χάρη. Ο ποταμός του Θεού: Εννοεί το βάπτισμα, διότι κατακλύζει την αμαρτία σαν ποταμός. Ετοίμασας: Διότι ετοίμασε για όσους βαπτίζονται ως τροφή το ίδιο του το σώμα και [ως ποτό] το αίμα του, επειδή έτσι είχε προαποφασίσει. Τις αύλακες: Της νοητής γης, η οποία είναι ο άνθρωπος· και αύλακες είναι η καρδιά, ο νους και η ψυχή, σαν να έχουν οργωθεί με τον σταυρό. Θα μεθύσουν (θα ποτιστούν άφθονα), δηλαδή θα γεμίσουν από τη χάρη μέσω των μυστηρίων, ώστε να φέρουν καρπό, τον καρπό του Αγίου Πνεύματος. Στις σταγόνες: Τόσο η αισθητή γη, που βλασταίνει με τις βροχές, όσο και η νοητή, που είναι ο άνθρωπος, ο οποίος ευφραίνεται με τα δάκρυα της μετάνοιας. Θα ευλογήσεις: Εννοεί τον κύκλο της αναστάσεως, για τον οποίο λέγει: ήρθα να κηρύξω δεκτό έτος Κυρίου και ημέρα ανταπόδοσης. Και οι πεδιάδες: Οι πεδιάδες της Εκκλησίας, τις οποίες εξομάλυνε η χάρη, θα γεμίσουν από τον λόγο του Ευαγγελίου· διότι μέσα σε αυτόν τρέφονται πλούσια οι ψυχές. Θα παχυνθεί (θα τραφεί πλούσια): Είναι προφανές ότι εννοεί την Εκκλησία· διότι προηγουμένως ήταν έρημος, και ωραία της ονομάζει τις ψυχές των ανθρώπων· και αυτές τρέφονται πλούσια με το νερό του βαπτίσματος και το χρίσμα του ελαίου. Και αγαλλίαση: Εννοεί τους αποστόλους· διότι η Γραφή ονομάζει βουνούς τους αποστόλους. Αυτοί λοιπόν αγαλλίασαν, καθώς μέσω αυτών εξαπλώθηκε το κήρυγμα του Ευαγγελίου.

Ψαλμός ΞΔ'. «Θα ευλογήσεις τον στέφανο του έτους.» Αξίζει να σημειωθεί ότι ορισμένοι συγγραφείς ανέφεραν πως, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα, υπήρξε καλοχρονιά και πλήθος βροχών, και ότι ο Ιορδάνης είχε άφθονα νερά, ο οποίος, όπως είπαν, ονομάστηκε ποταμός του Θεού. Καίτοι βρέθηκαν σε ακραία πενία, όπως περιέγραψε ο Έσδρας, και καθώς η κλήση των εθνών το απαιτούσε, τα υπόλοιπα χωρία του ψαλμού είναι συνεπή προς αυτό. Ορισμένοι δε ισχυρίζονται μυθικώς ότι αυτά θα συμβούν μετά την ανάκληση των Ιουδαίων κατά τους έσχατους καιρούς, όταν πρόκειται να ανοικοδομηθεί η Ιερουσαλήμ.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΙΣΙΔΩΡΟ 1566. Επειδή ο χρόνος έχει κυκλική μορφή, καθώς η ημέρα επαναλαμβάνεται επτά φορές και σχηματίζει την εβδομάδα, η εβδομάδα επαναλαμβάνεται μέσα στον μήνα και οι μήνες μέσα στο έτος, και κατόπιν ο χρόνος επανέρχεται πάλι στα ίδια σημεία, γι’ αυτό η Γραφή τον ονόμασε άλλοτε «στεφάνι του έτους» και άλλοτε «τροχό της γενέσεως»· διότι ο κύκλος, το στεφάνι και ο τροχός έχουν το ίδιο σχήμα. Οι τέσσερις εποχές —εννοώ την άνοιξη, το καλοκαίρι, το φθινόπωρο και τον χειμώνα— κατά κάποιον τρόπο ενώνουν τα χέρια τους, περιστρέφουν το έτος και επιτελούν έναν άριστο κυκλικό χορό. Διότι δημιουργήθηκαν από τον άριστο τεχνίτη Θεό με τόση σοφία και αρμονία, ώστε το τέλος καθεμιάς να αναμειγνύεται ήπια με την αρχή της άλλης και έτσι να διαδέχονται η μία την άλλη ανεπαίσθητα, χωρίς να γίνονται αντιληπτές και χωρίς να βλάπτουν τα σώματα. Για να γίνει όμως σαφέστερο αυτό που λέγεται, ας προχωρήσει ο λόγος μέσα από την ίδια την πραγματικότητα. Η κορύφωση του καλοκαιριού δεν οδηγεί αμέσως στην κορύφωση του χειμώνα —διότι τότε θα βλάπτονταν τα σώματα, οι σπόροι και τα φυτά, καθώς δεν θα άντεχαν την έφοδο αυτής της απότομης μεταβολής—, αλλά υποχωρεί παραχωρώντας τη θέση της στο φθινόπωρο. Και το φθινόπωρο, ενώ στην αρχή του μοιάζει με το καλοκαίρι, προς το τέλος του εξομοιώνεται ήπια και βαθμιαία με τον χειμώνα και οδηγεί σε αυτόν χωρίς βλάβη. Έπειτα ο χειμώνας τελειώνει παραχωρώντας τη θέση του στην άνοιξη· και αυτή, καθώς αναμειγνύεται βαθμιαία και ανεπαίσθητα με το καλοκαίρι, οδηγεί σε αυτό.

