Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 64:6

Μακάριος είναι εκείνος που εξέλεξες και προσέλαβες. Εκείνους που τελειοποιήθηκαν στην αρετή και έφτασαν στο βραβείο της άνω κλήσεως, τους αποκαλούν μακάριους. Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου. Ως αγαθά του οίκου εννοεί τα διάφορα χαρίσματα του Πνεύματος. Διότι, λέγει, σε άλλον μεν δίδεται μέσω του Πνεύματος λόγος σοφίας, σε άλλον δε λόγος γνώσεως, και τα υπόλοιπα χαρίσματα. Άγιος είναι ο ναός σου· είτε ο επουράνιος, είτε ο επίγειος, σύμφωνα με αυτό που έχει γραφτεί: «Διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς». [Είναι πλήρης αγιασμού· και μέσω των λογίων σου διδάσκει τη δικαιοσύνη σου σε εκείνους που προσέρχονται.] Εισάκουσέ μας, Θεέ, ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης. Επομένως, εισάκουσέ μας και χορήγησέ μας αυτά. Σε εσένα, λέγει, θα ελπίσουν τα πέρατα της οικουμένης και όσοι κατοικούν μακριά στη θάλασσα. Και μέσω αυτών δηλώνονται πάλι τα πέρατα της οικουμένης.

Χαίρε και εσύ, Μαρία Θεοτόκε, Παρθενομήτωρ, Φωτοφόρε, σκεύος αμίαντο. Χαίρε, Παρθένε Μαρία, μητέρα και δούλη· Παρθένε μεν, εξαιτίας αυτού που γεννήθηκε από εσένα την Παρθένο· μητέρα δε, εξαιτίας εκείνου που βαστάχτηκε στις αγκάλες σου και τράφηκε με το γάλα σου· δούλη εξαιτίας εκείνου που έλαβε μορφή δούλου. Διότι εισήλθε ο βασιλιάς στην πόλη σου, ή μάλλον στην κοιλιά σου, και πάλι εξήλθε όπως ο ίδιος θέλησε, και η πύλη σου παρέμεινε κλειστή. Διότι συνέλαβες ασπόρως και γέννησες θεοπρεπώς. Χαίρε, Μαρία, ναέ-κατάλυμα, ή μάλλον άγιε ναέ, καθώς βοά ο προφήτης Δαβίδ λέγοντας: «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη.» Χαίρε, Μαρία, το κειμήλιο της οικουμένης· χαίρε, Μαρία, η αμίαντη περιστερά.

ΑΛΛΟ. «Πιστός είναι ο λόγος και άξιος κάθε αποδοχής· διότι γι' αυτό κοπιάζουμε και αγωνιζόμαστε, επειδή έχουμε ελπίσει στον ζωντανό Θεό, ο οποίος είναι Σωτήρας όλων των ανθρώπων, και προπαντός των πιστών.» Ο μακάριος Ψαλμωδός, βλέποντας τα μέλλοντα δια του Αγίου Πνεύματος και διδασκόμενος τη χάρη της ελεύσεως του Σωτήρα μας, αναφωνούσε κράζοντας προς αυτόν: «Η ελπίδα όλων των περάτων της γης, και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα.» Εφόσον, λοιπόν, η ελπίδα όλων είναι ο Χριστός, και σε αυτόν έχουμε ελπίσει όλοι εμείς που πιστεύουμε, και ο Παύλος τον αποκαλεί ζωντανό Θεό, γνωρίζοντας ότι είναι τέτοιος κατά φύση, πώς θα μπορούσε να είναι και αυτός ένας από τους κτιστούς, και όχι μάλλον ζωντανός Υιός από ζωντανό Πατέρα, αφού μεταβαίνει σε αυτόν φυσικά η ιδιότητα αυτού που τον γέννησε;

Κάποτε μιλούσαμε με έναν μεγάλο γέροντα για αυτό το θέμα. Και έλεγε ο γέροντας αυτός ότι η ψυχή, μετά την έξοδό της από το σώμα, θυμάται το πάθος που ενέργησε, καθώς και την αμαρτία και το πρόσωπο με το οποίο τη διέπραξε. Εγώ όμως του έλεγα: Ίσως να μην είναι έτσι, αλλά ενδεχομένως διατηρεί την έξη που της δημιουργήθηκε από την πράξη της αμαρτίας, και αυτήν θυμάται. Και παραμείναμε για πολλή ώρα διαφωνώντας σχετικά με αυτόν τον λόγο, θέλοντας να μάθουμε. Ο γέροντας όμως δεν πειθόταν, επιμένοντας ότι θυμάται και το ίδιο το είδος της αμαρτίας, και τον τόπο, και το ίδιο το πρόσωπο με το οποίο συναμάρτησε. Και πράγματι, εάν έτσι έχουν τα πράγματα, κινδυνεύουμε από ακόμη μεγαλύτερο, έσχατο κακό, εάν δεν προσέξουμε τον εαυτό μας. Γι' αυτό σας λέω πάντοτε, φροντίστε να καλλιεργείτε καλούς λογισμούς, για να τους βρείτε εκεί. Διότι ό,τι έχει κανείς εδώ, αυτό εξέρχεται μαζί του, και αυτό πρόκειται να έχει εκεί. Ας φροντίσουμε να απαλλαγούμε από μια τέτοια κατάσταση, αδελφοί, ας δείξουμε προθυμία, και ο Θεός θα δείξει σε εμάς το έλεός Του. Διότι Αυτός είναι, όπως λέγει στον ψαλμό, η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα. Όσοι βρίσκονται στα πέρατα της γης είναι εκείνοι που ζουν σε απόλυτη κακία, ενώ όσοι βρίσκονται μακριά στη θάλασσα είναι εκείνοι που βρίσκονται σε έσχατη άγνοια, και όμως ο Χριστός είναι η ελπίδα αυτών των ανθρώπων.

