Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 64:14

Ενδύθηκαν οι κριοί των προβάτων. Ονομάζει, βέβαια, κριούς των προβάτων τους άρχοντες των λαών. Τι όμως θα ενδυθούν, παρά το ιμάτιο της αφθαρσίας και τον χιτώνα της ευφροσύνης; Ονομάζει κριούς των προβάτων και τους αγίους αποστόλους, ως εκείνους που προέβαλαν και έχουν τη δύναμη να κερατίζουν τους εχθρούς, όπως ακριβώς είπε ο Κύριος: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων».

Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο. Οι άλλοτε, λέγει, πλέον άπορες και άγονες ψυχές των εθνών θα είναι πλήρεις πνευματικών καρπών. Θα ανακράξουν· διότι και θα υμνήσουν. Αφού μεταβλήθηκαν προς το καλύτερο, λέγει, οι κοιλάδες και γέμισαν από νοητούς καρπούς, εκτενώς θα σου αναπέμψουν τους ύμνους.

Αν όμως κάποιος θα ήθελε να εννοήσει ως πεδιάδες τους ταπεινούς στην καρδιά, οι οποίοι ονομάζονται «γη θελητή» και «γεώργιο του Θεού», επειδή ακριβώς δέχονται τον άνωθεν και εξ ουρανού σπόρο, και κάνουν καρπό, άλλοι εκατό, άλλοι εξήντα και άλλοι τριάντα, θα το εννοήσει πάλι ορθά. Διότι ο Υιός εξέρχεται, σαν να λέμε, σε τέτοιες πεδιάδες για να τις καλλιεργήσει, σύμφωνα οπωσδήποτε με εκείνο που λέχθηκε από τον ίδιο υπό μορφή παραβολής: «Εξήλθε ο σπείρων για να σπείρει τον σπόρο του». Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Και τα πεδία σου θα γεμίσουν από ευφορία»· και προσέθετε ότι «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο». Ότι δε και οι κοιλάδες είναι νοητές, άφησε να εννοηθεί προσθέτοντας αμέσως: «Θα κραυγάσουν, και μάλιστα θα υμνήσουν». Διότι το να υμνούν, δηλαδή το να κραυγάζουν δυνατά, δεν είναι γνώρισμα των άψυχων κοιλάδων, αλλά των νοητών· σε αυτές, λοιπόν, σαν δροσιά, θα μπορούσε να επικάθεται ο θείος και άνωθεν λόγος. <Στάθηκε, και σαλεύτηκε η γη.> Το «στάθηκε» θα μπορούσε πολλές φορές να εννοηθεί στη θεόπνευστη Γραφή και για κάποιο πράγμα που έχει φτάσει στην ολοκλήρωσή του. Όπως εάν κάποιος έλεγε τυχόν: Στάθηκε αυτό το πράγμα, ή ο λόγος αυτού, δηλαδή, ορίστηκε και έχει πραγματοποιηθεί. Έτσι και η Σεπφώρα, αφού περιέτεμε το παιδί του Μωυσή με αιχμηρό λίθο, έλεγε προς τον ολοθρευτή άγγελο: «Στάθηκε το αίμα της περιτομής του παιδιού μου».

Ή παρομοιάζει με βουνά τους εκάστοτε ηγέτες των αγίων Εκκλησιών και τους προϊσταμένους των λαών, δηλαδή τους ποιμένες και τους διδασκάλους. Διότι, όπως ακριβώς τα όρη και οι λόφοι υπερέχουν από όλη την υπόλοιπη γη, με τον ίδιο τρόπο και η αξία των αγίων μυσταγωγών είναι υψηλότερη από των άλλων. Αυτοί περιζώνονται με αγαλλίαση, δηλαδή έχουν μέσα τους την παράκληση του Πνεύματος. <Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο.> (E f. 120) Τότε και οι κοιλάδες, δηλαδή οι Εκκλησίες, πλήθυναν εκείνον τον σίτο, για τον οποίο ο Κύριος έλεγε: «Εάν ο κόκκος του σιταριού δεν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύ καρπό.» Και για ποιον λόγο οι Εκκλησίες ονομάζονται κοιλάδες; Διότι δέχονται το ύδωρ των νοητών ορέων, δηλαδή των προφητών.