Διότι ελέγχει την προαίρεση και αναστέλλει την προπέτεια. Εξαιτίας αυτών ο βίος μας εκτραχύνεται και υποπίπτει σε αναρίθμητες ανωμαλίες. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Και φλογίζεται από τη γέεννα». Δεν θα το είχε προσθέσει αυτό, εάν η γλώσσα κινούνταν ακούσια. Το ότι δε αποκάλεσε τον χρόνο τροχό, οφείλεται στο τροχοειδές και κυκλικό σχήμα του· διότι αναδιπλώνεται στον εαυτό του. Αυτό το επιβεβαιώνει ο Μελωδός, ο οποίος τον ονόμασε στέφανο, λέγοντας προς τον Θεό: «Θα ευλογήσεις τον στέφανο του έτους της χρηστότητάς σου». Διότι και εδώ, εξαιτίας του κυκλικού του σχήματος, ο χρόνος εύλογα έχει ονομαστεί στέφανος. Εάν λοιπόν δεν θέλετε να γίνεστε καταγέλαστοι, μην προβάλλετε ένα χωρίο που είναι αντίθετο με τις δικές σας επιθυμίες, σαν να συμφωνεί με αυτές. Αλλά με μύρια χαλινάρια να συγκρατείτε τη γλώσσα σας.

Ας αναγνωρίσουμε την αιτία του κακού: γιατί ξεράθηκαν οι καλλιέργειες, ντροπιάστηκαν οι αποθήκες, και εξέλιπε η βοσκή των ποιμνίων· λιγόστεψαν τα ωραία της γης· δεν γέμισαν οι πεδιάδες με ευφορία, αλλά με κατήφεια· δεν πλήθυναν οι κοιλάδες το σιτάρι, αλλά γέμισαν με θρήνο· δεν έσταξαν τα βουνά γλυκασμό, όπως θα γίνει αργότερα για τους δικαίους, αλλά αντίθετα δέχθηκαν την κατάρα του Γελβουέ. Τέτοιος είναι ο πλούτος των ασεβών. Τέτοιες είναι οι σοδειές εκείνων που σπέρνουν με κακία. Κάποιος ανάμεσά μας καταπίεσε τον φτωχό, και του άρπαξε μερίδιο γης, και παραβίασε τα όρια άδικα, είτε κλέβοντας είτε καταδυναστεύοντας, και ένωσε σπίτι με σπίτι, και αγρό με αγρό, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον, και επιδίωξε με πείσμα να μην έχει κανένας άλλος τίποτα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί που δεν έσπειρε, και θερίζοντας όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας, όχι τη γη, αλλά την ανάγκη των αναξιοπαθούντων· άλλος στέρησε από τον Θεό, που έχει δώσει τα πάντα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος, καθώς ούτε για όσα απέκτησε Τον ευχαρίστησε, ούτε το μέλλον του εξασφάλισε μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν σπλαγχνίστηκε τη χήρα και το ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από λίγο ψωμί και τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο οποίος τρέφεται μέσω των ελαχίστων που τρέφονται. Και άλλος εξέτρεψε την οδό των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με αδικίες.