Εισάκουσέ με, Κύριε, εισάκουσέ με μέσα από τη φωτιά της προσευχής, όπως ακριβώς κάποτε τον Προφήτη σου. Ναι, Θεέ των αγίων Δυνάμεων· ναι, δημιουργέ των ασωμάτων· ναι, εσύ που είπες, ζητάτε, και θα λάβετε. Μη με βδελυχθείς εμένα που περιβάλλομαι από ακάθαρτα χείλη και είμαι καταχωμένος στις αμαρτίες. Εισάκουσέ με, εσύ που υποσχέθηκες να ακούς αυτούς που σε επικαλούνται με αλήθεια, και κατεύθυνε τα βήματα των δούλων σου και τα πόδια τους σε οδό ειρήνης. Σπλαχνίσου τα άκακα παιδιά που βρίσκονται στην ξενιτιά, εσύ που είπες: γίνεστε ακέραιοι σαν τα περιστέρια. Φώναξα προς εσένα με όλη μου την καρδιά, Θεέ μου. Θεέ μου, εισάκουσέ με· εσύ που είσαι η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στην ξενιτιά. Επιτίμησε όλα τα ακάθαρτα πνεύματα για να φύγουν από το πρόσωπο των παιδιών σου. Πιάσε όπλο και ασπίδα, και αναστήσου για τη βοήθειά τους. Τράβηξε ρομφαία και φράξε τον δρόμο απέναντι σε εκείνους που τα καταδιώκουν.

Ναι, υπεραγία μου Δέσποινα Θεοτόκε, εισάκουσε αυτή την οικτρότατη δέησή μου και μην με ντροπιάσεις διαψεύδοντας την προσδοκία μου, εσύ που είσαι η ελπίδα όλων των περάτων της γης. Σβήσε τον βρασμό της σάρκας μου. Καταπράυνε τον αγριότατο κλύδωνα του άκαιρου θυμού που εγείρεται στην ψυχή μου. Αφάνισε από τον νου μου τον τύφο και την αλαζονεία της μάταιης νεότητας. Ελάττωσε από την καρδιά μου τις νυχτερινές φαντασιώσεις των πονηρών πνευμάτων και τις καθημερινές προσβολές των ακάθαρτων εννοιών. Παίδευσε τη γλώσσα μου να ομιλεί τα ωφέλιμα. Δίδαξε τα μάτια μου να βλέπουν ορθά την ευθύτητα της αρετής. Κάνε τα πόδια μου να τρέχουν απρόσκοπτα στη μακάρια οδό των εντολών του Θεού. Παρασκεύασε τα χέρια μου να αγιαστούν, ώστε να υψώνονται επάξια προς τον Ύψιστο. Καθάρισε το στόμα μου, ώστε με παρρησία να επικαλεστώ ως Πατέρα τον φοβερό και πανάγιο Θεό. Άνοιξε τα αυτιά μου, ώστε να ακούσω αισθητά και νοερά τα λόγια των αγίων Γραφών, που είναι γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα, και δεχόμενος αυτά να τα κάνω πράξη ενδυναμωμένος από εσένα. Δώσε μου χρόνο μετάνοιας και λογισμό επιστροφής. Ελευθέρωσέ με από αιφνίδιο θάνατο. Απάλλαξέ με από την καταδικασμένη συνείδηση.

Επομένως, προφητευόταν ότι το σωτήριο τούτο επρόκειτο να αποκαλυφθεί σε όλους τους ανθρώπους που άλλοτε ήταν σαρκικοί. Εύλογα λοιπόν και ο προκείμενος ψαλμός, υποδηλώνοντας ακριβώς αυτό, επισφραγίζει την υπόσχεση λέγοντας: «Προς εσένα θα έλθει κάθε σάρκα». Προχωρώντας δε παρακάτω, ερμηνεύει σαφέστερα το νόημα προσθέτοντας: «Εισάκουσέ μας, Θεέ ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα»· και ακόμη πιο καθαρά λέει στη συνέχεια: «Και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου». Διότι το να φοβηθούν όλοι όσοι κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία του Θεού αποτελούσε χαρακτηριστικό των αγαθών και αρχή σοφίας· επειδή «αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου». Για αυτούς ακριβώς τους λόγους ο ψαλμός φέρει την επιγραφή «Εις το τέλος»· και πρόκειται για ψαλμό ωδής, ο οποίος περιέχει επινίκιο ύμνο προς τον Σωτήρα των εθνών. Για τα οποία το Άγιο Πνεύμα ανυμνεί τον επί πάντων Θεό λέγοντας: «Σε εσένα πρέπει ύμνος, Θεέ, στη Σιών». Διότι ποιον άλλον έπρεπε να υμνούν για τη σωτηρία όλων των ανθρώπων παρά τον αίτιο κάθε αγαθού; Διδάσκει δε το ίδιο Πνεύμα εκείνους που προσέρχονται από τα έθνη να λένε μόνο προς τον Θεό: «Σε εσένα πρέπει ύμνος»· σαν να καταδικάζουν έτσι τους εαυτούς τους, για την εποχή που ανέπεμπαν απρεπείς ύμνους στην πολυθεϊστική πλάνη. Πρέπει δε στον Θεό όχι οποιοσδήποτε ύμνος, αλλά εκείνος που αναπέμπεται στη Σιών, δηλαδή μέσα στην Εκκλησία Του.