Αλλά και ο ίδιος θα γίνει στέφανός τους, σύμφωνα με τον Ησαΐα που λέει: «Και θα είναι ο Κύριος Σαβαώθ ο στέφανος της δόξας. Τότε και οι πεδιάδες του Θεού θα γεμίσουν από πιότητα, και τα όρη της ερήμου τότε θα παχυνθούν». Επιπλέον δε και «οι λόφοι» τότε «θα περιζωστούν με αγαλλίαση». Και προσέτι σε όλα αυτά, τα κριάρια των προβάτων θα ντυθούν με το δικό τους μαλλί. Θα τα κατανοήσεις δε αυτά, εάν λάβεις υπόψη σου τη διαφορά μεταξύ των σωζομένων· από τους οποίους οι μεν, επειδή ο βίος τους είναι κατώτερος σε σύγκριση με τους ανωτέρους, ονομάστηκαν αλληγορικά πεδιάδες του Θεού που γεμίζουν από πιότητα· γι' αυτό έχει λεχθεί: «Οι πεδιάδες σου θα γεμίσουν από πιότητα»· οι δε, που ήδη ανθίζουν σε διάφορες αρετές, ονομάστηκαν όρη της προηγουμένως έρημης Εκκλησίας· οι οποίοι, ποτιζόμενοι και αυτοί πλούσια από τον προαναφερθέντα ποταμό, λέγεται ότι θα παχυνθούν· αλλά και όσοι είναι ακόμη υψηλότεροι από αυτούς, ονομαζόμενοι μεταφορικά λόφοι, θα περιζωστούν με αγαλλίαση.

Και αυτά μεν τα τρία τάγματα, κατά τον μέλλοντα ενιαυτό της χρηστότητας του Θεού, θα τύχουν της μακαριότητας· ανήκοντας ίσως σε εκείνους, από τους οποίους άλλοι απέδιδαν εκατό, άλλοι εξήντα και άλλοι τριάντα. Όσοι δε οριστούν ως άρχοντες επ' αυτών και κάποιοι ηγεμόνες τους, θα κοσμηθούν με εξαίρετες δυνάμεις· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Ενδύθηκαν τα κριάρια των προβάτων», αντί του: «Θα ενδυθούν». Ως κριάρια δε των προβάτων θα εννοήσεις τους άρχοντες, αυτούς που ηγούνται των προαναφερθέντων, οι οποίοι ενδύθηκαν, ή και μάλλον θα ενδυθούν. Το τι όμως θα ενδυθούν, μας το άφησε να το κατανοήσουμε· μας διδάσκει δε για το ένδυμά τους ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Πρέπει το φθαρτό αυτό να ενδυθεί την αφθαρσία»· και πάλι: «Επειδή δεν θέλουμε να ενδυθούμε, αλλά να επενδυθούμε, ώστε να καταποθεί το θνητό από τη ζωή». Θα ενδυθούν λοιπόν τα κριάρια το ένδυμα που τους ταιριάζει, καθώς το φθαρτό τους σώμα θα μεταβάλλεται σε αφθαρσία και το θνητό σε αθανασία. Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με το παράδειγμα, και τα κριάρια φέρνουν από μόνα τους το ένδυμα, αφού το σώμα τους καρποφορεί το μαλλί. Αλλά θα ενδυθούν και τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, περιβαλλόμενοι ως εξαίρετο ένδυμα το φως της θεότητάς Του. Ακόμη δε και «οι κοιλάδες» τότε «θα πληθύνουν τον σίτο». Διότι δεν έπρεπε να λησμονηθούν ούτε οι κοιλάδες· αφού πρωτύτερα ονομάστηκαν πεδιάδες και όρη της ερήμου και βουνά.