Τέσσερις ποταμοί ρέουν από τον Παράδεισο, σύμφωνα με τη θεία Γραφή: ο Φισών, ο Τίγρης, ο Γεών και ο Ευφράτης. Έπειτα, και αμέτρητους άλλους ποταμούς εξιστορούν όσοι έχουν ασχοληθεί με την ανακάλυψή τους, τους οποίους και ονομάζουν ως εξής: ο Ινδός, ο Βάκτρος, ο Χόσοπις, ο Αράξης, ο Τάναϊς, ο Τάρσισος, ο Ίστρος, ο Ροδανός, ο Εαγών, ο Νύσσης, ο Χρεμέτης. Και ενώ αμέτρητοι άλλοι ποταμοί ρέουν απλώς στην ανατολική και τη δυτική γη, στον βορρά και τον νότο, μόνο εκείνος επιλέχθηκε να ονομαστεί ποταμός του Θεού, πάνω στον οποίο ακούστηκε από τον ουρανό η φωνή του Πατρός, στον οποίο βαπτίστηκε ο Υιός και στον οποίο φανερώθηκε το Άγιο Πνεύμα με μορφή περιστεράς. «Ετοίμασας την τροφή τους», αυτών δηλαδή που βαπτίζονται στην ομοούσιο Τριάδα, την παναγία σου σάρκα, «διότι τέτοια είναι η ετοιμασία» αυτή για την άφεση των αμαρτιών. «Πότισε άφθονα τα αυλάκια της γης, πλήθυνε τα γεννήματά της» με τις βροχές σου «και θα ευφρανθεί αναβλαστάνοντας» πολυτελείς καρπούς. «Ευλόγησε τον κύκλο του έτους της χρηστότητάς σου, ώστε οι πεδιάδες σου να γεμίσουν από ευφορία και θα καταστούν εύφορα τα ωραία της ερήμου και με αγαλλίαση θα περιζωστούν οι βουνοί. Θα ενδυθούν τα κριάρια των προβάτων» με άφθονο μαλλί «και οι κοιλάδες θα πληθύνουν από σιτάρι· διότι θα αλαλάξουν και θα υμνήσουν».

Όλα αυτά τα αγαθά, λέει, θα πλεονάσουν στη γη σου, εάν βεβαίως, παραβλέποντας τις αμαρτίες μας, «ευλογήσεις τον στέφανο του ενιαυτού της χρηστότητάς σου». «Θα ανακράξουν» με χαρά «διότι και θα σε υμνήσουν».

Διότι, εάν ο Θεός δει και εμάς να μεριμνούμε με αυτόν τον τρόπο για τη σωτηρία μας, εξάπαντος και σε εμάς «θα ευλογήσει το στεφάνι του έτους της αγαθότητάς του, και τα πεδία» των διανοημάτων της καρδιάς μας «θα γεμίσουν από το πάχος» του Αγίου Πνεύματος, και «θα παχυνθούν» θεϊκά «τα ωραία της ερήμου» της καρδιάς μας, «και με αγαλλίαση» πνευματική «οι βουνοί» των λογισμών μας «θα περιζωστούν, και θα ενδυθούν τα κριάρια των προβάτων» των πράξεών μας με τη στολή της αφθαρσίας, «και οι κοιλάδες» της ταπεινοφροσύνης «θα πληθύνουν το σιτάρι», τον άρτο της αθανασίας· «θα κράξουν» προς τον Κύριο με πεποίθηση τα γεώργια της ταπεινής καρδιάς το «Κύριε, έκραξα προς εσένα· εισάκουσέ με», και· «Εκ βαθέων έκραξά σε, Κύριε», και· «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου». «Θα κράξουν» τέτοιου είδους γεώργια, «και θα υμνήσουν» τον Θεό Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, σε μία θεότητα, σε τρισόλβια μονάδα και ομοούσια φύση· μέσω της οποίας είθε να βρούμε έλεος με τη χάρη της, ως αδίστακτοι λάτρεις της· διότι σε αυτήν πρέπει, από όλους εμάς τα κτίσματά της, κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση πάντοτε, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.