Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 64:4

«Εισάκουσε την προσευχή μου, σε εσένα θα έλθει κάθε σάρκα». Μέσω αυτών των λόγων ευαγγελίζεται την κλήση όλων των εθνών, σύμφωνα με όσα ειπώθηκαν από τον Ιωήλ: «Θα εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα». «Λόγια ανόμων υπερίσχυσαν εναντίον μας». Ως λόγια ανόμων εννοεί τη σοφία των σοφών του αιώνα τούτου, διά της οποίας και εξασθένησαν, έχοντας εκπέσει από την αληθινή γνώση. «Και τις ασεβείες μας εσύ θα τις συγχωρήσεις». Εύχονται να απαλλαγούν από την ασέβεια που τους συνέβη όσο βρίσκονταν στην πλάνη.

Είναι σύνηθες στην Αγία Γραφή να ονομάζεται «ευχή» η υπόσχεση που δίνει κάποιος στον Θεό. Με το να πει όμως: «Σε σένα θα έρθει κάθε σάρκα», δηλαδή ότι θα πιστέψει κάθε άνθρωπος (διότι τέτοιου είδους εκφράσεις λέγονται συνεκδοχικά, όπου από το μέρος δηλώνεται το όλον), προαναγγέλλει την κλήση όλων των εθνών, και όχι μόνο του Ισραήλ, όπως συνέβαινε μέσω του γράμματος του Νόμου. <Τα λόγια των ανόμων υπερίσχυσαν εναντίον μας.> (E f. 118.) «Λόγια ανόμων», λέει, εννοεί τη σοφία των σοφών αυτού του αιώνα, εξαιτίας της οποίας και αποδυναμώθηκαν, εκπίπτοντας από την αληθινή γνώση. <Εσύ που ετοιμάζεις τα όρη με τη δύναμή σου.> (E f. 118 b.) Το «ετοιμάζεις», λέει, τίθεται αντί του «εξομαλύνεις» και «καθιστάς ευπρεπή»· ώστε να μπορούν κάποιοι να ανέλθουν και στα όρη, δηλαδή να φτάνουν στις υψηλότερες αρετές. <Εσύ που συνταράζεις το κύτος της θάλασσας.— Θα ταραχτούν τα έθνη.> (A f. 326 b, B f. 264, D f. 161 b, G f. 35 b et 36, H f. 110 b, L f. 151 b. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Ονομάζει «θάλασσα» τον κόσμο και το πλήθος όλων των εθνών που κατοικούν σε αυτόν. Κατά βαθύτερη έννοια, ο Χριστός συνταράζει σαν ένα κύτος και πλάτος θάλασσας τα πλήθη των εθνών· μην επιτρέποντάς τους να επαναπαύονται στις αρχαίες πλάνες, αλλά αντίθετα κινώντας τα προς την επίγνωση της δικής Του δύναμης και υπεροχής, και σαν να ανακινεί κάποιους ήχους κυμάτων, ήγειρε τις δοξολογίες όλων προς Αυτόν. Διότι πού ή από ποιους δεν δοξολογείται ο Χριστός; Και μετά από λίγα.

Γι' αυτό δεν είπε: «Εισάκουσε την προσευχή μου», αλλά: «Εισάκουσε προσευχή, προς εσένα θα έλθει κάθε σάρκα»· σαν να έλεγε σαφέστερα: Επειδή πρόκειται κάθε σάρκα και κάθε γένος ανθρώπων να απομακρυνθεί από την πλάνη της πολυθεΐας και να επιστρέψει σε εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, για να σου αναπέμψει ύμνους και να αποδώσει ευχαριστίες, και να κάνει προσευχές και ικεσίες, εισάκουσε την προσευχή τους. «Λόγια ανόμων υπερίσχυσαν εναντίον μας, και τις ασέβειές μας εσύ θα τις συγχωρήσεις». Με πολλή λογική ακολουθία, μετά από όσα ελέχθησαν για την κάθε σάρκα, παρατίθενται τα προκείμενα τα οποία περιέχουν την εξομολόγηση της προαναφερθείσας «κάθε σάρκας». Έτσι λοιπόν, όσοι από όλα τα έθνη των παλαιών σαρκικών ανθρώπων επέστρεψαν από τη δεισιδαίμονα πλάνη, διδάσκονται από το θείο Πνεύμα να ομολογούν σε ποια κακά βρίσκονταν κάποτε, και να θυμούνται τα δικά τους ασεβήματα. Γι' αυτό λέει: «Λόγια ανόμων υπερίσχυσαν εναντίον μας, και τις ασέβειές μας εσύ θα τις συγχωρήσεις». Εάν λοιπόν αυτά τα λόγια λέγονταν εκ προσώπου της «κάθε σάρκας» που προαναφέρθηκε, θα είχαν μεγάλη συνοχή. Επειδή όμως η ωδή του ψαλμού φέρει την επιγραφή «του Δαβίδ», θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί: πότε τα λόγια ανόμων υπερίσχυσαν εναντίον του Δαβίδ ή όσων ήταν μαζί του· ή, σύμφωνα με τη μετάφραση του Συμμάχου, τους «καταδυνάστευσαν»· και ποιες ασέβειες διέπραξε ένας τόσο σπουδαίος προφήτης του Θεού και εκείνοι που ήταν μαζί του, εφόσον λέει, «τις ασέβειές μας εσύ θα τις συγχωρήσεις».