Επειδή δε υπάρχουν, εκτός από τα προαναφερθέντα τάγματα, και κάποιοι άλλοι πιο ταπεινοί, οι οποίοι δεν αποβάλλονται μεν από τη βασιλεία, αλλά σε σύγκριση με τους προαναφερθέντες είναι μικροί και ελάχιστοι, και όπως θα έλεγε κανείς, οι έσχατοι όλων, αναγκαστικά ο λόγος δεν παρέλειψε τη μνεία ούτε αυτών. Απεναντίας διδάσκει ότι και αυτοί θα αποδώσουν τον καρπό που τους αναλογεί, λέγοντας: «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο» παράγοντάς τον, ή «την τροφή», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. «Θα ανακράξουν». Το τι θα ανακράξουν, το ερμηνεύει στη συνέχεια λέγοντας: «Διότι και θα υμνήσουν»· σαν να έλεγε σαφέστερα: Διότι, έστω κι αν τυγχάνει να είναι κοιλάδες, ωστόσο θα υμνήσουν Εκείνον που παρέχει τα αγαθά και σε αυτούς. Και υμνώντας θα ανακράξουν, με παρρησία και με μεγάλη βοή. Βοώντας δε με κραυγή και υμνώντας, τι είδους φωνές θα αρθρώσουν, αν όχι εκείνες που αναφέρονται στην αρχή ολόκληρου του ψαλμού, λέγοντας: «Σε Σένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών»; Αναγκαστικά, εξάλλου, προτάσσεται το: «Θα ανακράξουν, διότι και θα υμνήσουν», για τις κοιλάδες, ή και για όλους τους προαναφερθέντες, ώστε να μάθουμε ότι ο λόγος δεν διδάσκει αυτά για αισθητούς και υλικούς τόπους· καίτοι ήταν εύλογο να θεωρήσει κανείς ότι τα προαναφερθέντα λέγονται και για αυτούς σχετικά με τις αισθητές δωρεές του Θεού, ώστε ο παρών λόγος να αποτελεί ευχαριστήριο ύμνο, κατά το γράμμα του, για τα όσα χορηγούνται κάθε χρόνο στους ανθρώπους.

Και πληθαίνοντας τα γεννήματά της θα τα ευλογήσει. Αυτή δε ευφραίνεται και, αφού ανανεωθεί, αναβλαστάνει. Έπειτα, γεμάτη από κάθε είδους καρπούς, σπαρτά και ακρόδρυα, στεφανώνεται, ώστε να μη διστάσει κανείς να πει ότι κατά την εποχή της άνοιξης αυτή έχει στεφανωθεί, και ότι οι πεδιάδες ξεχειλίζουν από γονιμότητα· και ακόμη ότι τα όρη της ερήμου ανθίζουν, και οι λόφοι περιζώνονται με αγαλλίαση· αλλά και τα κριάρια των προβάτων ενδύονται με το δικό τους μαλλί, και οι ίδιες οι περιοχές των κοιλάδων συχνά γεμίζουν από σιτάρι, και σχεδόν με την ίδια τους την πράξη αναβοούν και δοξάζουν τον Θεό.

Και αυτά, αν και εκπληρώνονται με πολύ αισθητό τρόπο κάθε χρόνο, εντούτοις έχει αποδειχθεί ότι η συνάφεια της ακολουθίας του όλου λόγου μάς ανάγει στη θεωρία. Όλα μαζί λοιπόν τα προαναφερθέντα, εννοώ τις πεδιάδες και τα όρη της ερήμου, τους λόφους και τα κριάρια των προβάτων, και επιπλέον τις κοιλάδες που παρατέθηκαν, σύμφωνα με την ερμηνεία που δόθηκε αλλά και σύμφωνα με την προφανή έννοια, έχει λεχθεί ότι θα εκπέμψουν μία φωνή και μία σύμφωνη μελωδία προς τον Θεό. Γι' αυτό και για όλα αυτά θα ακούσεις το εξής: «Θα κραυγάσουν και θα υμνήσουν».

