Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 64:2

Σε εσένα αρμόζει ύμνος, Θεέ, στη Σιών. Δεν θα αναπέμπουμε πλέον τους ύμνους, λέει, σε εκείνους που θεωρούσαμε θεούς, γνωρίζοντας πως δεν πρέπει να ανυμνούμε εκείνους, αφού είναι ξύλα, λίθοι και δαιμόνια· σε εσένα όμως μόνο αρμόζει απόλυτα αυτό το χρέος. Και σε εσένα θα αποδοθεί ευχή στην Ιερουσαλήμ. Εννοεί είτε την επίγεια, η οποία είναι η Εκκλησία, είτε την επουράνια, όπου, όταν φθάσουμε, θα αναπέμψουμε τις αινέσεις.

ΨΑΛΜΟΣ ΞΔ'. <Σε σένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών, και σε σένα θα αποδοθεί ευχή στην Ιερουσαλήμ.> (A f. 325, E f. 117 b) Λέγοντας Σιών δεν εννοεί την επίγεια που βρίσκεται στη χώρα της Ιουδαίας, αλλά την άνω και επουράνια, την αληθινή Καλλίπολη, την Εκκλησία των πρωτοτόκων, τη μητέρα των αγίων, το πανάγιο ενδιαίτημα των αγγέλων. Καθ' ομοίωση δε αυτής και εμείς γεμίζουμε την επίγεια Σιών, δηλαδή την Εκκλησία, και με τις πρέπουσες δοξολογίες στεφανώνουμε τον Σωτήρα και Λυτρωτή των συμπάντων. Διότι εκεί αποδίδονται στον Θεό οι τέλειοι και αληθινοί ύμνοι· επομένως ο ύμνος στη Σιών, δηλαδή στην επουράνια ή και στην επίγεια Εκκλησία, που αποδίδεται στον Θεό, αρμόζει μόνο στον υμνούμενο Θεό, στον οποίο και πρέπει να αποδίδονται οι ευχές.

Εις το τέλος, ψαλμός ωδής του Δαβίδ. ΞΔ΄. «Σε σένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών, και σε σένα θα αποδοθεί ευχή στην Ιερουσαλήμ.» Περιέχει προφητεία για πράγματα που πρόκειται να συμβούν στο τέλος· γι' αυτό και επιγράφεται: «Εις το τέλος». Ποια είναι δε αυτά, το διδάσκει στη συνέχεια λέγοντας: «Προς εσένα θα έρθει κάθε σάρκα». Διότι δεν πρόκειται πλέον μόνο για το έθνος των Ιουδαίων, αλλά για κάθε σάρκα, δηλαδή για κάθε γένος ανθρώπων. Διότι έτσι συνηθίζει ο Λόγος να υποδηλώνει όλους τους ανθρώπους που άλλοτε ήταν σαρκικοί και γεώδεις. Γι' αυτό και στον Νόμο αναφέρεται: «Κάθε σάρκα διέφθειρε την οδό της»· και πάλι: «Δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς, επειδή είναι σάρκες». Αλλά τότε μεν κάθε σάρκα κατηγορούνταν· τώρα δε λέγεται ότι θα έρθει προς τον Θεό. Γι' αυτό και μετά τον Δαβίδ ο Ιωήλ, όταν έγινε προφήτης, προαναγγέλλει τα καλύτερα για κάθε σάρκα, λέγοντας: «Θα εκχέω από το πνεύμα μου σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν». Αλλά και ο Ησαΐας το ίδιο παρουσιάζει λέγοντας: «Θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού». Και το σωτήριο του Θεού, που επρόκειτο να γίνει γνωστό σε κάθε σάρκα, τι άλλο άραγε ήταν, παρά ο Χριστός του Θεού, όπως πολλές φορές έχουμε αποδείξει;