Αλλά βέβαια, όπως έχουμε ερμηνεύσει, το Άγιο Πνεύμα, αφού μνημόνευσε προφητικά την κλήση των εθνών και είπε: «Σε εσένα θα έλθει κάθε σάρκα», στη συνέχεια περιγράφει την εξομολόγησή τους, λέγοντας εκ προσώπου τους: «Λόγοι ανόμων υπερίσχυσαν εναντίον μας», δηλαδή οι λόγοι των ανόμων έγιναν ισχυρότεροι και δυνατότεροι από εμάς.

Άνομοι ήταν όλοι εκείνοι που πρώτοι καθιέρωσαν τη θεοποίηση των ειδώλων· τα δε λόγια τους είναι αυτά που καταγράφηκαν σε συγγράμματα μέσω των ποιητών και των σοφών τούτου του αιώνα σχετικά με την πολυθεϊστική πλάνη. Αλλά αυτοί μεν «μας καταδυνάστευσαν», κατά τον Σύμμαχο· εσύ όμως δεν μας περιφρόνησες, Δέσποτα· αντίθετα, συγχώρησες τις ασέβειές μας, στέλνοντάς μας τον ιλασμό, μέσω του οποίου έγινες ίλεως απέναντί μας, παραβλέποντας τις ασέβειές μας. Και το ποιος είναι ο ιλασμός, το διδάσκει ο Απόστολος όταν λέει για τον Σωτήρα: «Τον οποίο ο Θεός προόρισε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα του»· και πάλι: «Αυτός είναι ο ιλασμός για τις αμαρτίες μας· και όχι μόνο για τις δικές μας, αλλά και για όλου του κόσμου». «Μακάριος εκείνος που εξέλεξες και προσέλαβες, θα κατοικήσει στις αυλές σου». Εκείνοι που επέστρεψαν από όλα τα έθνη, αφού εξομολογήθηκαν τις ασέβειές τους και εφόσον αξιώθηκαν τον ιλασμό, επιδεικνύουν πνευματική προκοπή και πολλή ωφέλεια της ψυχής, διδάσκοντας ότι έχουν αποκτήσει τη γνώση του αληθινά Μακαρίου.

Αυτά διδάσκονται να λένε όσοι παλαιότερα ήταν σαρκικοί, αλλά αξιώθηκαν την κλήση του Θεού. Επικαλούνται δε την κατάλληλη στιγμή μέσα από αυτά τον Σωτήρα τους, τον οποίο και πιο πάνω ονόμασαν ιλασμό λέγοντας: «και τις ανομίες μας εσύ θα εξιλεώσεις». Και εδώ δε η Εβραϊκή Γραφή καταγράφει τον Σωτήρα με τους ίδιους χαρακτήρες, με τους οποίους γράφεται και ο δικός μας Σωτήρας Ιησούς. Αυτόν ακριβώς τον Σωτήρα και ιλασμό, τον ονομάζουν «ελπίδα όλων των περάτων της γης και όσων βρίσκονται μακριά στη θάλασσα», αποδεικνύοντας φανερά ότι αυτά δεν αφορούν καθόλου τους Ιουδαίους· διότι η χάρη του Σωτήρα δεν ευαγγελίζεται μόνο σε αυτούς, αλλά σε όλα τα έθνη, στα οποία θεσπίζουν τη βουλή και τη γνώση του Θεού· ώστε να μην εναποθέτουν πλέον τις ελπίδες τους στους παλαιότερα νομιζόμενους θεούς τους, αλλά μόνο σε Αυτόν που έγινε Σωτήρας τους. «Εκείνος που ετοιμάζει τα όρη με την ισχύ του, περιεζωσμένος με δύναμη». Αντί του «ετοιμάζοντας όρη», ο Σύμμαχος μετέφρασε «στερέωσες όρη». Ο λόγος θα παραθέσει στη συνέχεια τις θεολογικές διδασκαλίες περί του προαναφερθέντος Σωτήρα. Διότι εσύ είσαι, λέγει, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, που μεγαλούργησες το ένα και το άλλο με τη δική σου δύναμη. Πρώτον μεν, ετοίμασες τα όρη με την ισχύ σου περιζωσμένος με δύναμη· έπειτα συντάραξες το βάθος της θάλασσας, και καταπράυνες τον ήχο των κυμάτων της· έπειτα, μέσω αυτών συντάραξες τα έθνη. Και όταν έγιναν αυτά, ωφελήθηκαν τα μέγιστα όσοι κατοικούν στα πέρατα του κόσμου.