Με τον όρο «κριούς» εννοεί τους άρχοντες των Εκκλησιών, για τους οποίους γινόταν λόγος και στον προηγούμενο ψαλμό: «Ενδύθηκαν τα κριάρια των προβάτων»· τους οποίους οι ίδιοι κατέστησαν ως ηγέτες των ποιμνίων. «Βόδια» εννοεί τις ψυχές που συναθροίζονται στην Εκκλησία: «Μήπως νοιάζεται ο Θεός για τα βόδια;» λέει η Γραφή, «ή πάντως για εμάς το λέει;» «Τράγοι» δε, θα μπορούσαν να είναι οι νεογέννητοι και όσοι γεννήθηκαν την περίοδο του χειμώνα. Γι' αυτό, σύμφωνα με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, ονομάστηκαν «και έρημοι», επειδή διέφυγαν τον καιρό του διωγμού. Και αυτούς, λοιπόν, ως νεογνά και ως προαχθέντες από τους ίδιους, τους προσφέρουν στον Θεό, σεμνυνόμενος ο καθένας για όσα προσέφερε. Αυτά λοιπόν εξετάστηκαν από εμάς πνευματικά και όπως αρμόζει στην επαγγελία των θεόπνευστων Γραφών. Και πρέπει πράγματι να κατανοούμε κατ' αυτόν τον τρόπο τα προκείμενα, παρά σύμφωνα με τις ταπεινές μυθολογίες των Ιουδαίων, οι οποίοι υπονοούν ότι ο Θεός χαίρεται με ολοκαυτώματα, ή με αισθητά θυμιάματα, ή με αίματα κριαριών, βοδιών και τράγων. Όλα αυτά, βεβαίως, ο ίδιος ο Θεός τα απορρίπτει μέσω του προφήτη, λέγοντας: «Τι να το κάνω το πλήθος των θυσιών σας; λέγει ο Κύριος. Είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριαριών, και πάχος αρνιών και αίματα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας;»

ΙΖʹ. Ας αναγνωρίσουμε, όμως, την αιτία του κακού. Από πού ξεράθηκαν οι καλλιέργειες, ντροπιάστηκαν οι αποθήκες, και εξέλιπε η βοσκή των κοπαδιών, λιγόστεψαν τα ωραία της γης, και δεν γέμισαν οι πεδιάδες με ευφορία αλλά με κατήφεια; Δεν γέμισαν οι κοιλάδες με σιτάρι, αλλά με θρήνο· δεν έσταξαν τα όρη γλυκασμό, όπως θα συμβεί αργότερα στους δικαίους, αλλά έχασαν τον διάκοσμό τους, ατιμάστηκαν και δέχθηκαν, αντιθέτως, την κατάρα του Γελβουέ; Όλη η γη έγινε όπως ήταν εξαρχής, προτού στολιστεί με τις δικές της ομορφιές. Επισκέφθηκες βέβαια τη γη και την πότισες, αλλά με επίσκεψη οδυνηρή και μέθη ολέθρια. Αλίμονο στο θέαμα! Η ευφορία μας περιορίζεται πλέον στα ξερά καλάμια, η σπορά μόλις που αναγνωρίζεται από τα μικρά υπολείμματα, και με δυσκολία το θέρος μας καρποφορεί τις απαρχές για τον Κύριο, καθώς μετριέται περισσότερο με τους μήνες παρά με τα δεμάτια. Τέτοιος είναι ο πλούτος των ασεβών, τέτοιες είναι οι καλλιέργειες εκείνων που σπέρνουν κακώς· να προσδοκούν πολλά, σύμφωνα με την παλαιά κατάρα, και να συγκεντρώνουν λίγα· να σπέρνουν και να μη θερίζουν, να φυτεύουν και να μην τρυγούν· εκεί όπου εργάζονται δέκα ζευγάρια βοδιών, να παράγουν μόνο ένα κανάτι· και να ακούνε για την ευκαρπία των άλλων, ενώ οι ίδιοι πιέζονται από τη στέρηση. Από πού προέρχονται αυτά, και ποια είναι η αιτία της συντριβής; Ας μην περιμένουμε να ελεγχθούμε από άλλους· ας γίνουμε εμείς οι ίδιοι εξεταστές του εαυτού μας. Μεγάλο φάρμακο της κακίας είναι και η ομολογία, και η αποφυγή του σφάλματος. Εγώ πρώτος, όπως από πριν ανάγγειλα στον λαό μου, έχω εκπληρώσει το έργο του φρουρού. (