Εκείνος, λοιπόν, από τα έθνη, ο οποίος παλαιότερα ήταν σάρκα, αλλά μεταβλήθηκε και έγινε άνθρωπος του Θεού, μακαρίζει τον εξαίρετο και ήδη εκλεκτό· επειδή προσλήφθηκε από τον Θεό και έγινε δεκτός στις αυλές της επουράνιας Ιερουσαλήμ. «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου· άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη.» Οι προαναφερθέντες, ευχόμενοι να επιτύχουν και οι ίδιοι τα επουράνια αγαθά, των οποίων αξιώθηκε ο προειρημένος μακάριος, λένε: «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου.» Διότι γνώρισαν τον επουράνιο οίκο του Θεού, στις αυλές του οποίου έχει καταταγεί ο ήδη εκλεκτός. Γι' αυτό ικετεύουν να αξιωθούν κάποτε και αυτοί τα επουράνια αγαθά.

Σε αυτά, λοιπόν, προετοιμάζουν τους εαυτούς τους όσοι επιθυμούν τα ανώτερα. Έπειτα, επειδή μνημόνευσαν τον οίκο του Θεού, στη συνέχεια διδάσκουν τι λογής είναι αυτός, λέγοντας: «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη.» Διότι αυτός ήταν ο οίκος του Θεού, ο άγιος ναός Του. Ως άγιο ναό του Θεού, όμως, μην εννοείς τα οικοδομήματα από τοίχους και οροφές, αλλά αυτόν που έχει ήδη συγκροτηθεί από εκλεκτές ψυχές. Ότι οι άγιοι είναι ζωντανοί λίθοι, και η σύναξη των θεοσεβών είναι πνευματικός οίκος για άγιο ιεράτευμα, το δίδαξε ο ιερός Απόστολος λέγοντας: «Όλοι εσείς είστε οίκος Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας· αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, αυτόν θα τον φθείρει ο Θεός· διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς.» Λέγοντας δε αυτά, δίδασκε σε απόλυτη συμφωνία με τον προκείμενο λόγο που αναφέρει: «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη.» Διότι, όπως στους αισθητούς ναούς θαυμάζεται πολλές φορές η κατασκευή επειδή έγινε με φιλόκαλη πολυτέλεια· κατασκευάζουν, δηλαδή, χρυσές οροφές και ανάγλυφα, από αγάπη προς το ωραίο, και στολίζουν τα οικοδομήματα με υλικά από κίονες και μάρμαρα· με τον ίδιο τρόπο και ο ναός του Θεού, όντας άγιος και κατέχοντας αυτό ως το πρώτο και πιο εξαιρετικό αγαθό, περιβάλλεται τον εξωτερικό στολισμό, διακοσμημένος με την πολυποίκιλη σοφία του Θεού, με τη δικαιοσύνη και με τις υπόλοιπες αρετές, καθώς και με τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος, ώστε να προκαλεί κατάπληξη και να εμπνέει θαυμασμό σε όσους τον βλέπουν.

Επομένως, όσοι αξιώνονται τη διαμονή μέσα σε αυτόν, λένε γεμάτοι χαρά: «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου· άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη.» Παρατήρησε δε πώς αυτά λέγονταν την εποχή του Δαβίδ, κατά την οποία δεν είχε ακόμη κατασκευαστεί ο αισθητός ναός από τον Σολομώντα· καθώς ο λόγος αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι ο αληθινός ναός του Θεού δεν ήταν αυτός που οικοδομήθηκε από άψυχες πέτρες, αλλά αυτός που μας αποδόθηκε σύμφωνα με την αποστολική μαρτυρία.

Έπειτα, έχοντας πλέον μάθει πώς είναι ο επουράνιος οίκος του Θεού, εξηγούν την αρετή του λέγοντας: «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη». Και ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι ο επουράνιος και αληθινά αντάξιος του Θεού ναός, στον οποίο νοείται ότι κατοικεί ο Θεός των όλων, παρά ο μονογενής του Λόγος, στον οποίο ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα της θεότητας; Αυτός, λοιπόν, είναι αληθινά θαυμαστός εν δικαιοσύνη· επειδή ο ίδιος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, καθώς και δικαιοσύνη, αγιασμός και απολύτρωση. «Εισάκουσέ μας, ο Θεός ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, και όσων βρίσκονται μακριά στη θάλασσα». Εκείνος, βέβαια, που έχει εκλεγεί από εσένα και έχει αναληφθεί στον επουράνιο ναό είναι αληθινά μακάριος και τρισμακάριος· εμείς όμως, καθώς βρισκόμαστε υπό τις υποσχέσεις των προαναφερθέντων αγαθών και στηριζόμαστε στις ελπίδες, προσευχόμαστε να τα αποκτήσουμε επιτέλους· γι' αυτό παρακαλούμε λέγοντας: «Εισάκουσέ μας, ο Θεός ο Σωτήρας μας»· και αφού μας εισακούσεις, αξίωσέ μας να γίνουμε μακάριοι, προσλαμβάνοντάς μας, εκλέγοντάς μας και δίνοντάς μας κατοικία στις αυλές σου, ώστε, όταν βρεθούμε εκεί, να χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου. Και ποια αγαθά του επουράνιου οίκου θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί, παρά εκείνα που περιέγραψε ο θείος Απόστολος λέγοντας: «Αυτά που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν;».