Εις το τέλος· ψαλμός στον Δαβίδ, ωδή του Ιερεμία και του Ιεζεκιήλ και του λαού της παροικίας. Όταν επρόκειτο να πορευθούν, επρόκειτο η ωδή επί τω τέλει να προσφερθεί στον Χριστό. Διότι ο Δαβίδ ερμηνεύεται ως ο Χριστός, όπως φανερώνει το Πνεύμα στην προφητεία. «Σοι πρέπει ύμνος»: Στην Εκκλησία, η οποία είναι η Σιών· και Σιών ερμηνεύεται «σκοπεύτρια», και σε αυτήν επισκοπεί ο Κύριος δια του σώματος και του αίματός Του. Διότι εκεί δέχεται τον ύμνο όλων. «Και σοι αποδοθήσεται»: Ομοίως στην Εκκλησία· διότι Ιερουσαλήμ ερμηνεύεται «όρασις ειρήνης»· και μέσα στην Εκκλησία υπάρχει η ειρήνη των πάντων. «Εισάκουσον»: Ο λόγος απευθύνεται προς την Εκκλησία· διότι προς αυτήν έρχεται κάθε σάρκα εξομολογούμενη. «Λόγοι ανόμων»: Εκείνοι των δαιμόνων και των ασεβών ανθρώπων· οι οποίοι μεγαλορρημονούν και ονειδίζουν τους πιστούς και αποθαρρύνουν τους περισσότερους που έχουν πιστέψει. «Και τας ασεβείας»: Ζητώντας εξιλασμό, τον αναζητούν από τον Θεό. «Μακάριος»: Ο λόγος αναφέρεται στον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ως εκλεγμένος από τον Θεό και δεκτός στην πίστη. «Κατασκηνώσει»: Στις εκκλησίες τα έθνη, συναθροιζόμενα, κατασκηνώνουν δια της πίστεως. «Πλησθησόμεθα»: Τα έθνη ευχαριστούν τον Θεό, απολαμβάνοντας τα μυστήρια μέσα στην Εκκλησία.

Ψαλμός 64. Στο τέλος· ψαλμός του Δαβίδ· ωδή του Ιερεμία και του Ιεζεκιήλ από τον λαό της παροικίας, όταν επρόκειτο να αναχωρήσουν. «Σε σένα ταιριάζει ύμνος, ω Θεέ, στη Σιών, και σε σένα θα εκπληρωθεί η προσευχή στην Ιερουσαλήμ». Δες πόσο μεγάλη ήταν τότε η ατέλεια της πίστεως, ώστε μόνο στα Ιεροσόλυμα να προσφέρεται ο θείος ύμνος και οι προσευχές. Διότι, αν και «όλα τα έθνη» προτράπηκαν «να χειροκροτήσουν» και «να αλαλάξουν στον Θεό», εντούτοις δεν είχε έρθει ακόμη ο καιρός, τον οποίο και τώρα υπονοώντας είπε: «Εισάκουσε την προσευχή μου», διότι μετά από αυτά «προς εσένα κάθε σάρκα θα έρθει», όταν δηλαδή το κρυμμένο μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας θα φτάσει στην εκπλήρωσή του. «Λόγια ανόμων» τυράννων «μας υπερνίκησαν», δηλαδή, κατατυράννησαν την εκκλησία του Θεού, «και για την ασέβειά μας εσύ θα δώσεις εξιλέωση», διότι εκτός από σένα κανένας άλλος δεν είναι ικανός για αυτό. «Μακάριος είναι αυτός που εξέλεξες και προσέλαβες για να κατασκηνώσει στις αυλές σου». Διότι αν αυτός που συχνάζει στις αυλές του βασιλιά είναι ένδοξος, πόσο μάλλον αυτός που διατρίβει στις αυλές του Θεού με παρρησία. «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου». Είναι ολοφάνερο, δηλαδή, ότι αυτός που συναναστρέφεται στις θείες αυλές, απολαμβάνει επίσης και τα αποταμιευμένα αγαθά του οίκου. «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη».