Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 64:8

Εκείνος που ετοιμάζει τα όρη με τη δύναμή του. Εδώ εννοεί τις αντίπαλες δυνάμεις. Τις ετοιμάζει δε για τιμωρία· διότι ετοίμασε για αυτές την άβυσσο. Και αυτό θα το πράξει όντας δυνατός. Εκείνος που συνταράσσει το βάθος της θάλασσας. Ως θάλασσα εδώ εννοεί το πλήθος των ακαθάρτων πνευμάτων, το οποίο και συνταράσσεται από την παρουσία του Χριστού. Γι' αυτό και γεμάτα φόβο έλεγαν: Ήλθες προ καιρού για να μας βασανίσεις;

Θα ταραχθούν τα έθνη, και θα φοβηθούν εκείνοι που κατοικούν στα πέρατα, εξαιτίας των σημείων σου. Όταν, λέγει, τα έθνη ταραχθούν, δηλαδή τα συστήματα των δαιμόνων, τότε ακριβώς και οι άνθρωποι που βρίσκονται στα πέρατα της οικουμένης θα σε φοβηθούν, βλέποντας τα μεγάλα σημεία. Και ως σημεία εννοεί εκείνα που πραγματοποιήθηκαν κατά την Παρουσία. Τις εξόδους του πρωινού και της εσπέρας θα τέρψεις. Διότι, όταν οι άνθρωποι που κατοικούν την οικουμένη δουν τα μεγάλα σημεία και αισθανθούν τον αγαθό φόβο, τότε ακριβώς και στις πρωινές και στις εσπερινές εξόδους, δηλαδή σε κάθε καιρό, θα υπάρξει σε αυτούς τέρψη, γεμάτοι αγαλλίαση για όλα όσα κατόρθωσε η δική σου παρουσία.

Ποιος θα τα υπέμενε αυτά, εάν δεν ενδυναμωνόταν και δεν στηριζόταν από τη δύναμη του Χριστού; Αθανασίου. Υποδήλωσε όμως και το κήρυγμα των αγίων αποστόλων, το οποίο, επειδή ήταν ασυνήθιστο και επειδή καταλυόταν η πατροπαράδοτη λατρεία των εθνών και άλλαζε ο τρόπος της ζωής τους, προκάλεσε αμέσως ταραχή και σύγχυση στους ανθρώπους, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, χωρίζοντας τη νύφη από την πεθερά και τον πατέρα από τον υιό. Μετά τη σύγχυση, όμως, επήλθε κατάπαυση και κυριάρχησε σε όλους η ειρήνη. Όταν λοιπόν, αναφέρει, ταραχθούν τα έθνη, δηλαδή οι παρατάξεις των δαιμόνων, τότε ακριβώς και οι άνθρωποι στα πέρατα της οικουμένης θα σε φοβηθούν, βλέποντας τα μεγάλα σημεία που συντελέστηκαν κατά την παρουσία σου.

Είναι σύνηθες στην Αγία Γραφή να ονομάζεται «ευχή» η υπόσχεση που δίνει κάποιος στον Θεό. Με το να πει όμως: «Σε σένα θα έρθει κάθε σάρκα», δηλαδή ότι θα πιστέψει κάθε άνθρωπος (διότι τέτοιου είδους εκφράσεις λέγονται συνεκδοχικά, όπου από το μέρος δηλώνεται το όλον), προαναγγέλλει την κλήση όλων των εθνών, και όχι μόνο του Ισραήλ, όπως συνέβαινε μέσω του γράμματος του Νόμου. <Τα λόγια των ανόμων υπερίσχυσαν εναντίον μας.> (E f. 118.) «Λόγια ανόμων», λέει, εννοεί τη σοφία των σοφών αυτού του αιώνα, εξαιτίας της οποίας και αποδυναμώθηκαν, εκπίπτοντας από την αληθινή γνώση. <Εσύ που ετοιμάζεις τα όρη με τη δύναμή σου.> (E f. 118 b.) Το «ετοιμάζεις», λέει, τίθεται αντί του «εξομαλύνεις» και «καθιστάς ευπρεπή»· ώστε να μπορούν κάποιοι να ανέλθουν και στα όρη, δηλαδή να φτάνουν στις υψηλότερες αρετές. <Εσύ που συνταράζεις το κύτος της θάλασσας.— Θα ταραχτούν τα έθνη.> (A f. 326 b, B f. 264, D f. 161 b, G f. 35 b et 36, H f. 110 b, L f. 151 b. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Ονομάζει «θάλασσα» τον κόσμο και το πλήθος όλων των εθνών που κατοικούν σε αυτόν. Κατά βαθύτερη έννοια, ο Χριστός συνταράζει σαν ένα κύτος και πλάτος θάλασσας τα πλήθη των εθνών· μην επιτρέποντάς τους να επαναπαύονται στις αρχαίες πλάνες, αλλά αντίθετα κινώντας τα προς την επίγνωση της δικής Του δύναμης και υπεροχής, και σαν να ανακινεί κάποιους ήχους κυμάτων, ήγειρε τις δοξολογίες όλων προς Αυτόν. Διότι πού ή από ποιους δεν δοξολογείται ο Χριστός; Και μετά από λίγα.

Αυτά διδάσκονται να λένε όσοι παλαιότερα ήταν σαρκικοί, αλλά αξιώθηκαν την κλήση του Θεού. Επικαλούνται δε την κατάλληλη στιγμή μέσα από αυτά τον Σωτήρα τους, τον οποίο και πιο πάνω ονόμασαν ιλασμό λέγοντας: «και τις ανομίες μας εσύ θα εξιλεώσεις». Και εδώ δε η Εβραϊκή Γραφή καταγράφει τον Σωτήρα με τους ίδιους χαρακτήρες, με τους οποίους γράφεται και ο δικός μας Σωτήρας Ιησούς. Αυτόν ακριβώς τον Σωτήρα και ιλασμό, τον ονομάζουν «ελπίδα όλων των περάτων της γης και όσων βρίσκονται μακριά στη θάλασσα», αποδεικνύοντας φανερά ότι αυτά δεν αφορούν καθόλου τους Ιουδαίους· διότι η χάρη του Σωτήρα δεν ευαγγελίζεται μόνο σε αυτούς, αλλά σε όλα τα έθνη, στα οποία θεσπίζουν τη βουλή και τη γνώση του Θεού· ώστε να μην εναποθέτουν πλέον τις ελπίδες τους στους παλαιότερα νομιζόμενους θεούς τους, αλλά μόνο σε Αυτόν που έγινε Σωτήρας τους. «Εκείνος που ετοιμάζει τα όρη με την ισχύ του, περιεζωσμένος με δύναμη». Αντί του «ετοιμάζοντας όρη», ο Σύμμαχος μετέφρασε «στερέωσες όρη». Ο λόγος θα παραθέσει στη συνέχεια τις θεολογικές διδασκαλίες περί του προαναφερθέντος Σωτήρα. Διότι εσύ είσαι, λέγει, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, που μεγαλούργησες το ένα και το άλλο με τη δική σου δύναμη. Πρώτον μεν, ετοίμασες τα όρη με την ισχύ σου περιζωσμένος με δύναμη· έπειτα συντάραξες το βάθος της θάλασσας, και καταπράυνες τον ήχο των κυμάτων της· έπειτα, μέσω αυτών συντάραξες τα έθνη. Και όταν έγιναν αυτά, ωφελήθηκαν τα μέγιστα όσοι κατοικούν στα πέρατα του κόσμου.

Διότι σε γνώρισαν, και φοβήθηκαν από τα σημεία σου, ώστε να μη θέτουν πλέον καμία άλλη ελπίδα προ οφθαλμών παρά μόνο εσένα. Γι' αυτό και προηγουμένως ελέγετο: «Η ελπίδα όλων των περάτων της γης». Διότι στα προκείμενα προφητεύεται από το λόγιο που ελέχθη, ότι αυτοί που κατοικούν στα πέρατα της γης θα φοβηθούν τον Θεό εξαιτίας των σημείων του: «Και θα φοβηθούν οι κατοικούντες στα πέρατα εξαιτίας των σημείων σου». Το ποια, όμως, ήταν τα σημεία, τα οποία αφού είδαν οι κατοικούντες στα πέρατα φοβήθηκαν τον Θεό και ήλπισαν σε αυτόν, το δίδαξε προηγουμένως λέγοντας: «Αυτός που στερεώνει τα όρη με την ισχύ του, ο περιεζωσμένος με δύναμη, αυτός που συνταράσσει το κύτος της θάλασσας, τον ήχο των κυμάτων της». Ποιος θα αντέξει; «Θα ταραχθούν τα έθνη». Βλέποντας αυτά οι κατοικούντες στα πέρατα, φοβήθηκαν από τα σημεία του.

Γι' αυτό και στο προκείμενο κείμενο αναφέρεται: «Αυτός που ετοιμάζει τα όρη με την ισχύ του, ζωσμένος με δύναμη». Διότι, ζωσμένος με δύναμη, με τη δική του ισχύ, δεν κατέστρεψε μεν ακόμη ολοκληρωτικά τα προαναφερθέντα όρη· τα ετοίμασε όμως για τιμωρία, αφού προς το παρόν τα απομόνωσε και τα απομάκρυνε από την τυραννία εναντίον των ανθρώπων· αλλά και τον όγκο της θάλασσας τον κατέπαυσε με τη δική του δύναμη. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «Αυτός που συνταράσσει τον όγκο της θάλασσας, τον ήχο των κυμάτων της». Αντί δε του «αυτός που συνταράσσει», ο μεν Ακύλας μετέφρασε «αυτός που καταστέλλει», ο δε Θεοδοτίων «αυτός που καταπραΰνει», και η Πέμπτη Έκδοση απέδωσε «αυτός που καταπραΰνει». Λέει, λοιπόν, ο Ακύλας: «Αυτός που καταστέλλει τον ήχο της θάλασσας, τον θόρυβο των κυμάτων της και το πλήθος των φυλών». Όπως ακριβώς, δηλαδή, ετοίμασε τα προαναφερθέντα όρη για την τιμωρία που πρόκειται να τα καταλάβει, έτσι κατέστειλε και τον ήχο της θάλασσας και τον θόρυβο των κυμάτων της. Ποια είναι δε η θάλασσα, και ποιος ο ήχος της, και ποιος ο θόρυβος των κυμάτων της, το διασαφηνίζει στη συνέχεια ο Ακύλας λέγοντας: «Και το πλήθος των φυλών».

«Άγιος ο ναός»: Ως ναό εννοεί το δεσποτικό σώμα, στο οποίο κατοίκησε η θεότητα· διότι αυτό είναι στην πραγματικότητα άγιος και θαυμαστός ναός. «Επάκουσον»: Οι πιστοί αυτά κραυγάζουν (κράζουν) στον Χριστό. «Η ελπίς»: Διότι προς εσένα φωνάζουν και τα τέκνα των γεωργών και των ναυτών· επειδή και για τους μεν και για τους δε, ελπίδα και βοήθεια είναι ο Χριστός. «Ετοιμάζων»: Τη Βηθλεέμ, τη Σιών, τον Γολγοθά, το όρος των Ελαιών και το Σινά· διότι αυτά ως δυνατός Θεός τα προετοίμασε για τη διακονία των μυστηρίων που τελέστηκαν σε αυτά. Ονομάζει δε «όρη» και τους προφήτες και τη Θεοτόκο και την πίστη. «Ο συνταράσσων»: Εννοεί την περιοχή της βιωτικής θάλασσας· διότι την τάραξε με τα θαύματα και την οδήγησε στην πίστη. Ονομάζει δε και το βάπτισμα θάλασσα. «Ήχους κυμάτων»: Η οποία κυματίζει με την πίστη και ηχεί με τους ύμνους (υμνεί με την πίστη)· διότι ολόκληρη έχει γεμίσει από τους πιστούς και το βάπτισμα. «Ταραχθήσονται»: Από τα σημεία του Χριστού τα έθνη συνταράχθηκαν (κυριεύθηκαν) από φόβο, οδηγούμενα (ταρασσόμενα) προς τη μετάνοια (μεταστροφή). «Οι κατοικούντες»: Διότι σε όλα τα πέρατα έχει φτάσει η δόξα των σημείων του Χριστού και τα θαύματα. «Εξόδους»: Εσπέρα (εσπέρας) ονομάζει το πάθος του Χριστού, και πρωία (πρωίας) την ανάσταση. Τέρψεις δε, επειδή η δόξα αυτών και η σωτηρία έχει γεμίσει τον ουρανό και τη γη. «Επεσκέψω»: Δια της αναστάσεως γέμισες τη γη από χαρά (με χαρά).

Διότι αν το φως γίνεται σκοτάδι, το σκοτάδι, δηλαδή οι κοσμικοί άνθρωποι, πόσο θα σκοτεινιάσουν; Εάν λοιπόν με ακούτε, όσοι πείθεστε, ή μάλλον όσοι το επιθυμείτε, είναι καλό να μην περιπλέκουμε τον εαυτό μας και να μη διαμελίζουμε την άθλια ψυχή μας, πολεμώντας με χιλιάδες χιλιάδων και μυριάδες μυριάδων εχθρών. Διότι δεν θα μας φτάσουν οι δυνάμεις να κατανοήσουμε όλες τις πανουργίες τους, ή έστω να τις ανακαλύψουμε. Με την Αγία Τριάδα, ας οπλιστούμε εναντίον των τριών, δια των τριών. Ειδάλλως, θα προξενήσουμε στον εαυτό μας πολλούς κόπους. Πράγματι, εάν έρθει και μέσα μας Εκείνος που μετατρέπει τη θάλασσα σε ξηρά, θα διαβεί οπωσδήποτε ατάραχα τη θάλασσα αυτή και ο δικός μας Ισραήλ, δηλαδή ο νους που βλέπει τον Θεό, και θα δει τους Αιγυπτίους να πνίγονται στο ύδωρ των δακρύων. Εάν όμως Εκείνος δεν κατοικεί μέσα μας, ποιος θα αντέξει τον ήχο των κυμάτων της, δηλαδή της σάρκας αυτής; Εάν αναστηθεί μέσα μας ο Θεός διά της πράξεως, θα διασκορπιστούν οι εχθροί Του, και εάν διά της θεωρίας Τον πλησιάσουμε, θα φύγουν από το πρόσωπό Του και από εμάς αυτοί που Τον μισούν. Ας φροντίσουμε να μαθαίνουμε τα θεία μάλλον με τον ιδρώτα μας, και όχι με απλά λόγια.

«Και έθεσα όρια, τοποθετώντας κλείθρα και πύλες, και της είπα: "Μέχρις εδώ θα έρθεις και δεν θα προχωρήσεις πιο πέρα, αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου".» «Αυτός που συγκεντρώνει σαν σε ασκό τα νερά της θάλασσας,» και τα λοιπά. «Αυτός που συνταράσσει το βάθος της θάλασσας,» και τα λοιπά. «Εσύ στερέωσες με τη δύναμή σου τη θάλασσα, εσύ συνέτριψες,» και τα λοιπά. «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη,» και τα λοιπά. «Εκείνοι που κατεβαίνουν στη θάλασσα με πλοία,» και τα λοιπά. «Όλοι οι χείμαρροι καταλήγουν στη θάλασσα, και η θάλασσα δεν γεμίζει ποτέ.» «Όταν έθετε το ακριβές όριό Του στη θάλασσα, ώστε τα νερά να μην παραβούν το πρόσταγμά Του.» «Ο Κύριος που άνοιξε δρόμο μέσα στη θάλασσα, και μονοπάτι μέσα σε ισχυρά νερά.» «Αυτός που όρισε την άμμο ως σύνορο στη θάλασσα με αιώνιο πρόσταγμα, και δεν πρόκειται να το υπερβεί· και θα ταραχθεί, και θα ηχήσουν τα κύματά της, και δεν θα το υπερβεί. Αυτός που έβγαλε κραυγή στη θάλασσα και κοίμισε τα κύματά της. Κύριος ο Παντοκράτωρ είναι το όνομά Του.» «Το μεν πλοίο το επινόησαν οι άνθρωποι από την επιθυμία για κέρδος, και ο τεχνίτης το κατασκεύασε με σοφία. Αλλά η δική Σου πρόνοια, Πατέρα, το κυβερνά· διότι και μέσα στη θάλασσα έδωσες δρόμο, και μέσα στα νερά ασφαλές μονοπάτι, δείχνοντας ότι μπορείς να σώζεις από το καθετί, ακόμη και αν κάποιος επιβιβαστεί σε αυτό χωρίς την ανάλογη τέχνη.»

Κανένας αισθητός ναός δεν υπήρχε τότε, όταν ο Δαβίδ έλεγε αυτά, ούτε ο ναός του Σολομώντα, εκτός από τη σκηνή του μαρτυρίου, στην οποία θαυμαστά μιλούσε πολλές φορές ο Θεός. Νοητός όμως ναός «θαυμαστός εν δικαιοσύνη» είναι η άχραντος Θεοτόκος, στην οποία κατοίκησε το Άγιο Πνεύμα και η δύναμη του Υψίστου. «Εισάκουσέ μας, Θεέ ο σωτήρας μας, η ελπίδα όλων των περάτων της γης, και εκείνων που βρίσκονται μακριά στη θάλασσα». Εσύ, λέει, «που είσαι πανταχού παρών και τα πάντα πληροίς, ως Θεός», αφού μας εισακούσεις, λύτρωσέ μας από κάθε εχθρό. «Εσύ που ετοιμάζεις τα όρη με την ισχύ σου, που είσαι περιζωσμένος με δύναμη, που συνταράσσεις το βάθος της θάλασσας· τους δε ήχους των κυμάτων της» ποιος θα τους συγκρατήσει ή ποιος θα τους υποστεί εκτός από εσένα, που την συνταράσσεις μέχρι τον πυθμένα και της έβαλες κλείθρα και πύλες; «Θα ταραχθούν τα έθνη και θα φοβηθούν αυτοί που κατοικούν στα πέρατα από τα σημεία σου», όταν θα σε δουν με θεοσημίες ως Θεό που ενανθρώπησε. «Εξόδους πρωίας και εσπέρας θα τέρψεις». Θα τέρψεις τους μαθητές σου, όταν θα βγαίνεις προς τις ερήμους και θα επιστρέφεις πάλι στην πόλη σου τη Σιών. «Επισκέφθηκες τη γη» με την παρουσία σου «και τη μέθυσας» από την αγαθότητά σου· «πλήθυνας τον πλούτο της» με τις άφθονες βροχές των αγαθών σου. «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα». Επειδή, αν και ο κόσμος έχει αμέτρητους ποταμούς, ποιον άραγε να υποθέσουμε ως ποταμό του Θεού;

Διότι, σύμφωνα με το ψαλμικό ρητό, ποιος θα αντέξει τον ήχο των κυμάτων της; Και σαν να ανεβαίνουν μέχρι τους ουρανούς και να κατεβαίνουν μέχρι τις αβύσσους τα ψυχικά σκάφη ημών των ταπεινών. Επειδή, λοιπόν, μερικές φορές συμβαίνουν αυτά έτσι, δηλαδή και να κλυδωνιζόμαστε και να μας κατακλύζει το νερό και να τραντάζεται το πλοίο και να κόβονται τα σχοινιά και να παρασυρόμαστε προς τους βράχους, δεν πρέπει να απογοητευόμαστε με αυτό, κι αν ακόμη υπάρχει λόγος για απογοήτευση, όμως δεν πρέπει να τα εγκαταλείπουμε· απεναντίας, πρέπει να αναθαρρούμε ακόμη περισσότερο και με νεανικό σθένος· σε αυτό ακριβώς βρίσκεται και η δοκιμασία του κυβερνήτη, αλλά και το θαύμα της διάσωσης. Διότι, εάν μπροστά στους αντίθετους ανέμους και τις εισροές των υδάτων και τις ευμετάβολες δίνες των διεξόδων, ο κυβερνήτης ζαλιστεί και καταπέσει ο λογισμός του, σε σημείο που να αλλοιωθεί η φωνή και η όψη του προσώπου του, τότε πρώτα στον ίδιο τον εαυτό του και έπειτα στους επιβάτες προκάλεσε τον όλεθρο και την απόγνωση πριν καν επέλθει ο κίνδυνος.