Αυτά διδάσκονται να λένε όσοι παλαιότερα ήταν σαρκικοί, αλλά αξιώθηκαν την κλήση του Θεού. Επικαλούνται δε την κατάλληλη στιγμή μέσα από αυτά τον Σωτήρα τους, τον οποίο και πιο πάνω ονόμασαν ιλασμό λέγοντας: «και τις ανομίες μας εσύ θα εξιλεώσεις». Και εδώ δε η Εβραϊκή Γραφή καταγράφει τον Σωτήρα με τους ίδιους χαρακτήρες, με τους οποίους γράφεται και ο δικός μας Σωτήρας Ιησούς. Αυτόν ακριβώς τον Σωτήρα και ιλασμό, τον ονομάζουν «ελπίδα όλων των περάτων της γης και όσων βρίσκονται μακριά στη θάλασσα», αποδεικνύοντας φανερά ότι αυτά δεν αφορούν καθόλου τους Ιουδαίους· διότι η χάρη του Σωτήρα δεν ευαγγελίζεται μόνο σε αυτούς, αλλά σε όλα τα έθνη, στα οποία θεσπίζουν τη βουλή και τη γνώση του Θεού· ώστε να μην εναποθέτουν πλέον τις ελπίδες τους στους παλαιότερα νομιζόμενους θεούς τους, αλλά μόνο σε Αυτόν που έγινε Σωτήρας τους. «Εκείνος που ετοιμάζει τα όρη με την ισχύ του, περιεζωσμένος με δύναμη». Αντί του «ετοιμάζοντας όρη», ο Σύμμαχος μετέφρασε «στερέωσες όρη». Ο λόγος θα παραθέσει στη συνέχεια τις θεολογικές διδασκαλίες περί του προαναφερθέντος Σωτήρα. Διότι εσύ είσαι, λέγει, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, που μεγαλούργησες το ένα και το άλλο με τη δική σου δύναμη. Πρώτον μεν, ετοίμασες τα όρη με την ισχύ σου περιζωσμένος με δύναμη· έπειτα συντάραξες το βάθος της θάλασσας, και καταπράυνες τον ήχο των κυμάτων της· έπειτα, μέσω αυτών συντάραξες τα έθνη. Και όταν έγιναν αυτά, ωφελήθηκαν τα μέγιστα όσοι κατοικούν στα πέρατα του κόσμου.

Διότι σε γνώρισαν, και φοβήθηκαν από τα σημεία σου, ώστε να μη θέτουν πλέον καμία άλλη ελπίδα προ οφθαλμών παρά μόνο εσένα. Γι' αυτό και προηγουμένως ελέγετο: «Η ελπίδα όλων των περάτων της γης». Διότι στα προκείμενα προφητεύεται από το λόγιο που ελέχθη, ότι αυτοί που κατοικούν στα πέρατα της γης θα φοβηθούν τον Θεό εξαιτίας των σημείων του: «Και θα φοβηθούν οι κατοικούντες στα πέρατα εξαιτίας των σημείων σου». Το ποια, όμως, ήταν τα σημεία, τα οποία αφού είδαν οι κατοικούντες στα πέρατα φοβήθηκαν τον Θεό και ήλπισαν σε αυτόν, το δίδαξε προηγουμένως λέγοντας: «Αυτός που στερεώνει τα όρη με την ισχύ του, ο περιεζωσμένος με δύναμη, αυτός που συνταράσσει το κύτος της θάλασσας, τον ήχο των κυμάτων της». Ποιος θα αντέξει; «Θα ταραχθούν τα έθνη». Βλέποντας αυτά οι κατοικούντες στα πέρατα, φοβήθηκαν από τα σημεία του.

Διότι το μεγάλο πλήθος των παλαιών εθνών και των ανθρώπινων φυλών κάθε γένους, υπήρξε εποχή που, ως κύμα του ανθρώπινου βίου και ως τέτοια θάλασσα της θνητής ζωής γεμάτη από την κακία των ανθρώπων, προκαλούσε πολύ θόρυβο και εξέπεμπε μεγάλη βοή, εφόσον κατείχε τον δράκοντα που κατοικούσε μέσα σε αυτήν, για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Θα επιφέρει ο Κύριος ο Θεός τη μάχαιρα εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως, και θα εξοντώσει τον δράκοντα που βρίσκεται στη θάλασσα»· και αλλού, αφού προείπε ο Λόγος: «Αυτή είναι η θάλασσα η μεγάλη και ευρύχωρη», προσθέτει: «Εκεί υπάρχει αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να παίζεις μαζί του». Αλλά, βέβαια, ξαφνικά και τον δράκοντα και τη θάλασσα, καθώς και τη βοή των κυμάτων της, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, αφού φανερώθηκε στους ανθρώπους, τα κατέστειλε και τα καταπράυνε, και έσβησε το πλήθος των φυλών. Και αφού έγιναν αυτά, στη συνέχεια και ακολούθως έχει λεχθεί: «Και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα εξαιτίας των σημείων σου». Διότι τα σημεία που προαναφέρθηκαν, δηλαδή τα όρη που ταπεινώνονται και η βοή της θάλασσας που καταστέλλεται, και ο θόρυβος των κυμάτων που δεν ταράζει πλέον όπως παλαιά, αλλά και το ίδιο το πλήθος των φυλών που σβήνει, ήταν ικανά να προκαλέσουν φόβο σε εκείνους που κατοικούν στα πέρατα της γης· ώστε να μη φοβούνται πλέον όλα όσα προαναφέρθηκαν, αλλά μόνο τον Έναν, τον νικητή όλων αυτών· τον οποίο, λοιπόν, αφού γνωρίσουν και φοβηθούν, επιτυγχάνουν τον μακαρισμό που λέει: «Μακάριοι πάντες οι φοβούμενοι τον Κύριον».

Διότι, όπως ο ιατρός επιβλέπει και επισκέπτεται τον ασθενή, φροντίζοντας για την πάθησή του και προσφέροντας όλα όσα συντελούν στη θεραπεία και τη σωτηρία του, με τον ίδιο τρόπο και Εσύ, ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, αφού περιζώστηκες εξουσία με τη δύναμή Σου, έπραξες όλα αυτά: από τη μια δηλαδή κατέλυσες τις αντίπαλες δυνάμεις, και από την άλλη συγκρότησες πάνω στη γη πρωινές και εσπερινές τέρψεις. Και τα έπραξες αυτά, καταξιώνοντας τους ανθρώπους επί της γης να δεχθούν τη δική Σου επισκοπή, μέσω της οποίας τους έχουν δωρηθεί αμέτρητα αγαθά, ώστε να τους χορτάσεις και να τους μεθύσεις με τις αγαθές Σου χορηγίες, και να τους πλουτίσεις, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Σε όλα πλουτίσατε εν αυτώ, σε κάθε λόγο και σε κάθε γνώση»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο που λέει: «Με πολυκαρπία θα την πλουτίσεις». Το πώς δε εμέθυσε τη γη, και πώς την πλούτισε και τη γέμισε με πολυκαρπία, το διασαφηνίζει λέγοντας στη συνέχεια: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα». Διότι, αφού δώρισες σε όσους κατοικούν στη γη τον δικό Σου ποταμό του Αγίου Πνεύματος, ο οποίος αναβλύζει από την πηγή που βρίσκεται μέσα Σου, κατακλύζοντας με άφθονο ρεύμα τη λογική και νοερή τους χώρα που ονομάζεται γη, και μεθώντας την με τις βροχές της σοφίας, «την πλήθυνες για να την πλουτίσεις» με τα διάφορα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Αυτού δε «του ποταμού τα ορμήματα ευφραίνουν την πόλη του Θεού».

Είναι δυνατόν, λοιπόν, να διαπιστώσει κανείς στην πράξη ότι ολόκληρη η γη γέμισε από τη διαδοχή τους. Και οι Εκκλησίες του Σωτήρα μας που έχουν ιδρυθεί σε όλη την οικουμένη, και τα αναρίθμητα πλήθη των λαών σε καθεμία από αυτές, φανερώνουν τα αποτελέσματα της ευλογίας τους. Ταιριαστά δε λέγεται για αυτούς το «Ο Θεός μας», στη φράση «Είθε να μας ευλογήσει ο Θεός, ο Θεός μας», επειδή κατέχουν ως πατροπαράδοτη την επίγνωση του Θεού τους. Αλλά στη συνέχεια προσθέτουν αόριστα, λέγοντας το «Είθε να μας ευλογήσει ο Θεός», με την έννοια ότι δεν είναι πλέον Θεός μόνο δικός τους, αλλά και όλων εκείνων που πρόκειται να σωθούν μέσω αυτών. Και έπειτα από όλα αυτά επισφραγίζουν το συμπέρασμα ολόκληρης της προφητείας λέγοντας: «Και ας τον φοβηθούν όλα τα πέρατα της γης». Διότι, επειδή «αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου», κατ' ανάγκην εύχονται, σαν εισαγωγή στη θεοσέβεια, να γεννηθεί ο φόβος του Θεού σε όλους τους ανθρώπους που κατοικούν μέχρι και τα έσχατα της γης· πράγμα το οποίο ακριβώς εκπληρώθηκε μετά τη θεοφάνεια του Σωτήρα μας, μετά την οποία σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος των αποστόλων του, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Για αυτά δε τα πέρατα της γης λεγόταν και στα προηγούμενα: «Εισάκουσέ μας, Θεέ, ο Σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα».

«Άγιος ο ναός»: Ως ναό εννοεί το δεσποτικό σώμα, στο οποίο κατοίκησε η θεότητα· διότι αυτό είναι στην πραγματικότητα άγιος και θαυμαστός ναός. «Επάκουσον»: Οι πιστοί αυτά κραυγάζουν (κράζουν) στον Χριστό. «Η ελπίς»: Διότι προς εσένα φωνάζουν και τα τέκνα των γεωργών και των ναυτών· επειδή και για τους μεν και για τους δε, ελπίδα και βοήθεια είναι ο Χριστός. «Ετοιμάζων»: Τη Βηθλεέμ, τη Σιών, τον Γολγοθά, το όρος των Ελαιών και το Σινά· διότι αυτά ως δυνατός Θεός τα προετοίμασε για τη διακονία των μυστηρίων που τελέστηκαν σε αυτά. Ονομάζει δε «όρη» και τους προφήτες και τη Θεοτόκο και την πίστη. «Ο συνταράσσων»: Εννοεί την περιοχή της βιωτικής θάλασσας· διότι την τάραξε με τα θαύματα και την οδήγησε στην πίστη. Ονομάζει δε και το βάπτισμα θάλασσα. «Ήχους κυμάτων»: Η οποία κυματίζει με την πίστη και ηχεί με τους ύμνους (υμνεί με την πίστη)· διότι ολόκληρη έχει γεμίσει από τους πιστούς και το βάπτισμα. «Ταραχθήσονται»: Από τα σημεία του Χριστού τα έθνη συνταράχθηκαν (κυριεύθηκαν) από φόβο, οδηγούμενα (ταρασσόμενα) προς τη μετάνοια (μεταστροφή). «Οι κατοικούντες»: Διότι σε όλα τα πέρατα έχει φτάσει η δόξα των σημείων του Χριστού και τα θαύματα. «Εξόδους»: Εσπέρα (εσπέρας) ονομάζει το πάθος του Χριστού, και πρωία (πρωίας) την ανάσταση. Τέρψεις δε, επειδή η δόξα αυτών και η σωτηρία έχει γεμίσει τον ουρανό και τη γη. «Επεσκέψω»: Δια της αναστάσεως γέμισες τη γη από χαρά (με χαρά).

«Πήγαινε, διότι εγώ θα σε αποστείλω μακριά στα έθνη»· και πάλι: «Πρέπει να παρουσιαστείς στον Καίσαρα». Αλλά όσα προστάξει ο Υιός, λέει ότι αυτά είναι προστάγματα του Πατρός, όπως ακριβώς και τα προστάγματα του Πνεύματος είναι του Υιού. Διότι ιδού, αποστάλθηκε από το Πνεύμα, ξεχωρίστηκε από το Πνεύμα, και όμως λέει ότι αυτό είναι προσταγή του Θεού. Τι συμβαίνει λοιπόν; Μήπως μειώνει την εξουσία του Υιού το γεγονός ότι ο Απόστολός του στάλθηκε κατόπιν προσταγής του Πατρός; Σε καμία περίπτωση· διότι πρόσεξε πώς την παρουσίασε ως κοινή. Επειδή, αφού είπε, «Κατ' επιταγήν του Θεού, του Σωτήρα μας», πρόσθεσε, «και του Κυρίου Ιησού Χριστού, της ελπίδας μας». Πρόσεξε με πόση ακρίβεια έθεσε τα προσωνύμια. Και μάλιστα ο Ψαλμωδός αναφέρει αυτό για τον Πατέρα, λέγοντας: «Η ελπίδα όλων των περάτων της γης»· και πάλι ο μακάριος Παύλος, γράφοντας αλλού, λέει: «Διότι γι' αυτό τον σκοπό κοπιάζουμε και ονειδιζόμαστε, επειδή έχουμε εναποθέσει την ελπίδα μας στον ζωντανό και αληθινό Θεό». Είναι αναγκαίο ο δάσκαλος να υπομένει κινδύνους, και μάλιστα πολύ περισσότερους από όσους οι μαθητές.

Γι' αυτό, το ιερό και πανάμωμο σώμα σου παραδιδόταν σε όσια ταφή, με τους αγγέλους να προπορεύονται, να το περικυκλώνουν, να το ακολουθούν —και τι δεν έπρατταν από όσα, όπως ήταν φυσικό, ταίριαζε για να υπηρετήσουν τη μητέρα του δικού τους Δεσπότη— και με τους αποστόλους και όλο το πλήρωμα της Εκκλησίας να αναπέμπουν μεγαλόφωνα θεόπνευστους ύμνους, εμπνεόμενοι από το Πνεύμα: «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου· άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη», και πάλι: «Αγίασε το σκήνωμά του ο Ύψιστος. Όρος του Θεού, όρος εύφορο, το όρος στο οποίο ευαρεστήθηκε ο Θεός να κατοικήσει». Εσένα, την αληθινή κιβωτό του Κυρίου του Θεού, αφού η χορεία των αποστόλων σε σήκωσε στους ώμους της, όπως άλλοτε οι ιερείς την τυπική κιβωτό, και σε εναπέθεσαν σε τάφο, μέσα από αυτόν, σαν μέσα από κάποιον Ιορδάνη, σε προέπεμπαν προς την αληθινή γη της επαγγελίας, εννοώ την άνω Ιερουσαλήμ, τη μητέρα όλων των πιστών, της οποίας τεχνίτης και δημιουργός είναι ο Θεός· διότι δεν κατέβηκε η ψυχή σου στον άδη, αλλά ούτε και η σάρκα σου γνώρισε τη φθορά.

Βίωσε, λοιπόν, σε τέτοιο βαθμό την καλή αλλοίωση και πορεύτηκε τον δρόμο που οδηγεί στην αρετή, ώστε με την ευσέβειά του να ξεπεράσει την άγνοια των παλαιών του ανομιών. Αφού έζησε κατ' αυτόν τον τρόπο επί τέσσερα χρόνια, με μετάνοια, με δάκρυα και με κάθε αρετή, προσβλήθηκε από ασθένεια, από την οποία και πέθανε. Όταν δε πλησίασε το τέλος, άρχισε να φοβάται και να αγωνιά, φέρνοντας στη μνήμη του τα κακά που είχε πράξει. Ο δε Ιωάσαφ με παρηγορητικά λόγια του ελάφραινε το βάρος που τον είχε κυριεύσει, λέγοντάς του: «Γιατί είσαι περίλυπος, πατέρα μου, και γιατί ταράζεις τον εαυτό σου; Έλπισε στον Θεό και εξομολογού σε Αυτόν, ο Οποίος είναι η ελπίδα όλων των περάτων της γης και όσων βρίσκονται μακριά στη θάλασσα, και ο Οποίος ανακράζει μέσω του προφήτη λέγοντας: "Λουσθείτε, γίνετε καθαροί, αφαιρέστε τις πονηρίες από τις ψυχές σας ενώπιον των οφθαλμών μου, μάθετε να κάνετε το καλό"· και, "Εάν οι αμαρτίες σας είναι σαν το πορφυρό, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι· και εάν είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το μαλλί". Μη φοβάσαι λοιπόν, πατέρα μου, και μη διστάζεις· διότι οι αμαρτίες εκείνων που επιστρέφουν στον Θεό δεν νικούν την άπειρη αγαθότητά Του. Διότι αυτές, όσες κι αν είναι, υπόκεινται σε μέτρο και αριθμό, ενώ εκείνη είναι αμέτρητη και αναρίθμητη. Δεν είναι δυνατόν, επομένως, αυτό που υπόκειται σε μέτρο να υπερισχύσει του αμέτρητου».

Ψαλμός 64. Στο τέλος· ψαλμός του Δαβίδ· ωδή του Ιερεμία και του Ιεζεκιήλ από τον λαό της παροικίας, όταν επρόκειτο να αναχωρήσουν. «Σε σένα ταιριάζει ύμνος, ω Θεέ, στη Σιών, και σε σένα θα εκπληρωθεί η προσευχή στην Ιερουσαλήμ». Δες πόσο μεγάλη ήταν τότε η ατέλεια της πίστεως, ώστε μόνο στα Ιεροσόλυμα να προσφέρεται ο θείος ύμνος και οι προσευχές. Διότι, αν και «όλα τα έθνη» προτράπηκαν «να χειροκροτήσουν» και «να αλαλάξουν στον Θεό», εντούτοις δεν είχε έρθει ακόμη ο καιρός, τον οποίο και τώρα υπονοώντας είπε: «Εισάκουσε την προσευχή μου», διότι μετά από αυτά «προς εσένα κάθε σάρκα θα έρθει», όταν δηλαδή το κρυμμένο μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας θα φτάσει στην εκπλήρωσή του. «Λόγια ανόμων» τυράννων «μας υπερνίκησαν», δηλαδή, κατατυράννησαν την εκκλησία του Θεού, «και για την ασέβειά μας εσύ θα δώσεις εξιλέωση», διότι εκτός από σένα κανένας άλλος δεν είναι ικανός για αυτό. «Μακάριος είναι αυτός που εξέλεξες και προσέλαβες για να κατασκηνώσει στις αυλές σου». Διότι αν αυτός που συχνάζει στις αυλές του βασιλιά είναι ένδοξος, πόσο μάλλον αυτός που διατρίβει στις αυλές του Θεού με παρρησία. «Θα χορτάσουμε από τα αγαθά του οίκου σου». Είναι ολοφάνερο, δηλαδή, ότι αυτός που συναναστρέφεται στις θείες αυλές, απολαμβάνει επίσης και τα αποταμιευμένα αγαθά του οίκου. «Άγιος είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη».

Κανένας αισθητός ναός δεν υπήρχε τότε, όταν ο Δαβίδ έλεγε αυτά, ούτε ο ναός του Σολομώντα, εκτός από τη σκηνή του μαρτυρίου, στην οποία θαυμαστά μιλούσε πολλές φορές ο Θεός. Νοητός όμως ναός «θαυμαστός εν δικαιοσύνη» είναι η άχραντος Θεοτόκος, στην οποία κατοίκησε το Άγιο Πνεύμα και η δύναμη του Υψίστου. «Εισάκουσέ μας, Θεέ ο σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα». Εσύ, λέει, «που είσαι πανταχού παρών και τα πάντα πληροίς, ως Θεός», αφού μας εισακούσεις, λύτρωσέ μας από κάθε εχθρό. «Εσύ που ετοιμάζεις τα όρη με την ισχύ σου, που είσαι περιζωσμένος με δύναμη, που συνταράσσεις το βάθος της θάλασσας· τους δε ήχους των κυμάτων της» ποιος θα τους συγκρατήσει ή ποιος θα τους υποστεί εκτός από εσένα, που την συνταράσσεις μέχρι τον πυθμένα και της έβαλες κλείθρα και πύλες; «Θα ταραχθούν τα έθνη και θα φοβηθούν αυτοί που κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου», όταν θα σε δουν με θεοσημίες ως Θεό που ενανθρώπησε. «Εξόδους πρωίας και εσπέρας θα τέρψεις». Θα τέρψεις τους μαθητές σου, όταν θα βγαίνεις προς τις ερήμους και θα επιστρέφεις πάλι στην πόλη σου τη Σιών. «Επισκέφθηκες τη γη» με την παρουσία σου «και τη μέθυσας» από την αγαθότητά σου· «πλήθυνας τον πλούτο της» με τις άφθονες βροχές των αγαθών σου. «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα». Επειδή, αν και ο κόσμος έχει αμέτρητους ποταμούς, ποιον άραγε να υποθέσουμε ως ποταμό του Θεού;

Διότι έπρεπε ο Άγιος και υπεράγιος και όντως πανάγιος των αγίων να κατοικήσει σε αγιώτατο ναό, θαυμαστό εν δικαιοσύνη. «Άγιος», λέει, «είναι ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη». Διότι αν είχε πει απλώς ναό άγιο και θαυμαστό, θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι εννοεί τον ναό του Σολομώντος· προσθέτοντας όμως το «θαυμαστός εν δικαιοσύνη», φανέρωσε ολοκάθαρα ως έμψυχο ναό τη θεοχώρητη και θεοπρόκριτη Κόρη. Υπάρχει, λέει, και χειροποίητος ναός, άγιος για τον Θεό· παλαιότερα μεν εξαιτίας των αναίμακτων θυσιών και των ιερών δεσποτικών απεικονίσεων και των γνήσιων δούλων του Θεού, και δικαιολογημένα ονομάζεται ναός άψυχος, άγιος του Θεού, και κανείς δεν θα έλεγε ότι ένας τέτοιος ναός είναι αμαρτωλός. Έμψυχος όμως ναός του Θεού είναι και ονομάζεται ο άνθρωπος· όταν όμως γίνει αμαρτωλός, στερείται του δικαιώματος να είναι ή να ονομάζεται ναός του Θεού. Ο δικός μου λόγος, λέει, αφορά έναν έμψυχο ναό, πραγματικά πανάγιο και θαυμαστό· τον οποίο θαυμάζοντας πρόσθεσε «θαυμαστός εν δικαιοσύνη», προβλέποντας εκείνη που επρόκειτο να γίνει έμψυχος ναός του Θεού, θαυμαστός εν δικαιοσύνη. Και ο Στέφανος, ο πρωτομάρτυρας, θα έλεγε: «Ο Σολομών όμως», αναφέρει, «οικοδόμησε σε αυτόν οίκο», δηλαδή στον Θεό, «αλλά ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητους ναούς, καθώς λέει ο προφήτης: Ο ουρανός είναι ο θρόνος μου και η γη το υποπόδιο των ποδιών μου· τι είδους οίκο θα μου οικοδομήσετε, λέει ο Κύριος, ή ποιος είναι ο τόπος της καταπαύσεώς μου; Δεν τα εποίησε όλα αυτά το χέρι μου;»