Επομένως, προφητευόταν ότι το σωτήριο τούτο επρόκειτο να αποκαλυφθεί σε όλους τους ανθρώπους που άλλοτε ήταν σαρκικοί. Εύλογα λοιπόν και ο προκείμενος ψαλμός, υποδηλώνοντας ακριβώς αυτό, επισφραγίζει την υπόσχεση λέγοντας: «Προς εσένα θα έλθει κάθε σάρκα». Προχωρώντας δε παρακάτω, ερμηνεύει σαφέστερα το νόημα προσθέτοντας: «Εισάκουσέ μας, Θεέ ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα»· και ακόμη πιο καθαρά λέει στη συνέχεια: «Και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου». Διότι το να φοβηθούν όλοι όσοι κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία του Θεού αποτελούσε χαρακτηριστικό των αγαθών και αρχή σοφίας· επειδή «αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Για αυτούς ακριβώς τους λόγους ο ψαλμός φέρει την επιγραφή «Εις το τέλος»· και πρόκειται για ψαλμό ωδής, ο οποίος περιέχει επινίκιο ύμνο προς τον Σωτήρα των εθνών. Για τα οποία το Άγιο Πνεύμα ανυμνεί τον επί πάντων Θεό λέγοντας: «Σε εσένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών». Διότι ποιον άλλον έπρεπε να υμνούν για τη σωτηρία όλων των ανθρώπων παρά τον αίτιο κάθε αγαθού; Διδάσκει δε το ίδιο Πνεύμα εκείνους που προσέρχονται από τα έθνη να λένε μόνο προς τον Θεό: «Σε εσένα πρέπει ύμνος»· σαν να καταδικάζουν έτσι τους εαυτούς τους, για την εποχή που ανέπεμπαν απρεπείς ύμνους στην πολυθεϊστική πλάνη. Πρέπει δε στον Θεό όχι οποιοσδήποτε ύμνος, αλλά εκείνος που αναπέμπεται στη Σιών, δηλαδή μέσα στην Εκκλησία Του.

Από τους άθεους αιρετικούς, άλλοι μεν υποστήριξαν πολλές και αντίθετες αρχές, άλλοι δε ανέθεσαν τη διοίκηση του σύμπαντος σε πονηρές και φαύλες δυνάμεις. Ήδη δε και τα τέκνα των ίδιων των Ιουδαίων, επειδή δεν κατανοούν τις Γραφές, εισάγουν τον Θεό ως ανθρωπόμορφο και ανθρωποπαθή· αλλά και μυθολογώντας αναρίθμητα άτοπα και ταπεινά, έχουν εκπέσει μακριά από τον πρέποντα ύμνο. Μόνο δε όσοι βρίσκονται μέσα στην Εκκλησία του Θεού, έχοντας διδαχθεί τον πρέποντα ύμνο από τον ίδιο τον Σωτήρα, θεολογούν επαξίως τον Πατέρα· πράγμα που ακριβώς φανερώνει μέσω της προκείμενης ωδής, λέγοντας: «Σε σένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών». Απρεπής ύμνος θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αυτός που αναπέμπεται σε πονηρούς δαίμονες και σε ακάθαρτα πνεύματα· απρεπής επίσης είναι και αυτός που ψάλλεται στον ήλιο, στη σελήνη, στα άστρα και στα υπόλοιπα στοιχεία του κόσμου από εκείνους που τα θεοποιούν. Και ακόμη πιο αισχρός και απρεπέστατος είναι αυτός που πλάθεται μέσα από αισχρά και ακόλαστα άσματα στα ερωτικά διηγήματα περί των θεών. Μόνο εκείνος θα μπορούσε να ονομαστεί ωραίος και ευπρεπής ύμνος, ο οποίος αναπέμπεται στον ένα και μοναδικό Ποιητή, Δημιουργό και Βασιλέα των πάντων Θεό, στον οποίο αρμόζει να αποδίδονται οι ευχές, και μάλιστα να μην γίνεται αυτό εκτός της Εκκλησίας Του. Γι’ αυτό έχει ειπωθεί, σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα: «Και σε σένα θα αποδοθεί ευχή στην Ιερουσαλήμ».

Επειδή δε υπάρχουν, εκτός από τα προαναφερθέντα τάγματα, και κάποιοι άλλοι πιο ταπεινοί, οι οποίοι δεν αποβάλλονται μεν από τη βασιλεία, αλλά σε σύγκριση με τους προαναφερθέντες είναι μικροί και ελάχιστοι, και όπως θα έλεγε κανείς, οι έσχατοι όλων, αναγκαστικά ο λόγος δεν παρέλειψε τη μνεία ούτε αυτών. Απεναντίας διδάσκει ότι και αυτοί θα αποδώσουν τον καρπό που τους αναλογεί, λέγοντας: «Και οι κοιλάδες θα πληθύνουν τον σίτο» παράγοντάς τον, ή «την τροφή», σύμφωνα με τον Σύμμαχο. «Θα ανακράξουν». Το τι θα ανακράξουν, το ερμηνεύει στη συνέχεια λέγοντας: «Διότι και θα υμνήσουν»· σαν να έλεγε σαφέστερα: Διότι, έστω κι αν τυγχάνει να είναι κοιλάδες, ωστόσο θα υμνήσουν Εκείνον που παρέχει τα αγαθά και σε αυτούς. Και υμνώντας θα ανακράξουν, με παρρησία και με μεγάλη βοή. Βοώντας δε με κραυγή και υμνώντας, τι είδους φωνές θα αρθρώσουν, αν όχι εκείνες που αναφέρονται στην αρχή ολόκληρου του ψαλμού, λέγοντας: «Σε Σένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών»; Αναγκαστικά, εξάλλου, προτάσσεται το: «Θα ανακράξουν, διότι και θα υμνήσουν», για τις κοιλάδες, ή και για όλους τους προαναφερθέντες, ώστε να μάθουμε ότι ο λόγος δεν διδάσκει αυτά για αισθητούς και υλικούς τόπους· καίτοι ήταν εύλογο να θεωρήσει κανείς ότι τα προαναφερθέντα λέγονται και για αυτούς σχετικά με τις αισθητές δωρεές του Θεού, ώστε ο παρών λόγος να αποτελεί ευχαριστήριο ύμνο, κατά το γράμμα του, για τα όσα χορηγούνται κάθε χρόνο στους ανθρώπους.

Σχετικά με τα Έθνη αναφέρεται: «Διότι από ανατολών ηλίου μέχρι δυσμών το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ· και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και μέγα είναι το όνομά μου ανάμεσα στα Έθνη, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ.» (Ενώ για τους Ιουδαίους λέει:) «Εσείς όμως το βεβηλώνετε.» Ο Δαβίδ: «Ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη ως κληρονομιά σου, και ως ιδιοκτησία σου τα πέρατα της γης.» Ο Μωυσής: «Άφησέ με να εξαλείψω αυτόν τον λαό, και θα σου δώσω ένα έθνος μεγάλο και πολυάριθμο, περισσότερο από αυτόν.» Ο Ησαΐας για τους Ιουδαίους: «Ακούστε τον λόγο του Κυρίου, γιοι των Σοδόμων· προσέξτε τον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων.» Και πάλι: «Τα Σάββατά σας και τις νουμηνίες σας τα μισεί η ψυχή μου· και τις προσευχές σας δεν θα τις δεχτώ· λουστείτε, γίνετε καθαροί· τα χέρια σας είναι μολυσμένα με αίμα.» Και μολονότι ο νόμος ορίζει ρητά ότι δεν πρέπει να εορτάζουν έξω από την Ιερουσαλήμ και τον ναό, σύμφωνα με το, «Σε σένα ταιριάζει ύμνος, Θεέ, στη Σιών· και σε σένα θα αποδοθεί η προσευχή στην Ιερουσαλήμ», έχει γραφτεί: «Διότι θα προσκυνήσουν τον Κύριο ο καθένας από τον τόπο του.» Και πάλι ο Προφήτης: «Μέγα είναι το όνομά του ανάμεσα στα Έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά του, και θυσία καθαρή.» «Εσάς όμως θα σας εξολοθρεύσει ο Κύριος· ενώ σε αυτούς που με υπηρετούν θα δοθεί ένα νέο όνομα, το οποίο θα ευλογηθεί σε όλη τη γη.» Τι είναι λοιπόν πιο καινούργιο από το όνομα των Χριστιανών;

Εις το τέλος· ψαλμός στον Δαβίδ, ωδή του Ιερεμία και του Ιεζεκιήλ και του λαού της παροικίας. Όταν επρόκειτο να πορευθούν, επρόκειτο η ωδή επί τω τέλει να προσφερθεί στον Χριστό. Διότι ο Δαβίδ ερμηνεύεται ως ο Χριστός, όπως φανερώνει το Πνεύμα στην προφητεία. «Σοι πρέπει ύμνος»: Στην Εκκλησία, η οποία είναι η Σιών· και Σιών ερμηνεύεται «σκοπεύτρια», και σε αυτήν επισκοπεί ο Κύριος δια του σώματος και του αίματός Του. Διότι εκεί δέχεται τον ύμνο όλων. «Και σοι αποδοθήσεται»: Ομοίως στην Εκκλησία· διότι Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται «όρασις ειρήνης»· και μέσα στην Εκκλησία υπάρχει η ειρήνη των πάντων. «Εισάκουσον»: Ο λόγος απευθύνεται προς την Εκκλησία· διότι προς αυτήν έρχεται κάθε σάρκα εξομολογούμενη. «Λόγοι ανόμων»: Εκείνοι των δαιμόνων και των ασεβών ανθρώπων· οι οποίοι μεγαλορρημονούν και ονειδίζουν τους πιστούς και αποθαρρύνουν τους περισσότερους που έχουν πιστέψει. «Και τας ασεβείας»: Ζητώντας εξιλασμό, τον αναζητούν από τον Θεό. «Μακάριος»: Ο λόγος αναφέρεται στον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ως εκλεγμένος από τον Θεό και δεκτός στην πίστη. «Κατασκηνώσει»: Στις εκκλησίες τα έθνη, συναθροιζόμενα, κατασκηνώνουν δια της πίστεως. «Πλησθησόμεθα»: Τα έθνη ευχαριστούν τον Θεό, απολαμβάνοντας τα μυστήρια μέσα στην Εκκλησία.

Ψαλμός 64. Στο τέλος· ψαλμός του Δαβίδ· ωδή του Ιερεμία και του Ιεζεκιήλ από τον λαό της παροικίας, όταν επρόκειτο να αναχωρήσουν. «Σε σένα ταιριάζει ύμνος, ω Θεέ, στη Σιών, και σε σένα θα εκπληρωθεί η προσευχή στην Ιερουσαλήμ». Δες πόσο μεγάλη ήταν τότε η ατέλεια της πίστεως, ώστε μόνο στα Ιεροσόλυμα να προσφέρεται ο θείος ύμνος και οι προσευχές. Διότι, αν και «όλα τα έθνη» προτράπηκαν «να χειροκροτήσουν» και «να αλαλάξουν στον Θεό», εντούτοις δεν είχε έρθει ακόμη ο καιρός, τον οποίο και τώρα υπονοώντας είπε: «Εισάκουσε την προσευχή μου», διότι μετά από αυτά «προς εσένα κάθε σάρκα θα έρθει», όταν δηλαδή το κρυμμένο μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας θα φτάσει στην εκπλήρωσή του. «Λόγια ανόμων» τυράννων «μας υπερνίκησαν», δηλαδή, κατατυράννησαν την εκκλησία του Θεού, «και για την ασέβειά μας εσύ θα δώσεις εξιλέωση», διότι εκτός από σένα κανένας άλλος δεν είναι ικανός για αυτό. «Μακάριος είναι αυτός που εξέλεξες και προσέλαβες για να κατασκηνώσει στις αυλές σου». Διότι αν αυτός που συχνάζει στις αυλές του βασιλιά είναι ένδοξος, πόσο μάλλον αυτός που διατρίβει στις αυλές του Θεού με παρρησία. «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου». Είναι ολοφάνερο, δηλαδή, ότι αυτός που συναναστρέφεται στις θείες αυλές, απολαμβάνει επίσης και τα αποταμιευμένα αγαθά του οίκου. «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη».

Η φυλακή, λοιπόν, κρατούσε τον μάρτυρα, ο οποίος χαιρόταν και καυχιόταν μέσα του επειδή έπασχε για τον Χριστό και επειδή σύντομα θα πέθαινε, οφείλοντας πολλές ευχαριστίες στον Θεό για αυτή την καλή απόφαση η οποία του ήταν απολύτως ευχάριστη. Σε εκείνους τους φονιάδες, όμως, προκειμένου να μην φτάσει πλέον κανείς άλλος σε τέτοιο σημείο τόλμης, ούτε να επιτρέπεται σε κανέναν να προσβάλλει τη θρησκεία τους, φάνηκε λογικό και πολύ ταιριαστό στα συμφέροντά τους να υποστεί ο άνδρας τον θάνατο παρουσία όλων όσοι βρίσκονταν στην πόλη, οι οποίοι θα συγκεντρώνονταν μαζί, ώστε να βλέπουν και να ακούνε και αυτά που έπραξε και την τιμωρία που υφίσταται για την τόλμη του. Όταν, λοιπόν, εκείνοι έβγαλαν την ανακοίνωση, και όλοι ήταν ήδη παρόντες, τόσο οι δικοί μας όσο και οι απέξω, και το θέατρο ήταν πλέον γεμάτο, «η αγορά βούιζε και η γη από κάτω στέναζε», και τα ξίφη και τα χέρια των δημίων ήταν ήδη έτοιμα, τότε βγήκε από τη φυλακή ο μάρτυς, το σέμνωμα της Εκκλησίας, σαν νυμφίος που βγαίνει από τον νυμφώνα του, όπως θα έλεγε ο θείος Δαβίδ, ψάλλοντας με φωνή αγαλλιάσεως: «Σε Σένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών, και σε Σένα θα αποδοθεί η ευχή στην Ιερουσαλήμ». Δεν φανέρωνε κανένα σημάδι φόβου, σαν να προσερχόταν σε γιορτή και όχι σε θάνατο· διότι είχε παραδοθεί ολόκληρος στα ουράνια και έβλεπε μόνο τον Χριστό, χαιρόταν μαζί με τον Χριστό, απολαμβάνοντας αποκλειστικά Εκείνον και τα δικά Του αγαθά ακόμη και πριν από την εκδημία του.

Στην πατρικία Ειρήνη. Σε εσένα ταιριάζει αληθινά ύμνος, όχι μόνο από εμένα τον αμαρτωλό, αλλά σχεδόν και από ολόκληρη την Εκκλησία του Θεού. Για ποιον λόγο; Διότι στον παρόντα σεισμό της ασέβειας, την ώρα που ιερείς πέφτουν, αρχιερείς χάνονται, μοναχοί συντρίβονται, άρχοντες κατακρημνίζονται, υπήκοοι καταλύονται, άνδρες παραλύουν, γυναίκες φοβούνται, εσύ μόνη από τις γυναίκες φάνηκες αλώβητη, ασάλευτη, ακράδαντη, άφοβη, ακατάβλητη, αδιάρρηκτη. Από πού προέρχεται αυτό; Από το ότι διατήρησες τη νοητή οικία της ψυχής σου θεμελιωμένη πάνω στη νοητή πέτρα, στερεωμένη και καλλωπισμένη από πολλές και διάφορες προηγούμενες αγαθοεργίες σαν από πνευματικούς λίθους, πάνω στους οποίους, με τη δύναμη του Θεού, αποδείχθηκαν έωλοι και ανίσχυροι οι δαιμονικοί άνεμοι και οι καταιγίδες των επιθέσεων.