Ενεδύσαντο: Δηλαδή και οι άρχοντες (οι δυνατοί) των λαών και οι κατέχοντες εξουσία ενδύθηκαν και αυτοί τη χάρη (τη χαρά) του βαπτίσματος. Και οι κοιλάδες: Οι συγκαταβάσεις του Χριστού, που είναι οι εκκλησίες. Και σίτο ονομάζει τον μυστικό άρτο. Κεκράξονται: Δηλαδή με μεγάλη φωνή θα υμνήσουν όσοι μεταλαμβάνουν των μυστηρίων (τα μυστικά).

Το δηλώνουν δε τα επόμενα, στα οποία παρουσίασε τον Κύριο να αποκρίνεται αμέσως στη δέηση του Προφήτη. Με αυτά τα ονόματα χαρακτηρίζει τη δωρεά του Πνεύματος· αφενός, ως «κοιλάδα των σκηνών», δηλαδή προφανώς των Εκκλησιών· επειδή τη συγκέντρωση των νοητών υδάτων, εννοώ βέβαια του βαπτίσματος, σε αυτή την κοιλάδα την κατέχουν με τη χορηγία του Πνεύματος· για την οποία αλλού λέει ο Δαβίδ: «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο»· επειδή αυτός είναι ο καρπός της δικής μας σωτηρίας. Τα δε Σίκιμα ερμηνεύονται ως «ωμίασις», δηλαδή εξοχή (ύψωμα)· διότι αυτό σημαίνει η λέξη ώμος στη θεία Γραφή· γι' αυτό και για τον Σαούλ αναφέρει: «Ψηλός από τους ώμους και πάνω». Και τι είναι υψηλότερο από το Πνεύμα; Ή ποια υπεροχή υπάρχει ως προς τη δωρεά που προέρχεται από αυτό, την οποία ο Χριστός υψούμενος διαμοιράζει;

Ο προφήτης, λοιπόν, παρακαλεί το Πνεύμα να σωθούμε και να εισακουστούμε, ώστε να γίνουμε πνευματικοί και μέτοχοι της θείας χάριτος. Ο Θεός μίλησε στο άγιό Του: «Θα υψωθώ και θα διαμοιράσω τα Σίκιμα, και θα καταμετρήσω την κοιλάδα των σκηνών». Αυτό που ζήτησε ο προφήτης το έλαβε, και επειδή είπε «Υψώσου», ο Δεσπότης αποκρίνεται λέγοντας «Θα υψωθώ», και μάλιστα δείχνει τον τρόπο: «Θα διαμοιράσω τα Σίκιμα». Αυτή η πόλη δόθηκε κατ' εξαίρεση στον Ιωσήφ. Αλλά και την κοιλάδα, που είχε ερημωθεί και στο παρελθόν είχε δεχθεί τις σκηνές των ποιμένων, θα τη γεμίσω με κατοίκους και θα φροντίσω να διανεμηθεί σε όσους επιστρέψουν. Με αυτά τα ονόματα χαρακτηρίζει τη δωρεά του Πνεύματος. Η «κοιλάδα των σκηνών» σημαίνει προφανώς τις Εκκλησίες, επειδή σε αυτή την κοιλάδα έχουν αποκτήσει τη συγκέντρωση των νοητών υδάτων (εννοώ του βαπτίσματος) με τη χορηγία του Πνεύματος, για την οποία λέει αλλού ο Δαβίδ: «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν το σιτάρι»· διότι ο καρπός της σωτηρίας μας πληθύνεται μέσα στις κολυμβήθρες του βαπτίσματος.