Χαίρε, ναέ, το καθαρότευκτο οίκημα του Κυρίου, για τον οποίο λέει ο Δαβίδ: Άγιος ο ναός σου, θαυμαστός εν δικαιοσύνη· από τον οποίο ο Χριστός, οικοδομώντας ως ναό για τον εαυτό Του το σώμα, αναδεικνύει τους θνητούς σε ναούς του ζωντανού Θεού. Χαίρε, αγίασμα, η θεόβρυτη πηγή η γεμάτη από κάθε αγιότητα, από την οποία προέρχεται ο Άγιος των αγίων, ο οποίος καθαρίζει τον κόσμο από το μίασμα. Χαίρε, τόπε του Κυρίου, η θεοπάτητη γη, η οποία με τη σάρκωση έδωσε τόπο σε Εκείνον που κατά τη Θεότητα βρίσκεται έξω από κάθε τόπο, από την οποία ο απλός έγινε σύνθετος, και ο αιώνιος υποκείμενος στον χρόνο, και ο απερίγραπτος περιγραπτός. Χαίρε, οίκε του Θεού, το οίκημα που εκλάμπει από θεϊκές λαμπρότητες, του οποίου το υπέρθυρο της αγνείας είναι απαραβίαστο· εσύ που είσαι πλήρης από τη δόξα του Κυρίου, και κατά το πνεύμα πιο φωτεινή από τα πύρινα Σεραφίμ. Χαίρε, πύλη, που βλέπει προς την ανατολή, από την οποία η ανατολή της ζωής περιόρισε για τους ανθρώπους τη δύση του θανάτου· η θεοβάδιστη βάτος, που διατηρεί τα κλειδιά της παρθενίας.

Πέτυχε αυτό που ικέτευε· βρήκε αυτό που αναζητούσε· την απαλλαγή από την ατεκνία, την απόκτηση της ευτεκνίας, όχι ως φυσική ακολουθία, αλλά ως καρπό της προσευχής του· διότι η στειρότητα δεν ήταν επιτίμιο κατάρας, μη γένοιτο, αλλά προτύπωση μεγάλου μυστηρίου. Καθώς ο Ζαχαρίας επέμενε στις συνεχείς ικεσίες προς τον Θεό για να λυθεί η στειρότητα, νομίζω πως ίσως άκουσε [τον Θεό να του λέει]: δεν έχει εκπληρωθεί ακόμη ο καιρός· δεν έχουν φτάσει ακόμη οι ημέρες της επιφανείας· τότε λοιπόν να ελπίζεις στην τεκνογονία, Ζαχαρία, όταν θα έλθει η προσδοκία των εθνών· τότε να περιμένεις την απαλλαγή από τη στειρότητα, όταν θα φθάσει η ελπίδα όλων των περάτων της γης. Και επειδή έφθασε ο καιρός, λάβε τον πόθο της καρδιάς σου μέσω της πρόρρησης του Γαβριήλ· ανανέωσε τη νεότητά σου σαν τον αετό· γνώρισε, λέει, τη σύζυγό σου· «Διότι εισακούσθηκε η δέησή σου, και η γυναίκα σου Ελισάβετ θα σου γεννήσει υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Ιωάννη». Του γνώρισε και το όνομα με το οποίο θα κληθεί, υποδεικνύοντας και από την ίδια την ετυμολογία του ότι πρόκειται για υιό σταλμένο άνωθεν. Ζ΄. «Είπε δε ο Ζαχαρίας προς τον άγγελο». Πλέον δηλαδή συνομιλεί μαζί του με παρρησία, σαν να είναι σύνδουλός του· «Από πού θα το γνωρίσω αυτό; Διότι εγώ είμαι γέροντας και η γυναίκα μου προχωρημένη στην ηλικία της».

Αυτό, τέκνα, ας ισχύει και για τον επόμενο αγώνα του χρόνου σας, και μάλλον τώρα θα περάσουμε μέσα από πυρ και ύδωρ, και θα εισέλθουμε στην ανάπαυση της απαθείας. Κανείς λοιπόν ας μην κυριεύεται από ακηδία, κανείς ας μην καταπίπτει. Ας παρακαλούμε ο ένας τον άλλον, ας παρηγορούμε ο ένας τον άλλον με αγάπη, με μακροθυμία, με ανοχή, με άοκνη σπουδή στην τήρηση των αγίων του εντολών. Και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο αληθινός Θεός μας, η δύναμη των απελπισμένων, το στήριγμα αυτών που καταπίπτουν, ο ιατρός των ασθενούντων, και ο πρόθυμος συνοδοιπόρος και η ανακούφιση όσων βαδίζουν, και τέλος, η ελπίδα όλων των περάτων της γης και όσων βρίσκονται μακριά στη θάλασσα, είθε να διευκολύνει, να εξομαλύνει και να κατευοδώσει κάθε πράξη και κίνησή μας σε ευθεία οδό και προς σωτηρία, ώστε να πορευθούμε στην πόλη της κατοικίας του. Διότι σε αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον άναρχο Πατέρα και το ζωοποιό του Πνεύμα, νυν και αεί, και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.