Ας μην είναι η ψυχή μια στέρνα αυτού του ζωοποιού νάματος, που πότε το αναβλύζει και πότε πάλι στερεύει εξαιτίας του καύσωνα της κενοδοξίας και της έπαρσης· αλλά πηγή απαθείας, που να αναδίδει από μέσα της παντοτινά έναν ποταμό πνευματικής πτωχείας. Να γνωρίζεις, αγαπητέ μου, ότι οι κοιλάδες πληθαίνουν μέσα τους το σιτάρι και τον πνευματικό καρπό. Κοιλάδα είναι η ταπεινωμένη ψυχή ανάμεσα στα όρη των κόπων και των αρετών, η οποία παραμένει πάντοτε χωρίς έπαρση και αμετακίνητη. Δεν νήστεψα, δεν αγρύπνησα, δεν κοιμήθηκα καταγής, αλλά ταπεινώθηκα, και με έσωσε γρήγορα ο Κύριος. Η μετάνοια ανορθώνει· το πένθος χτυπά την πόρτα των ουρανών· ενώ η αγία ταπείνωση την ανοίγει. Εγώ όμως λέγω, και προσκυνώ Τριάδα εν Μονάδι και Μονάδα εν Τριάδι. Όλα τα ορατά τα φωτίζει ο ήλιος· ενώ όλα όσα πράττονται σύμφωνα με τον ορθό λόγο τα στερεώνει η ταπείνωση. Αν δεν υπάρχει φως, τα πάντα είναι σκοτεινά· και αν δεν υπάρχει ταπεινοφροσύνη, όλα τα έργα μας είναι έωλα. Ένας μόνο τόπος σε όλη την κτίση αντίκρισε άπαξ τον ήλιο· και ένας λογισμός έχει γεννήσει πολλές φορές την ταπείνωση. Σε μία και μόνη ημέρα όλος ο κόσμος αγαλλιάζεται· και μόνο αυτή η αρετή είναι αμίμητη από τους δαίμονες. Άλλο πράγμα είναι το να υπερηφανεύεται κανείς· άλλο το να μην υπερηφανεύεται, και άλλο το να ταπεινώνεται. Διότι ο πρώτος κρίνει κάθε μέρα· ο δεύτερος δεν κρίνει, αλλά ούτε και κατακρίνει τον εαυτό του· ενώ ο τρίτος, αν και είναι ακατάκριτος, καταδικάζει πάντοτε τον εαυτό του.

Ας αναγνωρίσουμε την αιτία του κακού: γιατί ξεράθηκαν οι καλλιέργειες, ντροπιάστηκαν οι αποθήκες, και εξέλιπε η βοσκή των ποιμνίων· λιγόστεψαν τα ωραία της γης· δεν γέμισαν οι πεδιάδες με ευφορία, αλλά με κατήφεια· δεν πλήθυναν οι κοιλάδες το σιτάρι, αλλά γέμισαν με θρήνο· δεν έσταξαν τα βουνά γλυκασμό, όπως θα γίνει αργότερα για τους δικαίους, αλλά αντίθετα δέχθηκαν την κατάρα του Γελβουέ. Τέτοιος είναι ο πλούτος των ασεβών. Τέτοιες είναι οι σοδειές εκείνων που σπέρνουν με κακία. Κάποιος ανάμεσά μας καταπίεσε τον φτωχό, και του άρπαξε μερίδιο γης, και παραβίασε τα όρια άδικα, είτε κλέβοντας είτε καταδυναστεύοντας, και ένωσε σπίτι με σπίτι, και αγρό με αγρό, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον, και επιδίωξε με πείσμα να μην έχει κανένας άλλος τίποτα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί που δεν έσπειρε, και θερίζοντας όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας, όχι τη γη, αλλά την ανάγκη των αναξιοπαθούντων· άλλος στέρησε από τον Θεό, που έχει δώσει τα πάντα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος, καθώς ούτε για όσα απέκτησε Τον ευχαρίστησε, ούτε το μέλλον του εξασφάλισε μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν σπλαγχνίστηκε τη χήρα και το ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από λίγο ψωμί και τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο οποίος τρέφεται μέσω των ελαχίστων που τρέφονται. Και άλλος εξέτρεψε την οδό των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με αδικίες.

Τέσσερις ποταμοί ρέουν από τον Παράδεισο, σύμφωνα με τη θεία Γραφή: ο Φισών, ο Τίγρης, ο Γεών και ο Ευφράτης. Έπειτα, και αμέτρητους άλλους ποταμούς εξιστορούν όσοι έχουν ασχοληθεί με την ανακάλυψή τους, τους οποίους και ονομάζουν ως εξής: ο Ινδός, ο Βάκτρος, ο Χόσοπις, ο Αράξης, ο Τάναϊς, ο Τάρσισος, ο Ίστρος, ο Ροδανός, ο Εαγών, ο Νύσσης, ο Χρεμέτης. Και ενώ αμέτρητοι άλλοι ποταμοί ρέουν απλώς στην ανατολική και τη δυτική γη, στον βορρά και τον νότο, μόνο εκείνος επιλέχθηκε να ονομαστεί ποταμός του Θεού, πάνω στον οποίο ακούστηκε από τον ουρανό η φωνή του Πατρός, στον οποίο βαπτίστηκε ο Υιός και στον οποίο φανερώθηκε το Άγιο Πνεύμα με μορφή περιστεράς. «Ετοίμασας την τροφή τους», αυτών δηλαδή που βαπτίζονται στην ομοούσιο Τριάδα, την παναγία σου σάρκα, «διότι τέτοια είναι η ετοιμασία» αυτή για την άφεση των αμαρτιών. «Πότισε άφθονα τα αυλάκια της γης, πλήθυνε τα γεννήματά της» με τις βροχές σου «και θα ευφρανθεί αναβλαστάνοντας» πολυτελείς καρπούς. «Ευλόγησε τον κύκλο του έτους της χρηστότητάς σου, ώστε οι πεδιάδες σου να γεμίσουν από ευφορία και θα καταστούν εύφορα τα ωραία της ερήμου και με αγαλλίαση θα περιζωστούν οι βουνοί. Θα ενδυθούν τα κριάρια των προβάτων» με άφθονο μαλλί «και οι κοιλάδες θα πληθύνουν από σιτάρι· διότι θα αλαλάξουν και θα υμνήσουν».

Όλα αυτά τα αγαθά, λέει, θα πλεονάσουν στη γη σου, εάν βεβαίως, παραβλέποντας τις αμαρτίες μας, «ευλογήσεις τον στέφανο του ενιαυτού της χρηστότητάς σου». «Θα ανακράξουν» με χαρά «διότι και θα σε υμνήσουν».

Διότι, εάν ο Θεός δει και εμάς να μεριμνούμε με αυτόν τον τρόπο για τη σωτηρία μας, εξάπαντος και σε εμάς «θα ευλογήσει το στεφάνι του έτους της αγαθότητάς του, και τα πεδία» των διανοημάτων της καρδιάς μας «θα γεμίσουν από το πάχος» του Αγίου Πνεύματος, και «θα παχυνθούν» θεϊκά «τα ωραία της ερήμου» της καρδιάς μας, «και με αγαλλίαση» πνευματική «οι βουνοί» των λογισμών μας «θα περιζωστούν, και θα ενδυθούν τα κριάρια των προβάτων» των πράξεών μας με τη στολή της αφθαρσίας, «και οι κοιλάδες» της ταπεινοφροσύνης «θα πληθύνουν το σιτάρι», τον άρτο της αθανασίας· «θα κράξουν» προς τον Κύριο με πεποίθηση τα γεώργια της ταπεινής καρδιάς το «Κύριε, έκραξα προς εσένα· εισάκουσέ με», και· «Εκ βαθέων έκραξά σε, Κύριε», και· «Κατευθυνθήτω η προσευχή μου ως θυμίαμα ενώπιόν σου». «Θα κράξουν» τέτοιου είδους γεώργια, «και θα υμνήσουν» τον Θεό Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, σε μία θεότητα, σε τρισόλβια μονάδα και ομοούσια φύση· μέσω της οποίας είθε να βρούμε έλεος με τη χάρη της, ως αδίστακτοι λάτρεις της· διότι σε αυτήν πρέπει, από όλους εμάς τα κτίσματά της, κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση πάντοτε, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.